Programma toekomstbestendig De Flammert DEF

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert Werkagenda met acties voor een veilig, duurzaam en aantrekkelijk bedrijventerrein

Stec Groep aan gemeente Bergen

Jasper Beekmans, Rick Meijerink & Marijn Gradussen 22 december 2021

2

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 1.2 1.3

2

2.4

3

5

13

Werkagenda............................................................................................ 13 Algemene acties ..................................................................................... 16 Veilig De Flammert ................................................................................ 17 Duurzaam De Flammert......................................................................... 18 Aantrekkelijk De Flammert .................................................................... 19

Aanbevelingen 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

5

Locatiepaspoort De Flammert................................................................. 5 Uitgangspositie en next economy potentie ........................................... 8 Positie op de levenscyclus ...................................................................... 8 Next economy potentie ........................................................................... 9 Ondernemers/eigenaren herkennen beeld en zien verbeteringsmogelijkheden .................................................................. 11 Conclusie ................................................................................................ 12

Toekomstbestendig De Flammert: acties en uitvoering 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

Aanleiding................................................................................................. 3 Aanpak ...................................................................................................... 3 Vervolg ...................................................................................................... 4

Uitgangssituatie De Flammert in beeld 2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.3

3

21

Koester bedrijventerrein De Flammert ................................................. 21 Gemeente aan zet: breng de basis op orde ......................................... 21 Ondernemers aan zet: start met acties waar energie voor is ............. 23 Capaciteit en financiële middelen nodig om uitvoering te borgen ... 23 Positieve communicatie over behaalde resultaten stimuleert ........... 24

Bijlagen

25

A: NEER-analyse

26

B: Kaartbeelden

31

C: Belangrijke thema’s: veilig, duurzaam en aantrekkelijk

35

D: Prioritering acties ondernemers

39

E: Betrokken partijen

41

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

3

1 Inleiding 1.1 Aanleiding Gemeente Bergen heeft in omgevingsvisie Bergen 2030 (2019) geschreven zich te willen profileren als ‘toekomstbestendige gemeente’. Dit betekent dat de gemeente een aantrekkelijke omgevingskwaliteit biedt voor wonen, werken en recreëren en voorziet in de eigen energiebehoefte. In de visie wordt de ambitie uitgesproken om koppelingen te leggen tussen de aanwezige groene kwaliteiten en de kansen op het gebied van duurzaamheid. Het programma VerduurSAMEN2030 beschrijft de ambitie om in 2030 energieonafhankelijk te zijn. Het Economisch programma Bergen 2030 (2019) zet in op een vitaal bedrijventerrein De Flammert, waar bestaande ondernemers zich thuis voelen en waar lege kavels opgevuld zijn met economie versterkende bedrijven. In het document staat opgenomen dat het economisch programma voor specifiek De Flammert een aanvullende uitwerking krijgt. De wensen van de huidige ondernemers voor nu en de toekomst staan centraal, alsmede kansen voor ontwikkeling van het terrein voor nieuwe ondernemers. Voorliggend programma geeft invulling aan deze gewenste uitwerking. Samen met het bedrijfsleven zijn belangrijke thema’s (zoals vastgoed, mobiliteit, duurzaamheid, veiligheid, onderhoud, organisatie) in beeld gebracht. Daarmee ontstaat een goed beeld van de opgaven en hoe gemeente en ondernemers hiermee aan de slag kunnen.

Bedrijventerrein De Flammert is het enige bedrijventerrein van de gemeente Bergen. Alleen al daarom is het van groot belang om het terrein optimaal te benutten. Verschillende bedrijven zijn gehuisvest op het terrein, van kleine bedrijvigheid tot enkele grotere spelers. Het terrein voorziet in een groot deel van de arbeidsplaatsen in de gemeente. De Flammert vertegenwoordigt daarmee een belangrijke sociaaleconomische waarde. Door de revitalisering in de jaren ’90 heeft het bedrijventerrein een belangrijke boost gekregen. Naar verwachting zijn in de komende jaren nieuwe publieke en private investeringen nodig om het terrein toekomstbestendig te maken. Dit moet ervoor zorgen dat het De Flammert zijn meerwaarde voor de gemeente behoudt dan wel versterkt.

1.2 Aanpak Het project is gestart met een startoverleg met de begeleidingsgroep en de gemeente, waarin het doel van het traject en het aanpak van het onderzoek is uiteengezet. Tijdens het startoverleg en aansluitend een schouw van het terrein (samen met gemeente) is een eerste verkenning gedaan naar de (private en publieke) investeringskansen voor kwaliteitsverbetering [stap 1]. Vervolgens is de uitgangspositie voor De Flammert vastgesteld op basis van onder andere de Next Economy Effectrapportage (NEER) [stap 2]. Met behulp van de NEER-analyse is inzicht verkregen in het huidig economisch functioneren (marktkwaliteit) en de toekomstpotentie van het bedrijventerrein. De concept uitkomsten zijn tijdens een online ondernemerssessie voorgelegd aan circa tien ondernemers. Samen zijn de eerste thema’s verkend voor het behoud en het versterken van de kwaliteit van De Flammert [stap 3]. Een en ander is beschreven in een concept programma [stap 4]. Hierna hebben we een verdiepende fysieke ondernemerssessie gehouden met als doel het opstellen van een concrete actielijst (als input voor een werkagenda) en de prioritering van deze acties. Dit is verwerkt met acties voor een veilig, duurzaam en aantrekkelijk bedrijventerrein [stap 5]. Tot slot zal het definitieve programma (voorliggend document) gepresenteerd worden aan de gemeenteraad [stap 6].

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

4

Figuur 1: Aanpak proces ‘Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert’

Bron: Stec Groep, 2021

1.3 Vervolg Met voorliggend ‘Programma voor een toekomstbestendig De Flammert’ wordt toegewerkt naar een hogere organisatiegraad en een versterking van het bedrijventerrein op de thema’s veilig, duurzaam en aantrekkelijk. Starten met een pilot parkmanagement Parkmanagement is een goed instrument om bepaalde acties uit de werkagenda te voeren en de organisatiegraad op het bedrijventerrein te vergroten. We adviseren om te starten met een pilot parkmanagement. Dit geeft de gemeente één aanspreekpunt voor het bedrijventerrein en dit werkt omgekeerd voor ondernemers hetzelfde. Parkmanagement is een goede manier om de huidige kwaliteit van het bedrijventerrein in stand te houden en op diverse plekken kwaliteitsimpuls te geven. Het ontzorgt ondernemers, het versterkt de samenwerking tussen verschillende stakeholders (waaronder de gemeente) en leidt tot een aantrekkelijker ondernemersklimaat. De parkmanagementorganisatie dient te bestaan uit een professionele parkmanager die samen met werkgroepen stappen zet in het versterken en toekomstbestendig maken van De Flammert.

5

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

2 Uitgangssituatie De Flammert in beeld UITGANGSPOSITIE DE FLAMMERT IN BEELD In dit hoofdstuk wordt de uitgangspositie van bedrijventerrein De Flammert in beeld gebracht. We starten met een beknopt overzicht van relevante locatiekenmerken. Vervolgens krijgen we aan de hand van de Next Economy Effectrapportage (NEER) breed inzicht in de huidige (sociaal)economische waarde/kwaliteit (ruimtelijk-economisch functioneren) en de toekomstpotentie voor next economy investeringsthema’s. De NEER-analyse brengt de uitgangspositie en (toekomst)waarde van het bedrijventerrein in beeld. In bijlage A is de NEER-analyse nader uitgewerkt. Voor kaartbeelden zie bijlage B. Verder komen de belangrijkste uitkomsten van de schouw, verdiepende analyses, interviews met ondernemers/vastgoedeigenaren, de digitale ondernemerssessie (19 mei 2021) en de fysieke ondernemerssessie (22 oktober 2021) aan bod.

2.1 Locatiepaspoort De Flammert Bergen (L) – De Flammert

Locatie & impressie

Bruto oppervlakte 42,95 hectare

Omvang

Vastgoedvoorraad Ruimtegebruik

Bereikbaarheid

Banen en vestigingen

Leegstand: 5.500 m2 (3,8% van de totale voorraad)

146.000 m2 bvo

Autobereikbaarheid Lokale weg

Netto uitgegeven 34,64 hectare

N-weg

Aantal arbeidsplaatsen (2020) 1.330

Floor Space Index 1:

Arbeidsintensiteit 2:

0,42

38 banen per hectare

Multimodaliteit

OV-bereikbaarheid

Niet aanwezig

Bus

Aantal bedrijfsvestigingen (2020) 45

De Floor Space Index (FSI) is de verhouding tussen het bebouwde vloeroppervlak en de netto uitgegeven oppervlakte van de locatie. De arbeidsintensiteit wordt bepaald door het totaal aantal werkzame personen op de locatie te delen door de netto uitgegeven oppervlakte.

1 2

6

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

De Flammert is een regulier-gemengd bedrijventerrein Bedrijventerrein De Flammert vervult een belangrijke economische functie voor de kern Nieuw-Bergen, de gemeente Bergen en voor regio Noord-Limburg. Het terrein is goed voor circa 1.330 banen verspreid over circa 45 bedrijfsvestigingen. De Flammert is goed bereikbaar via de N271 en heeft een netto omvang van ruim 34 hectare. Het terrein kan worden getypeerd als een lokaal en regulier gemengd bedrijventerrein in een groene omgeving. De Flammert biedt ruimte aan lokaal MKB (waaronder ook beperkt detailhandel), maar huisvest ook een aantal grotere bedrijven met meer dan 100 werknemers, te weten: het regionale distributiecentrum en hoofdkantoor van Jan Linders, MGG Netherlands, Doesburg Components en Franken Transport (VSDV Groep). Op het terrein zijn ook specifieke functies en voorzieningen gevestigd. SPECIFIEKE FUNCTIES/VOORZIENINGEN AANWEZIG OP DE FLAMMERT Naast reguliere bedrijfsfuncties zijn ook specifieke functies/voorzieningen aanwezig op de Flammert. Denk aan een ambulancepost, de brandweer, gemeentewerf plus een aantal standplaatsen voor woonwagens. De Flammert huisvest tevens publiekstrekkende functies, zoals een Ballorig (indoorspeeltuin), Hubo (bouwmarkt) en een publiek tankstation. Figuur 2: Sectorverdeling banen (boven) en vestigingen (onder) op De Flammert

600 0%

10%

10 0%

10%

20%

590 30%

40%

50%

15 20% 30% 40% Industrie Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten

60%

70%

9 50%

65 55 20 80%

90%

7

60% 70% 80% 90% Logistiek en groothandel ICT, zakelijke en overige dienstverlening

100%

4 100%

Bron: Etil; Vestigingenregister Limburg, 2020; bewerking Stec Groep, 2021

Zeer belangrijke economische functie voor gemeente Bergen Ten opzichte van 2011 is het aantal banen met circa 10% gestegen. Het aantal banen is goed voor circa 30% van de totale werkgelegenheid in de gemeente Bergen. De werkgelegenheid bevindt zich voornamelijk in de industrie (circa 600 banen). De diversiteit binnen deze sector is groot. Denk aan de vervaardiging van diverse producten zoals metaal-staal bewerking en kunststofontwikkeling. Naast de werkgelegenheid in de industrie zijn er ook veel banen aanwezig in de groot- en detailhandel (circa 530) en aanverwante logistiek (ongeveer 115 banen). Denk aan het hoofdkantoor van Jan Linders en de logistieke activiteiten die Franken Transport (VSDV Groep) verzorgt als huisvervoerder van Jan Linders Supermarkten. De bedrijven op De Flammert genereren naast directe banen ook indirecte werkgelegenheid. Gemiddeld genomen is de multiplier circa 1,4. Dit betekent dat voor iedere baan op het bedrijventerrein er 0,4 baan extra ‘gecreëerd’ wordt elders (grotendeels in de gemeente of regio). Naar schatting gaat het om circa 500 indirecte banen. Denk hierbij aan leveranciers, maar ook aan verzorgende bedrijvigheid (ICT, schoonmaak, bakker, accountancy, onderhoud, beveiliging). De Flammert vertegenwoordigt meer belangen dan alleen de economische belangen.

Denk aan sponsering van het lokale verenigingsleven en de sociale waarde van werkgelegenheid voor mensen, nadrukkelijk ook voor mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, praktisch opgeleiden, kleine zelfstandigen (ongeveer 20 vestigingen), scholieren en studenten die stageplekken vinden op het bedrijventerrein.

7

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Vastgoed op De Flammert vertegenwoordigd waarde van indicatief circa € 55 tot € 60 miljoen Het vastgoed op De Flammert vertegenwoordigt veel vastgoedwaarde. Indicatief gaat het in totaliteit om zo’n € 55 tot € 60 miljoen. Uit onze adviespraktijk weten we dat op een gemiddeld bedrijventerrein afname van kwaliteit gepaard zal gaan met een waardedaling. Wanneer de kwaliteit van De Flammert afneemt staat er bij een waardedaling van 10% dus al snel € 5,5 miljoen vastgoedwaarde op het spel. Omgekeerd is ook een waardestijging van het bedrijventerrein mogelijk. Verouderd (incourant) vastgoed wat aan het einde van de economische levensduur is gekomen kan na vernieuwbouw of sloop-nieuwbouw een kwaliteitsimpuls teweegbrengen op deelgebied niveau. Private investeringen in vastgoed dragen bij aan de toekomstbestendigheid van het bedrijventerrein. Denk aan het opknappen/vernieuwen van panden met verouderde uitstraling en vergroening voor een gezonde, prettige en aantrekkelijke werkomgeving. DE FLAMMERT GOED VOOR JAARLIJKS RUIM TWEE TON AAN OZB-INKOMSTEN De vastgoedwaarde van De Flammert heeft een directe relatie met OZB-inkomsten van gemeente Bergen. Het huidige aandeel van het bedrijventerrein in de ‘WOZ-waarde niet woningen’ bedraagt naar schatting ruim een kwart. De Flammert vertegenwoordigd in die situatie jaarlijks ruim € 230.000 aan OZBinkomsten, zo berekenen we.

Dit staat gelijk aan circa 10% van de totale OZB-inkomsten van de gemeente. Geen uitgeefbare kavels meer beschikbaar, wel (her)ontwikkelingslocaties Op het bedrijventerrein is er geen uitgeefbare grond meer beschikbaar. Het vastgoed op De Flammert heeft grotendeels een functionele uitstraling. In het zuidwestelijk deel (rond de N271) zijn recent enkele moderne bedrijfspanden met een aantrekkelijke uitstraling gerealiseerd. Het beeld met betrekking tot de intensiteit van de bebouwing is tweeledig. Aan de ene kant is er op diverse plekken op het bedrijventerrein sprake van een hoge bebouwingsdichtheid. Concrete voorbeelden zijn de kavels van Jan Linders, Meldon Plastics en Limburgia Bouwbeslag. Anderzijds zijn er ook plekken met een lage bebouwingsdichtheid. Deze vinden we vooral terug aan de zuid-westzijde van het bedrijventerrein. Concrete voorbeelden zijn het voormalige Berli terrein en tweetal een braakliggende kavels naast de Hubo (ontwikkelingslocaties) waarvan één locatie wordt bebouwd. Het voormalige Berli terrein wordt aangeboden op Funda in Business. Het verpauperde bedrijfspand heeft een oppervlakte van circa 5.500 m2. Het perceel heeft daarentegen een omvang van bijna 3 hectare (circa 29.500 m2). De huidige juridisch-planologische mogelijkheden op het bedrijventerrein zorgen ervoor dat intensiever ruimtegebruik momenteel niet overal eenvoudig te realiseren is.

De maximale bouwhoogte bedraagt 12 meter. Het bebouwingspercentage bedraagt maximaal 60% (met enkele uitzonderingen van 80%), waar op vergelijkbare bedrijventerreinen een bebouwingspercentage van 80% veelal marktconform is. In de Visie Bedrijventerreinen Noord Limburg staat de ambitie dat de ruimtevraag van bedrijven eerst op de huidige kavel (intensiveren) opgevangen kan worden door bestemmingsplannen aan te passen en mogelijkheden te verruimen. Dit kan wellicht ook op De Flammert uitkomst bieden indien bedrijven (op eigen kavel) willen uitbreiden, mits dit geen afbreuk doet aan de ruimtelijke kwaliteit. Intensivering moet niet leiden tot extra verstening en ten koste gaan van ruimte voor parkeren en groen). Tabel 1: Planologische mogelijkheden Bergen (L) – De Flammert

Planologische mogelijkheden

Milieucategorie t/m 3.2 (met uitzondering van enkele percelen met de mogelijkheid voor milieucategorie 4)

Bron: Ruimtelijkeplannen.nl, 2021

Bouwhoogte

Bebouwingspercentage

Max. 12 meter

Max. 60% (met uitzondering van enkele percelen met een percentage van 80%)

8

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Leegstand bedrijfsvastgoed onder frictieniveau We constateren dat het vastgoedaanbod op De Flammert zeer beperkt is. In totaal wordt er 5.500 m² aangeboden in één object; het voormalige Berli pand (Bron: Funda in Business). Het Berli-pand is incourant en het perceel oogt rommelig. De leegstand bedraagt daarmee ongeveer 4% (exclusief verborgen leegstand). Dit maakt dat de leegstand onder een gezond frictieniveau (5 á 6%) ligt.

2.2 Uitgangspositie en next economy potentie De actuele uitgangspositie van De Flammert beschrijven we aan de hand van de Next Economy Effect Rapportage (NEER). Voor een uitgebreide toelichting en scores, zie bijlage A. Het NEER-model biedt inzicht in de (sociaal)economische waarde van bedrijventerreinen en de next economy potentie. Figuur 3: Foto’s locatieschouw De Flammert

Bron: Locatieschouw Stec Groep, 17 februari 2021

2.2.1 Positie op de levenscyclus De Flammert van grote sociaaleconomische waarde voor Bergen Uit de NEER blijkt dat bedrijventerrein De Flammert van groot belang is voor de economie in gemeente Bergen. Het terrein met 1.330 arbeidsplaatsen vertegenwoordigt een (indicatieve) toegevoegde waarde van ruim 94 miljoen euro per jaar. Naast een flinke bijdrage in toegevoegde waarde, is ook de sociale waarde van een traditioneel gemengd bedrijventerrein als de Flammert groot. Denk aan lokale werkgelegenheid, lokaal ondernemerschap voor zzp’ers en MKB, innovatievermogen, stageplekken voor scholieren en studenten en arbeidsplaatsen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Figuur 4: Economisch functioneren op basis van ‘levenscyclus bedrijventerrein’

Bron: Stec Groep, 2021

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

9

TOELICHTING ECONOMISCHE LEVENSCYCLUS Wanneer een bedrijventerrein op de markt komt, dan heeft een bedrijventerrein een kwaliteitsniveau (zowel ruimtelijk, technisch als economisch) dat past bij het type bedrijven en het segment waarop dit terrein zich richt. Met andere woorden: het ene terrein heeft een heel hoogwaardig kwaliteitsniveau en mikt op het topsegment van de bedrijfsruimtemarkt, het andere terrein is vooral een functioneel verzorgd milieu voor het gros van de bedrijfsruimtevraag. In de praktijk loopt de kwaliteit van de bedrijventerreinen in de jaren daarna langzaam terug. Het bedrijventerrein, en ook het vastgoed op dat terrein, gaat op die manier door verschillende fasen van de levenscyclus. Naarmate het terrein ouder wordt zijn ingrepen nodig om de kwaliteit en functionaliteit op niveau te houden. Zie ook bijlage A. Kwaliteit De Flammert loopt langzaam terug en duurzame ingrepen zijn nodig Op basis van verschillende objectief meetbare data en een locatieschouw is De Flammert beoordeeld. De uitgangspositie het bedrijventerrein is prima. De economische waarde is relatief hoog, maar er zijn wel ingrepen nodig om het bedrijventerrein toekomstbestendig te maken. De huidige waarde (marktkwaliteit) van De Flammert is uitgedrukt in een score 3. De gemiddelde score van een bedrijventerrein is 50%. De Flammert heeft een score van 57%.

Daarmee bevindt het bedrijventerrein zich in begin fase II van de economische levenscyclus. Op het onderdeel marktwaarde en vastgoed scoort het terrein het laagst. De Flammert is een terrein wat langzamerhand ouder wordt en zonder ingrepen afglijdt naar het einde van fase II, maar economisch momenteel nog goed presteert. De leegstand is beperkt, het aantal banen is toegenomen en de algehele kwaliteit van het vastgoed voldoet. Tegelijkertijd staat de ruimtelijke kwaliteit en uitstraling van het bedrijventerrein inclusief de interne bereikbaarheid onder druk, onder meer vanwege de hoge parkeerdruk en de ‘versteende’ omgeving (en daardoor kans op wateroverlast en hittestress). Duurzame ingrepen zijn belangrijk om het terrein toekomstbestendig te maken. De aandacht moet vooral uitgaan naar (duurzaam) beheer en onderhoud en lichte tot zwaardere ingrepen.

De opgaven liggen op het vlak van: • De interne ontsluiting (voorkomen verkeersoverlast en verbetering bewegwijzering en het versterken van de verkeersveiligheid); • Verduurzaming van het bedrijfsvastgoed en een klimaatbestendige omgeving, zowel in de openbare ruimte als op private kavels (aanwezige groenstructuren zijn over het algemeen van matige kwaliteit); • Verduidelijken van de scheiding tussen publiek/privaat en vernieuwde publiek-private afspraken over parkeren; • Investeringen om veroudering en verrommeling tegen te gaan (matig onderhoud vraagt om nieuwe investeringen door eigenaren in pand/kavel en goed beheer (zoals parkmanagement) 2.2.2 Next economy potentie De Flammert heeft een hoge potentie om in te spelen op next economy trends Met het NEER-model bekijken we – naast de huidige fase op de economische levenscyclus – ook in hoeverre bedrijventerreinen zijn uitgerust om de transitie naar ‘next economy’ te kunnen maken. The next economy potentie is wederom uitgedrukt in een score 4. Het gros van de bedrijventerreinen in Nederland zit op dit moment op het potentieniveau ‘basis’. De Flammert scoort hoger. Het terrein heeft een gemiddelde next economy (NE) potentie van 46%. Daarmee heeft het terrein een ‘hoog’ potentieniveau. Er zijn op De Flammert al relatief veel randvoorwaarden aanwezig om stappen te zetten richting next economy.

Let op: NE-potentie is geen oordeel over de kwaliteit of het economisch belang van het terrein. De NEpotentie moet daarom vooral worden gezien als een aanvulling op het economisch functioneren. De scores op hoofdindicatoren A (Economie & werkgelegenheid), B (Marktwaarde & vastgoed) en C (Marktconforme werkomgeving & bereikbaarheid) uit het NEER-model geven gezamenlijk de positie van het bedrijventerrein op de levenscyclus bedrijventerreinen. 4 De scores op hoofdindicatoren D (Energietransitie & klimaatadaptatie), E (Automatisering & digitalisering) en F (Circulaire economie) tonen de potentie en kansen die het terrein heeft om in te kunnen spelen op de trends en ontwikkelingen. 3

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

10

Figuur 5: Next economy potentie

Bron: Stec Groep, 2021

Grote potentie op het gebied van automatisering, digitalisering en robotisering De Flammert beschikt over een relatief grote potentie op het gebied van automatisering, digitalisering en robotisering en in iets mindere mate in energietransitie en duurzaamheid. Om in te kunnen spelen op de eerste trend is het van belang dat bedrijven blijven investeren in innovatie. Daarbij is in het bijzonder bij de verbinding tussen bedrijven veel winst te behalen. De sectoren logistiek en de maakindustrie (waaronder HTSM 5) staan sterk onder invloed van de next economy trends. Op De Flammert zijn beide sectoren sterk vertegenwoordigd. Om efficiëntere en innovatievere productie- en logistieke processen te realiseren is het van belang dat er technologische ontwikkelingen (door automatisering, digitalisering en robotisering) plaatsvinden. AUTOMATISERING EN ROBOTISERING OM TE GROEIEN IN PRODUCTIE EN TOEGEVOEGDE WAARDE In de productiesector en de logistiek zien we robots steeds meer (routine)werkzaamheden overnemen. Dit is nodig om de productie en toegevoegde waarde te kunnen blijven verhogen en om (internationaal) concurrerend te blijven. Dit zorg regelmatig voor een groter ruimtebeslag. Ook in de logistieke sector wordt in de aankomende jaren een sterke automatiserings- en robotiseringsslag verwacht, evenals in de bouwsector waar er een verschuiving plaatsvindt naar steeds meer prefab-productie.

Dit alles leidt tot de verdere opkomst en groei van smart industry & smart logistics. Denk aan nieuwe geautomatiseerde productielijnen, waarbij automatisering en gegevensuitwisseling aan industriële productie en logistieke processen worden gekoppeld via slimme sensoren, big data, robots, et cetera. Bestaande producten en processen worden hierdoor slimmer en efficiënter. Dit betekent dat op terrein- en locatieniveau hogere eisen worden gesteld aan de digitale infrastructuur. Daarnaast is kwalitatief hoogwaardig geschoold personeel nodig voor het begeleiden en programmeren van complexe (productie)processen. Hoogwaardige digitale ontsluiting is steeds vaker een prioritaire vestigingsvoorwaarde voor bedrijven. Op De Flammert is onlangs glasvezel aangelegd, iets wat bijdraagt aan een sterke digitale infrastructuur. Verder beschikt De Flammert over de juiste randvoorwaarden om in potentie goed aan te kunnen haken bij de landelijk en lokale energie- en duurzaamheidsambities. Een bedrijventerrein is een kansrijke locatie voor decentrale energieopwekking. Op De Flammert ligt de potentie in energieopwekking op de daken. Met het volleggen van het pand van Jan Linders kan in potentie zo’n 50% van het huidige energieverbruik van heel De Flammert worden opgewekt. Momenteel zijn er helaas wel bottlenecks in de energie-infrastructuur.

We doelen vooral op de beschikbare netcapaciteit voor teruglevering van opgewekte energie. De netcongestie is een belangrijk aandachtspunt naar de toekomst. Mogelijk liggen er kansen in het organiseren van een lokaal net (smart grid) of lokale opslag (mega batterij). Ook op het gebied van duurzame mobiliteit liggen mogelijkheden. Hierbij kan gedacht worden aan laadpalen voor elektrische (vracht)auto’s, deelmobiliteit en het stimuleren van fietsverkeer (e-bike). Voor het stimuleren is een werkgeversaanpak gewenst. Regionaal is hiervoor een project in voorbereiding 6.

De sector High Tech Systemen en Materialen (HTSM) is een Nederlandse topsector en ontwikkelt en produceert hoogwaardige eindproducten, halffabricaten, componenten en materialen. 6 Op het gebied van ‘smart mobility’ lopen in de regio al diverse projecten (o.a. Smartwayz en Trendsportal). 5

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

11

Op De Flammert lijkt minder potentie aanwezig om een grote bijdrage te leveren aan transitie naar een circulaire economie. De randvoorwaarden en het type bedrijvigheid leent hier zich hier niet direct voor. Op de Flammert zien we dat vooral bouwbedrijven en bedrijven in de voedingsmiddelenindustrie/kunststof kunnen een bijdrage kunnen leveren. De ruimtelijke randvoorwaarden (gebruiksmogelijkheden) zijn echter veelal beperkt, terwijl circulaire initiatieven doorgaans vragen om voldoende milieu(hinder)ruimte.

2.3 Ondernemers/eigenaren herkennen beeld en zien verbeteringsmogelijkheden Op De Flammert is gesproken met de begeleidingsgroep en tijdens de schouw zijn een aantal individuele interviews 7 afgenomen. Daarnaast hebben er een tweetal ondernemerssessies plaatsgevonden. Daarbij kwamen verschillende onderwerpen aan bod: het functioneren van het bedrijf op de huidige plek, beoordeling van de kwaliteit van het bedrijventerrein, de toekomstplannen van bedrijf/eigenaar (zoals uitbreidingsplannen of investeringen), kansen en opgaven en samenwerking (bedrijven onderling en tussen gemeente en het bedrijfsleven). Bij de eerste ondernemerssessie waren zeven bedrijven aanwezig, in de tweede ongeveer 15 bedrijven. Dit waren grotere beeldbepalende bedrijven en eigenaren (denk aan Jan Linders, Meldon Plastics, Doesburg Components en Franken Transport) als middelgrote bedrijven (zoals Derckx Opticare, Auto van Haren, Koppes Groep, Buitelaar Houtconstructies en Hubo) en zzp’ers. Ondernemers zijn sterk lokaal verbonden en redelijk tevreden over eigen functioneren… Uit de gesprekken en sessies blijkt dat de ondernemers/vastgoedeigenaren op De Flammert over het algemeen, enkele uitzonderingen daargelaten, erg tevreden zijn over de eigen locatie. Ook blijkt uit de interviews een sterke lokale binding met Nieuw Bergen.

Een aantal ondernemers woont op De Flammert in een bedrijfswoning, waardoor deze binding wordt versterkt. Ondernemers blijven ook in de toekomst graag op De Flammert ondernemen, vanwege de roots van het bedrijf, gedane investeringen en het personeelbestand uit Nieuw Bergen en (directe) omgeving. Uit een interactieve peiling tijdens de eerste ondernemerssessie blijkt ook dat het gros van de bedrijven vindt dat zijn pand schoon, heel en veilig is. Niet iedereen weet echter wat de (commerciële) waarde van het pand is en hoe deze waarde te verhogen. …en zien vooral verbeteringsmogelijkheden voor het bedrijventerrein De ondernemers zijn kritisch over een aantal aspecten op het bedrijventerrein. Als verbeterpunt wordt genoemd de interne ontsluiting en de verkeersveiligheid. Ook de vermindering van parkeerproblematiek en nieuwe investeringen (publiek en privaat) in de groenstructuur en uitstraling van kavels/panden wordt veelvuldig genoemd. Naast een verbeterde interne ontsluiting van De Flammert (bewegwijzering) kan het beheer en de kwaliteit van de openbare ruimte, met name de groenstroken, een stevige impuls gebruiken. Tot slot moet als uitgangspunt dienen dat het bedrijventerrein meer en op een aantrekkelijkere manier zichtbaar moet zijn vanaf de N271.

INTERACTIEVE PEILING ONDERNEMERSSESSIES 19 MEI EN 22 OKTOBER 2021 Op 22 oktober 2021 is in het kader van het Programma en werkagenda De Flammert een ontbijtsessie (fysieke ondernemerssessie) georganiseerd. De sessie op 19 mei was digitaal. Circa 15 ondernemers en vastgoedeigenaren van De Flammert waren bij de ontbijtsessie aanwezig (ongeveer een derde van alle bedrijven op het terrein). Tijdens de fysieke sessie werd onder andere een interactieve peiling gehouden. Dit leverde o.a. de volgende uitkomsten op: • Met name de verkeersveiligheid wordt als een belangrijke opgave gezien voor De Flammert. Het gaat hierbij volgens de ondernemers over de entree die als onveilig ervaren wordt als zowel over de interne verkeersveiligheid. • Bereikbaarheid is daarbij ook een aspect wat de nadruk heeft. De routing op het terrein is momenteel niet optimaal. Dit kan verbeterd worden met duidelijkere bebording. • Ondernemers zien graag dat het openbaar groen beter en intensiever onderhouden wordt zodat de uitstraling van het terrein op peil blijft.

7

Er is gesproken met de volgende bedrijven: Kozijndeluxe, Franken Transport (VSDV) en Doesburg Components.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

12

Investeringen in uitstraling en functionaliteit huidige locatie op komst Bedrijven hebben aangegeven op korte termijn, binnen nu en 3 jaar, plannen te hebben om te investeren in uitstraling, functionaliteit en verduurzaming op huidige vestigingslocatie. Dit van essentieel belang, omdat het uitblijven van investeringen op termijn zal leiden tot verloedering en leegstand. Leegstand ontstaat in de meeste gevallen wanneer bedrijfspanden, kavels en de locatie als geheel incourant zijn en niet goed meer aansluiten bij de eisen en wensen van de doelgroep, die bijvoorbeeld voortkomt uit (next economy)trends en ontwikkelingen zoals toenemende robotisering & automatisering en de energietransitie. Veel ondernemers vinden tot slot dat de organisatiegraad en betrokkenheid op De Flammert vergroot moet worden. Een groter draagvlak is nodig om verdere stappen te zetten met concrete investeringen.

2.4 Conclusie De Flammert biedt voor de gemeente Bergen een prima vestigingsmilieu voor zowel kleinschalige (MKB) bedrijven en enkele grotere spelers. Zoals ook omschreven in de NEER is de economische waarde van het terrein relatief hoog, het aantal banen is in de afgelopen tien jaar toegenomen en de leegstand is beperkt. Het terrein kent wel een aantal aandachtspunten. De NEER-analyse, verdiepende analyses, sessies en locatieschouw laten zien dat: • Economische veroudering van het vastgoed zichtbaar is door het uitblijven van investeringen; • Intensivering mogelijk is, maar hiervoor ook verruiming nodig is in het planologische regiem 8; • Meer gedeeld eigenaarschap gewenst is en daarmee een hogere organisatiegraad; • Een aantrekkelijke uitstraling van belang is voor de toekomstbestendigheid; • De interne en externe ontsluiting en verkeersveiligheid extra aandacht verdient; • Veel verharding en weinig privaat groen op het terrein aanwezig is; • Ondernemers aangeven te willen investeren in verduurzaming; • Scheiding tussen publiek en privaat niet altijd duidelijk is; • In een aantal deelgebieden de parkeerdruk hoog is. Er ligt dus zeker een revitaliseringsopgave. Revitalisering is een middel om een terrein dat met veroudering kampt, weer een zetje in de goede richting te geven.

Met meer gedeeld eigenaarschap en effectieve maatregelen is een waardesprong mogelijk van zo’n 10 tot 20% (in vastgoedwaarde, banen en spin-off). Een strategie gericht op het zoveel mogelijk opsporen en aanjagen van private actie, investeringsen samenwerkingsmogelijkheden, in combinatie met gerichte ingrepen in de publieke ruimte, is voor De Flammert effectief verwachten we. Het borgen, dan wel versterken van de waarde van het terrein is een gezamenlijke uitdaging, voor zowel ondernemers, eigenaren, als voor de gemeente. Immers, een en ander houdt elkaar in stand. Gezamenlijk komen tot een heldere toekomststrategie is van wezenlijk belang om het terrein op niveau te houden en toekomstbestendig te maken. Een concrete werkagenda met acties is nodig om De Flammert een kwaliteitsimpuls te geven. Gezamenlijk staan ondernemers/vastgoedeigenaren en de gemeente aan de lat om te zorgen dat het bedrijventerrein haar kwaliteiten behoudt en verder verduurzaamt. Een investeringsgerichte aanpak is de basis om samen te werken aan een toekomstbestendig bedrijventerrein. De focus ligt op het gezamenlijk investeren door gemeente én ondernemers/vastgoedeigenaren. Door samen acties op te stellen krijgt dit draagvlak.

Het is zaak om de planologische gebruiksmogelijkheden zo goed mogelijk te matchen met de behoefte van de ondernemers (mits ruimtelijk mogelijk en gewenst).

8

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

13

3 Toekomstbestendig De Flammert: acties en uitvoering TOEKOMSTBESTENDIG DE FLAMMERT: ACTIES EN UITVOERING In dit hoofdstuk maken we de vertaalslag van huidig De Flammert naar een toekomstbestendig De Flammert middels een werkplan met concrete acties: generiek en voor De Flammert op drie thema’s (Veilig, Duurzaam en Aantrekkelijk). Dit plan bestaat uit publiek-private acties en te nemen maatregelen. De publieke en private acties zijn geprioriteerd tijdens de fysieke ondernemersbijeenkomst op 22 oktober 2021. We hebben goed geluisterd naar de wensen van ondernemers/vastgoedeigenaren. Gemeente Bergen en het bedrijfsleven gaan op basis hiervan verder richting de uitvoeringsfase.

3.1 Werkagenda Deze werkagenda is de start voor een kwalitatief sterk, duurzaam en toekomstbestendig De Flammert. De focus van het Programma ligt naast publieke investeringen waar nodig (de basis op orde) vooral op het uitvoeren van private investeringen door ondernemers en vastgoedeigenaren. Basisvoorwaarde: samenwerking en organisatiegraad Om resultaten te boeken en te werken aan een vitaal en toekomstbestendig bedrijventerrein hebben ondernemers en de gemeente elkaar nodig. Uit onze adviespraktijk weten we dat één basisvoorwaarde cruciaal is voor het slagen van projecten: samenwerking (en organisatie). Succesfactor bij verduurzaming en het toekomstbestendig maken van De Flammert is een goede organisatiegraad van de gevestigde ondernemers. Op een goed georganiseerd bedrijventerrein is het makkelijker om de economische en maatschappelijke opgaven en transities op te pakken. Dit levert immers direct schaal- en daarmee kostenvoordelen op en bovendien is een goed georganiseerd terrein een volwaardige en effectieve gesprekspartner voor de gemeente, maar ook provincie, netbeheerder en omgevingsdienst. Momenteel heeft de Contactgroep De Flammert (een afvaardiging van enkele grote bedrijven) tweemaal per jaar overleg met de gemeente Bergen. In de uitvoeringsfase van het programma voor De Flammert is een hogere organisatiegraad gewenst.

We constateren dat ondernemers geïnteresseerd zijn in samenwerking en dat er opgaven liggen die gezamenlijk opgepakt kunnen worden. Organisatie: pilot parkmanagement Partnerschap tussen overheid en bedrijfsleven en afstemming (communicatie) tussen beide partijen is essentieel. Dit wordt vaak als vanzelfsprekend beschouwd, maar dit is het zeker niet. Naast de specifieke acties benoemen we in dit hoofdstuk daarom een aantal algemene, randvoorwaardelijke, acties die nodig zijn om samen te werken aan een toekomstbestendig De Flammert. Zo zien we het inrichten van een vorm van organisatie als absolute basisvoorwaarde voor de versterking van De Flammert. Het opstarten van een pilot parkmanagement is daarom de eerste vervolgstap. Een goed functionerend parkmanagement is geen doel op zich, maar vooral een middel om andere doelen op het bedrijventerrein te halen. Welke doelen dit zijn moet samen met de ondernemers en andere stakeholders (waaronder de gemeente) worden bepaald. Wanneer de organisatiegraad en binding van ondernemers op De Flammert wordt vergroot, ontstaat een effectieve gesprekspartner die ‘gedragen’ aan de slag kan gaan met de acties uit de werkagenda.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

14

ORGANISATIE EN SAMENWERKING ALS VLIEGWIEL VOOR NIEUWE PROJECTEN Meer organisatie en samenwerking kunnen dienen als vliegwiel om (collectieve) initiatieven te faciliteren en met elkaar in gesprek te zijn. Het is belangrijk om te starten met kansrijke initiatieven die dienen als vliegwiel voor nieuwe projecten. Door resultaten te boeken ontstaat enthousiasme en is er meer draagvlak om vervolgstappen te zetten. Acties voor een veilig, duurzaam en aantrekkelijk bedrijventerrein De werkagenda beschrijft acties en maatregelen op drie hoofdthema’s: veilig, duurzaam en aantrekkelijk. Deze thema’s zijn van groot belang voor behoud – en waar mogelijk versterking – van de kwaliteit van De Flammert. Het gaat om thema’s waar ondernemers/vastgoedeigenaren opgaven (kansen of knelpunten) ervaren. De thema’s zijn tijdens de twee ondernemerssessies besproken. In bijlage C gaan we dieper in op de opgaven. Dit als achtergrond en aanleiding voor de gekozen acties in dit hoofdstuk. Uitvoering acties: verantwoordelijkheid Het is belangrijk dat De Flammert en het bedrijfsvastgoed toekomstwaarde behouden en klaar zijn voor de ‘next economy’. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt gezamenlijk bij ondernemers en vastgoedeigenaren, collectieven van ondernemers en de gemeente.

Alle acties zijn vertaald in concrete doelen en zijn uitgewerkt naar resultaten, betrokken partijen, fasering in de tijd en indicatieve kosten. Bij veel acties is gezamenlijk optrekken van gemeente en ondernemers nodig. Wanneer de gemeente prioritaire trekker is betekent dit niet per definitie dat zij ook verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de actie. De trekker kan coördineren, stimuleren en faciliteren. De verantwoordelijkheid voor veel acties ligt zeker ook bij de andere stakeholders: parkmanagement, georganiseerd bedrijfsleven en individuele bedrijven. We geven dit aan per actie. Uitvoering acties: prioriteit Om de werkagenda zo uitvoerbaar mogelijk te maken hebben we middels bureauexpertise en de input van ondernemers 9 voor elk thema (veilig, duurzaam en aantrekkelijk) drie prioritaire acties omschreven. We vinden het verstandig om te prioriteren op een aantal kansrijke acties per thema en deze sterk uit te voeren, in plaats van per thema veel acties te benoemen en deze maar half uit te voeren. Binnen een actie is het mogelijk dat deze uit meerdere kleinere en concretere acties bestaat. Uitvoering acties: doorlooptijd De gemeente en ondernemers/vastgoedeigenaren gaan met de werkagenda aan de slag. De doorlooptijd de van acties verschilt steeds.

We onderscheiden hierin vier categorieën: • Quick-wins: acties die snel resultaat kunnen opleveren (< 6 maanden); • Korte termijn: acties die binnen 2 jaar resultaat op kunnen leveren; • Middellange termijn: acties die over 2-5 jaar resultaat kunnen opleveren; • Continu: acties die doorlopend aandacht verdienen. Uitvoering acties: parkmanagement & werkgroepen Om daadwerkelijk over te gaan tot uitvoering van de verschillende acties kan parkmanagement een belangrijke bijdrage leveren in het mobiliseren van partijen, het creëren of uitbouwen van draagvlak en waar nodig acties verder te concretiseren. Landelijk zien we dat een parkmanagementorganisatie wordt ingezet als organisatievorm die dient als schakel tussen ondernemers en de overheid (gemeente). Per actie (of thema) kunnen werkgroepen gevormd worden. Onder leiding van een professionele parkmanager die goed contact heeft met de gemeente kunnen de acties tot uitvoering gebracht worden. Tijdens de tweede (fysieke) ondernemerssessie hebben diverse mensen zich aangemeld voor een werkgroep, deze verdeling is te vinden in bijlage E.

9

De prioritering van de ondernemers zoals aangegeven tijdens de ondernemerssessie (22 oktober 2021) is opgenomen in bijlage D.

15

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Tabel 2: Samenvattend schema van de acties op bedrijventerrein De Flammert Thema Algemeen

Actie

Trekker

Doorlooptijd

Prioriteit

Opstarten pilot parkmanagement (en uitvoering geven aan werkagenda)

Gemeente

Korte termijn / continu

***

Verhogen van de organisatiegraad

Parkmanager en ondernemers (o.a. Contactgroep De Flammert)

Continu

**

Communiceren over (publieke) acties en/of investeringen

Parkmanager en gemeente

Continu

**

Realiseren bewegwijzering

Gemeente en parkmanager

Quick-win

***

Uitvoeren integrale verkeersstudie (inclusief advies over uitvoeringsmaatregelen)

Gemeente

Middellange termijn

***

Afspraken maken over parkeervoorzieningen

Gemeente en ondernemers

Continu

*

Stimuleren duurzame mobiliteit

Ondernemers

Korte termijn

***

Benutten van de zonnepotentie

Ondernemers en eigenaren

Middellange termijn

**

Promoten energiebesparing in panden

Gemeente, parkmanager, ondernemers en eigenaren

Middellange termijn

*

‘Vergroenen’ voor een prettig werkklimaat

Gemeente en vastgoedeigenaren

Korte termijn / continu

***

Zichtbaar maken de Flammert

Ondernemers

Middellange termijn

**

‘Op maat’ maken gebruiksmogelijkheden

Gemeente op initiatief van ondernemers

Continu

*

Veilig

Duurzaam

Aantrekkelijk

Beoogd eindresultaat Het oprichten van een parkmanagementorganisatie op De Flammert dat de acties uit de werkagenda opgepakt en zorgt voor meer slagkracht om met gemeente en ondernemers te werken aan de uitvoering. Een samenwerkingsverband tussen de ondernemers en de gemeente realiseren, die als basis dient voor een sterk parkmanagement. Positieve communicatie over behaalde resultaten, maar ook heldere communicatie over welke acties er gaan plaatsvinden. Het bestemmingsverkeer heeft aan de ingang van het terrein beter zicht op de routing van het bedrijventerrein. O.a. vrachtwagens hoeven daardoor minder te keren, wat het aantal verkeersonveilige situaties verkleint. Met uitvoeringsmaatregelen wordt De Flammert een betere bereikbare en verkeersveiligere locatie. Het bedrijventerrein is ook per fiets of voet veilig begaanbaar. Minder/geen parkeren in de openbare ruimte (lees: in bermen en op de stoep). Dit heeft een positief effect op de verkeersveiligheid op het terrein. Hierdoor is het ook terrein beter bereikbaar voor (vracht)bestemmingsverkeer (manoeuvreren wordt makkelijker). Elektrisch vervoer stimuleren door meer elektrische laadpalen op het terrein. Daarnaast het creëren van een infrastructuur die het gebruik van de fiets stimuleert. De opwekking van duurzame energie verhogen en het dakpotentieel zo optimaal mogelijk benutten.

Ondernemers besparen via deze investering op hun energierekening. Door energiebesparende maatregelen hoeft een bedrijf minder energie te gebruiken wat positief bijdraagt aan de energietransitie. Dit leidt tot lagere maandlasten en het verhoogt de marktwaarde van het vastgoed. Het ‘vergroenen’ van De Flammert draagt bij aan het behoud en verbetering van de klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar kan ook de aantrekkelijkheid en arbeidsproductiviteit van het terrein verhogen. De zichtbaarheid van De Flammert aan de N271 benutten met aandacht voor het landschap. Door het ‘op maat’ maken van de gebruiksmogelijkheden kan een kavel efficiënter worden ingericht, waardoor er kansen zijn om de bedrijfsactiviteiten uit te breiden op de eigen kavel. Een aanpassing kan een stimulans zijn voor extra eisen aan o.a. duurzaamheid en vergroening.

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

16

3.2 Algemene acties Actie: Opstarten pilot parkmanagement (en uitvoering geven aan werkagenda)

Rol gemeente

Een samenwerkingsstructuur tussen de ondernemers onderling (en tussen de ondernemers en de gemeente) om een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat te creëren. Deze organisatievorm heeft als doel de huidige kwaliteit van het bedrijventerrein in stand houden en op diverse plekken een kwaliteitsimpuls te geven. • Het opstarten van een pilot parkmanagement welke voor één jaar uitgevoerd wordt. Daarna zal een evaluatie plaatsvinden naar een eventueel vervolg en continuering. • Parkmanagement zorgt ervoor dat er acties uitgevoerd worden om de kwaliteit op De Flammert te behouden op diverse plekken kwaliteitsimpuls te geven. • Monitoring welke acties er uitgevoerd zijn en wat het effect van deze acties is geweest. • Binnen de parkmanagementorganisatie willen we inventariseren of het mogelijk is om één of meerdere werkgroepen op te stellen. De praktijk moet uitwijzen of er genoeg animo is voor een werkgroep per thema (veilig, duurzaam en aantrekkelijk) of dat één integrale werkgroep voor verschillende thema’s/acties volstaat. In kleinere groepen kunnen acties sneller opgepakt worden. • De gemeente levert in het begin haar financiële bijdrage. Uitkomst kan zijn dat na de pilot het parkmanagement een structureel karakter krijgt. Het is dan de bedoeling dat ondernemers met behulp van een lidmaatschap zorgen voor (verdere) financiële dekking van de parkmanagementorganisatie.

Het oprichten van een parkmanagementorganisatie op De Flammert dat de acties uit de werkagenda opgepakt en zorgt voor meer slagkracht om met gemeente en ondernemers te werken aan de uitvoering. Het ontzorgt ondernemers, het versterkt de samenwerking tussen verschillende stakeholders (waaronder de gemeente). Aangezien parkmanagement zich bevindt op het snijvlak tussen ondernemers en de gemeente en heeft deze ook een ideale positie op het gebied van communicatie (zie hieronder). Gemeente Ondernemers, Industriële Kring Land van Cuijk en Noord-Limburg (en eventueel politie, brandweer, waterschap, etc). Verbinder (en kwaliteit bewaken)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Korte termijn, maar inzet actie verdient continu aandacht Circa € 15.000 voor het uitvoeren van een pilot van circa 1 jaar

Doel

Actie

Beoogd resultaat

Trekker Betrokken partijen

Actie: Verhogen van de organisatiegraad

Trekker

Ondernemers (en gemeente) houden de vinger aan de pols bij eventuele ontwikkelingen op het bedrijventerrein en gebreken worden tijdig opgemerkt en waar mogelijk verholpen. • Om een sterke parkmanagementorganisatie op te zetten is het belangrijk dat er gerichte acties worden ondernomen om de organisatiegraad te verhogen: o Organiseren van een periodieke schouw, bijvoorbeeld een keer per jaar. Tijdens de locatieschouw moet aandacht zijn voor de aspecten rond een schoon, heel en veilig bedrijventerrein (in lijn met een schouw zoals voor een KVO-B 10). Deze (half)jaarlijkse schouw kan gecombineerd worden met een bijeenkomst van de Contactgroep De Flammert. o Eén keer per jaar een voorlichtings- of netwerkbijeenkomst houden voor de overige bedrijven om zo op de hoogte te blijven. o Actief contact (vragen om input/terugkoppeling) tussen de Contactgroep en de overige ondernemers op de Flammert. o Intensiveren van het aantal bedrijfsbezoeken, zowel ambtelijk als bestuurlijk. Een breed gedragen samenwerkingsverband tussen de ondernemers realiseren, die als basis dient voor een sterk parkmanagement. Parkmanager en ondernemers (o.a. Contactgroep De Flammert)

Betrokken partijen Rol gemeente

Gemeente Verbinder (en kwaliteit bewaken)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Continu Onderdeel budget pilot parkmanagement. En interne uren bedrijfscontactfunctionaris.

Doel Actie

Beoogd resultaat

Om een veilige bedrijfsomgeving te waarborgen is het Keurmerk Veilige Ondernemen (KVO) in 2005 ontwikkeld door MKB-Nederland in samenwerking met het ministerie van Veiligheid en Justitie. In het KVO-B maken ondernemers samen met de gemeente, politie en brandweer en eventuele andere partijen afspraken om overlast, criminaliteit en onderhoud en beheer aan te pakken.

10

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

17

Actie: Communiceren over (publieke) acties en/of investeringen

Trekker

Het draagvlak en het vertrouwen van de ondernemers versterken en communiceren over (publiek) acties en/of investeringen die plaatsvinden. • Communiceren over acties en projecten met ondernemers. Denk hierbij aan aandacht vragen via de website van de gemeente, social media, lokale media of het versturen van een nieuwsbrief over projecten en bedrijven waar een succesvolle samenwerking is gerealiseerd. Wees trots op de bereikte resultaten en zet ondernemers in het zonnetje. • Bij voorkeur speelt een (toekomstige) parkmanager een grote rol in de communicatie van acties, projecten etc. • Over acties die o.a. in de werkgroepen worden bedacht en opgepakt de Contactgroep en andere ondernemers informeren. Positieve communicatie over behaalde resultaten, maar ook heldere communicatie over welke acties er gaan plaatsvinden. Hierdoor landen investeringen beter. Parkmanager en gemeente

Betrokken partijen Rol gemeente

Ondernemers Kennismakelaar (en enthousiasmeren)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Continu Interne uren binnen tijdsbudget betrokken afdeling gemeente en een deel van het budget voor de pilot parkmanagement

Doel Actie

Beoogd resultaat

3.3 Veilig De Flammert Actie: Realiseren bewegwijzering

Trekker Betrokken partijen

De routing wordt eenvoudiger en het zorgt ook voor een sterke en herkenbare uitstraling en zichtbaarheid van de Flammert • Herkenbare bewegwijzering toevoegen bij de entree aan de N271. Het is belangrijk dat niet alleen de nummers vermeld worden, maar dat ook de bedrijfsnaam (en het logo) herkenbaar is. • Op het terrein enkele uniforme bewegwijzeringsborden plaatsen voor een duidelijke routing. Het bestemmingsverkeer heeft aan de ingang van het terrein beter zicht op de routing van het bedrijventerrein. O.a. vrachtwagens hoeven daardoor minder te keren, wat het aantal verkeersonveilige situaties verkleint. Gemeente en parkmanager In overleg met de Contactgroep De Flammert

Rol gemeente Doorlooptijd

Aanjager (en faciliteren) Quick-win

Kostenindicatie

PM

Doel Actie

Beoogd resultaat

Actie: Uitvoeren integrale verkeersstudie (inclusief advies over uitvoeringsmaatregelen)

Trekker Betrokken partijen

Het doel van dit verkeersonderzoek moet helder afgebakend zijn. Enerzijds gaat het om de externe bereikbaarheid en anderzijds gaat het om de interne bereikbaarheid en verkeersveiligheid. • Onderzoeken hoe de entree aan de N271 veiliger te maken. • Aanpakken van de interne bereikbaarheid. Dit kan bijvoorbeeld dor het creëren van fiets- en of wandelpaden of de aanleg van drempels. Hierbij verdient de opsplitsing van de weg ten hoogte van de brandweerkazerne extra aandacht. Met uitvoeringsmaatregelen wordt De Flammert een betere bereikbare en verkeersveiligere locatie. Het bedrijventerrein is ook per fiets of voet veilig begaanbaar. Gemeente Ondernemers/vastgoedeigenaren en de provincie (N271)

Rol gemeente Doorlooptijd

Aanjager (en faciliteren) Middellange termijn

Kostenindicatie

• •

Doel

Actie

Beoogd resultaat

Budget voor het uitvoeren van het onderzoek (PM) Budget voor de te nemen maatregelen om knelpunten op te lossen (PM)

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

18

Actie: Afspraken maken over parkeervoorzieningen Doel Actie

Beoogd resultaat

Trekker Betrokken partijen Rol gemeente Doorlooptijd Kostenindicatie

Het verminderen van de parkeerdruk en het bevorderen van de verkeersveiligheid. •

Zorgen dat de openbare parkeerplaats aan de ingang bij de Siebengewaldseweg gedurende het jaar vrij is van containers en dergelijke. • Op De Flammert is afgesproken dat bedrijven verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van de parkeerplekken (van personenauto’s) op gemeentegrond. Deze afspraken moeten weer aangescherpt worden zodat het voor zowel de ondernemers als de gemeente helder is wat van elkaar wordt verwacht. • Een concrete afspraak is dat alle nieuwe parkeervoorzieningen die worden aangelegd klimaatadaptief moeten zijn (denk aan half-open verharding). Zo maken we een koppeling tussen de thema’s parkeren en klimaatadaptatie. • Het handhaven van oneigenlijk parkeren intensiveren. Er moet zo veel mogelijk op de eigen kavel geparkeerd worden (als vrachtwagens te vroeg zijn moeten ze met het ontvangende bedrijf afspraken kunnen maken om op het terrein te overnachten) . Wellicht zijn er ook mogelijkheden om een collectieve parkeervoorziening te realiseren. Laatste optie is parkeren in de openbare ruimte (waarbij kwalitatieve eisen gesteld worden op het gebied van klimaatadaptatie). Minder/geen parkeren in de openbare ruimte (lees: in bermen en op de stoep). Dit heeft een positief effect op de verkeersveiligheid op het terrein. Hierdoor is het ook terrein beter bereikbaar voor (vracht)bestemmingsverkeer (manoeuvreren wordt makkelijker).

Gemeente en ondernemers Aanjager + kadersteller (en toetsen) Continu Circa 0,1 FTE

3.4 Duurzaam De Flammert Actie: Stimuleren duurzame mobiliteit Doel Actie

Beoogd resultaat Trekker Betrokken partijen Rol gemeente Doorlooptijd Kostenindicatie

Duurzame mobiliteit stimuleren wat de toekomstbestendigheid van het terrein verbeterd. •

Werkgeversaanpak aanmoedigen. Werkgevers moeten de werknemers motiveren om met de fiets naar het werk te komen, bijvoorbeeld met behulp van een fietsplan. Ook kunnen werkgevers werknemers stimuleren om andere modaliteiten te gebruiken zoals het openbaar vervoer of collectief vervoer (carpoolen). • Inzet op het verbeteren van faciliteiten. Denk hierbij aan het inzetten van laadpalen door ondernemers op private plekken om elektrisch vervoer te faciliteren. Deze elektrische laadpalen kunnen bijvoorbeeld gezamenlijk worden ingekocht. • Vattenfall InCharge gaat de komende tijd op De Flammert twee laadpalen en vier laadpunten plaatsen welke gebruikt kunnen worden door bedrijven en bezoekers. Elektrisch vervoer stimuleren door meer elektrische laadpalen op het terrein. Daarnaast het creëren van een infrastructuur die het gebruik van de fiets stimuleert. Ondernemers Gemeente, energieleverancier Kennismakelaar (en enthousiasmeren) Korte termijn Eigen kosten voor ondernemers

Actie: Benutten van de zonnepotentie Doel Actie

De Flammert draagt bij aan de energietransitie (van fossiele naar hernieuwbare energie) door de zonnepotentie van panden beter te benutten. • Bij nieuwbouw op het bedrijventerrein kan de gemeente in de toekomst verplichten dat een dakconstructie wordt gerealiseerd die geschikt is voor zonnepanelen 11. • De gemeente zal moeten blijven faciliteren om het aanleggen van zonnepanelen op daken zo toegankelijk en aantrekkelijk mogelijk te maken. Aan het project ‘Zon op bedrijfsdaken’ zaten volgens de ondernemers nog te vaak haken en ogen waardoor het niet altijd financieel voordelig bleek. De gemeente zal samen met de ondernemers

Bij de inwerkingtreding van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) onder de Omgevingswet krijgen gemeenten meer mogelijkheden om duurzaam gebruik van daken af te dwingen. Zie: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34682-29.html

11

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

Trekker

moeten evalueren wat er anders kan om de ondernemers alsnog te laten kiezen voor zonnepanelen op daken. Dit kan door bijvoorbeeld maatwerk aan te bieden. De opwekking van duurzame energie verhogen en het dakpotentieel zo optimaal mogelijk benutten. Ondernemers besparen via deze investering op hun energierekening. Ondernemers en eigenaren

Betrokken partijen Rol gemeente

Gemeente, energieleveranciers, Netbeheerder (Enexis) Verbinder (en kwaliteit bewaken)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Middellange termijn Eigen kosten voor ondernemers

Beoogd resultaat

19

Actie: Promoten energiebesparing in panden Doel Actie

Beoogd resultaat

Trekker Betrokken partijen Rol gemeente Doorlooptijd Kostenindicatie

Energiebesparing voor bedrijven en toekomstbestendig maken vastgoed. • •

Ondernemers wijzen op de mogelijkheden van (landelijke) subsidieregelingen. Promoten dat ondernemers hun bedrijfspand isoleren (denk aan oplossingen zoals isolatie, maar ook groene daken). Door energiebesparende maatregelen hoeft een bedrijf minder energie te gebruiken wat positief bijdraagt aan de energietransitie. Dit leidt tot lagere maandlasten en het verhoogt de marktwaarde van het vastgoed. Gemeente, parkmanager, ondernemers en eigenaren Energieleveranciers Kennismakelaar (en enthousiasmeren) Middellange termijn Gemeentelijk uitvoeringsbudget en aanvullend een communicatiestrategie. Diverse subsidies van het Rijk mogelijk: onder andere Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE); Energie-investeringsaftrek (EIA) voor ondernemers en MIA en Vamil voor ondernemers.

3.5 Aantrekkelijk De Flammert Actie: ‘Vergroenen’ voor een prettig werkklimaat

Trekker

De kwaliteit en aantrekkelijkheid van het terrein behouden en versterken met koppelkansen richting klimaatadaptatie (tegengaan hittestress, wateroverlast en droogte en het verhogen van de biodiversiteit). Publiek: • We adviseren om een kwalitatief groenontwikkelingsplan op te stellen voor De Flammert die gelijk op moet lopen met acties die voortkomen uit de integrale verkeersstudie. Zo koppelen we de bereikbaarheidsopgaven aan de groenopgave. Daarbij ligt de focus om het groen aan de randen en in de bermen te onderhouden en kwalitatief te versterken. Ook willen we uitbreiding van kwalitatief groen realiseren. De entrees en het groen aan de zuidzijde langs de N271 zijn belangrijke aandachtspunten. • De kwaliteit van het openbaar groen is momenteel matig, het groen moet dus beter en intensiever onderhouden worden. Hierbij is een juiste combinatie tussen het behoud van de biodiversiteit en de mate waarin het groen is ‘aangeharkt’ van belang. • Ook private investeringen op het gebied van vergroening zijn belangrijk. Uit het groenontwikkelingsplan moet blijken welke (kosteneffectieve) maatregelen op private kavels getroffen kunnen worden. Het ‘vergroenen’ van De Flammert draagt bij aan het behoud en verbetering van de klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar kan ook de aantrekkelijkheid en arbeidsproductiviteit van het terrein verhogen. Gemeente en vastgoedeigenaren

Betrokken partijen Rol gemeente

Ondernemers Aanjager (en faciliteren)

Doorlooptijd Kostenindicatie

Korte termijn, maar inzet actie verdient continu aandacht

Doel

Actie

Beoogd resultaat

• • •

Interne uren binnen tijdsbudget betrokken afdeling Eenmalig kosten voor een ontwikkelingsplan. Mogelijk zijn er koppelkansen met budget voor beheer openbare ruimte (en in het bijzonder budgetten voor groenbeheer). Structurele kosten voor op peil houden onderhoud (PM)

Programma toekomstbestendig bedrijventerrein De Flammert 19.206

20

Actie: Zichtbaar maken de Flammert Doel Actie

De Flammert goed op de kaart zetten en zichtlocatie aan de N271 benutten. •

Beoogd resultaat Trekker

We willen dat de randen van het bedrijventerrein een bepaalde mate van kwaliteit uitstralen. In lijn met de beeldkwaliteitsvisie van de N271 willen we een groenere uitstraling combineren in combinatie met het verbeteren van de zichtbaarheid van De Flammert. Kernbegrippen zijn: een optimale beleving van het landschap (Maasduinen), met versterking van de groenstructuur en link naar de economische activiteiten waar we trots op zijn. We willen graag samen met ondernemers en vastgoedeigenaren de uitdaging aangaan om een passende invulling te geven aan de rand van De Flammert langs de N271. • De Flammert profileren als een belangrijk en toekomstbestendig bedrijventerrein voor de gemeente Bergen. Het terrein moet letterlijk ‘in the picture’ staan om in de toekomst nieuwe ondernemers aan te trekken en investeringen van huidige ondernemers uit te lokken. Denk ook aan gezamenlijke reclame uitingen (zowel online als fysiek). • Speciale aandacht gaat uit naar het voormalige Berli terrein. De gemeente beschikt over de (planologische) mogelijkheden om van deze locatie een toekomstbestendige locatie te maken. De zichtbaarheid van De Flammert aan de N271 benutten met aandacht voor het landschap. Ondernemers