VA Bijlagen I - VII Motivering Elsteren 1a

•

Jachtkampementen zijn te herkennen aan een dichte spreiding van onder andere fragmenten bewerkt vuursteen. Hun omvang varieert meestal tussen 100 en 1000 m². Nederzettingen en huisplaatsen zijn zichtbaar als sporen in de top van het dekzand. Voorbeelden hiervan zijn paalsporen van huizen of bijgebouwen, afval- en beerkuilen en waterputten. Ze beslaan doorgaans 500 tot 2000 m². Grafvelden kunnen bestaan uit inhumaties of crematies. Ze zijn te herkennen aan sporen zoals greppels en grafkuilen en aan vondsten zoals grafcontainers, grafgiften of gecalcineerd bot.

De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 2.

28

10. Conclusie en Advies Conclusie Op basis van het bureauonderzoek vormde het plangebied tijdens het Jonge Dryas een actieve riviervlakte. Hierdoor geldt een lage verwachting voor het aantreffen van resten uit het LaatPaleolithicum. De ligging van het plangebied op een relatief hoog en droog dalvlakteterras nabij de Maas maakte het gebied wel geschikt voor nederzettingen van jager-verzamelaars uit het Mesolithicum tot en met het Vroeg-Neolithicum, en voor landbouwnederzettingen uit het MiddenNeolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Direct ten zuidwesten en zuidoosten van het plangebied zijn twee vindplaatsen aangetroffen met vondsten die dateren tot in de Middeleeuwen. Deze vindplaatsen zijn niet in de richting van het plangebied begrensd (van Dijk, 2003). Hierdoor is het mogelijk dat beide vindplaatsen zich binnen het plangebied voortzetten. Aanvullend zijn in het onderzoeksgebied vindplaatsen bekend uit de periode Mesolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Voor het plangebied zelf geldt een lage verwachting voor het aantreffen van een vindplaats daterend uit de periode Late-Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd. Historische kaarten geven aan dat het plangebied in deze periode in gebruik was als bouwland en hooiland, zonder sporen van bewoning.

Voor vindplaatsen gerelateerd aan militair erfgoed geldt dat dergelijke resten, op basis van RAFluchtfoto’s, circa 600 m ten noorden van het plangebied aanwezig waren, maar niet in het plangebied zelf. In een aanzienlijk deel van het plangebied is de bodem naar verwachting tot minimaal 50 cm onder maaiveld verstoord, voornamelijk door de aanleg van de huidige bebouwing en intensief ploegen. Deze verstoringen zijn weergegeven op de verstoringenkaart in bijlage 8. Toch kunnen archeologische resten nog aanwezig zijn, vooral als verstoring heeft plaatsgevonden in een oud bouwlanddek dat mogelijk onderliggende sporen heeft afgeschermd. Op circa 300 meter ten oosten van het plangebied is een dergelijk oud bouwlanddek vastgesteld met een dikte variërend van 20 tot 80 cm onder maaiveld (Kruithof en Hagens, 2025). Dit toont aan dat er variatie in dikte bestaat en dat er kans is op ongerepte delen met archeologische waarde. Voor de voorgenomen ingrepen zal het plangebied ter plekke van de bodemingrepen echter ook verhoogd worden met circa 60 tot 80 cm. Advies In het plangebied bestaat het voornemen de huidige bebouwing te slopen en nieuwbouw te realiseren. In het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning adviseren wij geen verdere maatregelen te treffen, indien de bodemingrepen niet dieper reiken dan 50 cm -Mv.

Er zal een verhoging van het maaiveld plaatsvinden ten behoeve van de realisatie van de woonkavels. Deze verhoging zal tussen de 60 en de 80 cm dik zijn. Wanneer de verhoging 60 cm bedraagt adviseren wij vrijgave van verder archeologisch onderzoek wanneer de bodemingrepen niet dieper reiken dan 100 cm -Mv, met de voorwaarde dat het plangebied zijn archeologische waarde behoudt op 13,8 m +NAP (50 cm) onder het huidige maaiveld. Indien bodemingrepen wel dieper reiken dan de bovengenoemde voorwaarden, adviseren wij een vervolgonderzoek uit te voeren in het plangebied. Dit onderzoek kan het beste plaatsvinden in de vorm van een verkennend booronderzoek (IVO-O), met als doel de bodemopbouw en de mate van intactheid van de bodem vast te stellen. Aan de hand van deze informatie kan vervolgens de archeologische verwachting uit het bureauonderzoek worden getoetst. Wij wijzen erop dat als tijdens de werkzaamheden onverwacht toch archeologische vondsten worden gedaan, er volgens de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 en 5.11, een wettelijke meldingsplicht geldt. Deze vondsten moeten dan aan de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Bergen, worden gemeld.

30

Selectiebesluit De gemeente Bergen (Van den Bermortel, d.d. 12-09-2025) heeft besloten dat er een vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek noodzakelijk is om de verwachtingen en verstoringen te testen. Woningen in deze regio worden doorgaans gefundeerd op een diepte van circa 80 cm -Mv waardoor eventuele archeologische resten verstoord kunnen worden.

31

11. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: • Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. • Archeologisch Informatie Systeem III (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016. • www.ruimtelijkeplannen.nl • www.archis.cultureelerfgoed.nl • www.kadastralekaart.com • www.archieven.nl • www.pdok.nl • www.ahn.nl • Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka) • Geomorfologische kaart van Nederland • www.bodemloket.nl • www.bagviewer.kadaster.nl • www.kadaster.nl • www.dinoloket.nl • www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.topotijdreis.nl • www.library.wur.nl • www.ikme.nl • www.tracesofwar.com • www.euroradar.nl • www.omgevingswet.overheid.nl • www.rce.webgispublisher.nl Lijst met afbeeldingen Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl). .................... 10 Figuur 2: Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl). ............................................................................................................. 23 Figuur 3: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................

23 Figuur 4: Uitsnede van een topografische kaart uit 1900 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 24 Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 24 Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1955 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 25 Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1975 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 25 Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. ................................................................................................................ 26 Figuur 9: Uitsnede van een luchtfoto uit 2019.

Het plangebied is met rode lijnen weergegeven (bron: www.pdok.nl).......................................................................................................................................... 26 Figuur 10: foto van de bouwwerkzaamheden van de kas uit 1985 (bron: initiatiefnemer). .................. 27

32

Literatuur Aeres Milieu b.v. (2025). Verkennend bodemonderzoek Elsteren 1a, Well (gemeente Bergen). Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. Bakker, H. de en J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus. Wageningen. Berendsen, H.J.A. & E. Stouthamer (eds.), 2001. Palaeogeographical development of the Rhine-Meuse delta, the Netherlands. Assen. Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde, geheel herziene druk. Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland). Vierde, geheel herziene druk. Brijker, J.M., et.al, 2015. De noordelijke Maasvallei door de eeuwen heen. Vijftienduizend jaar landschapsdynamiek tussen Roermond en Mook. ADC-rapport 3750. Cohen, K.M., E. Stouthamer, H.J. Pierik, A.H. Geurts, 2012. Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. Dept. Fysische Geografie. Universiteit Utrecht. Digitale Dataset. Cultuurhistorische inventarisatie Limburg M.I.P. Gemeente Bergen. Dijk van, X.C.C., 2003. Project Zandmaas, deelgebied Well-Aijen : een aanvullende archeologische inventarisatie. RAAP-rapport 799. Dijk van, X.C.C., 2011. Maaspark Well, uitbreiding haven 't Leuken (deelgebieden 5 en 6, fase 3). RAAPrapport 1726. Ellenkamp, ir. G.R., et.al, 2023.

Leven en werken langs de Maas. Archeologisch vooronderzoek: inventariserend veldonderzoek, karterende en waarderende fase. Plangebied Vergrote Voorhaven Zuid en HWG Werkvak 5 in Maaspark Well, gemeente Bergen. RAAP-rapport 6025. Janssens, drs. M.,. 2008. De Romeinse wegop de westoever van de Maas van Ittervoort tot Geysteren Provoincie Limburg Archeologisch vooronderzoek. RAAP-rapport 2090. Kruithof, L. & D. Hagens, 2025. Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Elsteren 2 te Well (gemeente Bergen). Aeres-Milieu Rapport AM23188. Maas, G. J., W.M. van der Meij, S. P. J. v. Delft, A. H. Heidema., 2019. Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart van Nederland 1:50 000. http://legendageomorfologie.wur.nl/. Wageningen, Wageningen Environmental Research. Mulder, E.F.J de., M.C. Geluk, I. Ritsema, W.E. Westerhof & T.E. Wong 2003, De ondergrond van Nederland, Groningen. Schokker, J., 2003. Patterns and processes in a Pleistocene fluvio-aeolian environment (Roer Graben, south-eastern Netherlands), Utrecht (Thesis, Nederlandse Geografische Studies 314). Stouthamer, E., K.M. Cohen, W.Z. Hoek, 2015. De vorming van het Land. Utrecht (Fysische geografie van Nederland). Achtste, geheel herziene druk. 33

Tichelman, G., 2005. Well-Aijen-Inventariserend Veldonderzoek. Rapport 404. TNO, 2020. Geologische Overzichtskaart van Nederland, schaal 1:600 000 . Vos, P.C., 2015. Origin of the Dutch coastal landscape. Longterm landscape evolution of the Netherlands during the Holocene, described and visualized in national, regional and local palaeogeographical map series. PhD dissertation, Utrecht University, Barkhuis Groningen. Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts en J. Bazelmans, 2018, Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu, Amsterdam (Prometheus). Zijverden, van, W.K. & J. de Moor, 2014. Het groot profielenboek. Fysische geografie voorarcheologen. Leiden.

34

Bijlage 2: Plantekening

36

Bijlage 3: Archeologische beleidskaart van de gemeente Bergen

37

Bijlage 4: Geomorfologie

39

Bijlage 5: Hoogtekaart

40

41

Bijlage 6: Bodemkaart

42

Bijlage 7: Archeologische informatie

43

Bijlage 8: Verstoringenkaart

44

aeres milieu

Bijlage 1 Topografische overzichtskaart

AM25041

aeres milieu

Bijlage 2 Foto’s onderzoekslocatie

AM25041

AM25041

Foto 1

Foto 2

Foto 3

Foto 4

Foto 5

Foto 6

AM25041

Foto 7

Foto 8

Foto 9

Foto 10

Foto 11

Foto 12

AM25041

Foto 13

Foto 14

Foto 15

Foto 16

Foto 17

Foto 18

AM25041

Foto 19

Foto 20

aeres milieu

Bijlage 3 Situatietekening onderzoekslocatie met boorpunten

AM25041

aeres milieu

Bijlage 4 Boorprofielen

AM25041