Programmabegroting 2024 gecorrigeerd

We blijven uitvoering geven aan het meerjarenprogramma VerduurSAMEN2030, dat invulling geeft aan onze energieambitie om als Bergen in 2030 energie-onafhankelijk te zijn. Het energiehuis is en blijft het centrale en laagdrempelige aanlooppunt voor burgers die informatie willen hebben. 3. Als gemeente blijven we een proactieve rol pakken binnen de energietransitie. We doen dit omdat we inzien dat onze samenleving er nu al haar vruchten van kan plukken. Denk daarbij

23

4.

aan comfort, verhogen van de financiële draagkracht van onze inwoners en het vergroten van de gemeenschapszin. We willen initiatieven vanuit onze inwoners maximaal ondersteunen en zelf het goede voorbeeld geven. Ook verwachten we dat inwoners en bedrijven mee gaan doen in het programma VerduurSAMEN2030. In 2023 zijn we gestart met grootschalig isoleren, dit zetten we in 2024 voort om zo de doelstelling te behalen dat in 2026 alle koopwoningen minimaal Energielabel D hebben.

Riolering en water 1. We stellen een uitvoeringsagenda op met projecten en acties om de gevolgen van klimaatverandering te beperken, deels binnen de kaders van het GRP (Gemeentelijk Rioleringsplan). 2. We blijven het afkoppelen van regenwater stimuleren door toepassing bij herinrichtingsprojecten en via voorlichting en subsidie gericht op particulieren en bedrijven. 3. Bij werkzaamheden geven we aandacht aan alle thema’s van klimaatverandering. 4. Waar nodig nemen we maatregelen om de waterkwaliteit van grond- en oppervlaktewater te beschermen. Op basis van de verordening Fysieke Leefomgeving worden mogelijke gebieden geselecteerd om versneld regenwater af te koppelen. 5. De laatste clusters IBA's (Individuele Behandeling Afvalwater) worden gerenoveerd waarna deze allen (131 stuks) weer uitgerust zijn met de laatst beschikbare technologie. Klimaatbestendig bos-en natuurbeheer 1. Vanuit Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG) ligt er een sterke basis voor samenwerking met de provincie rondom het koploperproject Maasduinen. 2. We nemen actief deel aan regionale samenwerkingsprojecten om kennis op te doen en te delen. Ook pakken we taken regionaal op in plaats van individueel om daarmee ook onze kwetsbaarheid te verminderen. Op termijn moet dit ook leiden tot besparingen. 3.

In het kader van de subsidieregeling ‘Versneld natuurbeheer’ zijn de uitvoeringsmaatregelen zoals verwijderen opslag heideterreinen en eggen stuifzanden grotendeels uitgevoerd. Het overige deel zal in de komende winterperiode 2023-2024 plaatsvinden. Het eggen zal vanwege het zeer positieve resultaat worden uitgebreid. We willen ons inzetten voor de aankoop en het inrichten van gronden en het aanplanten van bos i.v.m. compensatie door aanleg van heideverbindingszones. Hiervoor zijn we in afwachting van de beslissing van de provincie voor wat betreft de subsidie ‘Programma Natuur’. 4 We willen het inzaaien van bloemrijke akkerranden verder uitbreiden. 5. In het kader van de stikstofdepositie zal door Stichting De Marke onderzoek worden gedaan naar de zuurgraad van de bodem zodat hierop passende maatregelen kunnen worden uitgevoerd en natuurlijke processen in de bodem zich kunnen herstellen. 6. In samenwerking met grenspark Maas-Swalm-Nette wordt gewerkt aan het opzetten van een regionaal project rondom Natuurbrandmanagement. Gemeente Bergen zal deelnemen door reguliere uitvoeringsmaatregelen zoals het inrichten van compartimentsgrenzen. Daarnaast zal er een scholingsprogramma worden opgesteld waaraan zowel brandweerlieden als natuurbeheerders zullen deelnemen. 7.

De ecologische kwaliteiten van de vennen binnen het Eendenmeer zijn door de sterke daling van de waterstanden sterk achteruit gegaan. In het kader van de verdroging van het Eendenmeer zal door Stichting De Marke een onderzoek worden opgesteld om de oorzaken van de verdroging in beeld te brengen. Afval 1. Het contract voor de inzameling van restafval loopt in 2025 af. Samen met de Noord-Limburgse gemeenten willen we voor een relatief korte periode de inzameling in de markt zetten. Daarnaast willen we ons de komende jaren oriënteren op welke mogelijkheden er zijn om te komen tot een toekomstbestendige inzameling van diverse afvalstromen en aanverwante dienstverlening. 2. Het nieuwe verwerkingscontract voor GFT-afval gaat per 1 januari 2024 in. De verwerkingskosten voor GFT-afval zijn zoals verwacht gestegen. 3. Vanaf 2024 kunnen onze burgers gratis de afval app downloaden op hun telefoon. Daarmee krijgen ze informatie wanneer welke afvalstroom wordt ingezameld. De papieren afvalkalender blijft tevens bestaan.

24

4.

Het milieupark in Bergen wordt de komende jaren stapsgewijs gerenoveerd. De kosten die hiermee gemoeid zijn zullen binnen de afvalbegroting van het milieupark blijven.

Zwerfafval 1. We zullen doorgaan met het project Op Weg waarbij uitkeringsgerechtigden zwerfvuil opruimen. 2. We zullen doorgaan met het project Beestenbende waarbij basisschoolleerlingen zich inzetten voor mens, milieu en natuur. 3. We faciliteren vrijwilligers voor opruimen zwerfafval. 4. We zijn in afwachting van een vergoeding voor gemeenten die gericht is op eenmalige wegwerpverpakking. Deze vergoeding willen we inzetten voor de aanpak van zwerfvuil. Grondverzet 1. De kosten van de afvoer van overtollige grond nemen de laatste jaren toe. Volume en kwaliteit van de overtollige grond is elk jaar moeilijk in te schatten. Wat kost het: Tabel 2.1

Baten en Lasten Milieu en duurzaamheid

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

3.200

4.567

4.093

3.873

3.868

3.851

Totale baten

552

1.425

703

607

607

607

2.648

3.141

3.390

3.266

3.261

3.244

Toevoeging reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking reserves

308

124

247

154

8

8

Mutaties reserves

-308

-124

-247

-154

-8

-8

Resultaat na bestemming

2.340

3.017

3.142

3.112

3.253

3.236

Resultaat voor bestemming Reserves

2.2 Thema Openbare Ruimte Waar dit thema over gaat: Openbare ruimte gaat over de plekken die van ons allemaal zijn en waar wij als gemeente (onder andere) verantwoordelijkheid voor dragen. Denk daarbij aan wegen, vervoer, groen, riolering, leidingen, kabels en verlichting. Maar ook aan kunst, beekjes en een evenwichtige natuur. Wat willen we bereiken: Verkeer en vervoer 1. We willen een veilige gemeente zijn voor alle weggebruikers met een goed ingerichte omgeving die voldoet aan de wettelijke normen. 2. We willen een goede samenwerking met de betrokken partijen uit de samenleving. Bedrijven en inwoners worden actief betrokken bij vraagstukken op het gebied van verkeer/ mobiliteit/ logistiek. 3. We willen een gemeente zijn met een integraal mobiliteitsbeleid waarbij niet alleen gekeken wordt naar een veilige inrichting van wegen, maar ook naar gedrag en duurzaamheid. 4. We willen samen met de regiopartners via de organisatie Trendsportal werken aan hedendaagse (gemeente overstijgende) vraagstukken op het gebied van verkeer, mobiliteit en logistiek.

25

5.

Komportalen in dialect

Klimaatbestendige inrichting openbare ruimte 1. We zetten in op het behalen van de doelstellingen uit het "Convenant van Waterpanel Noord" op het gebied van kostenbesparing, kwaliteitsverbetering, kennisdeling, kwetsbaarheid, bewustwording en klantvriendelijkheid. Dit doen we door een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Verhogen biodiversiteit 1. We streven naar een verhoging van de biodiversiteit in de gemeente Bergen. Onderhoud openbare ruimte 1. Onderhoud wegen We willen actief en preventief voor goede wegen zorgen. 2. Groenvoorziening We gaan voor het verbeteren van de flora en fauna op een veilige en functionele manier waarbij de beleving van de openbare ruimte ook verbeterd wordt. 3. Openbare verlichting We willen de openbare verlichting op een efficiënte en energiezuinige manier gaan inrichten en onderhouden. 4. Kunstwerken We willen de kunstwerken in goede staat houden. 5. Riolering & Water We gaan voor een goede volksgezondheid door bescherming van waterkwaliteit (bodem en oppervlaktewater) en het voorkomen van wateroverlast. 6. Kabels en Leidingen We willen het beheer en de kwaliteit van de ondergrondse infrastructuren (zoals kabels en leidingen) bevorderen. Wat gaan we er voor doen: Verkeer en vervoer 1.

De aanpak van wegen in het kader van verbetering van de verkeersveiligheid, zal worden gedaan mede op basis van het landelijk programma "Strategisch Plan Verkeersveiligheid". a. Een belangrijke opgave in de gemeente Bergen ligt de komende tijd bij de omvorming van 80 naar 60 km per uur wegen. b. Een aantal wegen met de hoogste prioriteit zijn al onderdeel van voorgenomen (herinrichtings)projecten. c. Een ander deel, vooral op het gebied van onderzoek, (gedrags)beïnvloeding en voorlichting, kan worden uitgevoerd via de regio. d. Van de resterende hoogste prioriteiten dienen urgentie, omvang en samenhang met andere beheerdisciplines, met name wegbeheer en rioleringsbeheer, nader bekeken te worden. Er zal eerst een uitvoeringsagenda worden opgesteld om hierin verder inzicht te krijgen. 2. Gemeente Bergen neemt deel aan de organisatie Trendsportal t.b.v. een regionale samenwerking op het gebied van verkeer, mobiliteit en logistiek. Op deze wijze kan voor projecten die van belang zijn voor de gemeente Bergen, een (co)financiering worden verkregen. Door samenwerking krijgen we de beste resultaten. 3. In herinrichtingsprojecten is verkeersveiligheid vaak een belangrijk thema. We kijken per situatie of verbeteringen nodig zijn. 4.

We geven uitvoering aan de bevindingen uit het parkeercirculatieplan, om te komen tot een betere afwikkeling van verkeersdrukte bij de veel bezochte locaties in onze gemeente. 5. Met inspraak vanuit de dorpen werken we aan het verfraaien van de komportalen. Waarbij de dorpsnamen in dialect gepresenteerd worden. Klimaatbestendige inrichting openbare ruimte 1. Door uitvoering te geven aan een scala van maatregelen opgenomen in het "Gemeentelijk Riolering Plan" dragen we bij aan een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Daaronder valt het blijvend inzetten op het afkoppelen van regenwater van de riolering in de openbare ruimte zowel bij particulieren als bij bedrijven.

26

2. 3.

4. 5. 6. 7.

Het voortzetten van de samenwerking met het waterschap voor klimaat adaptieve en ecologisch verantwoorde beeklopen. We nemen deel aan o.a. projecten op het gebied gemalenbeheer, meetnetten, Waterklaar, uitwerking uitvoeringsagenda klimaatstresstest, subsidietrajecten en optimalisatiestudie zuiveringsregio. Samenwerking in de waterketen levert schaalvoordeel en kwaliteitsverbetering op. We richten wadi’s in met aandacht voor biodiversiteit. Bij het aanbrengen van beplating of bloemrijke akkers geven we de voorkeur aan gebiedseigen soorten bomen en beplanting. We streven naar het verminderen van de hoeveelheid verharding. We zetten in op bewustwording van het thema klimaat door communicatie en het inrichten van klimaat-robuuste schoolpleinen voor educatie en inspiratie.

Verhogen biodiversiteit 1. We gaan de biodiversiteit verhogen in en om de bermen en landschapselementen waarbij we aan de hand van een beheerplan ecologisch bermbeheer toepassen. In dit plan zullen de bermen in verschillende categorieën worden verdeeld met de daarbij behorende beheersmaatregelen. 2. We gaan de biodiversiteit in bebouwde kom verhogen door ecologische aanleg en onderhoud van groenvoorzieningen en wadi's. 3. We gaan landschapselementen aanplanten (o.a. project Maasheggen) en groene verbindingen aanleggen van de kernen naar het buitengebied zoals de Heukelomseweg. Ook van de kern Nationaal Park de Maasduinen naar het buitengebied gaan we een zachte overgangsrand creëren. Daarbij zetten we in op bloemrijke akkerranden en onderzoeken we waar bredere bermen mogelijk zijn. Reconstructie wegen 1. In de begroting van 2020 zijn gelden vrijgemaakt voor de herinrichting en reconstructie van diverse wegen die aan het einde van hun levensduur zijn en waar regulier onderhoud geen duurzame of efficiënte oplossing meer is. In 2024 wordt uitvoering gegeven aan de laatste herinrichtingsopgaven zoals in 2020 voorzien. 2. In 2024 wordt een integraal plan opgesteld voor de toekomstige reconstructieopgaven en zullen de reconstructie werken voor 2025 worden voorbereid. Rehabilitatie wegen 1. Veiligheid op de wegen in ons buitengebied staat of valt met een goede staat van onderhoud.

Om dit te waarborgen wordt op deze wegen klein dagelijks onderhoud uitgevoerd. 2. Voor wegen waar dagelijks of klein onderhoud geen duurzame efficiënte oplossing biedt, wordt volgens een meerjarenonderhoudsprogramma gewerkt. Ook in 2024 wordt uitvoering gegeven aan dit rehabilitatieprogramma. Onderhoud bermen 1. Het hebben en houden van veilige en onderhoudsarme bermen langs de wegen in de buitengebieden kan gerealiseerd worden door het aanbrengen van grasbetonblokken. Deze grasbetonblokken worden als zeer positief ervaren door de gebruikers. Daarnaast neemt de onderhoudsfrequentie drastisch af. In 2024 geven we verder uitvoering aan dit programma. Groenvoorziening 1. In 2024 gaan we werken met een bestek waar het korven van sloten en het ecologische maaien van bermen wordt gecombineerd. 2. In 2020 is er een Plan van aanpak "bestrijding eikenprocessierups" opgesteld. Jaarlijks passen we de bestrijding aan op basis van de verwachtingen van de rupsendruk. Preventieve bestrijding d.m.v. nestkastjes, bloemrijke bermen e.d. blijft een belangrijk onderdeel. 3. We inventariseren het bomenbestand waarbij een boomveiligheidsinspectie wordt uitgevoerd. Daarbij zal ook een onderhoudsplanning en -begroting van de uit te voeren beheer- en veiligheidsmaatregelen voor de komende jaren worden opgesteld. 4.

Jaarlijks controleren en onderhouden we 1/3e deel van het totale bomenbestand, zodat we voldoen aan de verplichte regelgeving.

27

5. 6. 7. 8.

Bomen die afgekeurd worden naar aanleiding van de boomveiligheidsinspectie worden gekapt en in de gemeente herplant. We kiezen voor een ruimer assortiment om een impuls te geven aan de biodiversiteit, zonder het karakter van de laanbeplanting aan te tasten. We hebben de wens om het aantal laanbomen en struikbeplanting in het buitengebied uit te breiden. In 2024 gaan we werken met een nieuw groenbeleidsplan. Hieraan is behoefte als gevolg van veranderend areaal, veranderende klimaatomstandigheden, noodzaak tot biodiversiteit verbetering en optimaliseren van de inrichting in relatie tot het beheer van de groene ruimte. Het bestek voor onderhoud van groen binnen de kom loopt af en is verouderd. Het nieuwe bestek zal beter aansluiten bij de huidige hoeveelheden (meer areaal groen), meer gericht op biodiversiteit en op een efficiëntere manier van werken.

Openbare verlichting 1. Het beheer en de onderhoudstoestand van de openbare verlichting moet van een goed niveau zijn. Bij het vervangen van de openbare verlichting zetten we in op duurzame en energiezuinige verlichting. In 2023 wordt nieuw openbaar verlichtingsbeleid opgesteld en vastgesteld. Op basis hiervan wordt de herverlichtingsopgave bepaald. In 2024 wordt uitvoering gegeven aan het nieuwe beleid en de herverlichtingsopgave. Kunstwerken 1. In 2023 wordt een kunstwerken schouw uitgevoerd. Op basis van deze schouw wordt een meerjarenonderhoudsplanning opgesteld. In 2024 wordt aan de hand van deze onderhoudsplanning uitvoering gegeven aan het onderhoud van de kunstwerken. 2. In 2023 wordt op basis van een inspectie, een ontwerp en kostenraming gemaakt voor het onderhoud van de Kampbrug te Well. In 2024 en 2025 wordt uitvoering gegeven aan de voorbereidingen en uitvoering van het onderhoud aan de Kampbrug. Riolering en Water 1. We stimuleren het afkoppelen van regenwater bij particulieren en bedrijven. 2. We houden rekening met het afkoppelen van regenwater in de openbare ruimte bij de herinrichting van straten of wijken. 3. Onder de noemer “laaghangend fruit” realiseren we kleinschalige ingrepen waarmee we grote delen van de openbare ruimte kunnen afkoppelen. 4. Waar mogelijk pakken we bij het afkoppelen van regenwater kansen voor het saneren van overstorten.

Kabels en Leidingen 1. Wij verlenen medewerking aan aanvragen die verband houden met verbetering en onderhoud van de ondergrondse infrastructuur. Wat kost het: Tabel 2.2

Baten en Lasten Openbare Ruimte

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

2.803

4.448

4.414

4.387

4.383

4.376

Totale baten

40

23

21

21

21

21

2.763

4.425

4.392

4.365

4.362

4.355

Toevoeging reserves

336

336

247

257

257

394

Onttrekking reserves

723

735

401

401

401

401

Mutaties reserves

-387

-399

-154

-144

-144

-7

Resultaat na bestemming

2.376

4.026

4.239

4.222

4.218

4.348

Resultaat voor bestemming Reserves

28

2.3 Thema Ruimtelijke Ontwikkeling Waar dit thema over gaat: Basis van ons planologisch denken is de zorg voor een evenwichtig ruimtelijk beleid ten aanzien van wonen, werken, verzorgen, recreëren en natuur. Kortom: onze leefomgeving. We proberen om met aandacht voor wat leeft in de samenleving te acteren. Belangrijk daarbij is een goed woningvoorraadbeleid en een juiste woonruimteverdeling voor de diverse doelgroepen afgestemd op de demografische en maatschappelijke ontwikkelingen. Onderdeel van het ruimtelijk beleid en uitvoering is ook de regionale samenwerking en afstemming op verschillende onderdelen. Wat willen we bereiken:   

De zorg voor een evenwichtig ruimtelijk beleid met de Omgevingsvisie Bergen 2030 als leidraad. Invoering Omgevingswet. Voldoende ruimte voor passende woningen.

Omgevingsvisie Bergen 2030 In de Omgevingsvisie heeft de gemeenteraad 10 ambities geformuleerd: 1. De meest toekomstbestendige gemeente 2. Bergen energie onafhankelijk in 2030 3. Landschap en landbouw in balans 4. Waterbeheer op maat 5. Versterken natuurwaarden en biodiversiteit 6. Kwaliteitsslag & zonering recreatievoorzieningen 7. Afstemmen woningvoorraad op vraag 8. Voorzieningen bereikbaar houden 9. Verder bouwen aan een gezonde leefomgeving 10. Leefklimaat in de dorpen verbeteren Bovenstaande punten nemen we mee in verschillende ontwikkelingen en initiatieven. De ambities en bijbehorende deelprojecten worden actief opgepakt. We beoordelen hoe nieuwe plannen kunnen bijdragen aan het behalen van de ambities van de gemeenteraad. Vervolgens voeren we dit uit. Bij het ontwikkelen van nieuw beleid wordt rekening gehouden met de Omgevingsvisie Bergen 2030. Invoering Omgevingswet We gaan voor een correcte invoering van de Omgevingswet voor wat betreft besluitvorming, ingerichte processen en software. Hiervoor zijn de benodigde voorbereidingen in 2023 getroffen. Vanaf 2024 werken wij onder de regels van de Omgevingswet. De complexiteit van alles wat hier mee samenhangt is groot en wij streven naar een groeiende leercurve.

Voldoende ruimte voor passende woningen Wij willen invulling geven aan de ambitie voor meer ruimte voor woningbouw in alle kernen (minimaal 400 bouwtitels voor 2026). Wat gaan we er voor doen: Landschap & Landbouw 1. Wij realiseren een bij het Unesco-biosfeergebied passend Maasheggenlandschap. Dit is een kans om het Maasdal door te ontwikkelen naar een aantrekkelijk en vitaal landschap. De looptijd van het project is 2022 t/m 2025. 2. Wij zetten, samen met Stichting De Marke, in op de ontwikkeling van een toekomstgerichte landbouw. In de loop van 2024 komt een rapportage over toekomstgerichte landbouw in het Maasdal, met daarin o.a. aandacht voor agrarische verdienmodellen. 3. Wij realiseren groen-blauwe dooradering door beplanting en andere landschapselementen. Waterveiligheid 1. We hebben omgevingskwaliteit op de agenda gezet bij het Hoogwaterbeschermingsprogramma, het Deltaprogramma en Kaderrichtlijn Water. We werken daarbij samen met waterschap en Rijkswaterstaat aan een goede inpassing.

29

2. 3. 4.

We stellen specifieke gebiedskwaliteiten en kwetsbaarheden van het gebied centraal en gaan hier met grote zorgvuldigheid mee om. We nemen hierin onze verantwoordelijkheid en steken in op maatwerk. We willen via de bovenstaande programma's de ruimtelijke kwaliteit van het Maasdal verbeteren en toekomstbestendig maken. Samen met andere overheden realiseren we de Groene Rivier Well. Daar komen systeemherstel van de Maas, dijkversterking en verlegging, beekherstel, toekomstbestendige landbouw en een integrale gebiedsontwikkeling samen. Daar waar sprake is van meekoppelkansen haken we aan op de betreffende programma’s.

Natuur en biodiversiteit 1. De transitie van het Nationaal Park De Maasduinen wordt in december 2023 afgerond. Het Nationaal Park De Maasduinen groeit naar een Regionaal Landschap met een natuurkern. 2. Het transitieplan Maasduinen is één van de koploperprojecten binnen het provinciale LPLG (Limburgs Programma Landelijk gebied). Er wordt een uitvoeringsorgaan opgericht dat verschillende landelijke opgaven en deelprojecten borgt, zoals de stikstofopgave, verduurzamen landbouw, akkerranden, aanplant van landschapselementen, verdroging en het verhogen van de biodiversiteit. Dit doen we door een aantal plannen te realiseren samen met de partners van het park. Wij gaan samen met andere gemeentes het door terreinbeherende organisaties vastgestelde BIO-plan Maasduinen doorontwikkelen naar een regionaal programma landelijk gebied dat voorziet in het realiseren van doelstellingen op het gebied van stikstof en biodiversiteit. 3. Wij willen meer diversiteit in beplanting realiseren om daarmee de biodiversiteit en klimaatbestendigheid te bevorderen. In hoofdstuk 2.2 is hier uitgebreid op ingegaan. Wonen 1. Wij voeren een actief grondbeleid. 2. Wij blijven de samenwerking met marktpartijen en particulieren omarmen. 3. Wij geven uitvoering aan het gemeentelijke woningbouwprogramma. Indien nodig stellen wij het programma bij. 4.

In de prestatieafspraken met Destion en mogelijk andere woningcorporaties leggen wij de toevoeging van sociale woningbouw vast. 5. In het kader van de gemeentelijke duurzaamheidsambitie (project VerduurSAMEN 2030) wensen wij bij nieuwbouw en renovatie maximaal in te zetten op duurzaamheid. Wij geven uitvoering aan de doelen van de Woondeal Limburg. Overige ruimtelijke ontwikkelingen 1. Wij ontwikkelen Erfgoedbeleid aan de hand van het “Verhaal van Bergen” om te komen tot een herijking van de gemeentelijke monumenten. Actueel beleid hierin is van belang voor het nieuwe Omgevingsplan na 1 januari 2024. 2. Wij stellen de Nota Omgevingskwaliteit op ter vervanging van de ruim 20 jaar oude Welstandsbeleid Noord-Limburg (2001). Hiertoe heeft al een eerste verkennende sessie plaatsgevonden met de raads- en commissieleden. 3. Met behulp van de Beeldkwaliteitsvisie N271 wordt in regionale samenwerking uitvoering gegeven aan de ontwikkeling van de N271 als etalage van de gemeente. Implementatie Omgevingswet 1. Gemeente Bergen heeft zich tot nu toe maximaal voorbereid op de implementatie van de Omgevingswet. Deze voorbereiding wordt in 2024 omgezet in implementatie. 2. We hebben aandacht voor het overnemen van regelingen van het rijk door de gemeente bij invoering van de Omgevingswet. Op termijn is beleidsmatig maatwerk mogelijk. 3. In 2024 wordt ingezet op 1.

De verdere voorbereiding van de werkprocessen. 2. Inhoudelijke aanpassingen en actualisatie van beleid en regelgeving. 3. Ontwikkelen van inhoudelijke kennis. 4. Inrichting van het nieuwe Omgevingsloket. 5. Het komen tot een omgevingsplan. 6. Communicatie ten behoeve van informatie richting de burger en ondernemer. 7. Leren werken met de bijbehorende nieuwe digitale omgeving. Daarbij is het essentieel specifieke vaardigheden te ontwikkelen. We kijken in 2024 in hoeverre dat met bestaande

30

capaciteit kan worden opgevangen, maar mogelijk dat hiervoor aanvullende kennis en/of menskracht (structureel) nodig is. Voor 2024 kan dat binnen het beschikbare krediet voor implementatie van de omgevingswet worden opgevangen. Indien dit een structureel karakter vraagt zal voor de begroting 2025 hiervoor een voorstel worden gedaan. Wat kost het: Tabel 2.3

Baten en Lasten Ruimtelijke ontwikkeling

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

1.489

1.323

1.287

1.287

1.261

1.261

Totale baten

470

306

267

267

267

267

1.019

1.018

1.020

1.020

995

994

Toevoeging reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking reserves

1.038

40

0

0

0

0

Mutaties reserves

-1.038

-40

0

0

0

0

-20

977

1.020

1.020

995

994

Resultaat voor bestemming Reserves

Resultaat na bestemming

2.4 Thema Economie, Recreatie en Toerisme Waar dit thema over gaat: Het Economisch Programma Bergen 2030 bepaalt de koers voor economische ontwikkeling in de gemeente Bergen. Daarbij spelen het bedrijfsleven en de randvoorwaarden die de overheid creëert een belangrijke rol. Binnen dit programma vallen deelprogramma's voor vrijetijdseconomie en het bedrijventerrein de Flammert. Wat willen we bereiken: Economie algemeen 1. Wij streven naar een goed ondernemersklimaat. 2. Wij streven naar een gezonde economische structuur. 3. Wij stimuleren duurzaam en innovatief ondernemen, met oog voor balans tussen wonen, natuur en werken. 4. Wij werken aan het vergroten van de arbeidsparticipatie. 5. Wij stimuleren sociaal ondernemen. Recreatie en toerisme 1. Wij streven naar een aantrekkelijke gemeente voor zowel inwoners als toeristen. 2. Wij werken aan een sterke sector passend bij de draagkracht van de gemeente. Agrarische sector 1. Wij zetten in op een toekomstbestendige landbouwsector in de gemeente Bergen. 2. Wij stimuleren nieuwe innovatieve agrarische bedrijvigheid. 3. Wij verkennen de mogelijkheid voor vestiging van (nieuwe) aan food gelieerde ondernemingen. Industrieterrein De Flammert 1. Wij streven naar een vitaal, veilig, duurzaam en aantrekkelijk bedrijventerrein De Flammert. 2. Wij willen de samenwerking met en tussen ondernemers op De Flammert versterken.

31

Detailhandel 1. Wij streven naar een vitaal winkelhart Mosaïque. Wat gaan we er voor doen: Economie algemeen 1. We voeren het Economische Programma Bergen 2030 uit. 2. Wij zetten in op het verbeteren van de relatie met bedrijfsleven door a. een ondernemersgerichte aanpak en het actief ondersteunen van initiatieven (faciliterende, dienstverlenende overheid); b. door te gaan met de bedrijfscontactfunctionaris als eerste aanspreekpunt voor ondernemers; c. het onderhouden van contact met contactgroep De Flammert, ondernemersverenigingen, brancheorganisaties en overige ondernemers zodat we weten wat er speelt. Recreatie en toerisme 1. Wij voeren het Toeristisch Programma Vrijetijdseconomie Gemeente Bergen (2021) uit. Daarbij werken we aan het aanbod en de kwaliteit van het toeristisch-recreatieve product, de (regio-)marketing en promotie en versterken samenwerking. 2. We zetten de in 2022 opgezette overlegstructuur met de toeristisch-recreatieve sector voort, met werkgroepen rondom thema's en enkele grote ondernemersbijeenkomsten. Initiatieven vanuit de sector worden hier besproken en verder gebracht. Er is een jaarlijks budget vanuit de gemeente voor ondersteuning van initiatieven. 3.

Ter bevordering van de samenwerking in de sector wordt gekozen voor een nieuw samenwerkingsmodel met het Toeristisch Platform, waarbij elke ondernemer op een gelijke manier gebruik kan maken van de kennis en kunde. 4. We blijven investeren in de kwaliteit van onze routestructuren, onder andere in samenwerking met het Routebureau Noord- en Midden-Limburg. In 2024 wordt een kwaliteitsverbetering van het wandelroutenetwerk uitgevoerd. 5. De gemeente zet zich in voor een gezonde sector voor verblijfsrecreatie in samenwerking met ondernemers, Regio Noord-Limburg, de provincie Limburg en de Rijksoverheid. 6. We hebben aandacht voor de toeristisch-recreatieve ontwikkeling in Maaspark Well. Daarbij leggen we de focus op een duurzame ontwikkeling in het gebied rondom de Kamp / Voorhaven, de ontwikkeling van het gebied Seurenheide en het versterken van de routestructuren (rondje plas). 7. We willen het Nationaal Park Maasduinen versterken door duidelijke zonering, optimaliseren van de recreatieve infrastructuur in en om het Nationaal Park De Maasduinen en het verbeteren van het merk. 8. We zetten in op ontwikkeling van de N271 als etalage van de regio. 9. Marketing en promotie: de gemeente Bergen ondersteunt het Toeristisch Platform Maasduinen door een jaarlijkse bijdrage en ondersteunt projecten op het gebied van toeristische informatie en promotie. 10.

Samen met de regio Noord-Limburg geven we invulling aan de ontwikkeling van Vrijetijdslandschappen, waarbij aandacht is voor zonering en ontsluiting, bijvoorbeeld via het project Toeristische Overstap Punten (TOPs). 11. Samen met de Regio Noord-Limburg geven we invulling aan het project Bezoekersaanpak, waarbij bezoekers verleid worden om drukke locaties te bezoeken met duurzaam vervoer. Agrarische sector 1. We ondersteunen initiatieven met als doel het verbreden van de landbouw. 2. We ondersteunen initiatieven op het gebied van toekomstgerichte landbouw, zoals agrarisch natuurbeheer, kringlooplandbouw en natuur inclusieve landbouw. Hierbij werken we onder meer samen met agrarische ondernemers en met De Marke Stichting. 3. Wij zetten in op de ontwikkeling van de Innovatieboulevard op het Energielandgoed Wells Meer, met ruimte voor innovatieve agrarische concepten. 4. Wij overleggen periodiek met de LLTB, om te weten wat er speelt in de sector.

32

Industrieterrein De Flammert 1. We voeren het programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert (2022) uit. 2. We willen de samenwerking met en tussen ondernemers op De Flammert versterken. Na de pilot parkmanagement in 2022 en 2023 zijn de ondernemers op de Flammert nu een nieuwe bedrijventerreinenvereniging aan het oprichten. De gemeente Bergen neemt hier aan deel. 3. We gaan met de eigenaren van leegstaande percelen overleg voeren over de toekomstige ontwikkeling van hun terrein. Detailhandel 1. We zetten in op de doorontwikkeling van Mosaïque door: a. Het versterken van de samenwerking tussen ondernemers. b. Het versterken van het ondernemersfonds Mosaïque, waarmee de ondernemers de mogelijkheid hebben een daadkrachtig vervolg te geven op de pilot centrummanagement. c. Het transformeren van de oostzijde van Mosaïque. Wat kost het: Tabel 2.4

Baten en Lasten Economie, Recreatie en Toerisme

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

862

508

533

533

531

531

Totale baten

967

952

932

932

932

932

Resultaat voor bestemming

-105

-444

-399

-400

-401

-401

Toevoeging reserves

20

20

0

0

0

0

Onttrekking reserves

77

5

5

5

0

0

Mutaties reserves

-57

15

-5

-5

0

0

Resultaat na bestemming

-162

-429

-404

-404

-401

-401

Reserves

33

Programma 3 Bestuur en Financiën 3.1 Thema Algemeen Bestuur Waar dit thema over gaat: Dit thema gaat over het bestuur van de gemeente waarbij gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester zelfstandige bevoegdheden hebben. Wat willen we bereiken: 1. 2.

3.

Het gemeentebestuur heeft als taak besluiten te nemen die ten dienste staan van de inwoners van onze gemeente. Dit moet dé leidraad zijn voor het handelen van bestuurders, politici en ambtenaren. Op grond van de door de gemeenteraad in 2021 vastgestelde Nota Dienstverlening en het Beleidskader Participatie en Zelfsturing blijven bestuur en ambtelijke organisatie werken aan verbetering van de dienstverlening aan en samenwerking met inwoners en bedrijven. Wanneer en hoe de gemeente inwoners bij het opstellen en uitvoeren van beleid betrekt, is vastgelegd in een Participatieverordening. Voor onderwerpen die spelen in het sociaal domein, is deze taak belegd bij een adviesraad sociaal domein. Om onze doelstellingen te bereiken wil de gemeente Bergen op regionaal niveau een betrouwbare strategische partner zijn voor onze buurgemeenten in Nederland en Duitsland.

Wat gaan we er voor doen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Stimuleren en regelen dat raads- en commissieleden goed worden begeleid én opgeleid om hun werk te kunnen doen. Verordeningen en reglementen die het raads- en commissiewerk ondersteunen up to date houden en brengen. De gemeenteraad blijft in overleg met de dorpsraden om er in samenspraak voor te zorgen dat het prettig wonen, werken en verblijven is in onze gemeente. De gemeenteraad stelt de beleids- en financiële kaders vast waarbinnen de gemeente haar werkzaamheden uitvoert. Het actief betrekken van de gemeenteraad bij het opstellen van de kadernota wordt voortgezet. We werken voortdurend aan het verbeteren van de (inhoudelijke en financiële) planning-, reporting- en controlcyclus. In 2023 is de Wet versterking decentrale rekenkamers in werking getreden. Als gevolg hiervan is de rekenkamercommissie vervangen door een rekenkamer die net als haar voorganger onderzoek doet naar en aanbevelingen doet voor het door de gemeente gevoerde beleid. Het budget van de rekenkamer wordt opgehoogd naar de hiervoor geldende landelijk norm (1,30 euro/ inwoner) waardoor zij meer armslag krijgt voor het doen van onderzoek.

Wat kost het: Tabel 3.1

Baten en Lasten Algemeen bestuur

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

1.359

1.732

1.558

1.333

1.333

1.333

Totale baten

24

0

0

0

0

1.335

1.732

1.558

1.333

1.333

1.333

Toevoeging reserves

0

57

0

0

0

0

Onttrekking reserves

368

473

200

0

0

0

Mutaties reserves

-368

-416

-200

0

0

0

Resultaat na bestemming

967

1.316

1.358

1.333

1.333

1.333

Resultaat voor bestemming Reserves

34

3.2 Thema Publieke Dienstverlening Waar dit thema over gaat: Communicatie Communicatie gaat zowel over het informeren van de inwoners als het gesprek mét de inwoners. Dit doen we via diverse kanalen en we proberen daarmee de juiste boodschap bij de juiste doelgroep te brengen. Waar nodig en mogelijk, willen we inwoners actief betrekken. We zetten communicatie ook in om onze gemeente te profileren en om aan ons imago te bouwen. Dienstverlening Dienstverlening gaat over de manier waarop we service verlenen aan inwoners, ondernemers en andere stakeholders. Op 9 februari 2021 heeft de gemeenteraad de Nota Dienstverlening 2021 vastgesteld. De verbetervoorstellen die hierin staan zijn in 2022 en 2023 grotendeels uitgevoerd. Wat willen we bereiken: Communicatie 1. We willen dat inwoners, ondernemers, verenigingen en organisaties ons ervaren als een open en transparante organisatie. Daarom willen we proactief, tijdig en begrijpelijk communiceren. Door goede informatieverstrekking over plannen en uitvoering van beleid organiseren we betrokkenheid. 2. We willen ons helder positioneren zodat inwoners en ondernemers zien dat de gemeente een aantrekkelijke plaats is om te wonen en te ondernemen. We willen ervoor blijven zorgen dat communicatie een vast onderdeel is van het beleidsproces en de projectaanpak.

Hierbij wordt communicatie op een verbindende manier ingezet door al onze medewerkers. Dienstverlening In de door de raad vastgestelde nota Dienstverlening zijn zeven servicebeloften geformuleerd die ons helpen om de dienstverlening richting inwoners, ondernemers en andere stakeholders te professionaliseren. Wat gaan we er voor doen: Communicatie 1. We zetten de gebruikelijke communicatiemiddelen in (o.a. website, sociale media, video’s, nieuwsbladen, folders en bijeenkomsten) om belanghebbenden te informeren over ons beleid en projecten. Waar mogelijk betrekken we inwoners, ondernemers en verenigingen bij de voorbereiding en evaluatie hiervan. We presenteren de gemeente op een herkenbare en consistente manier. Waar nodig, voeren we vernieuwingen door in de communicatiemiddelen. Met de pers onderhouden we actief contact. 2. We vergroten onze communicatiekracht door bewustzijn en vaardigheden van medewerkers op dit gebied te vergroten en hen te ondersteunen bij communicatieactiviteiten. Dienstverlening 1. De Verbetervoorstellen uit de nota Dienstverlening worden in 2024 verder uitgevoerd. Hierbij gaat het om het verbeteren of uitvoeren van: a. goede ICT systemen; b. processen en werkafspraken; c. bewustzijn en draagvlak (b.v. trainingen); d. resultaatgerichte sturing en communicatie (b.v. een basishandleiding en gedragsprotocol voor medewerkers); e. organiseren van feedback.

35

Wat kost het: Tabel 3.2

Baten en Lasten Publieke dienstverlening

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

430

441

437

437

437

437

Totale baten

142

207

209

212

212

212

Resultaat voor bestemming

287

235

228

225

225

225

Toevoeging reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking reserves

0

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

0

0

0

0

0

0

287

235

228

225

225

225

Reserves

Resultaat na bestemming

3.3 Thema Veiligheid Waar dit thema over gaat: Dit thema gaat over de veiligheid van de inwoners en bezoekers. Veiligheid is een basisbehoefte. We willen dat het veilig wonen, werken en recreëren is in de gemeente Bergen. Verschillende partijen leveren een bijdrage aan die veiligheid. Samenwerking met interne en externe partners is op dit gebied van groot belang. In het Integraal Veiligheidsplan staan de prioriteiten op het gebied van veiligheid opgenomen. Wat willen we bereiken: 1. 2. 3. 4. 5.

We gaan voor een integrale aanpak, waarbij het gemeentebestuur afspraken maakt en de regie voert. Daarbij willen we geen bevoegdheden of taken van andere partijen overnemen; Versterking van de verbinding tussen zorg en veiligheid; We willen inwoners, bedrijven en de gemeente duurzaam weerbaarder maken tegen ondermijnende criminaliteit; De doelstellingen uit het Integraal Veiligheidsplan verwezenlijken door uitvoering van het Uitvoeringsplan Integrale Veiligheid. De doelstellingen uit het Vergunningverlening, toezicht en handhavings-uitvoeringsprogramma verwezenlijken.

Wat gaan we er voor doen: 1.

2. 3. 4. 5.

Om de samenwerking tussen zorg en veiligheid te verbeteren willen we onder andere samenwerken met het zorg- en veiligheidshuis. Ook willen we de "Aanpak Voorkomen Escalatie" inzetten om sociale incidenten beter aan te kunnen pakken. We willen projecten binnen de Regiodeal op het gebied van ondermijning uitvoeren. Een Bibob-coördinator is aangesteld om ondermijning aan te pakken. We richten de APV in op de bestuurlijke bestrijding van ondermijning. Integrale controles uitvoeren in samenwerking met het Regionaal Interventie Team. Jaarlijks stelt het gemeentebestuur een handhavingsprogramma vast waarin beschreven is welke toezicht- en handhavingsaccenten er gezet worden en welke doelen nagestreefd worden. Daarnaast wordt er jaarlijks verslag gedaan van de uitvoering van dit handhavingsprogramma.

36

Wat kost het: Tabel 3.3

Baten en Lasten Veiligheid

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

2.715

4.576

1.680

1.681

1.700

1.679

Totale baten

1.510

3.083

106

106

106

106

Resultaat voor bestemming

1.205

1.494

1.574

1.575

1.594

1.574

Toevoeging reserves

0

0

0

0

0

0

Onttrekking reserves

42

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-42

0

0

0

0

0

1.163

1.494

1.574

1.575

1.594

1.574

Reserves

Resultaat na bestemming

3.4 Thema Financiën Waar dit thema over gaat: Het thema financiën gaat over de balans tussen de baten en lasten voor de inwoners en bedrijven. We willen een financieel stabiele en gezonde gemeente zijn, met een degelijk financieel beleid. Wat willen we bereiken: 1. 2. 3.

We streven naar een evenwichtige begroting, ook voor komende jaren. Structurele lasten willen we dekken we met structurele baten. Bezuinigingen die het rijk ons oplegt verwerken we binnen het betreffende beleidsterrein.

Wat gaan we er voor doen: Algemene Uitkering De Rijksbijdrage uit het gemeentefonds is onze belangrijkste inkomstenbron. We hebben zelf geen invloed op de hoogte van de bijdrage. Het Rijk informeert gemeenten periodiek over de ontwikkeling van het gemeentefonds. De belangrijkste publicaties zijn de de mei- en de septembercirculaire. We vertalen de publicaties van het Rijk naar relevante informatie voor onze gemeente. Over de financiële gevolgen informeren we de gemeenteraad. Planning, Reporting en Controlcyclus (PRC) Middels de PRC-cyclus zorgen wij ervoor dat wij in control zijn voor wat betreft uitgaven en inkomsten. Maandelijks stellen wij voor intern gebruik een managementrapportage op. Daarnaast wordt er ieder kwartaal met de raad gecommuniceerd via de kwartaalrapportages (over eerste en derde kwartaal) en de bestuursrapportage (over het eerste half jaar). De bestuursrapportage leidt tot een begrotingsbijstelling. De jaarrekening is het sluitstuk van de PRC cyclus in het betreffende jaar.

37

Wat kost het: Tabel 3.4

Baten en Lasten Financien

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

3.798

3.116

3.141

3.265

2.056

1.882

Totale baten

35.406

33.025

35.827

35.707

33.215

33.077

Resultaat voor bestemming

-31.608

-29.908

-32.686

-32.442

-31.159

-31.195

Toevoeging reserves

0

0

1.000

1.000

0

0

Onttrekking reserves

790

358

23

23

23

23

Mutaties reserves

-790

-358

977

977

-23

-23

-32.399

-30.266

-31.710

-31.465

-31.182

-31.218

Reserves

Resultaat na bestemming

3.5 Thema Overhead Waar dit thema over gaat: Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) is in 2016 gewijzigd. Met een duidelijke definitie en een voorgeschreven presentatie van overheadkosten verwacht het Rijk beter inzicht in deze kosten te krijgen. Overhead bestaat in elk geval uit: 1. Leidinggevenden 2. Financiën, gemeentelijke control en interne controle 3. P&O en HRM 4. Inkoop(ondersteuning) 5. Communicatie 6. Juridische zaken 7. Bestuur en bestuur ondersteuning 8. ICT 9. Facilitaire zaken & huisvesting 10. Archief 11. Managementondersteuning De kosten van de hiervoor genoemde zaken worden via een bepaalde systematiek verdeeld. Notitie Overhead In juli 2016 heeft de BBV-commissie een notitie geschreven met afspraken rondom Overhead. We omarmen de uitgangspunten uit deze notitie en volgen de voorgeschreven inrichting. Wat willen we bereiken: Verdeling van overheadkosten is noodzakelijk om alle kosten op de juiste wijze te verantwoorden. Door dit te doen ontstaat inzicht in de kosten per thema en programma. Wat gaan we er voor doen: Kosten verdelen op de voorgeschreven wijze.

38

Wat kost het: Tabel 3.5

Baten en Lasten Overhead

(bedragen x € 1.000)

Rekening

Begroting

Omschrijving

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totale lasten

20.540

7.718

7.273

7.190

6.839

6.836

Totale baten

13.094

916

493

489

489

489

Resultaat voor bestemming

7.447

6.802

6.780

6.701

6.350

6.347

Toevoeging reserves

0

448

0

0

0

0

Onttrekking reserves

0

479

44

44

44

44

Mutaties reserves

0

-31

-44

-44

-44

-44

7.447

6.771

6.736

6.658

6.306

6.304

Reserves

Resultaat na bestemming

39

Samenvatting begroting Totaal overzicht van lasten en baten

(bedragen x € 1.000)

Rekening Lasten

Begroting

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Programma 1

17.659

19.079

18.160

18.068

18.001

17.949

Programma 2

8.354

10.890

10.327

10.080

10.043

10.019

Programma 3

28.842

15.429

12.918

12.448

11.642

11.673

Totaal lasten

54.855

45.398

41.405

40.596

39.686

39.641

Rekening

Begroting

Baten

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Programma 1

3.707

5.386

4.147

4.147

4.147

4.147

Programma 2

2.029

2.697

1.825

1.827

1.827

1.827

Programma 3

50.176

37.231

36.485

36.514

34.022

33.884

Totaal baten

55.912

45.314

42.457

42.488

39.996

39.858

Saldo lasten en baten voor reserve mutaties

1.057

-84

1.052

1.892

310

217

Rekening

Begroting

Reserve mutaties

2022

2023

2024

2025

2026

2027

dotaties aan de reserves

356

861

1.247

1.257

257

394

onttrekkingen aan de reserves

3.574

3.048

1.117

823

672

672

Saldo reserve mutaties

-3.218

-2.187

130

434

-415

-278

Saldo van baten en lasten inclusief reserve mutaties

-4.275

-2.103

-922

-1.458

-725

-495

40

Deel 3 De Paragrafen Inleiding Na de programma’s gaan we specifiek in op 7 onderwerpen die voor alle gemeente van belang zijn. Achtereenvolgens komen aan de orde: A. Lokale heffingen B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing C. Onderhoud kapitaalgoederen D. Financiering E. Bedrijfsvoering F. Verbonden partijen G. Grondbeleid

41

Paragraaf A Lokale Heffingen Algemeen In artikel 8 van de BBV is de verplichting opgenomen dat de paragraaf ‘lokale heffingen’ in de begroting opgenomen moet worden. Volgens artikel 10 van de BBV bevat deze paragraaf in ieder geval de volgende onderdelen:  de geschatte inkomsten;  het beleid ten aanzien van de lokale belastingen;  een overzicht op hoofdlijnen van de diverse heffingen. Hierin wordt inzichtelijk gemaakt hoe bij de berekening van de heffingstarieven, die hoogstens kostendekkend mogen zijn;  een aanduiding van de lokale belastingen;  een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Bij het schrijven van deze paragraaf houden we rekening met de indeling van het BBV. Geschatte en gerealiseerde inkomsten In het coalitieprogramma is opgenomen dat we blijven streven naar een zo laag mogelijke belastingdruk. In de vastgestelde kadernota 2024 is het beleid met betrekking tot de tarieven van de gemeentelijke belastingen aangegeven. In deze begroting hebben wij rekening gehouden met:  Onroerende zaakbelastingen: stijging van 3.6% conform inflatieprercentage.  Forensenbelasting: stijging van 3.6% conform inflatiepercentage.  (Water) verblijfsbelasting (ook wel toeristenbelasting genoemd): stijging van 3.6% conform inflatiepercentage.  Afvalstoffenheffing: 100% kostendekking. Tarief wordt in de raadsvergadering van december 2023 vastgesteld.

 Rioolrecht: conform het vastgestelde GRP is de tariefsverhoging € 10 plus 3.6% conform inflatiepercentage.  Reclamebelasting: er wordt een voorstel met o.a. de gewijzigde verordening reclamebelasting aan uw raad aangeboden waarin de effecten van het convenant met de winkeliers wordt vertaald naar kosten en opbrengsten. De gemeentelijke belastingen zijn, ná de inkomsten uit het gemeentefonds, de grootste inkomstenbron van een gemeente. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de geschatte inkomsten van de lokale heffingen voor 2024 tot en met 2027. Opbrengst gemeentelijke heffingen

Rekening 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Onroerende zaakbelasting - Niet woningen - Woningen Toeristenbelasting Forensenbelasting Secretariegelden Paspoorten/rijbewijzen Omgevingsvergunningen Afvalstoffenheffing Rioolrecht Reclamebelasting Begrafenisrechten

787.398 1.612.054 679.894 60.944 19.115 131.413 238.000 1.437.764 1.501.407 8.940 6.257

793.808 1.607.885 566.241 262.431 22.000 184.500 221.700 1.369.851 1.560.969 7.200 10.000

822.385 1.665.769 588.020 271.879 24.885 184.500 221.700 1.502.269 1.679.034 7.200 10.000

822.385 1.665.769 588.020 271.879 27.770 184.500 221.700 1.502.269 1.679.034 7.200 10.000

822.385 1.665.769 588.020 271.879 27.770 184.500 221.700 1.502.269 1.679.034 7.200 10.000

822.385 1.665.769 588.020 271.879 27.770 184.500 221.700 1.502.269 1.679.034 7.200 10.000

Totaal

6.483.186

6.606.585

6.977.640

6.980.525

6.980.525

6.980.525

42

Beleid ten aanzien van de lokale heffingen Voor de huidige bestuursperiode is, in het coalitieprogramma 2022-2026, aangegeven dat we blijven streven naar een zo laag mogelijke belastingdruk. Sinds 2012 verzorgt de gemeenschappelijke regeling tussen de Belastingsamenwerking Gemeenten en de Waterschappen (BsGW) de uitvoering van gemeentelijke belastingen en de Wet Waardering Onroerende Zaken (Wet WOZ). De bevoegdheden tot vaststelling en inning van de belastingen zijn overgedragen aan deze gemeenschappelijke regeling. Bij de gemeenten is alleen de vaststelling van het beleid en de regievoering overgebleven. Op dit moment voorzien wij geen andere beleidswijzigingen dan aangegeven in de kadernota:  motie Omtzigt (geen vrijstelling voor panden met maatschappelijke functies)  voorkeursvariant medische container (i.v.m. harmonisatietraject 60% korting op lediging restafval containers voor belastingplichtigen met medische indicatie). Regionale belastingtarieven Het vergelijken van belastingtarieven tussen gemeenten is vaak lastig. Het ligt voor de hand om heel eenzijdig de tarieven van de verschillende gemeenten te benaderen. Toch heeft iedere gemeente zijn eigen redenen om tarieven op een bepaalde wijze op te bouwen. Vergelijken is daarom lastig. Toch is bij de verschillende belastingsoorten een overzicht opgenomen met de regionale tarieven van het jaar 2023.

Wij hebben ons hierbij beperkt tot de onroerendezaakbelastingen, de rioolrechten, de afvalstoffenheffing en de toeristenbelasting. Hieronder zijn de verschillende tarieven van de gemeentelijke belastingen opgenomen waarmee wij rekening hebben gehouden in deze begroting. Deze tarieven worden opgenomen in de verschillende verordeningen. In de raadsvergadering van december worden de belastingverordening aan u voorgelegd. Onroerendezaakbelastingen We stellen voor om in 2024 de opbrengst van de OZB belasting te verhogen met het inflatiecijfer van 3,6%. Gemeente Bergen kent in de vergelijking met regiogemeenten een relatief laag OZB tarief.

43

Toeristenbelasting Wij stellen voor om het tarief te verhogen met het inflatiepercentage van 3,6 %. Na afronding leidt dit tot een aanpassing van het tarief per overnachting van € 1,30 in 2023 naar € 1,35 in 2024. Wij kennen ten opzichte van de regiogemeenten een relatief laag tarief voor de toeristenbelasting.

44

Forensenbelasting De forensenbelasting is gekoppeld aan de WOZ-waarde. Bij de bepaling van het tarief is daarom rekening gehouden met wat hiervoor bij de onroerend zaakbelasting is vermeld. De tarieven van 2023 staan in deze tabel. Forensenbelasting WOZ-waarde

Tarief

tot € 60.000

€ 303

van € 60.001 tot € 120.000

€ 620

van € 120.001 tot € 180.000

€ 1.446

van € 180.001 tot € 299.000

€ 2.681

vanaf € 299.001

€ 2.934

Leges, rechten en heffingen Leges zijn een vergoeding voor geleverde diensten. De legesverordening en de hierin opgenomen tarieven zijn in het voorjaar van 2023 herzien. Een voorstel tot aanpassing van de tarieven naar aanleiding van de implementatie van de Omgevingswet wordt eind 2023 behandeld. Milieuheffingen Kenmerkend voor deze heffingen is dat de opbrengst niet vrij te besteden is. De opbrengsten mogen volgens de begroting niet hoger zijn dan de kosten. De tarieven voor het jaar 2024 worden in de raadsvergadering van december 2023 vastgesteld. Bij de vaststelling van de belastingverordeningen wordt ook altijd de kostendekking vastgesteld Uitgangspunt is een maximale kostendekking op begrotingsbasis.

45

Kostendekkende afvalstoffenheffing De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van de afvaltarieven:  Kostendekkende heffing, alle uitgaven die betrekking hebben op afvalinzameling en verwerking worden gecompenseerd met de afvalstoffenheffing.  Eventuele winsten bij de afvalstoffenheffing worden toegevoegd aan de reserve ‘tarief egalisatie afvalstoffenheffing’  Winsten worden in de eerste twee jaar na het realiseren ingezet om het tarief zo laag mogelijk te houden  Bij de berekening wordt geen rekening gehouden met overheadkosten  Bij de berekening wordt wel rekening gehouden met BTW. De kosten en opbrengsten van afval zien er als volgt uit: Kostendekkendheid Afval

Rekening 2022

Kosten en baten via taakveld Afval Kosten taakveld (excl. omslagrente) Inkomsten taakveld excl heffingen inzet egalisatiereserve Netto kosten taakveld

Begroting 2023

Begroting 2024

1.037.817 298.849 0 738.968

1.414.809 268.746 24.324 1.121.739

1.537.890 134.436 169.805 1.233.649

189.369 218.465 407.834

0 248.110 248.110

0 268.620 268.620

Totale kosten

1.146.802

1.369.849

1.502.269

Opbrengst heffingen

1.437.764

1.369.849

1.502.269

Dekkingspercentage

125,4%

100,0%

100,0%

Toe te rekenen kosten Overhead incl. omslagrente BTW Totaal toe te rekenen

Kostendekkende rioolheffing De volgende uitgangspunten worden toegepast bij de berekening van het tarief rioolheffing:  Tariefontwikkeling is gebaseerd op het meerjarige GRP. Hierin worden de kosten voor de komende jaren, de inzet van de voorziening en de nodige rioolheffing op elkaar afgestemd.  Meerjarig kostendekkende heffing, alle uitgaven die betrekking hebben op riolering worden gecompenseerd met de rioolheffing.  Eventuele winsten bij de rioolheffing worden bewaard in de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’  Bij de berekening wordt rekening gehouden met overheadkosten (overhead bedraagt ongeveer 15% van de totale begroting, daarom wordt 15% overhead toegerekend aan riolering).  Bij de berekening wordt rekening gehouden met BTW.  Rioolheffing wordt kostendekkend gemaakt door het saldo te verrekenen met de voorziening ‘egalisatie rioolheffing’

46

De kosten en opbrengsten van riool zien er als volgt uit: Rekening 2022 Kostendekkendheid Riool Kosten en baten via taakveld Riolering Kosten taakveld (excl. omslagrente) Inkomsten taakveld excl heffingen Inzet egalisatie voorziening Netto kosten taakveld

Begroting 2023

Begroting 2024

1.231.210 0 0 1.231.210

1.351.139 0 0 1.351.139

1.435.441 0 -98.417 1.337.024

192.917 77.280 270.197

136.107 73.722 209.829

198.224 143.786 342.010

Totale kosten

1.501.407

1.560.968

1.679.034

Opbrengst heffingen

1.501.407

1.560.969

1.679.034

Dekkingspercentage

100,0%

100,0%

100,0%

Toe te rekenen kosten Overhead incl. omslagrente BTW Totaal toe te rekenen

Aanduiding lokale lastendruk In onderstaand grafiek is de belastingdruk van inwoners van gemeente Bergen vergeleken met de belastingdruk van inwoners in regiogemeenten. Hierbij is zowel de belastingdruk voor eenpersoonshuishoudens als voor meerpersoonshuishoudens meegenomen voor 2023.

47

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de geheven belasting. Het kwijtscheldingsbeleid is neergelegd in de verordening kwijtschelding Gemeentelijke Belastingen 2023. Burgers met een inkomen onder bijstandsniveau en zonder vermogen komen normaal gesproken in aanmerking voor kwijtschelding.

48

Paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat in elk geval: a. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een inventarisatie van de risico's; c. het beleid over de weerstandscapaciteit en de risico's; d. een kengetal voor de: 1a. netto schuldquote; 1b. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; 2. solvabiliteitsratio; 3. grondexploitatie; 4. structurele exploitatieruimte; 5. belastingcapaciteit. e. een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Bij het schrijven van deze paragraaf houden we zoveel mogelijk rekening met de indeling van het BBV. Waardering

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 - 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 - 1,4

Voldoende

D

0,8 - 1,0

Matig

E

0,6 - 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

Inventarisatie van de weerstandscapaciteit Iedere gemeente heeft te maken met risico’s bij de uitvoering van haar taken. Die risico’s nemen toe door de uitbreiding van het takenpakket en de complexer wordende samenleving. Een goed afgestemde financiële buffer, ofwel weerstandscapaciteit, is nodig om te voorkomen dat tegenvallers dwingen tot bezuinigingen of drastische beleidsbijstellingen. De paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich financiële tegenvallers voordoen. Risicomanagement heeft een belangrijke plek binnen de Planning, Reporting & Control cyclus van ons. Het is een continu proces.

49

Beschikbaar weerstandsvermogen

Rekening 2022 Begroting 2023 Begroting 2024

Incidentele weerstandscapaciteit

7.212.803

5.828.411

9.086.508

Structurele weerstandscapaciteit

982.965

996.322

982.965

Totaal weerstandsvermogen

8.195.768

6.824.733

10.069.473

Benodigde weerstandscapaciteit

2.222.500

2.350.250

2.874.200

Berekening weerstandscapaciteit

Rekening 2022 Begroting 2023 Begroting 2024

Incidentele weerstandscapaciteit Algemene reserve

5.824.437

Stille reserves

4.805.248

7.875.343

p.m.

p.m.

p.m.

Saldo van de begroting

1.388.366

1.023.163

1.211.165

Saldo incidentele weerstandscapaciteit

7.212.803

5.828.411

9.086.508

Onbenutte belastingcapaciteit

920.965

934.322

920.965

Begrotingspost onvoorzien

62.000

62.000

62.000

Saldo incidentele weerstandscapaciteit

982.965

996.322

982.965

Saldo weerstandscapaciteit

8.195.768

6.824.733

10.069.473

Benodigde weerstandscapaciteit

2.222.500

2.350.250

2.874.200

3,7%

2,9%

3,5%

Structurele weerstandscapaciteit

Ratio Weerstandsvermogen Inventarisatie van de risico's

De top 10 van risico's voor onze gemeente wordt hieronder beschreven met een inschatting van het financiële risico. Om de risico’s in kaart te brengen is bij het samenstellen van de Nota risicomanagement en weerstandsvermogen een risico-inventarisatie uitgevoerd. Nadat de risico’s zijn benoemd zijn deze gekwantificeerd op: 1. de kans dat de gebeurtenis zich zal voor doen en 2. de financiële consequenties als zich dat risico voor zal doen. In de afgelopen periode zijn de risico’s nogmaals tegen het licht gehouden. In dit onderdeel zullen we ingaan op de belangrijkste ontwikkelingen die zich kunnen voordoen en benoemen we eventuele nieuwe risico’s.

50

Top 10 geïnventariseerde risico’s Risico

Toelichting

Gevolg

1 Oorlog in Oekraïne

Door de oorlog in Oekraïne zijn nu al nadelige effecten zichtbaar en die zullen naar p.m. verwachting toenemen. De economische groei in ons land zal dalen en de inflatie zal oplopen. Niet alleen daar zit een risico, maar er zal ook opvang geregeld moeten worden voor de vluchtelingen.

2 Wetswijziging woonplaatsbeginsel

Door gewijzigde wetgeving per 1 januari 2022 op het gebied van het sociaal domein p.m. kunnen geschillen tussen gemeenten onderling ontstaan. Dit leidt mogelijk tot procedures over de invulling c.q. uitleg van deze nieuwe wetgeving. Dit kan financiële gevolgen hebben.

3 Cyberaanval: ontwrichting van organisatie door verlies van kritieke applicaties en gegevens.

De dienstverlening van de gemeente hangt af van gegevens en van goed werkende applicaties. Informatievoorziening is een kritieke succes- en productiefactor. Ontwrichting van de informatievoorziening en informatiebeveiliging zijn belangrijke bedrijfsrisico’s. Mogelijke gevolgen: stilvallen (voor langere tijd) van dienstverlening, datalekken, overschrijden van wettelijke termijnen en daarmee samenhangende kosten en imagoschade, kosten voor noodprocessen om de dienstverlening te kunnen voortzetten en herstelacties voor de gevolgen.

€ 500.000

4 Tegenvallende uitkering gemeentefonds

Door wijzigende rijksuitgaven is het mogelijk dat we een lagere algemene uitkering ontvangen.

€ 400.000

5 Energielandgoed Wells Meer

Het doel is te komen tot een gedragen gebiedsontwikkeling voor het realiseren van duurzame energie, waarbij het realiseren van en voor de gemeenschap en participatie in het proces en deelname bij realisatie centraal staat.

€ 300.000

6 Persoonsgegevens: datalek of onrechtmatige verwerking

Op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) boetes opleggen van maximaal €20.000.000 of 4% van de wereldwijde jaaromzet. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval (in hoeverre valt de organisatie iets te verwijten, heeft de organisatie aan haar zorgplicht voldaan etc.) kan die schade oplopen. Daarbij komen onderzoekskosten, herstel en juridische kosten.

€ 280.000

7 Jeugdzorg

Vanaf 2015 zijn we financieel verantwoordelijk voor vrijwel alle taken die met Jeugdzorg te maken hebben. Een van de grootste risico’s is het feit dat wij niet de enige verwijzers zijn. We hebben geen invloed op bepaalde vormen van specialistische hulp die heel erg duur zijn maar we moeten die als gevolg van een rechterlijke machtiging wel uitvoeren (bijvoorbeeld gesloten jeugdzorg met verblijfbehandeling in residentiële instellingen). Ook kunnen huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten en gecertificeerde instellingen doorverwijzen naar jeugdzorg trajecten. De afgelopen jaren hebben we voor verschillende jeugdigen duurdere verblijfsvormen ingezet. Omdat de problematiek bij deze jeugdigen veelal vrij complex is, worden naast verblijf zeer specialistische behandeltrajecten ingezet. Het aantal jeugdigen in dure trajecten blijft lastig te voorspellen.

€ 275.000

8 Effect klimaatverandering openbare ruimte

De effecten van de klimaatverandering uiten zich steeds vaker in weersextremen, zoals de overstromingen in Limburg als gevolg van overvloedige neerslag. Ook bestaat het risico dat stormen, rukwinden of winterse neerslag bomen ontwortelen. Afhankelijk van de locatie kan dit leiden tot herstelkosten voor wegen, straatmeubilair, riolering en andere gemeentelijke eigendommen. Daarnaast ontstaat er tijdens warme en vooral droge zomers een toenemend brandgevaar, leidend tot verhoogde inzet van hulpdiensten, die deels ook door onze gemeente worden gefinancierd.

€ 200.000

9 Integrale veiligheid

Hoogwater Maas. Door hoogwater kan schade ontstaan aan o.a. woningen. De riolering kan overstromen waardoor regenwater zich mengt met rioolwater. Als het water weer wegzakt, kan een dikke laag slib achterblijven. Verder kan het zorgen voor diverse gezondheidsrisico's.

€ 180.000

10 Wet Maatschappelijke De kans blijft bestaan op een toenemend gebruik van de voorzieningen. De Wmo is Ondersteuning en blijft een open einde regeling en meer mensen zullen als gevolg van de vergrijzing een beroep doen op de Wmo. Nu al zichtbaar dat er een toename is bij de hulp bij de huishouding.