B55 Jaarverslag en Jaarrekening Berg en Dal 2020

Jaarverslag en jaarrekening 2020

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ....................................................................................................................... 2 Algemeen ............................................................................................................................... 5 Voorwoord .......................................................................................................................... 5 Samenvatting ...................................................................................................................... 6 Leeswijzer ......................................................................................................................... 12 Ambities ............................................................................................................................... 13 Programma's ........................................................................................................................ 15 Overzicht programma's ........................................................................................................ 15 Inwoner ............................................................................................................................. 15 Doelen & resultaten .......................................................................................................

15 Wat wilden we bereiken? ............................................................................................... 15 Wat hebben we daarvoor gedaan? ................................................................................ 15 Wat heeft het gekost?.................................................................................................... 27 Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening ............................................................. 27 Beleidskaders ................................................................................................................ 29 Verbonden partijen ........................................................................................................ 30 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 32 Onze buurt ........................................................................................................................ 35 Doelen & resultaten ....................................................................................................... 36 Wat wilden we bereiken? ............................................................................................... 36 Wat hebben we daarvoor gedaan? ................................................................................

36 Wat heeft het gekost?.................................................................................................... 55 Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening ............................................................. 55 Beleidskaders ................................................................................................................ 59 Verbonden partijen ........................................................................................................ 61 Beleidsindicatoren ......................................................................................................... 68 Onze gemeente ................................................................................................................ 69 Doelen & resultaten ....................................................................................................... 70 Wat wilden we bereiken? ............................................................................................... 70 Wat hebben we daarvoor gedaan? ................................................................................ 71 Wat heeft het gekost?.................................................................................................... 88 Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening .............................................................

88 Beleidskaders ................................................................................................................ 90 Verbonden partijen ........................................................................................................ 91 Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 101 Ons geld ......................................................................................................................... 103 Wat heeft het gekost?.................................................................................................. 106 Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening ........................................................... 107 Toelichting verschillen reserves Begroting- Jaarrekening ............................................ 107 Beleidskaders .............................................................................................................. 109 Verbonden partijen ...................................................................................................... 109 Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 111 Overhead ........................................................................................................................

112 Wat heeft het gekost?.................................................................................................. 115 Toelichting verschillen Begroting- Jaarrekening ........................................................... 115 Beleidskaders .............................................................................................................. 115 Verbonden partijen ...................................................................................................... 115 Beleidsindicatoren ....................................................................................................... 116 Paragrafen ......................................................................................................................... 117 Lokale heffingen ............................................................................................................. 118 Geraamde en werkelijke inkomsten ............................................................................. 118 Beleid lokale heffingen ................................................................................................ 119

Overzicht op hoofdlijnen per heffing ............................................................................ 120 Kwijtscheldingsbeleid .................................................................................................. 124 Lokale lastendruk ........................................................................................................ 124 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..................................................................... 126 Algemeen .................................................................................................................... 127 Risicoregister............................................................................................................... 128 Inventarisatie risico's ................................................................................................... 129 Berekening weerstandscapaciteit ................................................................................ 138 Structurele weerstandscapaciteit ................................................................................. 138 Incidentele weerstandscapaciteit ................................................................................. 140 Totaaloverzicht weerstandscapaciteit ..........................................................................

140 Ratio weerstandsvermogen ......................................................................................... 141 Conclusie .................................................................................................................... 141 Financiële kengetallen ................................................................................................. 142 Toelichting kengetallen ................................................................................................ 142 Berekening kengetallen ............................................................................................... 143 Beoordeling kengetallen .............................................................................................. 143 Onderhoud kapitaalgoederen .......................................................................................... 144 Algemeen .................................................................................................................... 145 Wegen ......................................................................................................................... 147 Riolering ...................................................................................................................... 149 Water...........................................................................................................................

151 Groen .......................................................................................................................... 152 Gebouwen ................................................................................................................... 154 Openbare verlichting ................................................................................................... 156 Speelruimten ............................................................................................................... 157 Financiering .................................................................................................................... 159 Financiering ................................................................................................................. 160 Rente .......................................................................................................................... 161 Staat herkomst en besteding van middelen ................................................................. 163 Bedrijfsvoering ................................................................................................................ 164 Algemeen ....................................................................................................................

165 Personeel .................................................................................................................... 165 Organisatie .................................................................................................................. 171 Informatievoorziening .................................................................................................. 173 Digitale dienstverlening ............................................................................................... 177 Inkoop en aanbesteding .............................................................................................. 178 Duurzaamheid ............................................................................................................. 178 Verbonden partijen.......................................................................................................... 179 Grondbeleid .................................................................................................................... 203 Visie op en wijze van het grondbeleid .......................................................................... 204 Te verwachten resultaat .............................................................................................. 206 Bedrijventerrein Mies (Groesbeek) ..............................................................................

209 Kloosterpad West (Groesbeek).................................................................................... 209 Pastoor van Tielstraat (Leuth) ..................................................................................... 209 Bedrijventerrein Hulsbeek (Groesbeek) ....................................................................... 209 Inzicht in gronden als materieel vaste activa................................................................ 210 Vorderingen op de balans............................................................................................ 210 Beleidsuitgangspunten reserves en voorzieningen ...................................................... 212 Jaarrekening ...................................................................................................................... 212 Overzicht baten en lasten ............................................................................................... 213 Overzicht baten en lasten ............................................................................................ 213 Toelichting baten en lasten .......................................................................................... 213 Wet Normering Topinkomens ......................................................................................

224 Begrotingsrechtmatigheid ............................................................................................ 225

Balans met toelichting ..................................................................................................... 226 Balans ......................................................................................................................... 227 Toelichting op de balans .............................................................................................. 229 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ..................................................... 246 Incidentele baten en lasten ............................................................................................. 251 Verantwoordingsinformatie SiSa specifieke uitkeringen .................................................. 263 Controleverklaring ........................................................................................................... 270 Bijlagen .............................................................................................................................. 270 Raadsvoorstel ................................................................................................................. 270 Overzicht lopende kredieten ........................................................................................... 276 Overzicht taakvelden ......................................................................................................

281 Toelichting financiële begrippen ...................................................................................... 282 Toelichting afkortingen .................................................................................................... 285

Algemeen Voorwoord Welkom bij onze Jaarrekening 2020! Het rekeningsaldo over 2020 is € 0. Bij de Najaarsnota 2020 gingen we uit van een nadelig saldo van € 768.000. Het werkelijke saldo is € 768.000 voordeliger is dan begroot. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn: -

Algemene uitkering

- 328.000

-

Sociaal domein

- 67.000

-

Deels inzetten reserve rekeningresultaten

- 373.000

-

Onderhoud wegen

+ 546.000

-

Leerlingenvervoer

+ 148.000

-

Armoedebestrijding en schuldhulpverlening

+ 134.000

-

Sociale werkvoorziening

+ 176.000

-

Arbeidsparticipatie

+ 180.000

-

Salaris/inhuurkosten personeel

+ 279.000

-

Overig (diverse kleinere verschillen, in totaal)

+ 73.000

Het raadsvoorstel en het raadsbesluit zijn opgenomen in de bijlagen. Klik hier om direct naar het raadsvoorstel te gaan. Financiële gevolgen coronacrisis De coronacrisis had gevolgen voor veel beleidsterreinen van onze jaarrekening 2020. De VNG sprak met het Rijk af, dat de gemeenten een reële compensatie van de kosten en de gederfde inkomsten als gevolg van de coronamaatregelen krijgen. Via de algemene uitkering kregen we in 2020 ruim € 1,3 miljoen hiervoor. Ook van de provincie ontvingen we een subsidie van € 0,1 mln. Deze gelden hebben we ingezet voor de dekking van de extra gemaakte kosten zoals bijdrage exploitatieverliezen dorpshuizen/musea, omzetverlies sociale werkvoorziening, handhaving en toezicht, extra voorzieningen jeugdzorg en wmo, re-integratie bijstandsgerechtigden, maar ook voor de dekking van de minder ontvangen toeristenbelasting. Voor de uitvoering van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) gaven we ongeveer € 4 miljoen uit. Dit bedrag heeft het Rijk vergoed. Daarnaast hadden we te maken met een aantal reguliere uitgaven dat als gevolg van de coronacrisis niet of minder plaatsvond zoals minder kosten voor regionaal wmo- en leerlingenvervoer, bewonersinitiatieven en minder bedrijfskosten. Daarentegen maakten we ook extra kosten voor onder meer voorzieningen in gemeentelijke gebouwen.

Ook de coördinatie van de coronamaatregelen door het actieteam legde een behoorlijke beslag op de ambtelijke capaciteit en was inhuur van personeel soms noodzakelijk. Overall gezien zijn we uitgekomen met de begrotingsbudgetten. Omdat er hierover richting toekomst onzekerheid bestaat, hebben we het onderwerp Corona opgenomen onder de overige financiële risico's in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Met vriendelijke groet,

Gemeente Berg en Dal

5 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

College van burgemeester en wethouders

Gemeente Berg en Dal

6 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Samenvatting Resultaat 2020 De jaarrekening laat het volgende resultaat zien. Bedragen x € 1.000 Rekeningresultaat Saldo van baten en lasten

-1.948

Mutaties in reserves

1.948

Gerealiseerd resultaat

0

Als we de uiteindelijk behaalde financiële resultaten vergelijken met het actuele begrotingssaldo 2020, dan laat dit het volgende beeld zien. Bedragen x € 1.000 Begroting Begroting Rekening Verschil 2020 2020 2020 Saldo Begroting Primair Actueel Rekening Saldo Saldo

Programma

Inwoner

-34.820

-37.560

-36.206

1.354

Onze buurt

-13.615

-13.919

-12.841

1.077

Onze gemeente

-4.964

-7.630

-6.398

1.233

Ons geld

60.841

63.072

62.436

-636

Overhead

-9.407

-9.105

-8.939

166

Saldo rekening baten en lasten

-1.964

-5.142

-1.948

3.194

Toevoeging aan reserves

-392

-1.670

-2.470

-800

Onttrekking aan reserves

2.358

6.044

4.418

-1.626

2

-768

0

768

Resultaat rekening baten en lasten

De verschillen tussen de begrote en werkelijke bedragen zijn te verdelen in de volgende categorieën: 1. Verschillen die ontstaan zijn na de laatste bijstelling van de begroting 2020 De laatste bijstelling van de begroting 2020 is opgesteld in september 2020 (Najaarsnota). Heeft er zich hierna iets voor gedaan wat niet voorzien was, dan leidt dit tot een verschil in de jaarrekening. 2. Veel kleine verschillen In de Najaarsnota zijn alleen de afwijkingen boven de € 10.000 meegenomen. De kleinere verschillen zijn niet verwerkt. Verklaring verschillen Globaal kunnen we het voordelige verschil ten opzichte van de actuele begroting van € 768.000 als volgt verklaren.

Gemeente Berg en Dal

7 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Bedragen x €1.000 Taakveld

Toelichting

Verschil

Bestuur

- Hogere dotatie aan de voorziening pensioenverplichting wethouders. Door de lage rente, vult de spaarpot niet voldoende en is bijstorten noodzakelijk.

Overige gebouwen en terreinen

Overhead

I/S/RES

-103

I

- De verkoop van een kavel van 606 m² aan de Botsestraat in Leuth was niet opgenomen in de begroting.

53

I

- Er zijn minder rechtzaken geweest dus ook minder juridisch advieskosten ingewonnen. Wellicht heeft ook Corona hier invloed op gehad.

52

I

- Lagere doorbelasting naar projecten, dit leidt tot een nadeel van € 178.000. Het gaat hier om uren die geraamd waren op projecten, maar die ten laste van de reguliere exploitatie komen.

-178

I

OZB

- De ozb opbrengst is € 96.000 hoger dan verwacht. € 26.000 daarvan heeft betrekking over voorgaande belastingjaren.

96

I

Uitkering gemeentefonds

- De lagere algemene uitkering is als volgt te verklaren: aanvullende compensatie corona € + 34.000, afrekening 2018 en 2019 € + 58.000, lagere suppletie-uitkering sociaal domein € - 413.000 en actualisatie maatstaven 2020 € - 7.000.

-328

Overige baten en lasten

- De stelpost onderuitputting leidt op dit programma tot een nadeel van € 500.000. Onderuitputting staat voor de situatie waarbij de werkelijke kosten binnen het budget blijven. Op de andere programma's staan hier voordelen tegenover.

-500

I

- De stelpost coronamaatregelen is niet helemaal ingezet in 2020. We stellen voor het restant over te hevelen naar 2021 via een storting in de reserve lopende projecten.

118

I/RES

- In 2020 is niet al het onderhoud uitgevoerd dat gepland was. Hierdoor was er sprake van een forse onderuitputting bijna € 5,5 ton. In het raadsvoorstel over het beheerplan wegen (2021), waarin wordt voorgesteld om weer een onderhoudsvoorziening in te stellen, is hiermee rekening gehouden. Daarnaast zijn er minder kosten gemaakt voor wegmarkeringen als gevolg van weersomstandigheden op het einde van het jaar. Dit heeft geleid tot een incidenteel voordeel van € 10.000.

546

I

Wegen

Gemeente Berg en Dal

8 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Kabels en leidingen

- Op de post onderhoud is er sprake van een overschrijding van € 19.000. Dit betreft het terug naar de oorspronkelijke staat brengen van de weg. Hiertegenover staan meer opbrengsten. Met betrekking tot de subsidies aanleg glasvezel is in 2020 een voordeel gerealiseerd van ruim € 50.000. Dit bedrag is nog beschikbaar voor te verstrekken subsidies en wordt meegenomen in het voorstel tot budgetoverheveling naar 2021. Voor straatwerkvergoeding en leges hebben we in totaal ongeveer € 41.000 meer ontvangen dan begroot. Dit is het gevolg van extra uitgevoerde werkzaamheden in verband met de energietransitie en extra projecten.

70

I

Toerisme

- Door de Coronacrisis konden enkele projecten van Gelderland Herdenkt niet doorgaan. Daarnaast hebben we een subsidie ontvangen die we niet hadden geraamd.

90

I

Onderwijshuisvesting

- Voor het gebruik van accommodaties voor gymonderwijs is in 2020 minder vergoed. Een aantal scholen maken hier minder gebruik van. Ook vond een afrekening van € 27.000 over 2019 plaats.

78

I/S

Leerlingenvervoer

- Door corona is er minder gebruik gemaakt van het leerlingenvervoer.

148

I

Peuterspeelzalen

- Door de nieuwe subsidieverordening zijn de subsidies lager. Een deel komt doordat de subsidie voor VVE-kinderen onder de begrotingspost achterstandenonderwijs vallen.

88

S

Musea

- Voor Museumpark Orientalis was een restantbudget van € 550.000 beschikbaar. Hiervan is € 30.000 besteed. We stellen voor het restant over te hevelen naar 2021. Hiertegenover staat ook een lagere bijdrage uit de reserve lopende projecten. Zie hiervoor programma Ons Geld.

520

I/RES

Sportbeleid en activering

- De aanpak sportstimulering financieren door aanspraak te maken op de rijksregeling buurtsportcoaches. In 2020 waren er mede door corona onvoldoende initiatieven om dit budget volledig op te maken, daardoor is er € 90.000 over.

90

I

Sportaccommodaties

- Omdat diverse materialen zijn afgekeurd en vervangen is er op de post inventaris De Duffelt een overschrijding van € 14.000. De posten met betrekking tot schoonmaak en onderhoud De Duffelt laten per saldo in totaal een voordeel zien van € 64.000. Dit voordeel is incidenteel en onder meer veroorzaakt door minder onderhoud als gevolg van corona.

50

I

Gemeente Berg en Dal

9 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

- Bij zwembad de Lubert is sprake van een overschrijding van de onderhoudskosten van in totaal € 88.000. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door een uitgevoerde RIE (risico-analyse) en extra kosten vanwege aanscherping van de wet- en regelgeving. Als gevolg van corona zijn inkomsten achtergebleven en zijn maatregelen getroffen.Ook is de taakstellende bezuiniging niet gehaald. Per saldo leidt dit tot een negatief exploitatieresultaat van € 69.000

-157

I

Speeltuinen

- De totale onderhoudskosten zijn in 2020 € 63.000 lager dan geraamd. Wij stellen voor om dit bedrag te storten in de bestemmingsreserve lopende projecten.

63

I/RES

Arbeidsparticipatie

- De bijdrage aan de MGR voor reintegratietrajecten viel € 122.000 lager uit. Dit is met name veroorzaakt doordat wegens corona minder is uitgegeven aan instrumentgelden en de personele inhuur lager is geweest. Ook hebben door corona nauwelijks activiteiten plaatsgevonden in de actiecentra Participatie Stekkenberg en Millingen ad Rijn. Hierdoor is € 58.000 minder besteed.

180

I

- Voor de Pilot Veranderopgave inburgering ontvangen we een rijksbijdrage van € 303.000. Hiervan is € 136.381 uitgegeven. Het voorstel is om het restantbudget over te hevelen naar 2021 via een storting in de reserve lopende projecten. Bij niet besteding van deze gelden moeten we de rijksbijdrage terugbetalen.

167

I/RES

Voor de inplementatie van de nieuwe Wet inburgering hebben we een rijksbijdrage van € 69.000 gekregen. Hiervan is € 3.000 uitgegeven. Het restant hevelen we over naar 2021 via storting in reserve lopende projecten.

66

I/RES

Samenkracht & burgerparticipatie

- In 2020 is geen uitgaaf gedaan voor de uitvoering van het actieplan Stekkenberg. Dit bedrag hevelen we via de storting in de reserve lopende projecten over naar 2021. Zie programma Ons geld.

68

RES

Inkomens- en bijstandsvoorziening

- Er is € 216.000 minder aan bijstandsuitkeringen verstrekt. De inkomsten voor onder meer aflossing leenbijstand waren € 28.000 hoger.

244

I

- Voor het project preventie en vroegsignalering van schuldhulpverlening is € 77.000 minder uitgegeven. Op programma Ons geld staat een laere aanwending van de reserve lopende projecten tegenover. Daarnaast was het aantal schuldhulptrajecten minder waardoor €28.000 minder is uitgegeven.

105

I/RES

- In verband met corona heeft het rijk middelen beschikbaar gesteld voor flankerend beleid armoedebestrrijding en schuldhulpverlening. Dit budget hevelen we over naar 2021 via het programma Ons Geld

134

I

Gemeente Berg en Dal

10 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

- Er zijn door de coronacrisis meer aanvragen voor kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen ontvangen en toegekend.

-71

I

- De bijdrage voor sociale werkvoorziening viel lager uit. Dit is met name veroorzaakt door een meevallende omzet en de ontwikkeling van de loonkosten van de SW medewerkers.

176

I

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

Door corona is er minder gebruik gemaakt van het wmo-vervoer.

59

I

Maatwerkdienstverlening 18+

- Aan Huishoudelijke hulp hebben we minder besteed.

89

I

- Aan zorgkosten blok A en B Wmo (dagbesteding en begeleiding) hebben we minder besteed.

68

I

- De hogere inkomst voor eigen bijdragen Wmo voorzieningen komt voornamelijk door de naverrekening CAK over 2019

64

I

- Het project Ambulantisering GGZ heeft onder meer door corona niet geleid tot een uitgaaf.

58

I

Maatwerkdienstverlening 18-

- De kosten voor blok B (begeleiding en ambulante hulp) jeugdzorg waren hoger door toename van het aantal aanvragen en langere duur van trajecten

-309

S

Geëscaleerde zorg 18+

- De gemeente Nijmegen heeft aan de regiogemeenten een deel van het overschot op Beschermd Wonen uitgekeerd.

174

I

Geëscaleerde zorg 18-

- Aan zorgkosten voor blok C (jeugdzorg met verblijf) is meer besteed. Hiervan heeft 265.000 betrekking op afrekening van vorige jaren.

-317

S

Riolering

- Diverse voordelige mutaties riolering. Met name onderhoud hoofdriolen (€ 33.000), verwerken rioolslib (€ 28.000), projectkosten vastleggen zakelijk recht Ubbergen (€ 36.000) reiniging kolken (€ + 21.000) onderhoud rioolgemalen (€ - 43.000) , elektriciteit rioolgemalen (€ 11.000) en een hogere opbrengst rioolheffing (€ 54.000).

140

I

- Hogere dotatie aan de voorziening riolering

-93

I

Afval

- De belangrijkste afwijking komt door afrekeningen van opbrengst van afval van voorgaande jaren en daarnaast een hogere opbrengst afvalstoffenheffing.

65

I

Milieubeheer

- De werkzaamheden met betrekking tot duurzaamheid zijn vooral door corona vertraagd. Voor de pilot aardgasvrij maken woningen (50K) zijn we nu samenwerkingsovereenkomsten aan het opstellen. Het bedrag voor duurzaamheid uit de december.circ 2019 houden we beschikbaar. (190K)

347

I/RES

Ruimtelijke ordening

- Investeringsbijdrage Project Omgevingswet 336K, Door uitstel van de wet en corona is het project vertraagd. Ook de uitgaven verschuiven naar de toekomst. Hiertegenover staat ook een lagere bijdrage uit de reserve lopende projecten. Zie hiervoor programma Ons Geld.

336

I/RES

Grondexploitaties

- De voormalige Oefenhoek in Millingen is gedeeltelijk afgewikkeld. Hier staat een bijdrage uit de reserve lopende projecten tegenover.

-72

I

Begeleide participatie

Gemeente Berg en Dal

11 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Salaris- en inhuurkosten

Mutaties reserves Diverse verschillen

- Dit betreft de doorbelasting van de salaris- en inhuurkosten van de tijd die de organisatie aan de diverse taken besteedt. - Zie de toelichting bij programma Ons Geld. - Dit betreft heel veel kleine verschillen, die per saldo leiden tot een nadeel van € 441.000.

Saldo

279

I

-2.426

I

441

I

768

Resultaatbestemming Omdat het saldo van de jaarrekening € 0 is, vindt er geen resultaatbestemming plaats.

Gemeente Berg en Dal

12 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Leeswijzer Hoe is dit jaarverslag en de jaarrekening opgebouwd? Eerst volgt het gedeelte 'Algemeen' met het voorwoord en persbericht, de samenvatting en deze leeswijzer. Daarna zijn de `ambities` van onze gemeente weergegeven. Daar staat beschreven wat wij als gemeente belangrijk vinden en willen bereiken. De `programma's` bevatten wat we hebben bereikt. De `paragrafen` gaan over onderwerpen die van invloed zijn op alle programma's. In de 'jaarrekening' staat een overzicht van de baten (inkomsten) en lasten (uitgaven) in 2020. Daarnaast zijn bij dit onderdeel de balans met toelichting opgenomen, een overzicht van de incidentele baten en lasten, de verantwoordingsinformatie van de SISA en de controleverklaring van de accountant. Tot slot zijn in de `bijlagen` het raadsvoorstel en een overzicht van de lopende kredieten opgenomen. Ook geven we hier een toelichting op afkortingen en financiële begrippen. Onze schrijfstijl proberen we kort en helder te houden en verwijst met 'elektronische links' naar de documenten die erbij horen. Inhoudsrechten (disclaimer) In de jaarstukken is gebruik gemaakt van informatie van derden. Hoewel de jaarstukken met de grootst mogelijke zorgvuldigheid zijn samengesteld kunnen gebruikers van deze stukken geen rechten ontlenen aan of aanspraak maken op de juistheid en volledigheid van de inhoud.

Ook aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor eventuele schade die daardoor kan ontstaan.

Gemeente Berg en Dal

13 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Ambities Onze missie is: “Iedereen doet ertoe en doet mee in onze vitale en betrokken gemeenschappen.” 1. We doen het samen! De gemeente Berg en Dal is er voor haar inwoners. Die inwoners vormen samen de gemeenschap Berg en Dal. Met elkaar zorgen we ervoor dat het goed wonen is in onze gemeente. Maar er verandert wel iets in de manier waarop we dat doen. De tijd dat de gemeente voor alles zorgde én over alles besliste is voorbij. Dat kan niet meer en dat willen we ook niet meer. U als inwoner vraagt en krijgt steeds meer zeggenschap. En u zorgt steeds vaker zelf voor een goed woon-, werk- en leefklimaat. Voor uzelf en voor anderen. De gemeente wil hierbij een gelijkwaardige partner zijn. We willen ruimte geven aan uw initiatieven en u ondersteunen om dingen mogelijk te maken.

2. Betaalbaar Berg en Dal! Wij zijn ons er heel goed van bewust dat wij met gemeenschapsgeld werken. De portemonnee van de gemeente verschilt daarbij niet zo veel met die van uzelf. Niet alles wat we willen kan ook, dus maken wij duidelijke keuzes. En we geven niet meer uit dan er binnenkomt. Als er een tekort dreigt dan kijken we eerst of er in de uitgaven geschrapt kan worden. We kunnen ook de belastingen verhogen, maar dat willen we zoveel mogelijk voorkomen. Onze belastingen zijn bijna de laagste van Gelderland en dat willen we zo houden.

3. Hier wordt gewerkt! We willen dat iedereen de kans krijgt om aan het werk te zijn. Als u daar niet op eigen kracht in slaagt, dan helpen wij daarbij. Onze gemeente heeft een prachtige natuur en ligt in een afwisselend landschap. We hebben een rijke geschiedenis en daarvan is in onze gemeente veel terug te vinden. Buiten, maar ook in onze musea. Het toerisme is dan ook belangrijk voor onze gemeente en we werken er hard aan om onze gemeente nog aantrekkelijker te maken. Voor u als inwoners, maar ook voor al die bezoekers. Het toerisme zorgt ook voor werkgelegenheid. Dat is belangrijk. Onze missie is niet voor niets: iedereen doet ertoe en doet mee in onze vitale en betrokken gemeenschappen.

4. Duurzaam Berg en Dal! De zorg voor de wereld van morgen is ontzettend belangrijk. Onze kinderen moeten kunnen opgroeien in een mooie, veilige en gezonde omgeving. Daarom gaan we energie besparen, meer schone energie opwekken, grondstoffen hergebruiken, blijven we lokale initiatieven ondersteunen en zorgen voor minder afval. Doordat ons klimaat verandert, krijgen we ook steeds extremer weer. We moeten zorgen dat we onze omgeving hier goed op inrichten. Hiervoor is de komende jaren veel geld nodig. Wij kunnen dat niet alleen, dat moeten we samen doen met u. Wij passen de openbare ruimte aan. Aan u vragen wij hetzelfde te doen op uw eigen terrein.

5. Zichtbaar en betrouwbaar! Onze inwoners, instellingen en bedrijven weten voor welke producten en diensten zij bij de gemeente terecht kunnen. Wij communiceren hier duidelijk over. Aan de balie, de telefoon, maar ook op de gemeentepagina, website en sociale media. U weet ons te vinden en u bent tevreden over onze dienstverlening. Dat komt omdat we duidelijk zijn over wat we doen en wat we niet doen. We zijn vriendelijk, geven snel antwoord op eenvoudige vragen en leveren maatwerk als dat nodig is. We bieden hulp aan mensen in nood. We hebben contact met u en weten wat er speelt in onze gemeente en in de regio. Wij laten zien dat wij opkomen voor de belangen van onze inwoners.

Gemeente Berg en Dal

14 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Programma's Overzicht programma's Inwoner Meestal heb je de gemeente niet nodig in je dagelijks leven. Je redt het prima zelf. Dat is ook de bedoeling. Maar dat lukt niet iedereen. Soms lukt het niet om alles zelf te regelen. Vaak zonder dat je daar zelf iets aan kunt doen. De gemeente probeert je dan te helpen. Dat kan voor een korte of lange tijd zijn. Bijvoorbeeld als het gaat om zorg, inkomen, onderwijs of gezondheid. De belangrijkste dingen die je nodig hebt om op een normale en prettige manier te kunnen leven. De gemeente is vaak een laatste plek voor hulp. Daarbij werkt de gemeente samen met andere organisaties of huurt hen hiervoor in. Onze bedoeling is iedereen een goede basis te geven, een steun in de rug, zodat je verder kunt en mee kunt blijven doen! Programmanaam Inwoner Plaats van actie - Persoonlijk/thuis

Onze buurt - Directe omgeving/dorp

Rol inwoner

- Meedoen - Initiatief nemen - Afnemende betrokkenheid - Minder regels, meer stimuleren

Rol gemeente

- Regie eigen leven - Mee blijven doen - Regelen - Betalen - Veel bemoeienis

Onze gemeente - Gemeente mét de regio gemeenten - Ontwikkelen - Klant - Loslaten - Samenwerken - Diensten verlenen

Doelen & resultaten Wat wilden we bereiken? 1.1

Ik heb voldoende inkomen.

1.2

Ik kan hulp vragen als dat nodig is.

1.3

Ik ben betrokken en doe mee.

1.4.

Alle kinderen krijgen gelijke kansen.

Wat hebben we daarvoor gedaan? 1.1.1 Ons minimabeleid zorgt ervoor dat ook inwoners die weinig geld hebben mee kunnen doen in de samenleving. Als je werkt kun je jezelf meestal prima redden en heb je geen hulp nodig. We willen graag dat al onze inwoners zichzelf kunnen redden. Daarom helpen we hen bij het vinden van werk. Maar soms kan of hoeft iemand (tijdelijk) niet te werken. Bijvoorbeeld door langdurige ziekte of pensioenleeftijd. Sommigen moeten dan leven met een minimum inkomen. Dat is vaak te weinig om ook leuke en sociale dingen te doen. Bijvoorbeeld te sporten of een keer naar een museum te kunnen gaan. We helpen onze inwoners hierbij. Dat doen we door ons ‘minimabeleid’. Een bedrag, waardoor af en toe wel iets leuks gedaan kan worden. Zodat zij ook mee kunnen doen aan dit soort activiteiten. We willen weten of we met ons geld mensen met een minimum inkomen ook echt goed helpen. Dat gaan we onderzoeken. Begin 2020 is dat onderzoek klaar. Als uit het onderzoek blijkt dat we het geld beter (iets) anders kunnen inzetten passen we ons minimabeleid aan.

Gemeente Berg en Dal

15 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

Stand van zaken Voorjaarsnota De evaluatie van het minimabeleid is afgerond. De evaluatie geeft aanleiding om het minimabeleid op een aantal punten te verbeteren. De verschillende verbeterpunten brengen we nu in kaart en werken we verder uit (financiële gevolgen, gevolgen voor de inwoner, gevolgen voor de uitvoering). Omdat het minimabeleid ook betrokken is bij onze bezuinigingsopgave leggen we een totaalvoorstel aan u voor tegelijk met het BIP-boek. Stand van zaken Jaarrekening De rekenkamercommissie heeft in de lente en zomer 2020 een onderzoek uitgevoerd naar ons minimabeleid. De aanbevelingen van het onderzoek worden meegenomen bij het opstellen van het nieuwe beleidsplan voor het minimabeleid. Dit beleidsplan wordt in 2021 herschreven.

1.1.2 Het aantal inwoners met problematische schulden is in 2020 afgenomen, ten opzichte van 2019. In Nederland is sprake van een toename van het aantal inwoners met (problematische) schulden. Wij willen ervoor zorgen dat het aantal inwoners met schulden in de gemeente Berg en Dal afneemt. Om dit te bereiken voeren we 2 acties uit: · We voeren het project ‘vroeg eropaf’ uit. Doel hierbij is schulden bij inwoners in een vroeg stadium op te sporen en aan te pakken. · Een deel van de schuldhulpverlening voeren we als gemeente zelf uit in ons sociaal team. De schulphulpverlener en het sociaal team werken dan beter samen. Belangrijk, omdat we weten dat schulden vaak gepaard gaan met andere problemen. Signalen van schulden komen eerder bij de schuldhulpverlener, waardoor we sneller de juiste en vaak ook een lichtere vorm van hulpverlening in kunnen zetten. Door intensief samen te werken worden alle problemen van de inwoner gesignaleerd en aangepakt. We verwachten door deze 2 acties dat wij in 2020 meer inwoners helpen met een lichte vorm van hulpverlening. En dat het aantal inwoners dat een zware vorm van hulpverlening nodig heeft zal afnemen. We maken ook meer werk van het project “achter de voordeur schuilen soms geldzorgen”. Dit doen we samen met de gemeente Heumen en de woningcorporaties.

Stand van zaken Voorjaarsnota Op dit moment zijn we bezig met de voorbereiding van het "vroeg eropaf project". Per 1 juli 2020 gaan we daadwerkelijk van start met het project. Op dit moment gaan onze schuldhulpverleners vooral op huisbezoek als zij een melding krijgen van een huurschuld (op basis van het convenant dat in juni 2019 is afgesloten met de woningbouwverenigingen). Vanaf 1 juli 2020 gaan de schuldhulpverleners ook op huisbezoek als er betalingsachterstanden worden gemeld bij Nutsbedrijven en bij zorgverzekeraars. De medewerkers van het sociaal team weten de schuldhulpverleners goed te vinden nu de schuldhulpverleners in het sociaal team zijn geplaatst. De samenwerking tussen deze twee disciplines is sterk verbeterd. Stand van zaken Jaarrekening Per 1 november 2020 zijn we gestart met het Vroeg Eropaf project. Van verschillende organisaties (energieleveranciers, zorgverzekeraars, woningbouwverenigingen en Vitens) ontvangen wij de betalingsachterstanden van onze inwoners. Bij meerdere betalingsachterstanden op één adres gaan we op huisbezoek. Per maand leggen we ongeveer 10 huisbezoeken af (na corona). Op andere meldingen reageren we met een telefoontje, brief, mail of sms. De eerste ervaringen vertellen ons dat we ongeveer 30 meldingen per maand binnenkrijgen. Dit kan in de toekomst oplopen als zich meer signaalpartners aansluiten.

Eind 2021 evalueren we het project en bekijken we of we hier in 2022 mee doorgaan. We merken dat inwoners onze schuldhulpverleners goed weten te vinden met laagdrempelige vragen. Onze inwoners kunnen hierdoor in veel gevallen geholpen worden met een lichte vorm

Gemeente Berg en Dal

16 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

van schuldhulpverlening doordat de schulden nog niet te veel zijn opgelopen. Het aantal inwoners dat we moeten doorverwijzen naar de zwaardere vorm van schuldhulpverlening neemt hierdoor af. In het voorjaar 2021 hopen we dit te kunnen zien aan de cijfers die dan beschikbaar komen. 1.2.1 Zorgorganisaties schalen zorg sneller af, zodat de zorg blijft aansluiten op dat wat de inwoner nodig heeft. In onze gemeente doen steeds meer mensen een beroep op zorg en ondersteuning vanuit de Jeugdwet en Wet maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). We willen dat deze zorg goed aansluit bij onze inwoners, maar ook dat we daarbij de kosten goed in de hand houden. We willen dat de zorgkosten per cliënt met 10% daalt ten opzichte van 2018. Dit betekent dat we van de zorgorganisaties vragen om de ondersteuning zo licht mogelijk in te zetten en niet langer dan noodzakelijk is. Om dit te bereiken organiseren we lokaal periodieke gesprekken met de Wmo en Jeugdhulp organisaties die werkzaam zijn voor Berg en Dal. We bespreken met hen de mogelijkheden om af te schalen, zoals het verminderen van uren, het inzetten van een lichtere vorm van zorg of gebruik maken van welzijnsvoorzieningen. We vragen de organisaties waar zij tegenaan lopen bij het afschalen en zoeken gezamenlijk naar oplossingen.

In 2020 maken we met hen een (aanvullend) overzicht van maatregelen die gaan bijdragen aan het afschalen en we gaan deze uitvoeren. Het welzijnswerk wordt hierbij nadrukkelijker betrokken. Stand van zaken Voorjaarsnota De gesprekken met de zorgaanbieders en Forte Welzijn plannen we vanaf het 2e kwartaal in. Stand van zaken Jaarrekening De gesprekken hebben plaatsgevonden. Zowel met de Sociaal Teamleden als de aanbieders zetten we steeds scherper in op minder uren en de inzet van lichtere producten (waar mogelijk). Eén van de redenen waar de zorgaanbieders tegenaan lopen bij het afschalen, is de onbekendheid met de mogelijkheden in het voorveld en de welzijnsvoorzieningen. Daarnaast ontbreken er vormen van ondersteuning zoals groepsaanbod en laagdrempelige ondersteuning in het voorveld, waardoor afschalen naar lichtere ondersteuning niet altijd mogelijk is. Zoals vastgesteld in het koersdocument, willen we daarom kortdurende ondersteuning door het sociaal team en Forte gaan bieden. 1.2.2 We helpen inwoners langer zelfstandig thuis te wonen. Ouderen wonen langer thuis en er wonen meer (psychisch) kwetsbare mensen in onze dorpen. We ondersteunen inwoners die te maken krijgen met dementie, eenzaamheid of psychische problemen. We helpen inwoners bijvoorbeeld met informatie over activiteiten, cursussen en voorzieningen.

Hierbij werken wij samen met andere partijen, zoals ouderenbonden en ouderenadviseurs. In 2020 besluiten we welke (nieuwe) preventieve activiteiten we willen inzetten voor ouderen, kwetsbare volwassen en jeugd. We zetten bij voorkeur activiteiten in die leiden tot meer zelfredzaamheid. In 2020 starten we met de uitvoering van een actieplan langer zelfstandig thuis wonen dat we eind 2019 samen met Oosterpoort en ZZG-zorggroep gemaakt hebben. We vragen ook andere lokale partijen met ons mee te doen. We richten ons niet alleen op kwetsbare inwoners. We willen inwoners ook stimuleren zich voor te bereiden op ouder worden in hun eigen huis. Bijvoorbeeld door hun huis en tuin op tijd aan te passen en beter toegankelijk te maken. Stand van zaken Voorjaarsnota In februari 2020 is aan onze gemeente € 90.880 subsidie toegekend voor het tweejarige project “Samenleven in de wijk”. We kunnen nu aan de slag met aandacht voor het wonen in de wijk, voor crisis en voor opname. Dat doen we samen met de gemeente Heumen en Oosterpoort. In juni bieden we de training Mental Health First Aid (MHFA) aan, een training eerste hulp bij psychische problemen. Hiervan vindt de voorbereiding nu plaats. In het voorjaar geven we een verkorte versie aan bestuurders.

Samen met DementieNet Berg en Dal is vorig jaar een onderzoek gedaan wat inwoners van de gemeente Berg en Dal al weten over het ziektebeeld dementie en of ze bereid zijn mensen die

Gemeente Berg en Dal

17 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

lijden aan dit ziektebeeld te helpen. Het resultaat was vrij positief. Verder bleek uit dit onderzoek dat er onvoldoende informatie is over dit onderwerp bij de verenigingen en bij ondernemers. Op dit moment stellen we een advies op hoe verenigingen en ondernemers samen met de gemeente kunnen komen tot een Dementievriendelijke Gemeente. Dit is van extra belang omdat de nieuwe wet Zorg en Dwang vergaande gevolgen zal hebben. Mensen met dementie zullen meer en eenvoudiger moeten kunnen deelnemen aan de samenleving. Met de bestuurders van ZZG, Oosterpoort en Forte Welzijn zijn gesprekken gevoerd over waar we ons op focussen als het gaat over ‘Langer Thuis’ wonen en hoe we hierin (beter) kunnen samenwerken. In het 2e kwartaal gaat de werkgroep de resultaten concretiseren en starten met samenwerken aan een aantal initiatieven. De pilot Langer Thuis in Leuth is afgerond. In deze pilot zijn gesprekken gevoerd met huiseigenaren over zelfredzaamheid en eigen regie, eenzaamheid en verhuisbereidheid. De uitkomsten nemen we mee in de activiteiten onder ‘Langer Thuis’ die we gezamenlijk oppakken. Stand van zaken Jaarrekening In de programmabegroting 2020 gaven we aan dat we in 2020 besluiten welke (nieuwe) preventieve activiteiten we willen inzetten voor ouderen, kwetsbare volwassen en jeugd.

De omstandigheden van het afgelopen jaar dwongen ons echter om vooral te kijken hoe het huidige aanbod op een aangepaste manier gerealiseerd kon worden en/of welke alternatieven ingezet moesten worden. We hebben veel kunnen doen. Er zijn trainingen, cursussen en activiteiten ingezet om mensen met dementie, eenzaamheid en psychische kwetsbaarheid te ondersteunen. Verschillende groepstrainingen kwamen in samenwerking met de sociale teams tot stand. Niet alle trainingen en cursussen konden in de beoogde setting doorgaan, maar waar mogelijk werden trainingen, met in acht neming van de richtlijnen, wel gehouden. Daarnaast is er flink ingezet op alternatief aanbod via telefooncirkels, online bijeenkomsten zoals bijvoorbeeld Livestreams rondom thema “versterken mentale gezondheid” extra hulplijnen, maaltijden aan huis, maar bijvoorbeeld ook extra ondersteuning voor kinderen van ouders met psychiatrische problematiek. De geplande trainingen Mental Health First Aid (MHFA) aan inwoners en aan bestuurders zijn gerealiseerd. In het najaar van 2020 zijn we gestart met de voorbereidingen voor trainingen in 2021 en 2022. De inzet van deze trainingen is om inwoners handvatten te geven hoe je kunt samenleven in de wijk met buurtbewoners met een kwetsbaarheid. Vanuit centrumgemeente Nijmegen krijgen we financiële ondersteuning om deze trainingen te realiseren.

Het project “Samenleven in de wijk”, waarvoor we subsidie krijgen van het ministerie van VWS, is uiteindelijk in september van start gegaan. De geplande inventarisatie van nieuwe en bestaande initiatieven met Oosterpoort, Waardwonen en ZZG-zorgroep heeft vanwege personele wisselingen en andere prioriteiten (inzet coronamaatregelen en maatregelen grip op kosten/herstelplan) geen voortgang gekregen. De resultaten van de pilot in Leuth liggen in lijn met landelijke bevindingen en gaven geen aanleiding om de pilot in andere kernen voort te zetten. Intussen zijn er ook nieuwe ontwikkelingen, waar wij graag bij aanhaken. Het ministerie van BZK, de VNG en de landelijke koepel van woningcorporaties hebben de Taskforce Wonen en Zorg opgericht. Wij volgen deze ontwikkelingen en vertalen dat de komende tijd naar ons lokale beleid. 1.2.3 We zorgen voor voldoende aanbod van gezinsvormen voor kinderen die (tijdelijk) niet thuis kunnen blijven wonen. Als een kind (tijdelijk) niet thuis kan wonen is dit erg ingrijpend. We willen kinderen zoveel mogelijk opvangen in een gezin of een woonvorm die daar zoveel mogelijk op lijkt. In 2020 starten we daarom met het project pleegzorg en gezinsvormen. We starten een wervingscampagne om minimaal drie nieuwe gezinnen te vinden die voor opvang kunnen zorgen. Stand van zaken Voorjaarsnota In september starten we de pilot Buurtgezinnen.

Gezinnen die het (tijdelijk) moeilijk hebben, hebben we aan elkaar gekoppeld. Ze kunnen elkaar helpen en ontlasten. Daarmee hopen we

Gemeente Berg en Dal

18 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

duurdere zorg te voorkomen. Omdat er in onze regio relatief weinig pleegezinnen zijn, bereiden we een campagne voor om meer pleeggezinnen te werven. We gaan daarmee starten zodra de coronamaatregelen dit toelaten. Stand van zaken Jaarrekening In oktober is de regionale pleegzorgcampagne van start gegaan. Het was een mooie campagne, die zelfs landelijke aandacht heeft gekregen. Dit heeft geleid tot maar liefst 60 reacties. Een aanmelding betekent nog niet dat iemand ook echt pleegouder wordt. Pas na maanden van gesprekken en trainingen kan iemand echt zeggen dat hij pleegouder is. Op dit moment weten we nog niet hoeveel pleegouders de campagne voor onze gemeente heeft opgeleverd. De pilot Buurtgezinnen is ondanks de corona pandemie erg succesvol. Eind 2020 hadden zich al 10 gezinnen gemeld om andere gezinnen te ondersteunen. Voor twee vraaggezinnen zijn er inmiddels matches gemaakt met een steungezin. Mooie voorbeelden van inwoners die elkaar willen helpen!

1.2.4 Wij helpen mantelzorgers, zodat zij de zorg voor hun naasten kunnen blijven bieden. Mantelzorger zijn vraagt veel van mensen. Soms ook teveel om het zonder hulp vol te kunnen houden. Zij verrichten belangrijk werk. Daarom helpen we hen. Mantelzorgers willen graag (h)erkend worden, een luisterend oor vinden en informatie krijgen over allerlei onderwerpen waar zij mee te maken krijgen. Het steunpunt Mantelzorg Berg en Dal staat daarom klaar voor mantelzorgers in onze gemeente. Kijk voor meer informatie op www.mantelzorgbergendal.nl. We ondersteunen onze mantelzorgers onder andere door: 1. informatieavonden te organiseren 2. ontmoetingen tot stand te brengen tussen mantelzorgers onderling 3. activiteiten te organiseren voor jonge mantelzorgers, om zo te ontspannen. Samen met het Steunpunt Mantelzorg Berg en Dal zetten we in 2020 extra in op één van de volgende onderwerpen: werkende mantelzorgers óf een zorgpauze (respijtzorg). Stand van zaken Voorjaarsnota Mantelzorg Berg en Dal heeft verschillende activiteiten georganiseerd, bijvoorbeeld koffie met… of een lunch. Mantelzorg Berg en Dal bestaat dit jaar 10 jaar: hier staan we op verschillende momenten in het jaar bij stil. Vrijwilligers gaan met het kaartspel ‘Bordje vol?’ het gesprek aan met mantelzorgers. Dit is een handig middel om in kaart te brengen op welke terreinen je als mantelzorger actief bent.

Stand van zaken Jaarrekening In totaal zijn 658 mantelzorgcomplimenten aangevraagd. Helaas bleek het niet meer mogelijk om contant geld bij de bank op te halen. We hebben verschillende alternatieven onderzocht, die waren alleen veel duurder of in tijd niet haalbaar. Uiteindelijk heeft iedereen een VVV-bon gekregen. De druk voor onze mantelzorgers was het afgelopen jaar vanwege corona (erg) hoog. Helaas hebben we door de verschillend beperkingen geen activiteiten of informatieavonden kunnen organiseren. De vrijwilligers van Mantelzorg Berg en Dal hebben wel alle geregistreerde mantelzorgers gebeld om te vragen hoe het gaat en of er nog een vraag is. Hier kwamen verschillende acties uit. Mantelzorg Berg en Dal onderzoekt de mogelijkheden om een app voor mantelzorgers te ontwikkelen met gemeentelijke/regionale informatie en mogelijkheden om mensen aan elkaar te verbinden. De gemeente heeft geld beschikbaar gesteld om dit te ontwikkelen.

1.3.1 Inwoners bepalen zelf welke onderwerpen belangrijk zijn voor hun dorp en gaan hiermee aan de slag. Inwoners bespreken met elkaar wat ze in hun dorp kunnen doen om er goed te kunnen leven en wonen. Hierover maken ze samen afspraken. Ze bepalen zelf waar ze aan willen werken en

Gemeente Berg en Dal

19 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

waar ze hulp van de gemeente of andere organisaties bij nodig hebben. De onderwerpen waar ze aan willen werken maken samen de 'dorpsagenda'. De gemeente stimuleert inwoners een 'dorpsagenda' te maken en daarmee de leefbaarheid te verbeteren. Er is budget beschikbaar om te helpen de wensen van inwoners te realiseren. En er is ruimte om te zoeken naar de beste ideeën en oplossingen. In 2019 is door inwoners in Heilig Land Stichting, Leuth, Ooij, Breedeweg en De Horst gewerkt aan een dorpsagenda. We verwachten dat deze niet allemaal in 2019 klaar zijn. Dat wordt dan 2020. In Millingen aan de Rijn, Berg en Dal en Beek denken inwoners erover na in 2020 te starten met hun dorpsagenda. Stand van zaken Voorjaarsnota Leuth heeft tijdens de nieuwjaarsborrel van de gemeente symbolisch een eerste exemplaar van de Dorpsagenda aan de burgemeester overhandigd. Binnenkort organiseren we nog een avond waarbij de agenda nogmaals aan de gemeente wordt overhandigd. Hopelijk in aanwezigheid van veel dorpsgenoten. In Millingen ontstaat een groep vrijwilligers die zich willen gaan inzetten voor de Dorpsagenda. De eerste gesprekken zijn gevoerd. Er wordt nu toegewerkt naar een gesprek met het hele dorp. In Berg en Dal is een eerste versie van de Dorpsagenda zo goed als af. De vrijwilligers willen deze binnenkort aan de gemeente overhandigen.

Door de corona -uitbraak liggen de activiteiten rond de dorpsagenda’s stil totdat de maatregelen worden verruimd. Stand van zaken Jaarrekening In Millingen aan de Rijn en Berg en Dal heeft de voortgang van de dorpsagenda vertraging opgelopen vanwege corona. In Leuth heeft de werkgroep Vergroenen Leuth samen met de gemeente en groenaannemers het dorp vergroend. Binnenkort wordt hopelijk met externe financiering fase 2 opgestart. In Ooij wordt er één ontwerp voor de herinrichting van het Reiner van Ooiplein, verder uitgewerkt tot Voorlopig Ontwerp. Ook hier zijn vrijwilligers van de dorpsagenda nauw betrokken: zij hebben een architect uitgekozen en hebben de eerste plannen aan het dorp gepresenteerd. Er was veel belangstelling voor de infoavond vanuit omwonenden en vertegenwoordigers van de aan het plein grenzende bedrijven. In Leuth is namens de dorpsagenda Leuth een burenhulp gestart om inwoners in het dorp tijdens corona te helpen.

1.3.2 We bepalen samen met inwoners hoe we omgaan met inwonerparticipatie. Zowel de gemeente als inwoners hebben aangegeven dat ze ook in de toekomst samen willen werken. Maar hoe doe je dit nu? In 2020 leveren we de ‘Berg en Dalse spelregels voor inwonerparticipatie’ op. Dit is het resultaat van een gesprekken tussen allerlei mensen en partijen uit onze gemeente over dit onderwerp. We vinden het belangrijk om de inwoners hier nadrukkelijk bij te betrekken. De spelregels helpen ons (nog) beter samen te werken met onze inwoners. Met de Berg en Dalse spelregels voldoen we ook aan de verplichting uit de nieuwe omgevingswet om te bepalen hoe we als gemeente omgaan met inwonerparticipatie. Stand van zaken Voorjaarsnota Op 18 februari is een tweede avond georganiseerd over participatie, ‘hoe werken we met elkaar samen’. Hierbij waren inwoners, ambtenaren, raadsleden en ondernemers/maatschappelijk middenveld aanwezig. De uitkomsten uit deze sessie zijn we nu aan het verwerken. Stand van zaken Jaarrekening De nieuwe nota participatie ‘Samen maken we Berg en Dal’ is eind februari 2021 tijdens de raadsvergadering behandeld. We gaan hiermee aan de slag. In de nota staat onze visie op participatie. De nota is ook een handleiding. Je kunt de nota gebruiken als je een initiatief wilt starten.

Onderdeel van het proces waren twee brede avondsessies en veel gesprekken binnen en buiten het gemeentehuis. Het afgelopen jaar heeft een groep vrijwilligers (werkgroep burgerparticipatie) de gemeente op het thema participatie geëvalueerd. Verschillende aanbevelingen zijn meegenomen in de nieuwe nota. Een deel ook nog niet: deze aanbevelingen hebben te maken met een cultuuromslag en worden in de praktijk meegenomen in het werken met inwonersparticipatie.

Gemeente Berg en Dal

20 van 288

Jaarverslag en Jaarrekening 2020

1.3.3 We gaan met jongeren in gesprek om en bewust te maken van hun stem Bij de begrotingsbehandeling 2019 is door de gemeenteraad een motie aangenomen over jongerenparticipatie/jongerenraad. Een raadswerkgroep is gevormd om dit verder uit te werken. In 2020 gaan we 2 acties uitvoeren: · Met basisscholen een project draaien over de gemeente en participatie. · Aan jongeren de vraag stellen ‘wat is voor jullie een belangrijk thema’? Vervolgens gaan we met hen in gesprek over dit thema. Als jongeren behoefte hebben aan een training om de eigen kwaliteiten te ontdekken en hoe dit voor zichzelf en de samenleving in te zetten kunnen zij de cursus ‘Next Generation’ volgen. Stand van zaken Voorjaarsnota Eind 2019 is een enquête onder jongeren afgenomen (meer dan 100 deelnemers!) met de vraag wat zij belangrijke onderwerpen vinden. Hieruit kwam bijvoorbeeld starterswoningen in de gemeente en duurzaamheid. Een deel van de jongeren heeft aangegeven dat zij graag de resultaten ontvangen. Met hen gaan we in gesprek over wat zij zelf of samen met ons kunnen oppakken. Dit bereiden we nu voor. Stand van zaken Jaarrekening Samen met een groep jongeren in Beek is een nieuwe jongerenontmoetingsplek bij het Kulturhus gerealiseerd.

In Groesbeek geven we samen met de jongeren invulling aan het programma in de Maddogs, waarbij ze wel aangeven dat het jammer is dat de Maddogs niet meer uren open kan (incidentele financiering t.l.v. de algemene reserve is weggevallen)

1.3.4 Statushouders horen erbij in Berg en Dal We helpen statushouders bij het leren van de Nederlandse taal, het vinden van werk en het integreren in onze gemeente. We willen dat zij zich thuis voelen en zelfstandig kunnen leven. Op 1 januari 2021 verandert de Wet inburgering. Gemeenten worden verantwoordelijk voor het hele inburgeringstraject van mensen met een vaste verblijfsvergunning. Hier bereiden we ons op voor. We kopen taaltrajecten in, helpen ze in contact te komen met inwoners en om werk te vinden. Dat regelen we vaak in onze gemeente, maar als dat nodig is ook samen met gemeenten in onze regio. Voor statushouders die niet in staat zijn de Nederlandse taal goed te leren starten we een proefproject. Dat doen we samen met de gemeenten Beuningen, Heumen en Mook en Middelaar. Stand van zaken Voorjaarsnota Het proefproject voor statushouders is eind januari begonnen met een eerste groep van 16 deelnemers. Ze volgen taalles en leren bijvoorbeeld hoe je moeilijke formulieren invult. Van de 16 deelnemers wonen er zes in onze gemeente. We hebben daar geld voor gekregen. Wij denken dat er in mei een tweede groep kan gaan beginnen met de lessen. Met dit project kunnen we alvast oefenen met de groep statushouders. Minister Koolmees wil dat de nieuwe Wet inburgering ingaat per 1 januari 2021. Dit is in verband met de Corona crisis uitgesteld tot 1 juli 2021.

We werken samen met alle gemeenten in de regio. We zorgen er voor dat het in Berg en Dal goed geregeld wordt. Stand van zaken Jaarrekening De nieuwe Wet inburgering is opnieuw uitgesteld tot 1 januari 2022. Regionaal gaan we verder met de voorbereiding van de nieuwe wet. In december 2020 is daartoe de beleidsnota nieuwe Wet inburgering door u vastgesteld. Het proefproject met de statushouders (pilot de z-route) loopt goed. De tweede groep met deelnemers (14) is in augustus 2020 gestart. Hiervan wonen vijf deelnemers in onze gemeente. Beide groepen lopen in de zomer van 2021 ten einde. De eerste resultaten van de pilot zijn goed. De meeste deelnemers laten forse vooruitgang zien op het gebied van lezen, schrijven, spreken en luisteren. De statushouders geven aan dat ze veel beter een gesprek met andere