Programma toekomstbestendig De Flammert DEF

Betrokken partijen Rol gemeente

Gemeente Kadersteller (en toetsen)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Middellange termijn PM

Actie: ‘Op maat’ maken gebruiksmogelijkheden

Trekker

Private herstructurering of investering tegemoet komen of mogelijk maken, zodat economische activiteiten kunnen worden uitgebreid. • Maatwerk faciliteren als het gaat over de planologische mogelijkheden. Op initiatief van de ondernemer kan de gemeente meedenken en meewerken bij het verruimen van de gebruiksmogelijkheden (dit is ook in lijn met de regionale bedrijventerreinenvisie). De gebruiksmogelijkheden kunnen bijvoorbeeld situationeel verruimd worden naar een maximaal bebouwingspercentage van circa 70% à 80% (waar momenteel een bebouwingspercentage van 60% veelal de norm is). • Hierbij is het altijd mogelijk om iets extra’s te vragen bij het doorvoeren van een wijziging in het ruimtelijk-planologisch kader. Gedacht kan worden aan investeringen in groen, waterberging, multifunctioneel ruimtegebruik en voldoende ruimte voor parkeren. Door het ‘op maat’ maken van de gebruiksmogelijkheden kan een kavel efficiënter worden ingericht, waardoor er kansen zijn om de bedrijfsactiviteiten uit te breiden op de eigen kavel. Een aanpassing kan een stimulans zijn voor extra eisen aan o.a. duurzaamheid en vergroening. Gemeente op initiatief van ondernemers

Betrokken partijen Rol gemeente

Eventueel de provincie Kadersteller (en toetsen)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Continu

Doel Actie

Beoogd resultaat

• •

Vanuit lopende begrotingen of acties Aansluiting zoeken bij prioritering/budgetten van de afdeling RO van gemeente Bergen

21

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

4 Aanbevelingen Op basis van de uitgevoerde analyses, de sessies en gesprekken geven we in dit hoofdstuk een aantal aanbevelingen. Het betreffen algemene (uitvoerings)adviezen aan de gemeente.

4.1 Koester bedrijventerrein De Flammert De Flammert vertegenwoordigt een grote waarde en een aanzienlijk toekomstpotentieel Bedrijventerrein De Flammert biedt veel werkgelegenheid en er wordt op een relatief klein ruimtelijk gebied veel geld verdiend voor de lokale en regionale economie. Ook dragen diverse bedrijven bij aan het verenigingsleven en de sociale cohesie in de gemeente. De bedrijfspanden vertegenwoordigen tot slot een aanzienlijke vastgoedwaarde. En daarmee ook de nodige inkomsten voor de gemeente. Voor diverse ondernemers is het vastgoed een toekomstige pensioenvoorziening. Tabel 3: Ruimtelijk-economisch belang De Flammert

45 bedrijfsvestigingen 4% van totaal aantal vestigingen

1.330 werkzame personen 30% van totale werkgelegenheid

34,6 netto uitgegeven hectare 0,32% van totale landoppervlakte

€ 55 miljoen vastgoedwaarde 10% bijdrage in totale OZBinkomsten gemeente

Bron: VRL/Etil, 2020; REBIS, 2020, CBS, 2020; Bewerking Stec Groep

Bovendien huisvest De Flammert diverse bedrijven met een hoog energieverbruik. Dit betekent dat er kansen liggen voor besparing en verduurzaming. Denk aan het reduceren van energie, maar ook duurzame opwek en opslag. De potenties hangen daarbij sterk af van het type terrein en de samenstelling van de bedrijvigheid. Op specifiek de Flammert zien we dat de sectoren logistiek en de maakindustrie (waaronder HTSM) sterk aanwezig zijn. Juist deze bedrijven staan sterk onder invloed van next economy trends. Deze bedrijven beschikken veelal over innovatief vermogen. Dit biedt kansen om efficiëntere en innovatievere productie- en logistieke processen te realiseren. Daarbij vinden technologische ontwikkelingen (door automatisering, digitalisering en robotisering) plaats. Behouden en versterken van bestaande bedrijven (en functies) Conclusie uit de analyse en diverse gesprekken is dat De Flammert ook in de toekomst een belangrijk bedrijventerrein moet zijn voor ondernemers uit Nieuw Bergen en de (directe) omgeving. De werkagenda bij voorliggend programma is dan ook met name gericht op het behouden en versterken van bestaande bedrijven (en functies). Bedrijventerrein De Flammert is een dynamische plek en is al sinds de jaren 50 in gebruik als bedrijventerrein. Daarmee is De Flammert niet uitontwikkeld of klaar. Juist nu is het zaak om het terrein klaar te maken voor de toekomst.

Er zijn de komende jaren publieke en private investeringen nodig voor een veilig, duurzaam en aantrekkelijk bedrijventerrein. Voldoende contact en overleg tussen gemeente en ondernemers is cruciaal voor de afstemming van publieke en private investeringen.

4.2 Gemeente aan zet: breng de basis op orde Revitalisering is een middel en geen doel op zich Revitalisering van De Flammert is een middel om het terrein een zetje in de goede richting te geven om richting fase 1 op de levenscyclus bedrijventerreinen te gaan. Echter, een basisvoorwaarde voor elk terrein is het versterken van de ‘organisatie’ (en het leggen van verbindingen). Concreet betekent dit toewerken naar meer samenwerking (overleg en afstemming) tussen ondernemers onderling. In dit programma zijn hier verschillende aanzetten voor gedaan, bijvoorbeeld om werkgroepen op te stellen zodat naast de Contactgroep ook andere ondernemers betrokken blijven bij de acties die het terrein nodig heeft.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

22

Met effectieve maatregelen over het algemeen een waardesprong in het vastgoed mogelijk tot zo’n 10 tot 20%. Een strategie gericht op het zoveel mogelijk opsporen en aanjagen van private actie, investerings-, en samenwerkingsmogelijkheden, in combinatie met ingrepen in de publieke (open)ruimte is effectief, zo verwachten we. Een toekomstige waardesprong is bedoeld in het breedste zin van het woord: een sprong in werkgelegenheid, een sprong in bijdrage van het bedrijventerrein aan het verdienvermogen van de lokale en regionale economie, een sprong in duurzaamheid (in 2030 energieneutraal) en een sprong in vastgoedwaarde. Dit is een gezamenlijke uitdaging, voor zowel ondernemers, eigenaren, tussenpersonen als gemeente. Verschillende rollen die u als gemeente kan inzetten We adviseren u om parallel aan ingrepen die gewenst zijn in de openbare ruimte in te zetten op een private aanpak die in de basis gericht is op investeringen door ondernemers en vastgoedeigenaren. U kunt hierbij een combinatie van rollen (en middelen) inzetten. Er is een formele rol van kadersteller en toetser op het ruimtelijke spoor, een faciliterende rol van verbinder-kennismakelaar en een aanjagende rol in de vorm van voorkantsamenwerkingen tot financiële ondersteuning bij projecten.

Omdat de inzet van dergelijke rollen en middelen belangrijk is bij een investeringsgerichte aanpak, hebben we deze expliciet opgenomen in de acties in de werkagenda. In onderstaande tabel beschrijven we – in algemene zin – de rollen die u als gemeente kunt inzetten. Tabel 4: Mogelijke inzet van rollen en middelen bij een investeringsgerichte aanpak Rol gemeente Rol 1: Kadersteller (en toetsen)

Toelichting De gemeente vervult een kaderstellende rol door sturing te geven aan ruimtelijke ontwikkelingen in Bergen, vanuit de Omgevingsvisie Bergen (2030), bestemmings- en omgevinsgplan(nen) en beleid/regelingen/richtlijnen. In deze rol is de gemeente hoofdzakelijk informatieverstrekker. Hierbij hoort ook een toetsende rol in de vorm van handhaving.

Voorbeeld investeringsgerichte aanpak: bestemmingsplannen moeten investeringsgericht zijn. Bijvoorbeeld intensiever ruimtegebruik door bouwhoogte (en maximale bebouwingspercentage) beter te benutten/te verhogen op plekken waar dit gewenst is en dit zo goed mogelijk te borgen in de een toekomstig (bestemmings-/omgevings)plan. Rol 2: Verbinder (en kwaliteit bewaken)

De gemeente vervult een verbindende rol door met bedrijven en georganiseerd bedrijfsleven in contact te zijn (en bedrijven met elkaar in contact te brengen). Dit om te komen tot een gezamenlijke agenda, waarbij oog is voor ieders belang. In deze rol is de gemeente de regisseur, maar voor het resultaat sterk afhankelijk van de samenwerking, kwaliteit en inbreng van het (georganiseerd) bedrijfsleven.

Voorbeeld investeringsgerichte aanpak: intensief contact met ondernemers en eigenaren en hiermee werken aan bewustwording over hun vastgoed(waarde). Dit is vaak een eerste stap richting het uitlokken van investeringen. Rol 3: Kennismakelaar (en enthousiasmeren)

De gemeente vervult een enthousiastmerende rol bij het ontwikkelen en delen van kennis. In deze rol wil de gemeente bedrijven verleiden ergens aan deel te nemen of het nut van in te zien.

Voorbeeld investeringsgerichte aanpak: eigenaren/ondernemers actief informeren over subsidies en vervolgens ontzorgen bij het indienen van subsidieaanvragen of andere regelingen. Dit kan bedrijven over de streep trekken.Voor ondernemers is het niet altijd eenvoudig om de weg te vinden in verschillende subsidieregelingen en voorwaarden. Rol 4: Aanjager (en faciliteren)

De gemeente vervult een aanjagende rol als co-financierder. Dit heeft betrekking op het stimuleren en uitnodigen van eigenaren/ondernemers om actief deel te nemen aan projecten die bijdragen aan een toekomstbestendige bedrijventerrein. In deze rol is het een uitdaging om met slimme (financiële) arrangementen belemmeringen bij ondernemers weg te nemen.

Voorbeeld investeringsgerichte aanpak: investeringen in duurzaamheid financieel aantrekkelijker maken. Bijvoorbeeld door door leges voor bouwvergunningen bij duurzaamheidsinvesteringen te verlagen. Of door ondernemers/eigenaren financieel te prikkelen met behulp van een lokaal revolverend fonds of subsidieregelen (vanuit de regio/provincie). Bron: Stec Groep, 2021

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

23

4.3 Ondernemers aan zet: start met acties waar energie voor is De acties in het programma zijn mede geprioriteerd door de ondernemers. Dit geeft aan voor welke acties draagvlak en energie aanwezig is. Bij veel acties is gezamenlijk optrekken van gemeente en ondernemers nodig. Op te richten parkmanagement kan een belangrijk rol spelen in de uitvoering (zie paragraaf 4.4). Investeringsgerichte aanpak: ondernemers primair verantwoordelijk voor investeringen Ondanks dat de gemeente op verschillende vlakken een aanjager kan zijn, hebben de ondernemers en vastgoedeigenaren de verantwoordelijkheid om te zorgen dat De Flammert en het bedrijfsvastgoed ook richting de toekomst zijn waarde behoudt. We weten uit onze adviespraktijk dat ondernemers en eigenaren meer en beter investeren in hun huidige locatie en bedrijfsvastgoed als kennis, bewustzijn en houding meer is gericht op de toekomstwaarde van het bedrijfspand en de locatie. Diverse ondernemers hebben in de bijeenkomsten aangegeven aan de slag te zijn (of recent zijn geweest) met de verduurzaming van de bedrijfsvoering en/of het bedrijfspand. We constateren daarnaast dat bedrijven en gemeente elkaar kunnen versterken bij actuele opgaven (zoals netcongestie, een laadpaleninfrastructuur, verkeersveilige routing en doorstroming) en het klimaatbestendig inrichten van het bedrijventerrein.

Dit betekent dat investeringen goed op elkaar afgestemd moeten worden. We constateren dat ondernemers op De Flammert bereid zijn te investeren in eigen pand/kavel (waaronder ook verduurzaming/vergroening). Specifiek wordt het verhogen van de organisatiegraad door bedrijven belangrijk gevonden. Dit is een belangrijke constatering, omdat juist de betrokkenheid en commitment van het bedrijfsleven een basisvoorwaarde is voor publiek-private samenwerking, het maken van afspraken en het leggen van nieuwe verbindingen. Hier verwijzen we graag naar het belang van de werkgroepen in de uitvoering van de werkagenda en het tweemaal jaarlijks structureel overleg van de Contactgroep De Flammert met de gemeente. ACHTERGROND: WAAROM BEDRIJVEN WEL OF NIET INVESTEREN IN PAND/KAVEL Vaak is een belangrijke motivatie van bedrijven groeien en winst maken. Hieraan ten grondslag ligt een voortdurende afweging tussen kosten (zo laag mogelijk houden) en opbrengsten (maximaliseren). De locatie en het pand van een bedrijf zijn een belangrijk bedrijfsmiddel om dit te realiseren, en moeten daaraan vooral functioneel zijn. Er wordt vanuit deze invalshoek door reguliere bedrijfsruimtegebruikers (in sectoren als bouw, logistiek, handel, reparatie en productie) over het algemeen dan ook relatief weinig geïnvesteerd in de kwaliteit/uitstraling van het pand.

Als investeringen plaatsvinden zijn ze vaak functioneel, gericht op (achterstallig) onderhoud en gericht op de korte termijn. Gevolg is een relatief snelle waardedaling van bedrijventerreinen, zowel in vastgoed- als gebruikswaarde, en vermindering van de functionele en ruimtelijke kwaliteit. Bedrijven zijn hier niet bij gebaat. Het is negatief voor hun groeipotenties en maakt het bijvoorbeeld lastiger om aan financiering te komen (banken letten steeds meer op courantheid van pand en locatie). Dit zet vervolgens het pensioen van de ondernemer/eigenaar onder druk. Hoe couranter een pand, hoe hoger de waarde. Duurzame en courante bedrijfspanden steeds belangrijker. Het is dus van belang om bedrijven te blijven aansporen om te investeren in het pand en kavel.

4.4 Capaciteit en financiële middelen nodig om uitvoering te borgen Toekomstbestendig bedrijventerrein belangrijk voor economische kracht Bergen Er is veel meerwaarde te behalen door in te zetten op een ‘toekomstbestendig’ bedrijventerrein. Denk alleen al aan de koppelkansen die er zijn met het vergroenen en verduurzamen. De economische kracht van het bedrijventerrein kan verder worden versterkt door een positief ondernemersklimaat en een goed vestigingsklimaat. Er is wel budget nodig om te werken aan een toekomstbestendig bedrijventerrein. Specifiek om de uitvoering van de werkagenda goed te borgen. Hiervoor zien we een belangrijke rol weggelegd bij een parkmanagementorganisatie.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

24

Pilot parkmanagement om goed uitvoering te geven aan acties uit de werkagenda De gemeente Bergen heeft nog geen geld gereserveerd voor de revitalisering van De Flammert. Om uitvoering te geven aan de acties uit de werkagenda adviseren we om een pilot parkmanagement op te starten. De parkmanager heeft goed contact met de gemeente en ondernemers op het terrein en heeft een belangrijke rol in de uitvoering van de werkagenda. Na een jaar kan de pilot geëvalueerd worden. Uitkomst kan zijn dat parkmanagement een meer structureel karakter krijgt, waarbij de financiering niet meer (alleen) vanuit de gemeente wordt vormgegeven. Op termijn adviseren we om op De Flammert toe te werken naar een bedrijveninvesteringszone (BIZ 12). Dit begint natuurlijk met het vergroten van het draagvlak. Het creëren van draagvlak voor een bredere collectieve aanpak kan middels de werkgroep(en) en de Contactgroep (denk aan bijeenkomsten, een schouw etc.) in gang worden gezet. Budget op projectbasis voor acties op thema’s veilig, duurzaam en aantrekkelijk Ook voor acties op de thema’s veilig, duurzaam en aantrekkelijk moet capaciteit en middelen beschikbaar gesteld worden. Dit kan mogelijk op projectbasis. Naast budget voor gerichte acties is voldoende tijd en capaciteit voor het accountmanagement ook belangrijk.

We adviseren om de gereserveerde tijd en capaciteit van de bedrijfscontactfunctionaris te behouden. Monitoring acties en commitment ondernemers essentieel om resultaten te behalen In het borgen van de uitvoering is monitoring van de verschillende acties essentieel. Accountmanagement en een faciliterende rol van de gemeente zal, zeker ook naar de toekomst toe, steeds belangrijker worden verwachten we. De Flammert kent momenteel geen eigen organisatiegraad (ondernemersvereniging of parkmanagementorganisatie). Parkmanagement wordt op bedrijventerreinen regelmatig ingezet als organisatievorm die dient als schakel tussen ondernemers en de overheid (gemeente). Een parkmanager (en de parkmanagementorganisatie) is in dat geval actief als belangenbehartiger, staat voor duurzaam beheer, collectieve voorzieningen (zoals camerabeveiliging) en andere gezamenlijke diensten.

4.5 Positieve communicatie over behaalde resultaten stimuleert Zet ambassadeurs van het terrein in het zonnetje Gemeente en ondernemers zorgen samen voor positieve communicatie over behaalde resultaten. Dit is een wezenlijk onderdeel voor succesvolle uitvoering. Een extern communicatieplan kan van meerwaarde zijn, bijvoorbeeld in relatie tot private investeringen. De gemeente benoemt bedrijven waar succesvolle samenwerking is gerealiseerd. Dit zijn de ambassadeurs van het terrein. Door deze bedrijven in het zonnetje te zetten (bijvoorbeeld door een bezoek van de wethouder, hier aandacht aan te besteden in de lokale pers, op de website van de gemeente, etc.) worden nieuwe initiatieven gestimuleerd. Tegelijkertijd straalt het ambassadeurschap ook positief af op andere ondernemers, en kan De Flammert als geheel in een positief daglicht stellen. Het is belangrijk dat u als gemeente ook communiceert over publieke acties/ ingrepen die plaatsvinden op het bedrijventerrein. Het is belangrijk dat de gemeente laat zien dat zij bereid is te investeren in een toekomstbestendige terrein. Tot slot: momentum voor aanpak De Flammert lijkt aanwezig! We merken tot slot op dat er veel bereidheid lijkt te zijn bij ondernemers/eigenaren om te werken aan een toekomstbestendig De Flammert. De opkomst tijdens de fysieke ondernemerssessie is hier een voorbeeld van.

De lokale gebondenheid en de betrokkenheid van veel ondernemingen met de gemeente Bergen is groot, evenals de bereidheid van zowel de grote spelers als kleinere ondernemingen om mee te werken aan dit onderzoek en de bereidheid om te investeren in eigen pand/kavel. Alles tezamen ligt er momentum om door te pakken naar een kwalitatief sterk, veilig, duurzaam, aantrekkelijk De Flammert!

Een BIZ is een zone op een bedrijventerrein of in een winkelgebied. De gemeenteraad kan onder de naam BIZ-bijdrage een belasting instellen binnen bepaald gebied in de gemeente (bedrijveninvesteringszone). De heffing is verbonden aan activiteiten in de openbare ruimte en op het internet ter bevordering van de leefbaarheid, of de veiligheid of de ruimtelijke kwaliteit of de economische ontwikkeling van de BIZ. De bestedingen vanuit de BIZ moeten vallen binnen activiteiten in de openbare ruimte. De activiteiten zijn bijvoorbeeld: bewegwijzering, groenvoorziening, afvalinzameling, verlichting, camerabewaking.

12

25

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

5 Bijlagen A: NEER-analyse

26

B: Kaartbeelden

31

C: Belangrijke thema’s: veilig, duurzaam en aantrekkelijk

35

D: Prioritering acties ondernemers

39

E: Betrokken partijen

41

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

26

A: NEER-analyse Methodiek NEER-model NEER-analyse: beoordeling functioneren en toekomstbestendigheid bedrijventerreinen Om de toekomstbestendigheidsopgave in beeld te brengen gebruiken we een analysemodel: de Next Economy Effect Rapportage (NEER). NEER-analyse is een meetlat van robuuste, objectieve indicatoren waarlangs bedrijventerreinen worden gelegd en beoordeeld. Het model vormt zo input voor investeerders, bedrijventerreinen, ondernemersverenigingen, gemeenten en regio’s. Zij kunnen met behulp van beleid en investeringsbeslissingen maximaal in spelen op de toekomstbestendigheid van een terrein, evenals de trends en ontwikkelingen die de ‘next economy’ met zich meebrengt (zie ook kader). WAT IS NEXT ECONOMY? EN WAT MAAKT EEN TERREIN NEXT ECONOMY-PROOF? De economie verandert en er komt veel op bedrijventerreinen af. Het NEER-model geeft ook de potentie van een bedrijventerrein weer: in hoeverre is het terrein uitgerust om een transitie naar de ‘nieuwe economie’ te maken? We weten dat niet alle trends van even grote invloed op de locatiekeuze en ruimtevraag van bedrijven en daarmee op het toekomstperspectief van bedrijventerreinen. Met ons NEER-model toetsen we bedrijventerreinen aan aspecten waaraan een toekomstbestendig bedrijventerrein in onze optiek moet voldoen. Daarbij gaan we in op de top 3 investeringsthema’s voor toekomstbestendige bedrijventerreinen.

Dit zijn ‘Energietransitie en klimaatadaptatie’, Automatisering en digitalisering’ en ‘Circulaire economie’. Elk thema is geoperationaliseerd in een of meerdere indicatoren 13, waarvan de beoordeling vervolgens wordt vertaald in een score voor het bedrijventerrein. Input voor het NEER-model bestaat uit zowel kwantitatieve data als kwalitatieve inzichten In onderstaand figuur een overzicht van de indicatoren die input zijn voor het NEER-model. Voor iedere hoofdindicator zijn de meest actuele, beschikbare data gehanteerd. Daarnaast is op 9 februari 2021 een locatieschouw uitgevoerd samen met de Senior Adviseur Ruimtelijk Domein van de gemeente Bergen. Er is gesproken met een aantal bedrijven (hoe functioneren zij op De Flammert en wat zijn eerste kansen en knelpunten voor het terrein?). Dit om ook ter plekke een beeld te vormen van de kwaliteiten. Figuur 6: Indicatoren NEER-model

Bron: Stec Groep, 2021 Bij verduurzaming kijken we naar energie- en aardgas verbruik, energielabels, potentie zonnepanelen, warmtenet, afvalstromen, geothermie, aandeel groen (voorkomen hittestress), waterhuishouding en CO2-footprint. Voor automatisering en digitalisering gaat dit om aspecten als robotisering, gedeelde faciliteiten, interactiemilieus en innovatief vermogen. Ook taxeren we kansen voor circulaire economie (naast concrete initiatieven/businesscases zijn randvoorwaarden belangrijk: type bedrijven, gebruiksmogelijkheden, etc.). 13

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

27

Fase op de levenscyclus bedrijventerrein: economische (markt)kwaliteit De scores op de hoofdindicatoren A (Economie & werkgelegenheid), B (Marktwaarde & vastgoed) en C (Marktconforme werkomgeving & bereikbaarheid) geven gezamenlijk de positie van het bedrijventerrein op de ‘levenscyclus bedrijventerreinen’ weer. Een bedrijventerrein heeft, net als product, een levenscyclus. Als een bedrijventerrein op de markt komt, heeft het bedrijventerrein een kwaliteitsniveau (zowel ruimtelijk, technisch als economisch) dat past bij het soort bedrijvigheid en het kwaliteitssegment. Wanneer een terrein in de loop der jaren veroudert, neemt de kwaliteit langzaam af en wordt de locatie vaak steeds minder geschikt voor de doelgroepen op het terrein en zijn ingrepen of innovaties nodig om het bedrijventerrein nieuw leven in te blazen. BETEKENIS FASEN VAN DE ‘ECONOMISCHE LEVENSCYCLUS’ De levenscyclus kent grofweg drie fasen: • In Fase I past de kwaliteit van het terrein bij de doelgroep en gebruikers. Grootschalige ingrepen of innovaties zijn in de meeste gevallen niet noodzakelijk. Lichte ingrepen, zoals periodiek opwaarderen van de openbare ruimte, opzetten van een collectief, vergroening of het verbeteren van de bewegwijzering zijn voldoende om de kwaliteit van de locatie hoog te houden. • In Fase II staat de kwaliteit van het terrein wat meer onder druk.

Niet alle doelgroepen en gebruikers beoordelen het terrein met minimaal een ‘8’, maar het gros kan er nog goed ondernemen. Het terrein heeft nog een relatief hoge economische waarde en de leegstand is vaak laag. Om het terrein op te waarderen zijn zwaardere ingrepen nodig, zoals private investeringen in pand en kavel, grootschalig wegonderhoud of herverkaveling. De private component is belangrijk: alleen publieke investeringen doen is in deze fase relatief duur en vaak zeer beperkt effectief, blijkt uit onderzoek. Advies is dan ook om met ondernemers een private investeringsagenda op te stellen. Relevant, in het beginstadium van Fase II is een lichtere ingreep nodig en is Fase I nog in zicht. In het eindstadium van Fase II wordt de ingreep forser en kan het een goede strategie zijn om niets te doen. Ingrijpen in Fase III is namelijk een stuk gemakkelijker en goedkoper. • In Fase III is de kwaliteit van het terrein benedenmaats voor de doelgroepen en gebruikers. Om het terrein op niveau te krijgen zijn over het algemeen zeer zware ingrepen nodig, zoals grootschalige herontwikkeling. Soms is transformatie naar andere functies passender, zoals woningbouw. In deze fase hebben publieke investeringen een relatief groot effect. Advies is dan ook om een slimme, concrete opwaardeer- of transformatiestrategie op te stellen voor de locatie.

Next economy: potentie en kansen per investeringsthema Veroudering is pas problematisch als het een onderliggende, economische oorzaak heeft. Bijvoorbeeld omdat panden, kavels en de locatie als geheel incourant zijn en niet (meer) aansluiten bij de (nieuwe) vraag van bedrijven, zoals die bijvoorbeeld voortkomt uit next economy trends als toenemende digitalisering & automatisering, groeiend belang van verduurzaming en klimaatadaptatie en de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Naast economisch functioneren zijn aanknopingspunten voor een duurzame transitie daarom net zo belangrijk op bedrijventerreinen. De scores op hoofdindicatoren D (Energietransitie en klimaatadaptatie), E (Automatisering en digitalisering) en F (Circulaire economie) tonen de potentie en kansen die terreinen hebben om in te kunnen spelen op trends en ontwikkelingen om hierdoor waarde behoud of liever, een waardesprong te realiseren. Niet alle bedrijventerreinen hoeven of kunnen in even grote mate op deze trends in te spelen.

Hierbij zijn de aanwezigheid van randvoorwaarden: gebruiksmogelijkheden (hoge milieucategorie, bebouwingsmogelijkheden), de aanwezigheid van bedrijven in (hightech) maakindustrie of andere clusters, het aantal bedrijven dat gevestigd is op het terrein (om circulaire kringlopen te kunnen sluiten is een bepaalde kritische massa nodig) of een hoge organisatiegraad (die cruciaal is om stappen te zetten op gezamenlijke energievoorziening of inzamelen van afval) van belang. Daarnaast is de basisinfrastructuur, zowel fysiek (multimodale ontsluiting, capaciteit stroomnet) als digitaal (denk aan een glasvezelaansluiting) cruciaal. En een bedrijventerrein is natuurlijk ook sterk afhankelijk van het innovatief vermogen van het gevestigd bedrijfsleven. Kortom, veel aspecten die de (toekomst)waarde van een bedrijventerrein bepalen.

28

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Resultaten NEER-analyse Fase op ‘levenscyclus bedrijventerrein’ Indicatoren - Positie op de levenscyclus

A. Werkgelegenheid & Economie 61%

36%

B. Marktwaarde & Vastgoed

C. Marktconforme werkomgeving & bereikbaarheid

52%

59%

A + B + C= 57%

Positie op de levenscyclus bedrijventerreinen

Begin fase II

Wat betekent dit voor het bedrijventerrein? Bedrijventerrein De Flammert bevindt zich in het begin van fase II. Dit houdt in dat het terrein economisch nog prima functioneert, maar dat er ook tekenen van veroudering zichtbaar zijn. Er zijn investeringen nodig om De Flammert weer richting fase I te krijgen. Kleine ingrepen in de openbare ruimte zijn niet voldoende om de veroudering tegen te gaan, er zullen ook investeringen moeten plaatsvinden door ondernemers op het terrein. Dit maakt dat op De Flammert publieke en private investeringen (dus in de openbare ruimte en in pand en kavel) nodig zijn om het terrein toekomstbestendig te maken. Gelet op het lokale karakter van het terrein voorzien we problemen wanneer in de toekomst een groot bedrijf vertrekt. Deze panden zullen – evenals het voormalige Berli terrein (leegstand) – niet zomaar ingevuld worden.

Toelichting op scores Hoofdcriterium

Werkgelegenheid & economie

Marktwaarde & vastgoed

Wat valt daarbij op? • Op De Flammert zijn het aantal banen de afgelopen tien jaar (periode 2011-2020) met circa 100 werknemers gestegen (+9%). Ter vergelijking: in de regio Noord-Limburg is het aantal banen op bedrijventerreinen de afgelopen tien jaar met circa 4% gestegen. Deze toename van het aantal banen zit bovendien grotendeels in sectoren met een hogere toegevoegde waarde (industrie). • Het aantal vestigingen is met 7 bedrijven gedaald naar 45 bedrijven in 2020 (-13%). In NoordLimburg is het aantal vestigingen op een bedrijventerrein juist gestegen met circa 16%. De bedrijfsvestigingen op de Flammert zijn goed voor 4% van het totaal aantal vestigingen in gemeente Bergen. De kleine groep bedrijven zijn grote werkgelegenheidsverschaffers. • Naast de werkgelegenheid op het terrein is ook de indirecte werkgelegenheid toegenomen. De industrie en handel kennen een relatief hogere multiplier doordat de sectoren afhankelijk zijn van o.a. leveranciers. De Flammert is naar verwachting goed voor ruim 500 indirecte banen. • Gezien de typologie van het terrein is de banendichtheid (arbeidsplaatsen per hectare) op De Flammert relatief hoog met 38 arbeidsplaatsen per hectare. Ter vergelijking: in de regio NoordLimburg zijn er gemiddeld 27 arbeidsplaatsen per hectare op een bedrijventerrein aanwezig.

Door de maximale bouwhoogte of het bebouwingspercentage te vergroten kan in de toekomst nog efficiënter ruimtegebruik gefaciliteerd worden. Ook biedt de braakliggende kavel (voormalig Berli terrein) kansen om meer banen per hectare te creëren. • De Flammert scoort op het gebied van arbeidsproductiviteit net iets hoger ten opzichte van de regio (+6%). Dit komt voornamelijk doordat de industrie als sector sterk vertegenwoordigd is op De Flammert met een clustering van 45% van het totaal aantal banen. Deze sector voegt gemiddeld veel waarde per arbeidsplaats toe. • De leegstand op De Flammert bedraagt zo’n 3,8%. Er wordt slechts één (incourant) object aangeboden: het voormalige Berli terrein. De leegstand bevindt zich daarmee ver onder een gezond frictieniveau (circa 5-6%). Er is geen schuifruimte voor bedrijven aanwezig. • Er is op De Flammert weinig vehuisdynamiek geregistreerd. Het verhuissaldo op De Flammert vanaf 2011 is licht negatief. In totaal zijn er vanaf 2011 drie verhuizingen geregistreerd, waarvan twee verhuizingen uit het gebied en één verhuizing naar het gebied. Het gaat hier om bedrijven met meer dan twee werknemers en het is exclusief de bedrijven die nieuw zijn opgericht of opgeheven.

29

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

•

•

• •

•

• Marktconforme werkomgeving & bereikbaarheid

• •

•

De leeftijd van het vastgoed die aanwezig is op het bedrijventerrein is relatief oud. Ongeveer de helft van het vastgoed is gebouwd voor 1990. De laatste tien jaar is er nog circa 6.000 m2 aan vastgoed toegevoegd (dit is 4% van de totale voorraad). Met name voor het vastgoed met een hogere leeftijd is het belangrijk dat de kwaliteit op peil blijft. De kwaliteit van het vastgoed is erg functioneel. Een toekomstbestendig bedrijventerrein moet beschikken over courant vastgoed. De economische waarde van het terrein staat onder druk, door verouderd (30 jaar oud) en incourant vastgoed. Dit is een belangrijk aandachtspunt voor het terrein. In de parktijk betekent dit investeringen in het verduurzamen van pand en kavel. De externe bereikbaarheid van het bedrijventerrein is suboptimaal. De Flammert is ontsloten via de Rijksweg N271 en De Flammert (via de Siebengewaldseweg, Bergen). Het is belangrijk dat het bestemmingsverkeer zo veel mogelijk gebruik maakt van de entree aan de N271 om zo verkeershinder zo veel mogelijk te voorkomen. Vanuit het terrein is het ongeveer een kwartier rijden naar de dichtstbijzijnde snelweg (A77). Buslijn 83 rijdt twee keer per uur langs het terrein. De interne bereikbaarheid laat te wensen over. Mede door een onduidelijke bewegwijzering en benummering is het voor bestemmingsverkeer niet altijd duidelijk is waar de eindbestemming zich bevindt.

Vooral vrachtauto’s zorgen voor overlast. Passend bij een functioneel (industrie)terrein zijn er geen voet- en fietspaden aanwezig. Met name op de doorgaande weg leidt dit met enige regelmaat tot onveilige verkeerssituaties. Op De Flammert zijn een aantal bedrijfswoningen aanwezig. De marktconformiteit van de werkomgeving is wisselend op De Flammert. In deelgebieden van het terrein is parkeren een probleem. Ook is het groen van wisselende kwaliteit op De Flammert terwijl er wel relatief veel groen aanwezig is (circa 21% van het terrein is groen, exclusief het voormalige Berli terrein). De diversiteit en het snoeiwerk kan op diverse private en publieke plekken beter. De arbeidsmarkt is gemiddeld (niet krap, maar ook niet ruim). Binnen de gemiddelde woonwerkafstand (circa 30 km) is een arbeidsmarktpotentieel van circa 225.000 arbeidskrachten. De mensen die naar de gemeente Bergen / De Flammert komen om te werken komen voornamelijk uit de gemeenten Gennep, Venray en Boxmeer. Dit geeft extra duiding bij de lokale/regionale werkgelegenheidsfunctie van De Flammert.

Next-Economy investeringsthema’s Next-economy thema’s

D. Energietransitie en duurzaamheid A

46%

E. Automatisering en digitalisering 67%

F. Circulaire economie 26%

D + E + F = 46%

Next economy kansen op bedrijventerrein

Hoog

Wat betekent dit voor het terrein? Bedrijventerrein De Flammert heeft hoge potentie om mee te komen in een aantal next economy investeringsthema’s. Het terrein heeft de hoogste potentie in de trend naar meer automatisering en digitalisering. Dit is het directe gevolg van de sectoren die op het terrein aanwezig zijn. Over het algemeen betreft dit grotere industriële en/of logistieke bedrijven die veelal bezig zijn met het gebruik van robots en met product- en processinnovatie. De Flammert is daarmee een interresante plek voor experimentele pilots of initiatieven die gaan over het verhogen van automatisering en digitalisering van bedrijfsprocessen. Verder wordt De Flammert gekenmerkt door een hoog energieverbruik. Het terrein heeft daarmee veel potentie om in te zetten op de energietransitie & duurzaamheid om zo een bijdrage te leveren aan de duurzame ambities van de gemeente Bergen (ambitie programma VerduurSAMEN: energieonafhankelijk in 2030).

30

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Toelichting op scores Next-Economy investeringsthema’s

Uitgangssituatie

Klimaatadaptatie 21% van het terrein is groen Geen waterberging op het terrein, wel net daarbuiten

•

Energietransitie en klimaatdaptatie

• Waar zit potentie?

Uitgangssituatie

•

Waar zit potentie?

aanwezig

Op de noordwest zijde van het terrein is relatief veel oppervlakte verhard. Daarentegen is op zuidoost zijde van het terrein relatief veel groen aanwezig. Ook is De Flammert gelegen aan de randen van groene (Natura-2000) gebieden. Dit is gunstig voor bijvoorbeeld waterinfiltratie en het voorkomen van hittestress (zie figuur 11 in bijlage B). Op (nieuwe) parkeerplaatsen en buitenopslag op het terrein zou halfopen verharding (half groen, half verhard) gebruikt kunnen worden. Denk ook aan recreatie-groen, bijvoorbeeld voor lunchwandelen. Er heeft enkele jaren geleden een succesvolle samenwerking plaatsgevonden tussen de gemeente, waterschap Limburg en bedrijven rond het afkoppelen van het regenwater van het riool. Dit kan op andere klimaatthema’s herhaald worden. Er wordt beperkt gebruik gemaakt van dakoppervlaktes voor zonnepanelen. Ongeveer 15% van het dakoppervlakte is hier wel (direct) geschikt voor, zo verwachten we. Dit percentage is enkel gebaseerd op het dak van het DC van Jan Linders, maar ook de kleinere daken zullen in potentie geschikt zijn voor zonnepanelen. Vanwege de hoge leeftijd van het vastgoed is het wellicht wel nodig om eerst de draagcapaciteit van de daken op orde te maken. Daken die niet geschikt (te maken) zijn voor zonnepanelen, kunnen bedekt worden met sedum.

Dit is een goedkope ingreep die bijdraagt aan het verminderen van hittestress, het verhogen van de biodiversiteit en het verbeteren van de waterberging op De Flammert.

Digitale infrastructuur

Robotisering Robots worden in een beperkt

met landelijk gemiddelde

Problemen met netcapaciteit

deel van de bedrijven gebruikt

•

Er zit vanwege de industrie veel innovatief vermogen op het bedrijventerrein; gemiddeld wordt in de industriesector veel geïnvesteerd in Research & Development (R&D). Ook is de meeste werkgelegenheid in de industrie aanwezig in de HTSM (High Tech Systems & Materials). Door een mix van bedrijven in de industrie en de handel is er sprake van een zekere clustering op het bedrijventerrein, zowel in werknemers als in het aantal vestigingen. Het bedrijventerrein gaat beschikken over een glasvezelnetwerk; hierdoor zien we kansen voor automatisering en digitalisering. In de regio is een beperkte netcapaciteit beschikbaar, dit kan voor de nabije toekomst wellicht voor belemmeringen zorgen (zie kaart in bijlage B).

Circulaire banen (potentie)

Circulaire initiatieven

Aandeel: circa 8%

Niet bekend

•

Waar zit potentie?

panden met zonnepanelen

Wordt gewerkt aan glasvezel

•

Circulaire economie

Laag gasverbruik

Slechts een beperkt aantal

Innovatief vermogen

•

Uitgangssituatie

Hoog energieverbruik

Duurzaam vastgoed

Bijna 3x zo groot in vergelijking

• Automatisering en digitalisering

Energieverbruik

•

Bestemmingsplanruimte Milieucategorie: 3.2 Bouwhoogte: 12 meter

Het terrein heeft weinig potentie om te innoveren in het kader van een meer circulaire economie. Een klein aandeel (circa 8%) van de werkgelegenheid op De Flammert bevindt zich in sectoren/bedrijven die zich over het algemeen laten lenen voor een circulaire bedrijfsvoering. Met een maximale milieucategorie van 3.2 en een maximale bouwhoogte van 12 meter (met uitzondering van enkele bedrijven met een milieucategorie van 4.2) is er op de meeste plekken relatief weinig milieuruimte voor zwaardere circulaire initiatieven (zoals repair, remanufacturing en recycling). Ook zijn er momenteel nog geen circulaire initiatieven bekend.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

B: Kaartbeelden Figuur 7: Vastgoedleeftijd op De Flammert

Bron: BAG, 2020; bewerking Stec Groep, 2021

Figuur 8: Leegstand op De Flammert 14

Bron: BAG, 2020, Funda In Business peildatum september 2021; bewerking Stec Groep, 2021 14

Het pand aan de entree van het terrein (De Flammert 1002 A) is grotendeels in gebruik.

31

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

32

Figuur 9: Groenkaart 15 De Flammert (excl. het voormalige Berli terrein)

Bron: RIVM, 2017; bewerking Stec Groep, 2021

Figuur 10: Hitte-eiland effect 16 De Flammert

Bron: Klimaateffectatlas, 2021; bewerking Stec Groep, 2021

De groenkaart toont het aandeel groen per 10 m2. De hittekaart gevoelstemperatuur laat de lokale gevoelstemperatuur zien op een extreem hete zomermiddag (in graden Celsius). Op sommige plekken, vooral in stedelijk gebied, kan de gevoelstemperatuur hoog oplopen. De kaart laat zien waar het relatief warmer voelt en op welke plekken het op zo’n hete middag het minst comfortabel is. Hoe roder het gebied, hoe warmer het er is. De bebouwing is blauw gekleurd aangezien het hier alleen om de buitenruimte gaat. 15 16

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

33

Figuur 11: Bebouwingsdichtheid 17 De Flammert

Bron: PBL, 2021; bewerking Stec Groep, 2021

Figuur 12: Natura-2000 gebied ten noordwesten van De Flammert

Bron: PDOK, 2021; bewerking Stec Groep, 2021

De kaart toont de bebouwingsdichtheid aan de hand van de Floor Space Index (FSI) op blokniveau. De FSI is de verhouding tussen het bebouwde vloeroppervlak en de netto uitgegeven kaveloppervlakte.

17

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Figuur 13: Transportcapaciteit Enexis Zuid-Nederland

Bron: Enexis, 2021

34

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

35

C: Belangrijke thema’s: veilig, duurzaam en aantrekkelijk C1: Uitwerking thema veilig Bedrijventerrein De Flammert is goed bereikbaar via de N271. Een goede verkeersafwikkeling en doorstroming op het terrein zelf zijn echter ook van levensbelang voor een gezond ondernemersklimaat. Op De Flammert constateren we opgaven op het gebied van (verkeers)veiligheid en parkeerproblematiek. De kansen/knelpunten (opgaven) van thema ‘veilig’ zijn hieronder uitgewerkt. Tabel 5: Kansen en knelpunten thema ‘veilig’ Opgave

Voldoende, verzorgde en klimaatbestendige parkeervoorzieningen

Verkeersveilige entree N271

Verbeteren doorstroming

Toelichting • Vanwege de aanwezigheid van logistieke bedrijvigheid (Jan Linders / Franken Transport – VSDV Groep) is er op bepaalde gedeeltes van het bedrijventerrein vrachtwagenverkeer aanwezig. Deze, maar ook (vracht)auto’s van andere bedrijven, zijn niet altijd in staat om op het eigen kavel te parkeren. Dit heeft ook te maken met de groei van individuele bedrijven. De huidige parkeervoorziening en doorstroming staan daarom op sommige delen van De Flammert onder druk. Het is van belang om te zorgen dat er voldoende parkeervoorzieningen aanwezig zijn. Er is bij de ingang nabij de Siebengewaldseweg een algemene parkeerplaats aanwezig, maar deze is van origine bedoeld voor chauffeurs uit het dorp. De parkeerplaats wordt echter regelmatig gevuld met containers en bouwmaterialen, waardoor deze niet optimaal gebruikt kan worden en er rommelig uitziet. • De verantwoordelijkheid omtrent de parkeervoorzieningen ligt in eerste instantie bij de ondernemers zelf, maar de gemeente kan waar nodig meedenken en –helpen. Zo is in het verleden gemeentegrond ter beschikking gesteld om parkeerproblematiek van bedrijven te verhelpen. Het is wel belangrijk dat hier goede afspraken over worden gemaakt. Extra verharding is ongewenst. Parkeerplaatsen alleen toevoegen wanneer gekozen wordt voor half-open verharding kan een logische oplossing zijn.

Op die manier is infiltratie mogelijk op de parkeerplekken en zo wordt de wateropvang (bij bijv. piekbuien) beter opgevangen. • Op De Flammert is afgesproken met een aantal bedrijven dat zij verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van parkeerplekken op gemeentegrond. In welke mate dit onderhoud goed wordt uitgevoerd verschilt. Verzorgde parkeerplekken dragen bij aan een algemeen verzorgde uitstraling van het terrein. De gemeente zal hierover hernieuwde afspraken moeten maken. • De externe bereikbaarheid van de Flammert is niet optimaal. Voornamelijk de toegangsweg via de N271 levert verkeersonveilige situaties op. Deze entree vormt een knelpunt aangezien het (vracht)verkeer voorrang moet verlenen aan fietsers op het naastgelegen fietspad. Verschillende ondernemers geven aan dat de verkeersveiligheid in het geding is. Omdat de N271 een provinciale weg betreft zal de gemeente samen met de provincie om tafel moeten om tot een veilige oplossing te komen. • De sluiproute (fietsers en auto’s) via het bedrijventerrein richting de Siebengewaldseweg wordt door de ondernemers als knelpunt wordt ervaren. Het verkeer houdt zich niet altijd aan de maximale snelheid en de combinatie van langzaam verkeer (fietsers) en autoverkeer is niet optimaal. • Op De Flammert zijn er meerdere uitdagingen om de interne infrastructuur veiliger te maken.

Er wordt momenteel erg hard gereden op het bedrijventerrein, waardoor de verkeersveiligheid in het gedrang komt. Dit komt mede omdat er geen overzichtelijke scheiding is tussen snel en langzaam verkeer. De opsplitsing van de weg ten hoogte van de brandweerkazerne verdient hierbij extra aandacht. In overleg tussen gemeente en bedrijfsleven kan gewerkt worden aan geschikte veilige (verkeers)oplossingen, bijvoorbeeld de aanleg van drempels, gescheiden fietspaden langs de rijbaan en voetpaden. • Ook tijdens de lunchpauze leidt dit tot onveilige situaties. Door de aanleg van gescheiden verkeersstroken (zoals wandel- en fietspaden) wordt het voor de werknemers op het terrein weer prettiger om een ‘ommetje te maken’. Hier hechten ondernemers doorgaans veel waarde aan.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Randvoorwaarden automobiliteit op orde, maar ook fietsgebruik stimuleren

36

• De routing is voor vrachtwagens niet optimaal; vrachtwagens komen niet altijd via de gewenste route over het terrein, vanwege onduidelijke benummering op het terrein. Ondernemers geven aan dat – met name – buitenlandse vrachtwagenchauffeurs vaak op het verkeerde locatie belanden. Unieke nummers en het toevoegen van de bedrijfsnamen kan deze overlast oplossen. • We zien mogelijkheden voor ondernemers bij het verbeteren van de doorstroming. Denk aan optimaliseren van de inrichting van eigen kavel voor laden/lossen, het spreiden van werktijden, een vervoersplan op bedrijfsniveau (zoals instructies vrachtwagenchauffeurs, carpoolen personeel, stimuleren fiets/e-bike) en uniforme bedrijfsnaamborden voor het gehele terrein waardoor chauffeurs gemakkelijker hun bestemming kunnen vinden. Waar mogelijk kan de gemeente faciliteren. • Openbaar vervoer is in de huidige situatie van ondergeschikt belang voor de bereikbaarheid van De Flammert. Bedrijven weten dat een frequent openbaar vervoer onhaalbaar is. Het loont niet om extra in te zetten op een betere bereikbaarheid via het openbaar vervoer, omdat van uit werknemers de auto en fiets gemeengoed zijn. • Aangezien een deel van de werknemers uit de omgeving komt is het wel goed om de wegen zo fietsvriendelijk in te richten. Momenteel zijn er helemaal geen fiets- of wandelpaden aanwezig.

Voornamelijk voor de straat waar enkele dienstverlenende bedrijvigheid en het sportpark is gevestigd is het van belang dat deze zo veilig mogelijk wordt ingericht.

C2: Uitwerking thema duurzaam Op De Flammert is een actuele verduurzamingsopgave. Enerzijds gaat het er om dat zo min mogelijk energie wordt gebruik. Anderzijds is er potentie om hernieuwbare energie op te wekken. Daarnaast zijn er klimaatkansen om verder te verduurzamen en hittestress tegen te gaan. Een aantal jaar geleden heeft op De Flammert al een succesvol hemelwater afkoppelproject plaatsgevonden. Dit was een succesvolle samenwerking tussen gemeente, waterschap Limburg en het bedrijfsleven. Het afkoppelen van het hemelwater van het rioolstelsel zorgt ervoor dat rioolstelsel en de rioolzuivering van het waterschap aanzienlijk wordt ontlast. Het hemelwater kan direct in de bodem infiltreren. De kansen/knelpunten (opgaven) van thema ‘duurzaam’ staan hieronder uitgewerkt. Tabel 6: Kansen en knelpunten thema ‘duurzaam’ Opgave

Inzet op energiebesparing

Inzet op duurzame energieopwekking

Tegengaan hittestress

Toelichting (waarom) • Circa de helft van het vastgoed op De Flammert is gebouwd voor 1990. Het is aannemelijk dat bij deze panden winst te behalen is op het gebied van isolatie om zo energiebesparing te bewerkstelligen. Op verwarming is gemiddeld een energiebesparing van ca. 20% mogelijk. Wanneer naast verwarming ook verkoeling van een pand belangrijk is kan de energiebesparing hoger uitpakken tot wel 50%. Hierbij spelen verschillende factoren een rol. Het soort bedrijf, het aantal verdiepingen van het pand en de nabijheid van andere (verwarmde) objecten of groen. • Bedrijven kunnen de aansluiting vinden met landelijke subsidieregelingen. Sinds 2 augustus 2021 heeft het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een nieuwe subsidieregeling bekend gemaakt welke bedoeld is om mkb’ers te ondersteunen in de verduurzaming van hun bedrijf. • Op De Flammert is slechts enkele bedrijven te vinden met zonnepanelen op het dak. Mogelijk is het pand van de Jan Linders direct geschikt voor zonnepanelen. Maar ook op de kleinere bedrijfspanden zijn zonnepanelen mogelijk, mits de dakconstructie het toelaat. De vraag naar courant bedrijfsvastgoed en locaties die bijdragen aan ambities rond ‘gezond’ en ‘duurzaam’ neemt de komende jaren verder toe. Dit heeft een positieve invloed op de marktwaarde van het vastgoed.

• In het verleden is er op De Flammert een project geweest genaamd ‘Zon op Bedrijfsdaken’. Hier werd in het begin erg enthousiast op gereageerd door ondernemers en de gemeente heeft de ondernemers via een extern adviseur ook begeleid, maar het heeft door diverse belemmeringen niet tot grote resultaten geleid. Het is van belang om knelpunten weg te nemen en in goed overleg tussen gemeente en ondernemers te komen tot duurzame oplossingen. • Door capaciteitsbeperkingen (netcongetie) op het elektriciteitsnet (netbeheerder Enexis) is het momenteel niet mogelijk om opgewekte energie terug te leveren aan het net. Opgewekte stroom zal dus alleen voor eigen gebruik gebruikt kunnen worden. Hierdoor zal een ondernemer op zoek moeten gaan naar alternatieven zoals een opslag van energie of een lokaal slim energienet, waarbij bedrijven stroom uitwisselen. Dit zijn echter complexe oplossingen die de nodige tijd en toewijding vereisen. • Er is relatief veel openbaar groen aanwezig op De Flammert. Dit heeft diverse positieve effecten op het terrein. Het vergroot de infiltratiemogelijkheden, het draagt bij aan de biodiversiteit, het creëert een gezonde en prettige werkomgeving en het zorgt voor verkoeling. Vooral dit laatste punt is belangrijk om in acht te nemen.

Het hitte-eiland effect op De Flammert is 0,5 – 1 graden Celsius (dit geeft aan dat het hier op warme dagen 0,5 -1 graden warmer is). Voldoende groen leidt tot een vermindering van dit stedelijk

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Ontwikkelen laadinfrastructuur

37

hitte-eiland effect. Denk aan groen in de openbare ruimte, maar ook aan de realisatie van groene daken en/of groene gevels. Divers groen maakt het terrein daarnaast aantrekkelijk. • De Flammert is sterk afhankelijk van autogebruik en kent dankzij de aanwezigheid van veel logistiek ook veel vrachtbewegingen. Nederland staat voor een grote transitieopgave in de duurzame mobiliteit. De ambities is om in 2030 alle nieuwe auto’s (personenvervoer) emissieloos te laten zijn. Emissieloos rijden betekent een toenemende behoefte aan elektrische auto’s. En daarmee ook een toenemende behoefte aan een laadinfrastructuur. Denk hierbij aan parkeerladen, laadpleinen en snelladen. Dit vraagt om een betrouwbaar en slim laadnetwerk en energiesysteem. Dit is niet alleen relevant voor personenvervoer, ook goederenvervoer zal op termijn elektrificeren. Op dit moment is er één openbare elektrische laadpaal aanwezig en zijn er enkele particuliere laadpalen aanwezig op De Flammert. Voor een toekomstbestendig terrein moeten bedrijven en gemeente samen werken aan laadinfrastructuur die past bij de geleidelijke uitrol van een emissieloos wagenpark. Mogelijk gaat ook waterstof een rol spelen, maar voor de aankomende jaren zal met name elektrisch rijden een vlucht nemen, zo verwachten we.

C3: Uitwerking thema aantrekkelijk De uitstraling van de meeste panden en kavels op De Flammert is functioneel. Op enkele plekken staat de kwaliteit onder druk. In het algemeen spreken ondernemers over een “weinig inspirerend” en “verouderd” terrein. Tegelijkertijd worden stappen gezet: er zijn ondernemers die investeren of hebben geïnvesteerd in vernieuwing en verduurzaming. Ondernemers geven zelf aan dat de uitstraling van het terrein beter moet. We zien kansen in een breed spectrum: van enerzijds verbeteringen op bedrijfsniveau tot anderzijds de kwaliteit en uitstraling van de openbare ruimte op het terrein. Verder denken we dat het terrein zichzelf beter kan positioneren. De kansen/knelpunten (opgaven) van thema ‘aantrekkelijk’ zijn hieronder uitgewerkt. Tabel 7: Kansen en knelpunten thema ‘aantrekkelijk’ Opgave

Uitbreiden niet mogelijk, inbreiden wel

Onderhoud & beheer openbare ruimte

Verbeteren groenstructuren

Investeren in private kavels Incourant en leegstaand vastgoed aanpakken

Toelichting (waarom) • Er zijn op De Flammert geen uitgeefbare kavels meer beschikbaar, wel kan op veel bestaande kavels ingebreid worden (ruimte intensiever benutten). Het bedrijventerrein in enkele deelgebieden relatief ruim opgezet (voornamelijk de zuid-westzijde) en oogt in de huidige situatie niet overal even intensief gebouwd. Intensiever ruimtegebruik kan bewerkstelligd worden door de planologische mogelijkheden te verruimen op plekken waar dit kan en gewenst is. Het huidige bebouwingspercentage op grote delen van het terrein bedraagt 60%, waar op bedrijventerreinen 80% veelal marktconform is. Het intensiveren wordt ook aangemoedigd vanuit de Visie Bedrijventerreinen Noord Limburg. • Intensivering van het ruimtegebruik op bedrijventerreinen zorgt ervoor dat er zuiniger en doelmatiger omgegaan wordt met de ruimte waardoor zowel de kwaliteit van het totale bedrijventerrein als het functioneren van de individuele bedrijven behouden blijft of zelfs wordt verbeterd. Intensivering is een proces dat op lange termijn moet uitmonden in efficiënt en effectief ruimtegebruik. Voordeel: meer banen op een gelijkblijvend ruimtebeslag. • Beheer en onderhoud zijn basisvoorwaarden van een goed vestigingsklimaat. Wanneer het openbaar gebied niet op orde is blijven investeringen door bedrijven veelal uit. De basiskwaliteit van de openbare ruimte is gemiddeld genomen voldoende.

• Het is niet echter niet altijd duidelijk waar de bedrijfskavel begint en de gemeentelijke (openbare) grond eindigt (weg, stoep, groen). Dit kan leiden tot verwarring wat betreft het onderhoud dus het is goed om hier heldere afspraken over te maken. • De groenstructuren die aanwezig zijn op De Flammert zijn over het algemeen van een matige kwaliteit. Ook de maaifrequentie en het onderhoud kan beter, aldus ondernemers. Dit komt niet ten goede aan de beoogde nette uitstraling van het terrein. • Vanuit de ondernemers wordt de wens uitgesproken om meer uniformiteit van de groenstrook bij de entree te creëren. Dit kan worden vastgelegd in een nieuw op te stellen beeldkwaliteitsplan waar uniformiteit een uitgangspunt kan zijn. • Het is van groot belang dat pandeigenaren worden betrokken bij investeringsmogelijkheden. Eigenaargebruikers zijn over het algemeen eerder bereid om te investeren in het pand dan huurders. Private investeringen zorgen er voor dat de aantrekkelijkheid van het terrein vergroot wordt. Denk hierbij aan het voormalige woonhuis wat in het glas staat bij het bedrijf Meldon Plastics. Deze investering geeft kleur en historie aan het terrein. • De algehele uitstraling van De Flammert wordt beoordeeld als voldoende, echter zijn er nog een aantal plekken die er verpauperd uitzien.

Deze hebben een negatieve impact op het gehele bedrijventerrein en behoeven zeker aandacht. De (plaatselijke) afname van de ruimtelijke kwaliteit kan op langere termijn

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Digitale verbindingen

De Flammert mag gezien worden

Aansluitend Natura2000 gebied

een negatief effect hebben op de economische kwaliteit. Dit betekent dat investeringen gewenst zijn in vastgoed. • Een plek die in dit kader extra aandacht verdient is het voormalige Berli-terrein. Dit bedrijfspand staat al lange tijd leeg en is erg verpauperd. Een herontwikkeling op deze locatie zal positief bijdragen aan de uitstraling van het bedrijventerrein en een economische impuls geven aan De Flammert. • E-fiber heeft onlangs glasvezel aangelegd op het terrein, een goede en noodzakelijke voorziening om De Flammert aantrekkelijk te houden. De Flammert huisvest onder meer bedrijven in de logistiek, bouw en maakindustrie en (waaronder HTSM) waar productie- en logistieke processen plaatsvinden. Een hoogwaardige digitale ontsluiting is, vooral in deze sectoren, steeds meer een prioritaire vestigingsvoorwaarde. • Een courante uitstraling is van belang om de bedrijven op De Flammert te houden. Gezien de gunstige ligging langs de N271 mag De Flammert gezien worden. De Flammert kent namelijk een aantal relatief nieuwe bebouwingen langs de provinciale weg en toonaangevende bedrijven waar de gemeente trots op kan zijn. Door De Flammert in het zicht te houden en niet te ‘verstoppen’ achter een groene haag zorg je ervoor dat het bedrijventerrein de aandacht en zichtbaarheid krijgt die het verdient.

• Naast een aanpak ‘naar binnen gericht’ zien we ook kansen om De Flammert als geheel sterker te profileren. Het gaat hier over het beeld dat partijen hebben van het terrein en de mogelijkheden die het terrein voor deze partijen biedt. Een heldere en toekomstgerichte profilering biedt diverse kansen: een prettige werkomgeving voor werknemers, een versterking van het imago van de (lokale) bedrijven, aantrekken van (toekomstige) arbeidskrachten en het past in het streven naar een klimaat-neutrale gemeente. • Direct aansluitend aan De Flammert bevindt zich een Natura 2000 gebied: de Maasduinen. De Flammert is een van de weinige bedrijventerreinen in Nederland dat direct grenst aan een dergelijk beschermd natuurgebied. Een uitbreiding van het bedrijventerrein in noordoostelijke richting is uitgesloten is. Dit biedt echter wel de unieke kans om de natuur te verbinden met het terrein. Werknemers waarderen over het algemeen een groene werkomgeving welke uitnodigt tot een wandeling tijdens de lunch.

38

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

D: Prioritering acties ondernemers Uitslag mentimeter Figuur 14: Priortering binnen het thema ‘veilig’

Bron: Ondernemerssessie 22 oktober 2021

Figuur 15: Priortering binnen het thema ‘duurzaam’

Bron: Ondernemerssessie 22 oktober 2021

39

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Figuur 16: Priortering binnen het thema ‘aantrekkelijk’

Bron: Ondernemerssessie 22 oktober 2021

40

41

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

E: Betrokken partijen Aanwezigen ondernemerssessies Voor de totstandkoming van het rapport zijn in diverse fases van het project ondernemers gevraagd om input te leveren. We spraken met hen over hun huidige vestigingslocatie, het ruimtegebruik, het beeld wat zij hebben van het bedrijventerrein en welke kansen en opgaven richting de toekomst zij zien. Tabel 8: Lijst van aanwezige ondernemers tijdens de ondernemerssessies # 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Begeleidingsgroep Meldon Plastics Buitelaar Houtconstructies BV Jan Linders Koppes Groep Derckx Opticare Reiniging Essing Motors Auto van Haren

Ondernemerssessie 19 mei Meldon Plastics Buitelaar Houtconstructies BV Jan Linders Koppes Groep Derckx Opticare Reiniging Franken Transport (VSDV) Hubo

Ondernemerssessie 22 oktober Meldon Plastics Buitelaar Houtconstructies Jan Linders Koppes Groep Derckx Opticare Reiniging Franken Transport (VSDV) Hubo Auto van Haren Doesburg Components Autoschade Bergen Houkol timmerbedrijf Essing Motors Vleeshouwerij Koppes

Inschrijvingen werkgroepen Tabel 9: Inschrijvingen werkgroepen De Flammert Veilig De Flammert

Duurzaam De Flammert

Aantrekkelijk De Flammert

Derckx Opticare Reiniging Jan Linders Buitelaar Houtconstructies BV Autobedrijf van Haren Houkol timmerbedrijf Franken Transport (VSDV) Koppes Groep

Derckx Opticare Reiniging Franken Transport (VSDV)

Derckx Opticare Reiniging Jan Linders Buitelaar Houtconstructies BV Houkol timmerbedrijf Franken Transport (VSDV) Koppes Groep Autoschade Bergen

Autoschade Bergen