Programma Vrijetijdseconomie Gemeente Bergen

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

1

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, augustus 2021 Opdrachtgever Gemeente Bergen Auteurs

drs. T (Tinco) Lycklama J. (Jeske) van Gerven, BSc. Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Jansbuitensingel 30 6811 AE Arnhem T 06-53383550 e-mail: lycklama@ruimteenvrijetijd.nl www.ruimteenvrijetijd.nl

Foto’s

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd en Visit Noord-Limburg / Petra Lenssen Photography 2

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Inhoud Inhoud ................................................................................................................. 3 1 1.1 1.2 1.3

2 2.1 2.2 2.3 2.4

3 3.1 3.2

4 4.1 4.2 4.3 4.4

5 5.1 5.2 5.3

6

Inleiding ...................................................................................................... 5 Aanleiding Totstandkoming programma Context

5 5 6

Bergen in beeld.......................................................................................... 9 Het DNA van Bergen Omvang vrijetijdseconomie Bergen Toeristische druk SWOT-analyse

9 10 12 13

Visie ........................................................................................................... 17 Ambitie Doelen

17 17

Speerpunten en opgaven....................................................................... 19 Toekomstbestendig, divers en voldoende aanbod Een goede balans tussen vrijetijdseconomie en de leefomgeving Zichtbaarheid van het gebied vergroten Versterken van de samenwerkingen

19 20 21 21

Regie op toeristische ontwikkeling ....................................................... 23 Keuze prioritaire doelgroepen Toeristisch profiel Bergen Uitnodigingskader initiatiefnemers

23 24 26

Uitvoeringsprogramma .......................................................................... 27

6.1 Borging van het uitvoeringsprogramma Bijlage 1: Overzicht bronnen en geïnterviewde personen Bijlage 2: De Leefstijlvinder

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

33 34 35

3

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

4

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

1.2 Totstandkoming programma

1 Inleiding

Gedegen feitenbasis De gemeente wil dat het nieuwe programma vrijetijdseconomie gebaseerd is op een gedegen feitenbasis en niet op aannames en meningen. Daarom zijn verschillende cijfers, feiten en (beleids)documenten verzameld en met een frisse blik geanalyseerd. Er is tevens een analyse uitgevoerd van de toeristische druk op de gemeente en er is een SWOT-analyse gemaakt. De SWOT brengt speerpunten en opgaven in beeld waar Bergen met prioriteit aan gaat werken. Het totaal van de analyses heeft geresulteerd in hoofdstuk 2: Bergen in beeld.

1.1 Aanleiding In het Economisch Programma 2030 van de gemeente Bergen worden kansen geschetst voor recreatie en toerisme. De gemeente ziet toerisme als een belangrijke sector die bijdraagt aan werkgelegenheid en zorgt voor voldoende voorzieningen voor haar inwoners. Kortom, toerisme draagt bij aan een prettig woon- en leefklimaat in Bergen.

Richtinggevend beleid In hoofdstuk 3 staan de ambities weergegeven waar de gemeente naar streeft en de concrete doelen die we willen behalen. De uitwerking daarvan in speerpunten en opgaven staat in hoofdstuk 4.

In het economische programma 2030 wordt toerisme als belangrijke groeisector benoemd. Op nationaal niveau groeit toerisme sterk, door een toename van zowel buitenlandse als binnenlandse toeristen. De gemeente Bergen wil hier passend op in spelen. Toeristische ontwikkeling vraagt wel nadrukkelijk om kaders voor een passende ontwikkeling. Toeristische ontwikkeling moet plaatsvinden in balans met leefbaarheid en natuur en landschap.

Omdat de gemeente ook graag samen met ondernemers en maatschappelijke organisaties aan de slag gaat, staat in hoofdstuk 5 een uitnodigingskader weergegeven. Dit omvat de spelregels voor toeristische ontwikkeling. Initiatiefnemers kunnen hier lezen wat in de ogen van de gemeente kansrijke en passende initiatieven zijn. Tot slot staan in hoofdstuk 6 de acties per speerpunt uitgewerkt in een programma vrijetijdseconomie. Dit zijn feitelijk de handen en voeten van de visie, waar opgaven concreet gemaakt worden, zowel voor de gemeente als overige stakeholders.

Om de kansen van toerisme te gaan verzilveren is een koers nodig die samen met de stakeholders (ondernemers, tereinbeherende organisaties, vrijwilligersorganisaties, dorpsraden, toeristisch platform etc.) wordt uitgezet. De gezamenlijke koers geeft aan wat passende ontwikkelingen zijn die bijdragen aan het versterken van de sector en aan de leefbaarheid. Maar ook een stip op de horizon die de samenwerking tussen de gemeente en het toeristische veld en inwoners organiseert. Het is tijd om samen met de sector de gewenste ontwikkeling en samenwerking nieuw leven in te blazen. Dit programma vrijetijdseconomie is een uitwerking van het economische programma 2030 en biedt de handvatten voor toeristische ontwikkeling!

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Gedragen resultaat De visie is op initiatief van de gemeente gestart, maar de gemeente wil graag intensief optrekken met de belanghebbenden in de sector. Het document zou richtinggevend moeten zijn voor alle belanghebbenden en de uitvoering van het programma wordt in gezamenlijkheid opgepakt. Daarom is het creëren van draagvlak voor de visie een belangrijk onderdeel geweest tijdens de totstandkoming ervan. Op verschillende manieren zijn de belanghebbenden tijdens het proces betrokken. 5

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Elf vertegenwoordigers van het toeristisch-recreatieve veld zijn geraadpleegd in zogenaamde verkennende gesprekken (zie bijlage 1). Deze gesprekken zijn een belangrijke basis geweest voor de SWOTanalyse en daarmee de speerpunten. Ondernemers (horeca, verblijfsrecreatie, dagrecreatie, watersport) zijn betrokken bij een onderzoek naar de aantrekkelijkheid van hun voorziening op doelgroepen (leefstijlen). Er is een bezoek gebracht aan hun bedrijf of ze hebben de mogelijkheid gehad een online test in te vullen over hun bedrijf. Stakeholderbijeenkomst: op 25 mei 2021 vond een stakeholdersbijeenkomst plaats. Bij de online bijeenkomst waren 40 personen aanwezig, exclusief vertegenwoordiging van de gemeente en de adviseurs van Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd. Gedurende de bijeenkomst werden de uitgangspunten (ambities, doelen en speerpunten) bij de stakeholders getoetst en werd hen gevraagd welke acties een plek in het uitvoeringsprogramma moeten krijgen. Bestuurlijke betrokkenheid: het gemeentebestuur is op verschillende manieren betrokken bij het opstellen van dit programma. De portefeuillehouder is intensief betrokken in alle stappen van het project. Afgevaardigden van alle fracties van de gemeenteraad zijn ook uitgenodigd en als toehoorder aanwezig geweest bij de stakeholderbijeenkomst van 25 mei jl.

in deze samenwerking, maar ook andersom; de wensen vanuit de samenwerking BGMM hebben, indien relevant, een plek in dit programma. Regio Noord-Limburg; In de regio Noord-Limburg werken 8 gemeentes samen. Zij werken aan de propositie ‘De Gezondste Regio’, onder andere op het thema vrijetijdseconomie (programmalijn Toerisme en Leisure). Vanuit de investeringsagenda wordt concreet gewerkt aan: Vitalisering van vakantieparken Vitale dagrecreatie Vrijetijdslandschappen Cross-overs Effectieve regiomarketing Veel acties die voortvloeien uit het programma vrijetijdseconomie, kunnen verknoopt worden met de regionale ambities. Dynamic Borders; Bergen werkt o.a. binnen het project Dynamic Borders samen met de gemeentes Gennep, Boxmeer, Cuijk (per 1-1-2022 Land van Cuijk), Weeze en Goch. Het doel van de samenwerking is om de west/oost verbinding te versterken. Het project verkeert anno 2021 in een afrondende fase, maar er wordt onderzocht of er een mogelijkheid is om een tweede tranche in te richten, waarin nieuwe projecten ingediend kunnen worden die de samenwerking versterken. Transitie en BIO-Plan Nationaal Park De Maasduinen: er ligt een opgave voor het Nationaal Park om te transformeren/uitbreiden tot regionaal landschap.

Het bijbehorende uitvoeringsplan (Beheer- Inrichting en Ontwikkelingsplan / BIO-Plan) geeft hier verdere invulling aan en voor de financiering van de plannen wordt binnen Noord-Limburg samengewerkt. Voor uitvoering werken de gemeentes Venlo, Gennep en Bergen de andere nationale parken in Limburg samen (de Meinweg en de Groote Peel). De ambitie en het plan worden langs toeristische ontwikkelingen gehouden. Deze moeten in lijn zijn met de ambities voor het Nationaal Park.

1.3 Context Samenhang met beleid en projecten in de regio De gemeente Bergen werkt op het vlak van vrijetijdseconomie nauw samen binnen diverse regionale en internationale verbanden: Regio BGMM; in BGMM werken de gemeentes Bergen, Gennep en Mook en Middelaar samen binnen drie programmalijnen: landschap, infrastructuur en cultuurhistorie. Vanuit dit programma vrijetijdseconomie landen acties BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Samenhang met beleid en projecten in Bergen Omgevingsvisie Bergen: de tien ambities en het uitvoeringsprogramma uit de omgevingsvisie, worden geplaatst in de context van dit programma vrijetijdseconomie. In deze visie worden enkele recreatieve concentratiegebieden aangewezen. Dit zijn Landgoed de Hamert, Reindersmeer / Leukermeer en omgeving en Bleijenbeek en omgeving. Gebiedsontwikkeling Bleijenbeek; uitgangspunt van de gebiedsontwikkeling Bleijenbeek is dat het landgoed duurzaam doorontwikkeld en in stand gehouden wordt. De voorziene ontwikkelingen versterken de al stevige landschappelijke en cultuurhistorische attractiviteit van de gemeente Bergen, en zorgen ervoor dat er nog meer mogelijkheden komen om hiervan te genieten. De ontwikkelingen op Landgoed Bleijenbeek worden in dit programma vrijetijdseconomie aangegrepen als mogelijke koppelkans. Maaspark Well; Deze gebiedsontwikkeling biedt kansen voor het versterken van het toeristisch-recreatieve aanbod, zowel op het gebied van dagrecreatie (ontwikkeling Seurenheide, watersport, routegebonden recreatie) als verblijfsrecreatie. Ontwikkelingen binnen Maaspark Well worden in dit programma vrijetijdseconomie aangegrepen als mogelijke koppelkans.

Energielandgoed Wells Meer; in dit programma vrijetijdseconomie wordt uitgegaan van de mogelijkheid tot het koppelen van aanbod die een directe relatie heeft tot het energielandgoed (routes en een bezoekerscentrum) en wordt het energielandgoed als kans gezien om meer duurzame ontwikkelingen te stimuleren en om op termijn een geïnteresseerde doelgroep aan te trekken.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

7

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

8

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Leukermeer, waar twee havens gevestigd zijn, een aantrekkelijke plek. Het feit dat er tussen Wellerlooi en Bergen snel gevaren mag worden, is daarbij een grote plus. Wandelaars en fietsers trekken van nature ook graag naar het water. Op veel plekken kan langs de Maas en langs het Leukermeer gefietst en gewandeld worden en op enkele plekken zijn mooie rustpunten ingericht (o.a. de loswal bij Aijen en het Leukermeer).

2 Bergen in beeld In dit hoofdstuk wordt de gemeente Bergen in beeld gebracht op het vlak van vrijetijdseconomie. Het gaat om onderstaande analyses: ▪ Het DNA van Bergen; ▪ De huidige omvang van de vrijetijdseconomie in Bergen; ▪ De toeristische druk in de gemeente ▪ SWOT-analyse

De voorgenomen herstructurering van de Maasheggen, de eeuwenoude heggen die van oorsprong veel aanwezig waren in het Maasdal, zorgen ervoor dat het landschap nog aantrekkelijker wordt en dat de verhalen van dit gebied nog meer zichtbaar worden.

2.1 Het DNA van Bergen

De bijzondere ligging De gemeente Bergen heeft een erg bijzondere ligging, die de inwoners, het landschap en het dagelijks leven in het gebied beïnvloedt. De gemeente ligt in het smalle gebied tussen de Maas in het westen en Duitsland in het oosten en was van oudsher wat geïsoleerd. Het landschap en de cultuur is onderscheidend, de mensen hebben een streekeigen tongval en dialect, er is veel (vrijetijds)aanbod waar Duitse invloeden in herkenbaar zijn en het reizen naar het gebied en uit het gebied is bijzonder doordat de Maas of de Duitse grens overgestoken dienen te worden. Een bezoek aan de gemeente Bergen voelt daardoor bijna als een bezoek aan het buitenland.

In deze paragraaf staan we stil bij het DNA van Bergen, de kenmerken die de gemeente Bergen typeren, op het gebied van vrijetijdseconomie. De Maas en de Maasduinen De bijzondere natuur is het meest kenmerkend voor de gemeente Bergen. Het gebied De Maasduinen strekt zich uit over de gehele gemeente. De Maasduinen vormen de langste rivierduinengordel in Europa en zijn gevormd door opstuivend zand uit de Maasdelta. Het gebied heeft de status van Nationaal Park en is een grote trekpleister voor de regio. Het gebied, met deelgebieden als Bleijenbeek, het Reindersmeer, ’t Quin, de Afferdse heide en de Hamert, heeft ongekende aantrekkingskracht op vogelaars, mountainbikers, wandelaars, fietsers, ruiters, menners etc. Het Nationaal Park is voor inwoners een belangrijke reden om zich te vestigen in de gemeente en voor bezoekers is het vaak de ‘reason to travel’. De gemeente heeft de laatste jaren, in samenwerking met andere terreinbeheerders, veel geïnvesteerd in goede recreatieve routestructuren, waardoor het Nationaal Park goed beleefbaar is. Ook zijn er drie mooie ontvangstlocaties ingericht, waaronder een bezoekerslocatie.

Lieflijke dorpen en uitnodigend buitengebied De gemeente Bergen kent de kernen Afferden, Nieuw Bergen, Bergen, Aijen, Siebengewald, Well en Wellerlooi. De dorpen zijn klein en er heerst een ontspannen sfeer. Mensen groeten elkaar op straat en zijn gastvrij richting bezoekers. In het buitengebied liggen mooie boerderijen, akkers waarop streekeigen producten geteeld worden en zijn veel kruisen en kappellen zichtbaar, die wijzen op de katholieke achtergrond van veel inwoners. Er zijn veel verhalen te vertellen over de dorpen, de inwoners en het buitengebied. Onder andere over de hertogdommen en graafschappen, WOII, over het boerenleven en het leven met en aan de Maas.

De Maas, de Maasplassen en de Maasoevers, zijn ook erg attractief voor inwoners en gasten van de gemeente Bergen. Voor watersporters is het BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

9

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

2.1.1. Het DNA van Bergen Typisch voor Bergen zijn samenvattend de volgende kenmerken: De unieke natuur: een schakering van Maas, Maasdal met Maasheggen en uiterwaarden, tot de hoger gelegen Maasduinen en haar heide en bossen. Op een korte afstand is dit landschap zeer aantrekkelijk en goed beleefbaar dankzij routes en voorzieningen aan deze routes; De bijzondere ligging: die ervoor zorgt dat Bergen als een stukje buitenland in Nederland aanvoelt; Een uitnodigende sfeer die aanspoort tot ontdekkingen: gemoedelijkheid en gastvrijheid van de inwoners, historische bebouwing en akkers, nodigen uit om de verhalen daarachter te ontdekken.

recreatieve sector van bovengemiddeld belang als gekeken wordt naar de werkgelegenheid. Seizoenswerk is waarschijnlijk maar gedeeltelijk meegerekend, gezien de peildatum van 1 april; dan zijn veel seizoen werkers nog niet aan de slag. De afgeleide werkgelegenheid is niet inbegrepen in deze percentages. Voor de gemeente Bergen geldt een afname van 5% tussen 2015 en 2019, terwijl de werkgelegenheid in Noord-Limburg toenam in die periode. 2.2.2

2.2 Omvang vrijetijdseconomie Bergen In deze paragraaf beschrijven we de omvang en ontwikkeling van de vrijetijdseconomie in gemeente Bergen. Aan bod komen: De werkgelegenheid; Omvang toeristische overnachtingen; Omvang dagrecreatieve bezoeken; Omvang van het aanbod; De bestedingen in de vrijetijdseconomie van Bergen. 2.2.1

Prognose Het NBTC prognosticeert tussen 2017 en 2030 een groei van het aantal overnachtingen van inkomend toerisme (vooral uit Europa) van 50%. Met name het aantal Duitse gasten zal groeien, met 100%. Zij verwachten dat binnenlands toerisme groeit met 27%. Onder invloed van Covid-19 is de vraag naar watersportactiviteiten flink gegroeid, zijn korte vakanties in eigen land populair, wordt een meer authentieke/lokale beleving gezocht en is duurzaamheid een thema dat van consumenten meer aandacht krijgt dan voorheen. De verwachting is dat deze trends deels blijvend zijn2.

Werkgelegenheid In totaal is er werkgelegenheid voor 4.300 FTE in Bergen. Gemeente Bergen telde in 2019 3701 FTE aan werkgelegenheid in de toeristisch-recreatieve sector. De toeristisch-recreatieve sector is dus goed voor 9% van de totale werkgelegenheid in Bergen (landelijk 7,5%). In Bergen is de toeristisch-

Bron: Stichting LISA. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten op de peildatum 1 april. 1

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Omvang toeristische overnachtingen Uit de gegevens over de geheven verblijfsbelasting in de gemeente Bergen blijkt dat in 2019 357.000 overnachtingen plaatsvonden in de gemeente Bergen. In dit cijfer zijn ook de overnachtingen van arbeidsmigranten inbegrepen. Dat is een kleine daling van 2.000 overnachtingen ten opzichte van 2017. In dat jaar werden 359.000 overnachtingen gerealiseerd. De gemiddelde bezetting in Bergen is lager dan elders in Noord-Limburg.

2

10

Nederlandse vakantiemarkt 2030, Trends & Tourism PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

2.2.3

Omvang dagrecreatieve bezoeken Het inzichtelijk maken van de omvang van dagrecreatieve bezoeken is complex. In 2019 bracht ZKA Leisure Consultants het rapport Economische betekenis VTE uit. Daarin zijn enkele gegevens opgenomen die richting geven. De aantallen zijn echter schattingen, gedaan op basis van deskresearch en aangevuld met interviews en enquêtes.

bezoekers werden niet onderzocht, terwijl het Nationaal Park ook veel Duitse gasten aantrekt. Nationaal Park De Maasduinen werd gemiddeld met een 8,1 gewaardeerd. Ter vergelijking: gemiddeld werden de natuurgebieden in het onderzoek gewaardeerd met een 7,9. Uit het onderzoek blijkt daarnaast dat de bestedingen in Nationaal Park De Maasduinen 40% lager liggen dan het gemiddelde van de Limburgse natuurgebieden. De reden hiervoor ligt waarschijnlijk in parkeergelden, die in Nationaal Park De Maasduinen niet geheven worden.

Voor Bergen wordt in dat rapport uitgegaan van 2,8 miljoen dagrecreatieve bezoeken in 2017. Bergen is in Noord-Limburg geen grote speler als het gaat om dagrecreatie. De gemeenten die grote dagrecreatieve bedrijven huisvesten (Horst aan de Maas), of waar veel winkelaanbod is (Venlo en Venray), accommoderen beduidend meer dagrecreanten. Bergen ziet meerwaarde in regionale samenwerking op het vlak van aanbodontwikkeling en promotie van dagrecreatie, zodat gebruik gemaakt kan worden van elkaars sterktes.

2.2.4

Uit het rapport van ZKA Leisure Consultants blijkt dat routegebonden dagrecreatie het meest omvangrijke type activiteit is in Bergen; maar liefs 89% van alle dagbezoeken is een routegebonden activiteit. Uit het trendrapport 2020 blijkt dat buitenrecreatie activiteiten (waar routegebonden dagrecreatie onder valt), met € 3,50 per persoon per activiteit, de laagste bestedingen met zich meebrengen. Het hoge percentage routegebonden dagrecreatie zorgt daarmee voor een relatief lage gemiddelde besteding in Bergen door dagrecreanten.

Tabel 2.1 Aanbod toerisme en recreatie gemeente Bergen Categorie

Aantal

Omschrijving

Verblijfsrecreatie

45

Omvat het aanbod voor overnachtingsmogelijkheden

29

Fastfood, catering, zaalverhuur en bezorgdiensten zijn niet meegenomen

Dagrecreatie

13

Recreatieve voorzieningen en dagactiviteiten

Jachthavens

2

Jachthavens met vaste ligplaatsen, plaatsen voor passanten (al dan niet om te overnachten)

Totaal

89

Horeca

Bezoeken aan natuurgebieden Naar verwachting vinden de routegebonden bezoeken grotendeels plaats in Nationaal Park De Maasduinen. Het NBTC-NIPO Research deed uitvoerig onderzoek naar het bezoek aan natuurgebieden in Limburg (NBTC-NIPO Research, 2017). Enkele resultaten worden hier weergegeven.

In Bergen zijn 45 verblijfsrecreatieve accommodaties gevestigd. De ondernemers gaven in het onderzoek aan dat zij gezamenlijk 7.782 slaapplaatsen aanbieden. Er zijn tamelijk veel campings. Zij vertegenwoordigen veruit het grootste aandeel slaapplaatsen, 90% van het totaal. 61% Van de slaapplaatsen op campings zijn vaste plekken en 39% zijn toeristische plekken.

Nationaal Park De Maasduinen (exclusief Landgoed Arcen, Ravenvennen en Zwart Water) trok in 2016 590.000 unieke Nederlandse bezoekers, goed voor zo’n 1,25 tot 1,5 miljoen bezoeken aan het Nationale Park. Buitenlandse BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Omvang aanbod Het totaal aan toeristisch-recreatieve aanbod in Bergen omvat 89 voorzieningen. Deze aanbodlijst is gebaseerd op gegevens vanuit de gemeente Bergen, aangevuld met waarnemingen door Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd.

11

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Bergen heeft daarmee kwantitatief een mooi aanbod voor de vaste en de toeristische gast.

Tabel 2.2 Bestedingen dagrecreatie en verblijfsrecreatie Bergen

Bij enkele verblijfsrecreatieve bedrijven zijn er twijfels over de vitaliteit3. Het betreft in alle gevallen bedrijven met (bijna) uitsluitend vaste gasten. In totaal vertegenwoordigen deze bedrijven 26% van het totale aantal slaapplaatsen in de gemeente Bergen. Er spelen enkele grootschaligere verblijfsrecreatieve ontwikkelingen in Bergen. Als deze daadwerkelijk doorgang vinden, neemt het aantal slaapplaatsen toe met 13% en het aantal overnachtingen, naar schatting, met 37 – 50%.

Besteding per activiteit/dag

Totaal

Dagrecreatie

2,8 mln.4

€ 11,815

€ 33 mln.

Verblijfsrecreatie

357.0006

€ 31,307

€ 11,2 mln

Ontwikkeling van de bestedingen De bestedingen hangen samen met de cijfers van dagbezoeken en overnachtingen en met het aanbod. Het aanbod is de laatste jaren niet significant veranderd. Op basis hiervan kan ervan uitgegaan worden dat bestedingen wat teruglopen.

Ook zijn er in Bergen 29 horecazaken, twee jachthavens met 678 ligplaatsen, en 13 dagrecreatieve voorzieningen gevestigd. Bergen is een goede uitvalsbasis voor de talrijke grotere dagrecreatieve voorzieningen in de omgeving, zoals attracties, het winkel- en museale aanbod in Venlo etc.

2.3 Toeristische druk Toeristische ontwikkeling moet plaatsvinden in balans met leefbaarheid en natuur en landschap. Daarbij is inzicht in de toeristische druk van belang. De toeristische druk staat hieronder weergegeven voor verblijfs- en dagrecreatie.

Typering van het aanbod De belangrijkste conclusie uit het aanbodonderzoek dat verricht is ten behoeve van dit programma is dat het aanbod, gemiddeld genomen, wat eenzijdig is en zich richt op de consument die gemiddeld wat minder besteed. Ook is een deel van het aanbod verouderd. Dat deel bevindt zich aan het einde van de productlife cycle en daarmee niet toekomstbestendig. Het Leukermeergebied trekt een eigen doelgroep. Op doelgroepen wordt verder in dit rapport dieper ingegaan. 2.2.5

Aantallen

Verblijfsrecreatie Toeristische druk geeft informatie over de aanwezigheid van bezoekers in relatie tot de bestemming. We drukken deze uit in drie parameters: Bezoekersintensiteit: verhouding aantal overnachtingen per inwoner. Deze is voor Bergen 357.000 : 13.085 = 27 overnachtingen per inwoner per jaar; Bezoekersdichtheid: verhouding aantal overnachtingen per km2 per jaar. Deze is voor Bergen 357.000 : 110 = 3 overnachtingen per km 2 per jaar.

Bestedingen In onderstaande tabel geven we de economische betekenis van verblijfs- en dagrecreatie weer. Gesteld kan worden dat de bestedingen een ondergrens zullen kennen van € 33 mln. en een bovengrens van € 44,2 mln.

Bron: vitaliteitsonderzoek Noord-Limburg Economische Betekenis VTE Noord-Limburg, ZKA Leisure Consultants 2019 5 Toeristische Trendrapportage Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020, gemiddelde besteding per dagrecreatieve activiteit. 3 4

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

6 7

12

Gegevens verblijfsbelasting gemeente Bergen 2019 Continue Vakantie Onderzoek 2020, besteding per vakantiedag per persoon in Noord-Limburg PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Verhouding inwoner/toerist: Bergense verblijfsaccommodaties bieden 7.782 slaapplaatsen aan. Bergen heeft 13.085 inwoners. Bij volledige bezetting van de verblijfsaccommodaties is de verhouding in Bergen 63% inwoner en 37% toerist.

Conclusies omvang en toeristische druk Bergen In dit hoofdstuk zagen we dat toerisme en recreatie is van grote betekenis voor de gemeente Bergen. De gemeente is afhankelijk van de sector, en de sector is ook in verhouding tot andere gemeentes in Nederland omvangrijk. Het behouden van de huidige positie is niet vanzelfsprekend, en er zijn enkele indicatoren die erop wijzen dat de gemeente Bergen met de stakeholders aan de slag moet om deze positie minimaal te handhaven.

De vraag is nu natuurlijk of dit veel of weinig is. De intensiteit is voor Bergen best hoog te noemen. 27 overnachtingen per inwoner is vergelijkbaar met de drukste plekken op de Veluwe (Brummen en Montferland). Ter vergelijking, toeristische hotspots zoals de gemeente Veere (284) of Texel (199) zijn echter nog significant hoger. Echter, omdat de toeristen in Bergen vooral buiten de kernen verblijven en hun activiteiten in de natuur ontplooien, geeft de bezoekersdichtheid een beter beeld. De spreiding van de toerist over de (omvangrijke) ruimte geeft een cijfer van 3 overnachtingen per km 2 per jaar. Bergen ‘scoort’ qua dichtheid vergelijkbaar met een gemeente uit de Achterhoek of het Gelderse rivierengebied.

2.4 SWOT-analyse De SWOT geeft weer wat de sterke en zwakke punten zijn van het toeristischrecreatief product van de gemeente Bergen. Dit is de interne analyse en betreft aspecten waar de gemeente zelf invloed op uit kan oefenen. Ook staan de kansen en bedreigingen weergegeven vanuit de omgeving (de externe analyse). Kansen en bedreigingen bevinden zich buiten de invloedsfeer, maar hierop kan worden ingespeeld.

Dagrecreatie Van dagrecreatie zijn minder bruikbare cijfers voorhanden. Wel is concrete informatie beschikbaar over het Nationaal Park. Onderstaande parameter geeft inzicht in de bezoekintensiteit en -dichtheid van het Nationaal Park De Maasduinen8: Bezoekintensiteit: Het gaat om 1,25 – 1,5 miljoen bezoeken (inwoners en (dag)toeristen) op jaarbasis. Bezoekdichtheid: Het Nationaal Park is 4200 hectare groot, dat geeft een dichtheid van 351 bezoeken per hectare per jaar. Daarmee bevindt Nationaal Park De Maasduinen zich in de categorie van de 5 natuurgebieden waar de bezoekdichtheid het laagste is (lager dan 500 bezoekers per ha) van alle natuurgebieden in de provincie Limburg.

8

Om tot de SWOT-analyse te komen werden de volgende acties ondernomen: Een bronnenstudie is uitgevoerd naar verschillende cijfers, feiten en (beleids)documenten. Elf organisaties die actief zijn in het toeristisch-recreatieve veld zijn geraadpleegd in verkennende gesprekken. Met diverse ondernemers zijn korte gesprekken gevoerd over sterktes, zwaktes, kansen en uitdagingen. Deze gesprekken zijn tijdens de bedrijfsbezoeken (in het kader van het leefstijlonderzoek) gevoerd. De SWOT-analyse staat aan de basis aan de speerpunten, die in hoofdstuk 5 van het programma vrijetijdseconomie benoemd worden.

NBTC NIPO Research (2016). Bezoekersonderzoek natuurgebieden Limburg 2016.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

13

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

SWOT-analyse vrijetijdseconomie Bergen Interne analyse - Sterktes

Externe analyse – Kansen

S1. Nationaal Park De Maasduinen is een sterkte troef; Nationale Parken hebben een bijzondere aantrekkingskracht. Het Nationaal Park is vaak de ‘reason to travel’ voor toeristen en recreanten en voor inwoners de reden waarom ze er wonen.

K1. De komst van nieuwe verblijfsrecreatieve mogelijkheden in Bergen zorgt voor nieuwe dynamiek, kwaliteit en meer gasten. Dat resulteert in meer bestedingen. K2. Kleinschalig en authentiek aanbod, ook bij particulieren en agrariërs, is in trek.

S2. Er is veel aanbod op het vlak van bewegen / sporten in de openlucht. O.a. golf-, paardrijd-, wandel- en fietsmogelijkheden zijn goed van kwaliteit en talrijk. S3. De Maas, het Leukermeer en Seurenheide bieden een bijzondere beleving voor watersporters en zwemmers. S4. Bergen is een sterke speler op het gebied van routegebonden dagrecreatie. S5. Er is draagvlak voor toerisme en recreatie onder inwoners. Zij dragen daarnaast bij aan een positieve beleving door het uitdragen van hun trots en gastvrijheid. S6. Er is veel energie op het vlak van vrijetijdseconomie: • Het team van de gemeente Bergen werkt aan toerisme, wordt gezien als coöperatief en initiatiefrijk; • Er zijn enkele zeer sterke lokale ondernemers en andere initiatiefnemers gevestigd in Bergen die willen meedenken en meebouwen; • Inwoners van de gemeente zijn middels de goed georganiseerde dorpsraden goed te bereiken en te mobiliseren. S7. Het gebied heeft een sterke eigenheid. Er zijn veel verhalen te vertellen over de historie en het heden. Evenementen kunnen dit verlevendigen. S8. De ligging ten opzichte van Duitsland maakt dat er een groot en vaak nog onbenut afzetgebied is en dat toeristen en recreanten van Bergen gemakkelijk dit ‘buitenland’ kunnen bezoeken. Dit levert een extra beleving op.

K3. De verwachting is dat de vraag naar buitensportactiviteiten en regio’s die dit kunnen bieden, onder invloed van corona, nog enkele jaren verhoogd blijft. K4. Onder invloed van corona zullen volgens diverse trend forecasts meer doelgroepen blijvend bereid zijn om in Nederland op vakantie te gaan. Met name doelgroepen die het thema duurzaamheid omarmen zijn kansrijk. Het energielandgoed biedt een kans om dit concreet in te vullen. K5. De vraag naar watersport en beleefbare natuur is al enkele jaren groeiend. De ontwikkeling van Maaspark Well geeft concreet invulling aan die behoefte. K6. Het ontwikkelen van aantrekkelijke mogelijkheden om langs het water te wandelen sluit goed aan bij het gewenste bezoekersprofiel. K7. De ontwikkeling van de Maasheggen en de door Brabant aangevraagde UNESCOstatus bieden extra kansen voor profilering van de gemeente Bergen, in samenhang met de BGMM-gemeentes en gemeentes aan de andere kant van de Maas. K8. De regionale samenwerkingen (Nationaal Park De Maasduinen, BGMM, NoordLimburg, Dynamic Borders) bieden veel (potentiële) mogelijkheden om bij de uitvoering en/of financiering van dit programma gezamenlijk op te trekken, waardoor slagkracht vergroot wordt.

S9. De regio biedt veel dagrecreatie mogelijkheden, aanvullend aan Bergen. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

14

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Interne analyse - zwakke punten Z1. Kwaliteitsniveau van het aanbod is op sommige plekken ondermaats. Met name enkele verblijfsaccommodaties blijven achter op kwaliteit. Z2. Het volledige bestedingspotentieel van fietsers en wandelaars wordt, naar verwachting, niet benut. Met name de horeca lijkt niet (voldoende) te profiteren van fietsers en wandelaars.

Externe analyse - bedreigingen B1. De demografische samenstelling in Bergen resulteert erin dat bedrijven in het algemeen: • Het lastiger vinden om jongeren te werven voor vakantiebanen. De matige bereikbaarheid van het gebied met OV draagt hieraan bij; • Weinig aanbod hebben voor de jeugd, dat raakt de inwoners én gasten; • Moeilijk opvolging vinden en daarom soms het bedrijf staken.

Z3. Ruimtelijke procedures met de gemeente werken vertragend. Beleidskaders staan ontwikkelingen deels in de weg.

B2. Bedrijfsovernames of het starten van een recreatief bedrijf is moeilijk indien men afhankelijk is van externe financiers (banken). Dit is niet uniek voor Bergen overigens.

Z4. Regionale samenwerking komt op het vlak van toeristische promotie niet goed van de grond. Er is bij de belanghebbenden een sterke behoefte aan samenwerking op het vlak van promotie.

B3. Mobiliteit, en dan m.n. de verhouding tussen verkeer en hun functie (doorgaandof bestemmingsverkeer) op de N271 en secundaire wegen, is een aandachtspunt. Stakeholders ervaren drukte en de weg tussen Aijen en Bergen verdient aandacht.

Z5. Samenwerken tussen ondernemers gaat niet vanzelf, terwijl er wel behoefte is.

B4. De recreatieve bestedingen door inwoners in de gemeente zijn waarschijnlijk laag. De gemiddeld inkomen in Bergen is 8,5% lager dan het landelijke gemiddelde9.

Z6. Het huidige aanbodprofiel van de verblijfsrecreatie en horeca in Bergen is qua beleving voor leefstijlen in de leefstijlvinder tamelijk eenzijdig en gericht op doelgroepen met een wat laag gemiddeld bestedingsprofiel.

B5. Een sectorale benadering van toerisme en recreatie, kan ervoor zorgen dat natuur en landschap onvoldoende belicht worden.

Z7. Zowel de werkgelegenheid in toerisme en recreatie, het aantal overnachtingen als (waarschijnlijk) het aantal dagbezoeken in Bergen daalt licht sinds 2015.

B6. Het landschap staat onder druk door klimaatverandering en recreatiedruk. In het Nationaal Park zelf zijn weinig mogelijkheden voor nieuwe ontwikkelingen. B7. Dagrecreanten ervaren de lusten, maar dragen onvoldoende bij aan instandhouding van de kwaliteit van het landschap en de voorzieningen. B8. Er is (te) weinig levendigheid in de dorpen. Het aantal winkels in de kleine dorpen loopt terug en er is weinig horecagelegenheid van goede kwaliteit. In Mosaïque en in de dorpen, is leegstand. In de omgevingsvisie is hier aandacht voor.

9

Inkomen per gemeente en wijk, CBS 2017

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

15

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

16

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

3.2 Doelen

3 Visie

Toerisme ontwikkelt in balans De gemeente stuurt op balans door kaders te stellen aan passende ontwikkeling en hierin samen met o.a. dorpsraden, ondernemers en natuurorganisaties invulling aan te geven. Er is aandacht voor recreatieve zonering, in het bijzonder in het Nationaal Park en op andere plekken waar sprake is van waardevolle natuur. Inwoners en ondernemers zijn trots op hun gebied en gastvrij naar bezoekers.

Stip op de horizon: De gemeente Bergen positioneert zich de komende jaren als ‘het hart van de Maasduinen’. Toeristen en inwoners kunnen dit beleven met kwalitatief, aantrekkelijk en onderscheidend aanbod dat in balans is met de leefbaarheid en leefomgeving.

3.1 Ambitie

Ontwikkeling aanbod Het aanbod in de gemeente Bergen is voldoende aanwezig, van kwaliteit, toekomstbestendig en divers. Voor verblijfsrecreatie en dagrecreatie gelden de onderstaande doelen: Verblijfsrecreatie: kwalitatieve ontwikkeling staat voorop. Het streven is om de bezettingsgraad van de huidige accommodaties met 10% te laten toenemen in 2025. Dagrecreatie: ook voor dagrecreatie kiezen we voor kwalitatieve ontwikkeling. Daggasten besteden in 2025 40% meer dan in 2020, door de aanwezigheid van kwalitatief en beleefbaar aanbod.

De gemeente ziet de vrijetijdseconomie als een kansrijke sector om actief op in te spelen. Toerisme is (inter)nationaal gezien sterk groeiend en het DNA van de gemeente Bergen is in toenemende mate gewild bij (potentiële) bezoekers. Dit biedt kansen voor het kwalitatief versterken van de sector, wat effect heeft op de vitaliteit in de gemeente. Toeristische ontwikkeling vraagt echter ook om extra aandacht voor de balans met de leefbaarheid en de leefomgeving. Het Economisch Programma Bergen 2030 omvat ambities voor de vrijetijdseconomie. Deze ambitie is tweeledig: Economisch: toerisme draagt bij aan een toename van de bestedingen en werkgelegenheid; Vitaliteit: het behouden of verhogen van het voorzieningenniveau in de gemeente en hiermee de vitaliteit en het vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven.

Zichtbaarheid NP De Maasduinen staat hoger op de ranglijst van bekende merken in Nederland. Kortom, de zichtbaarheid van wat dit gebied te bieden heeft is bij de doelgroep sterk toegenomen.

Toeristische ontwikkeling vindt in Bergen plaats op een passende manier. In totaliteit draagt toerisme bij aan de leefbaarheid voor inwoners en doet het geen afbreuk aan natuur en landschap. Dit Programma Vrijetijdseconomie zet daarom in op kwalitatieve ontwikkeling; we willen de kwaliteit van bestaande voorzieningen verbeteren en de bestedingen laten toenemen.

Samenwerking Aan de ambities en doelen in dit programma wordt met elkaar gewerkt. Dat betekent dat beleid wordt uitgevoerd in samenwerking met en door het toeristisch-recreatieve veld en maatschappelijke organisaties. De doelen uit deze paragraaf worden uitgewerkt in concrete speerpunten, opgaven in hoofdstuk 4 en acties in hoofdstuk 6.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

17

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

18

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

focus op buitenrecreatie. Er is nog winst te behalen, door te werken aan een beter beleefbaar en divers dagrecreatief aanbod. Routes bieden een goede mogelijkheid om beleving toe te voegen.

4 Speerpunten en opgaven

Het omzetpotentieel van de ruwweg 359.000 overnachtingen en 2,9 miljoen dagbezoeken wordt nu niet volledig benut. Er dient aanvullend (commercieel) aanbod ontwikkeld te worden om deze kans te verzilveren. Het ontwikkelen van evenementen ten behoeve van levendigheid, horeca-aanbod op logische plekken, dagrecreatie en kleinschalige agrarische (agrotoerisme) of particuliere initiatieven is daarbij nodig. Dorpsraden kunnen ook actief betrokken worden bij aanbodontwikkeling. Bijvoorbeeld evenementen in een dorpskern dragen ook bij aan de beleving, mits dit ook goed aansluit/aanvullend is op de doelgroep en het toeristisch profiel van de gemeente Bergen.

In dit hoofdstuk staan (strategische) speerpunten centraal. Deze speerpunten komen voort uit de SWOT-analyse. Speerpunten zijn uitdagingen waar de gemeente met prioriteit aan gaat werken om de doelen zoals verwoord in dit beleid te realiseren. Daartoe is het zaak om de sterktes te benutten, zwaktes te versterken, in te spelen op kansen en bedreigingen af te weren. Hieronder staan de speerpunten en de opgaven per speerpunt weergegeven.

4.1 Toekomstbestendig, divers en voldoende aanbod

Specifiek voor de horeca geldt dat ook kwaliteitswinst te halen is. Bedrijven zijn in veel gevallen verouderd, missen beleving en de online zichtbaarheid ontbreekt vaak. Ook de ligging van de locaties kan veel beter aansluiten op drukke plekken en routegebonden recreatie.

In de gemeente Bergen wordt gewerkt aan een evenwichtig palet aan toeristisch recreatief aanbod, wat zorgt voor levendigheid en welvaart in de gemeente.

Ook liggen er kansen om aan te sluiten bij de gebiedsontwikkeling van het Energielandgoed Wells Meer en Maaspark Well. Het is van belang dat het toeristisch veld aansluiting vindt met deze gebiedsontwikkeling en dat de kansen ook daadwerkelijk benut gaan worden.

De gemeente streeft naar kwalitatieve ontwikkeling van verblijfsrecreatie. De gemeente wil samen met de sector kwaliteitsverbetering organiseren en verloedering op specifieke plekken voorkomen en tegengaan. Meerdaags verblijf wordt ook aantrekkelijker door passend toeristisch aanbod, bijv. door seizoensverlenging met verhuurobjecten. Specifieke doelgroepen die (ook) actief zijn in de schouderseizoenen zoals golfers, sportvissers, watersporters en paardensporters, bieden daar kansen voor. Bergen zet in op kansrijke (nieuwe) doelgroepen met eigentijdse concepten. Bij voorkeur binnen het bestaande aanbod. De reeds geplande verblijfsrecreatieve uitbreidingen zullen zorgen voor voldoende extra capaciteit voor de komende jaren.

Opgaven De opgaven die dit speerpunt verder invullen zijn: Kwaliteitsverbetering van het horeca- en verblijfsrecreatieve aanbod; Beleefbaar maken van het toeristisch profiel met dagrecreatieve voorzieningen, gericht op kansrijke doelgroepen; Benutten koppelkans met o.a. Energielandgoed Wells Meer, transitie Nationaal Park en Maaspark Well.

De regio is voor de gemeente Bergen van groot belang als het gaat om dagrecreatieve voorzieningen. Binnen het regionaal dagrecreatief aanbod focust de gemeente Bergen zich op het profileren van haar eigen DNA, door BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

19

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

actief uit te nodigen. Daarnaast willen we het energielandgoed inzetten om een meer bewuste bezoeker aan te trekken, door te communiceren over het energielandgoed en door aanbod rondom en in relatie tot het energielandgoed te stimuleren. Het is mogelijk interessant om de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid te laten certificeren door de Green Destination award. De certificering zorgt voor bewustwording van toeristische ontwikkelingen in relatie tot duurzaamheid en kan voor consumenten een bevestiging vormen voor hun duurzame keuze voor verblijf of recreatie in Bergen.

4.2 Een goede balans tussen vrijetijdseconomie en de leefomgeving De gemeente Bergen herbergt veel waardevolle natuur. Met name Nationaal Park De Maasduinen, de Maas en haar oevers en de (veelal nog te realiseren) Maasheggen zijn belangrijk voor het behoud en de ontwikkeling van het landschap en hebben tegelijkertijd veel aantrekkingskracht op recreanten en toeristen. We willen de 'kroonjuwelen van Bergen' inzetten om de toeristische ambities te bereiken. Tegelijkertijd zijn we ons bewust van mogelijke negatieve impact van de aanwezige bezoekers. Deze willen wij zo klein mogelijk houden. Voordat actief gestuurd kan gaan worden is goed inzicht nodig in waar het dan te druk is en welke overlast er ontstaat. Met behulp van druktemonitoring, reeds geplande zonering, voorlichting, aanbodontwikkeling op de juiste plekken en ondersteunende marketing kan een optimum bereikt worden tussen vrijetijdseconomie en natuur. De gemeente streeft ernaar dat gebruikers meer bijdragen aan de instandhouding van natuur en landschap, zodat deze kosten niet volledig door de inwoners van de gemeente gedragen worden.

Inwoners van Bergen zijn trots op hun omgeving, en dragen dit ook uit. Deze trots willen we verder laten groeien en consolideren. Zowel IVN, Staatsbosbeheer als het Limburg Landschap bieden hier programma’s voor aan. Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Behouden van een goede balans tussen drukte van recreatie, toerisme en de (draagkracht van de) leefomgeving. Verbeteren bijdrage dagrecreatie aan kosten die voor leefomgeving worden gemaakt (verbeteren balans lusten en lasten). Stimuleren duurzaam toerisme, o.a. bij het Energielandgoed Wells Meer en certificering Green Destination.

In de balansopgave is speciale aandacht nodig voor mobiliteit. Bestemmingsverkeer naar de kernen toe is juist gewenst omdat het levendigheid brengt. Onnodig doorrijverkeer door kernen, zoals Bergen en Aijen, kan wellicht beter naar de N271 worden geleid, met het oog op de leefbaarheid van inwoners. Om als gemeente pro-actief te kunnen sturen op passende ontwikkelingen staat in dit programma een uitnodigingskader weergegeven. Dit omvat criteria waaraan kansrijke initiatieven moeten voldoen. De gemeente wil ook duurzaamheid en toerisme steviger aan elkaar verbinden. Toerisme draagt bij aan duurzaamheid en andersom. We willen bezoekers van omliggende kernen en gemeenten stimuleren om meer de fiets te pakken wanneer zij de Bergense natuur bezoeken, door fietsers goed te faciliteren en BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

20

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

4.3 Zichtbaarheid van het gebied vergroten

Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Draagvlak organiseren voor positionering en doelgroep keuze; Versterken organisatiegraad van de promotie; Vergroten zichtbaarheid van de Maasduinen en Maasheggen.

De gemeente Bergen heeft toeristen en recreanten veel te bieden, maar het in de etalage zetten van het aanbod kan beter. Kansrijke doelgroepen dienen met een passende boodschap (positionering) aangetrokken te worden. Het afstemmen van de doelgroepen en communicatieboodschap met stakeholders is belangrijk, omdat daarmee de boodschap breder uitgedragen wordt.

4.4 Versterken van de samenwerkingen

De inhoud van de promotie dient goed afgestemd te worden met de uitvoeringsorganisatie(s). Er dienen meerjarige afspraken gemaakt te worden en een concrete opdracht gegeven te worden. Het is daarbij van belang dat de gemeente het beleid uiteenzet, en de invulling van de promotie overlaat aan de partij(en) die daarvoor aan de lat staan.

Er is veel winst te behalen op het vlak van samenwerken in de gemeente Bergen en daarbuiten. Om (aanbod)vernieuwing te laten plaatsvinden, legt de gemeente de rode loper uit voor initiatiefnemers. Binnen de gemeente integraal moet een can-do mentaliteit zijn wanneer passende initiatieven zich melden. Initiatiefnemers moeten actief door een proces geleid worden en worden middels een uitnodigingskader opgeroepen. Het zou van toegevoegde waarde zijn als ook non-profit organisaties (financiële) toegang hebben om aanbod te ontwikkelen.

Regionaal samenwerken op het vlak van promotie verloopt nu moeizaam, maar is wel wenselijk. Wanneer andere gemeentes zich openstellen voor samenwerking, stelt Bergen zich constructief op. Naast de promotie die via de uitvoeringsorganen loopt, kan de gemeente Bergen ook op eigen gelegenheid investeringen plegen in de bekendheid van, met name, de Maasduinen en de Maasheggen. Samenwerking met omliggende gemeentes, is daarbij logisch en de toegekende UNESCO status aan de Brabantse Maasheggen is kansrijk om op mee te liften. Er kunnen bijvoorbeeld gerichte opdrachten verstrekt worden aan de reeds actieve organisaties of de gemeentes kunnen iets op eigen kracht organiseren.

Ondernemers hebben behoefte aan inspiratie en kennis, bijvoorbeeld om hun aanbod te verbeteren of om nieuw aanbod te ontwikkelen. Het organiseren van ontmoetingen, onderling en met de gemeente, is wenselijk, want ontmoetingen zijn de laatste jaren niet meer spontaan ontstaan en worden gemist. De gemeente Bergen werkt samen met omliggende gemeenten binnen de Top van Limburg, de Gezondste Regio en grensoverschrijdend binnen Dynamic Borders. Deze samenwerking is erg effectief en koesteren we de komende jaren.

Vanaf de N271 is de kwaliteit van het gebied zichtbaar te maken door middel van het creëren van doorkijkjes en met behulp van bewegwijzering. De recreatiemogelijkheden en interessante natuur zouden beter uitgelicht kunnen worden en de dorpskernen mogen mooier aansluiten op de weg. Uit diverse stukken en gesprekken met stakeholders blijkt dat de potentie van de weg, als panoramaroute, nu niet wordt volledig benut. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Opgaven Concreet zijn de opgaven die dit speerpunt verder invullen: Actief aanjagen en (integraal) faciliteren van initiatieven; Vergroten van het zelf organiserend vermogen van de sector. 21

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

22

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

Deze leefstijlen zijn kansrijke prioritaire doelgroepen in de gezamenlijke productontwikkeling en promotie.

5 Regie op toeristische ontwikkeling

De keuze voor deze leefstijlen is vooral bedoeld om te sturen op synergie tussen bezoekers en datgene wat Bergen te bieden heeft. En ook de synergie tussen dag- en verblijfsrecreatie. De gemeente nodigt dan ook vooral initiatiefnemers uit die plannen hebben gericht op deze doelgroepen, zie ook ‘uitnodigingskader, paragraaf 5.3.

In dit hoofdstuk staan kaders aangegeven waarmee de gemeente regie wil voeren op passende toeristische ontwikkeling. In dit hoofdstuk beschrijven we welke keuzes hiervoor belangrijk zijn: ▪ ▪ ▪

De doelgroepen uit de Leefstijlvinder Voor dit programma maakten we gebruik van de Leefstijlvinder. De leefstijlen geven inzicht in het gedrag, waarden en behoeften van recreanten en toeristen op basis van psychologische en sociologische kenmerken. De leefstijlsegmentatie onderscheidt zeven doelgroepen, ook wel leefstijlen genoemd, met allemaal een eigen vrijetijdsprofiel. Dit zijn de zeven leefstijlen: Avontuur-, Plezier-, Harmonie-, Verbindings-, Rust-, Inzicht en Stijlzoekers. In bijlage 2 worden de leefstijlen nader toegelicht.

Doelgroep: op welke recreanten en toeristen gaan we ons richten? Toeristisch profiel: waarmee wil de gemeente zich onderscheiden? Uitnodigingskader: wat zijn de kaders voor ontwikkeling?

5.1 Keuze prioritaire doelgroepen In deze paragraaf richten we ons op de keuze voor de belangrijkste doelgroepen. In alle facetten van toeristische ontwikkeling (product, promotie) is het van belang om een heldere keuze te maken in doelgroepen. Voor de gemeente Bergen zijn de toeristen vanuit Nederland, Duitsland en België belangrijk, die voor een dagje komen of willen verblijven. Echter welke beleving zoeken ze en wat spreekt hen aan in het toeristisch product? Om deze vraag te beantwoorden is een analyse van vraag en aanbod in Bergen uitgevoerd met behulp van de leefstijlvinder. Op basis van deze analyse kiest Bergen voor twee (clusters) van leefstijlen:

5.1.1

Geïnteresseerde streekliefhebber van natuur en cultuur: verbindings- en inzichtzoeker; Liefhebber van eigentijds vermaak, winkelen en gezelligheid: harmoniezoeker. Er is tevens een apart cluster van doelgroepen rondom het Leukermeer, met de verschillende vormen van watersport en het luxere en eigentijdse verblijf op vakantiepark Leukermeer: dit zijn de leefstijlen plezierzoeker en stijlzoeker. BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

23

Waarom kiest de gemeente voor deze doelgroepen? 1. Verbreding naar nieuwe doelgroepen in de verblijfsrecreatie zorgt voor diversiteit. Het huidige aanbodprofiel van de verblijfsrecreatie in Bergen is relatief eenzijdig en richt zich vooral op de verbindingszoeker en rustzoeker; doelgroepen die aan het einde van de product-life-cycle zitten en vaak minder besteden. Dit vraagt om een verbreding van het profiel naar de doelgroepen inzichtzoeker en harmoniezoeker; doelgroepen die qua waarden veel overeenkomsten hebben met de huidige doelgroepen, maar net wat meer kwaliteit en eigentijdsheid zoeken en bereid zijn om wat meer te besteden. Deze verbreding betekent vooral dat meer ingezet moet worden op natuurgerichte voorzieningen van kwaliteit en meer eigentijdse concepten. 2. Doelgroepen passen bij Bergen. De verbreding naar inzichtzoeker en harmoniezoeker past bij de kwaliteiten van Bergen: natuur, authentiek landschap, kleinschalige kernen en een buitenlandbeleving. Dat past bij de PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

inzichtzoeker; zij verkennen graag de regio, wandelend, op de fiets en met hun camper. Ook bezoeken ze graag een galerie, landgoederen en erfgoed. Het beter nog bedienen van de harmoniezoeker met verblijfsaccommodatie zal zorgen voor synergie met de dagrecreatie, omdat ze graag gaan winkelen of een dagattractie bezoeken. Deze voorzieningen zijn ook voldoende aanwezig in Bergen of in de regio. 3. Er is voldoende vraag. Voor dagrecreatie geldt dat 70% van de bestedingen gerealiseerd worden door inwoners van de regio. De verbindings-, inzichten harmoniezoekers behoren onder inwoners van Bergen tot de grotere groepen. Ze vormen samen 53% van de inwoners. Ze zijn ook veel omvangrijker dan gemiddeld in Nederland. Ook in de omliggende gemeenten zijn deze leefstijlen relatief omvangrijk en dus is Bergen aantrekkelijk voor een dagje uit. 4. Ondernemers profiteren. Het meeste aanbod voor horeca en dagrecreatie is op dit moment ook aantrekkelijk voor de verbindingszoeker, inzichtzoeker en rustzoeker. Het aanbod mag nog beter worden afgestemd op vooral de inzichtzoeker en harmoniezoeker. De inzichtzoeker en de harmoniezoeker besteden gemiddeld meer aan hun daguitstap of verblijf dan bijv. de verbindingszoeker en rustzoeker. Hoewel de rustzoeker ook welkom is en passend aanbod kan vinden in Bergen, kiest de gemeente in haar beleid niet actief voor deze leefstijl.

Dit ligt in het feit dat deze groep weinig actief is, zich te veel achteraan in de product-life cycle bevindt en de gemeente zich juist wil gaan onderscheiden met meer innovatief en eigentijds aanbod. Dat betekent niet dat afscheid genomen wordt, maar dat meer gericht wordt op andere doelgroepen. 5.1.2

Figuur 5.1: Prioritaire leefstijlen voor Bergen

5.2 Toeristisch profiel Bergen Een toeristisch profiel helpt de gemeente en stakeholders om de doelgroep te overtuigen van de toeristisch-recreatieve kwaliteiten van Bergen. Het kiezen van een toeristisch profiel is vergelijkbaar met het inrichten van een etalage van een winkel; het geeft de belangrijkste kwaliteiten weer en is een uitnodiging om de rest van het aanbod te ontdekken. Een toeristisch profiel is daarmee dus ook nooit uitputtend en vergt keuzes maken. In onderstaande afbeelding is weergegeven welke stappen genomen dienen te worden in het profileren van de het gebied. De zwart omlijnde cirkel is de stap die in deze paragraaf gezet wordt. In het uitvoeringsprogramma worden de volgende te nemen stappen geagendeerd. Afbeelding 5.2 Stappen in het profileren van een bestemming

Conclusie kansrijke doelgroepen Prioritaire leefstijlen zijn inzichtzoeker, verbindingszoeker en harmoniezoeker. Voor de omgeving Leukermeer geldt dat de stijlzoeker en plezierzoeker centraal staan. Zij worden in dit gebied ook goed gefaciliteerd.

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Iventarisatie van aanspreken de gebiedskenmerken

24

Beschrijving profiel

Zoeken van draagvlak en koppelkansen

Beleefbaar maken: Uitwerken van het profiel in aanbod.

Laden van de promotie a.d.h.v. het profiel

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

5.2.1 Positionering Bergen als hart van de Maasduinen De gemeente wil zich als volgt ontwikkelen en positioneren: De gemeente Bergen ontwikkelt zich tot een kwalitatieve dag- en verblijfsbestemming. Bergen doet dit door zich te positioneren als ‘het hart van de Maasduinen’.

•

•

Om deze positionering goed te laten landen, dient het merk De Maasduinen breder (niet alleen het Nationaal Park) geladen te worden en (nog) meer naamsbekendheid te verwerven. Hiervoor ligt ook een plan op tafel, vanuit de transitie van het Nationaal Park in een regionaal landschap, transitie Nationaal Park De Maasduinen – Groenblauwe kroon van Limburg. Er liggen kansen om op korte termijn het plan in gezamenlijkheid, met de stakeholders die zich committeren aan deze transitie, nader te concretiseren.

•

Het is belangrijk om draagvlak te krijgen voor deze positionering bij stakeholders. Het kan zijn dat sommigen zich niet herkennen in ‘Het hart van de Maasduinen’. Bijvoorbeeld wanneer aanbod verder van het nationale park af ligt. Gezien de sterke merkpositie van de Maasduinen en de mogelijkheden die er liggen voor het regionale landschap, is deze keuze toch een logische. Van belang daarin is dat het merk ‘De Maasduinen’ goed en breed geladen wordt.

Rijke cultuur en historie De Maasduinen herbergen veel verhalen. De Romeinen lieten hun sporen na, het gebied is felbevochten door de jaren heen en verhalen over het leven aan de Maas zijn interessant om te delen. De cultuur in het gebied is in sterke mate beïnvloed door de (historie van de) landbouw, het katholieke geloof en de ligging ten opzichte van Duitsland en de Maas. Kunst mag meer onderdeel worden van het profiel.

Verder uitbouwen van het profiel Vanuit dit programma vrijetijdseconomie wordt voorgesteld om het merk ‘De Maasduinen’ te laden met de volgende waarden:

Opgaven om deze waarde verder te versterken en uit te kunnen dragen: • De verhalen in het gebied dienen beter zichtbaar en beleefbaar te zijn. Het verknopen van aanbod aan elkaar en het opwaarderen van aanbod met verhalen biedt kansen. Amateur geschiedkundigen en particuliere musea kunnen een rol spelen hierin. • Cultuur en historie in Bergen dient toegankelijk te zijn voor alle genoemde kansrijke doelgroepen, dus niet alleen voor de inzichtzoeker die graag alle details tot zich wil nemen, en daar de tijd voor neemt.

Unieke natuur en landschap De Maasduinen vormen een uniek landschap, bestaande uit o.a. water (vennen, Maas, Maasplassen en beken) bossen, heide, stuifduinen, uiterwaarden met daarin de Maasheggen en woongebieden. Het gebied houdt niet op bij de grenzen van het Nationaal Park; de Maasduinen zijn beleefbaar in de hele regio. Opgaven om deze waarde verder te versterken en uit te kunnen dragen:

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

Het rivierduinengebied, de Maas en Maaspark Well moeten, ook in de beeldvorming, sterker aan elkaar verbonden worden onder de naam Maasduinen. Watersport wordt daarmee ook prominenter onderdeel van de Maasduinen-beleving. De Maasduinen moeten daadwerkelijk beleefbaar zijn. De goede wandel-, fiets-, paardrijdstructuren dienen in stand gehouden te worden en de beleving kan plaatselijk versterkt worden. Daarnaast is het interessant om te kijken naar de toegevoegde waarde van vaarroutes. Het verbreden naar andere vormen van buitensport is kansrijk bij het versterken van deze waarde. Bijvoorbeeld hardlopen, biowalks, kanoën en suppen passen erg goed bij het regionaal landschap De Maasduinen en de geformuleerde uitgangspunten (passend bij doelgroepen, balans etc.). Aandacht voor zonering is belangrijk. Niet alle buitensporten kunnen overal geaccommodeerd worden.

25

PROGRAMMA VRIJETIJDSECONOMIE BERGEN

5.3 Uitnodigingskader initiatiefnemers

Wat betekent dit uitnodigingskader nu? De gemeente geeft hiermee aan terughoudend te zijn bij het (o.a. ruimtelijk) faciliteren van initiatieven die niet of onvoldoende passend zijn. Ook is er bij meerdere initiatieven de mogelijkheid om te kiezen voor het meest passende. Dat wil niet zeggen dat de gemeente op de stoel van de ondernemer gaat zitten, maar juist dat de gemeente stuurt op synergie in het totale aanbod, uitgaande van de (kern)kwaliteiten van Bergen en de Maasduinen.

In de uitvoering van dit programma vrijetijdseconomie wil de gemeente nauw samenwerken met initiatiefnemers (o.a. ondernemers). De gemeente wil hierbij: Initiatiefnemers zo goed mogelijk faciliteren en het proces om tot een beoordeling te komen zo goed mogelijk stroomlijnen (‘de rode loper’). De gemeente heeft een uitnodigende houding; Vooraf duidelijk maken wat een initiatief nu kansrijk maakt en welke uitgangspunten hierbij gehanteerd worden.

Specifiek voor onderstaande deelsectoren geldt: Verblijfsrecreatie: Om de bezettingsgraad van het bestaande aanbod met circa 10 % te laten stijgen wordt gericht op kwaliteitsverbetering en een hoger aandeel ‘toeristische’ overnachtingsmogelijkheden, met eigentijdse verhuurmogelijkheden. Daarnaast zal Bergen het aantal toeristische overnachtingsmogelijkheden uitbreiden door bestaande initiatieven te faciliteren. Ook particuliere verhuur draagt bij aan een authentieke beleving en heeft in zichzelf vaak een passende schaalgrootte. Bovendien profiteren particulieren zo direct mee van toerisme.

Toeristisch-recreatieve initiatieven zijn kansrijk wanneer ze invulling geven aan onderstaande uitgangspunten en behoeften. Kansrijke initiatieven: • Stimuleren de vrijetijdseconomie; • Dragen op de betreffende plek bij aan het (in stand houden van het) voorzieningenniveau en daarmee de leefbaarheid; • Dragen bij aan het met kwaliteit beleefbaar maken van het toeristisch profiel van Bergen, zie paragraaf 5.2; • Richten zich bij voorkeur op de doelgroep die past bij Bergen, namelijk de inzichtzoeker, verbindingszoeker en harmoniezoeker, zie paragraaf 5.1; • Zijn qua schaal passend, dat wil zeggen dat ze aantoonbaar passen binnen de draagkracht van natuur, landschap en samengaan met de leefbaarheid in kernen. • Gaan gepaard met maatregelen die zorgen voor balans. Dit betreft de locatie zelf als ook de eventuele externe werking (bijv. rondom mobiliteit); • Dragen bij aan andere gemeentelijke doelen, zoals beschreven in de omgevingsvisie.

Dagrecreatie: De regio is voor de gemeente Bergen van groot belang als het gaat om dagrecreatieve voorzieningen. De gemeente Bergen focust vooral op het beter uitdragen van haar eigen ‘DNA’, met focus op initiatieven die buitenrecreatie beleefbaar maken (zie ook doelgroepen). Het aanbod mag diverser en beter worden ondersteund door horeca. Agrarische bestemmingen. De agrarische sector kan bijdragen aan de doelen uit dit programma. Agrariërs kunnen hun activiteiten verbreden richting recreatie en toerisme. Dit is goed voor toeristische ontwikkeling, de toekomstbestendigheid van de agrarische sector en het behoud van de kwaliteit van het agrarische landschap. Op casusniveau kunnen, onder voorwaarden, mogelijkheden gezocht te worden voor herbestemming. De omgevingsvisie is terughoudend dit vlak.