Bijlage I GWWRP Bergen ontwerp 3010 213044 (1)

Gemeentelijk Wegen- Water- en RioleringsProgramma (GWWRP) 2026-2031

Datum

30 oktober 2025

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 3 3.1 3.2 3.3 4 4.1 5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 6 6.1 6.2 6.3 7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 9 9.1 9.2 10 10.1 10.2

INLEIDING..................................................................................................................................................... 3 EEN GEMEENTELIJK WEGEN, WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA ............................................................................ 3 AANLEIDING ................................................................................................................................................. 3 DOELSTELLING............................................................................................................................................... 4 GELDIGHEIDSDUUR......................................................................................................................................... 4 PROCEDURE .................................................................................................................................................. 5 LEESWIJZER................................................................................................................................................... 5 EVALUATIE ...................................................................................................................................................

6 ALGEMEEN ................................................................................................................................................... 6 SAMENWERKING............................................................................................................................................ 6 WEGEN ....................................................................................................................................................... 6 WATER EN RIOLERING ..................................................................................................................................... 7 UITGEVOERDE PROJECTEN WEGEN, WATER EN RIOLERING .................................................................................... 10 LESSEN VOOR HET OPSTELLEN VAN DIT PROGRAMMA .......................................................................................... 10 AANSLUITEN BIJ BESTAAND BELEID EN ONTWIKKELINGEN...................................................................................... 11 BELEID EN ONTWIKKELINGEN VOOR WEGEN, WATER EN RIOLERING ........................................................................ 11 BELEID EN ONTWIKKELINGEN WEGEN ...............................................................................................................

12 BELEID EN ONTWIKKELINGEN WATER EN RIOLERING ............................................................................................ 13 INTEGRAAL WERKEN AAN WEGEN, WATER EN RIOLERING ...................................................................................... 16 SAMENWERKEN AAN DEZELFDE AMBITIES .......................................................................................................... 16 WEGEN: BELEIDSKADER................................................................................................................................. 18 INRICHTING AFSTEMMEN OP FUNCTIE EN GEBRUIK .............................................................................................. 18 ONDERHOUD OPENBARE WEG EN VOORZIENING BEDOELD VOOR INSTANDHOUDING VAN DE WEG ................................ 19 WAARBORGEN VEILIGHEID (WEG-)GEBRUIKER ................................................................................................... 21 BEPERKEN (GELUIDS-)OVERLAST OP OMWONENDEN EN MILIEU ............................................................................. 22 VOORBEREIDEN OP HET VERANDERENDE KLIMAAT .............................................................................................. 24 WEGEN: AREAALBESCHRIJVING .......................................................................................................................

25 OMVANG EN OPBOUW AREAAL ....................................................................................................................... 25 HUIDIGE KWALITEIT WEGENAREAAL ................................................................................................................. 27 KWALITEITSVERGELIJKING 2019-2024 ............................................................................................................ 31 WATER EN RIOLERING: BELEIDSKADER .............................................................................................................. 33 STEDELIJK AFVALWATER ................................................................................................................................ 33 AFVLOEIEND HEMELWATER ............................................................................................................................ 34 GRONDWATER ............................................................................................................................................ 39 OPPERVLAKTEWATER .................................................................................................................................... 40 DRINKWATER ..............................................................................................................................................

41 WATER EN RIOLERING: AREAALBESCHRIJVING .................................................................................................... 42 OVERZICHT VOORZIENINGEN .......................................................................................................................... 42 STEDELIJK AFVALWATER EN HEMELWATER ......................................................................................................... 43 GRONDWATER ............................................................................................................................................ 45 OPPERVLAKTEWATER .................................................................................................................................... 45 DRINKWATER .............................................................................................................................................. 46 UITVOERING GEVEN AAN DE GEZAMENLIJKE OPGAVE ........................................................................................... 47 DUURZAAM WERKEN .................................................................................................................................... 47 EEN AFGESTEMDE OPGAVE.............................................................................................................................

47 WEGEN: DE ‘EIGEN’ OPGAVE .......................................................................................................................... 55 KORTE TERMIJN: ONDERHOUD VOLGEND UIT DE INSPECTIES .................................................................................. 55 MIDDEL- EN LANGE TERMIJN: ONDERHOUDSOPGAVE VOLGEND UIT DE CYCLI ............................................................ 55

Pagina 1 van 101

10.3 REHABILITATIE EN RECONSTRUCTIE .................................................................................................................. 56 11 WEGEN: FINANCIËN ..................................................................................................................................... 58 11.1 ALGEMEEN ................................................................................................................................................. 58 11.2 GROOT ONDERHOUD ................................................................................................................................... 58 11.3 KLEIN ONDERHOUD...................................................................................................................................... 59 11.4 REHABILITATIES EN RECONSTRUCTIES ............................................................................................................... 59 11.5 KOSTENDEKKING .......................................................................................................................................... 59 12 WATER EN RIOLERING: DE ‘EIGEN’ OPGAVE .......................................................................................................

61 12.1 ONDERHOUD .............................................................................................................................................. 61 12.2 ONDERZOEKEN ............................................................................................................................................ 62 12.3 VERVANGING EN VERBETERINGEN ................................................................................................................... 63 12.4 TOTALE INVESTERINGSOPGAVE WATER EN RIOLERING .......................................................................................... 66 13 WATER EN RIOLERING: PERSONELE CAPACITEIT EN FINANCIËN ............................................................................... 67 13.1 PERSONELE CAPACITEIT ................................................................................................................................. 67 13.2 FINANCIËN ................................................................................................................................................. 67 BIJLAGE 1 SAMENVATTENDE INFOGRAPHIC .................................................................................................................. 70 BIJLAGE 2 KWALITEITSKAARTEN WEGEN, WATER EN RIOLERING ........................................................................................

72 BIJLAGE 3 OVERZICHT OVERSTORTEN.......................................................................................................................... 78 BIJLAGE 4 ONDERHOUDSCYCLI WEGEN ....................................................................................................................... 79 BIJLAGE 5 UITGANGSPUNTEN EN TABELLEN KOSTENDEKKINGBEREKENING WATER EN RIOLERING ............................................. 83

Pagina 2 van 101

1

Inleiding

1.1 Een gemeentelijk wegen, water en rioleringsprogramma Voor u ligt het eerste Wegen, Water en Rioleringsprogramma van de gemeente Bergen (GWWRP). Wegen, riolering en watervoorzieningen zijn belangrijke assets van de gemeente, die sterk met elkaar verbonden zijn. Riolen liggen vaak onder de weg en regenwater dat op verharding valt, stroomt af naar riolering of watervoorzieningen boven of onder de grond. Werkzaamheden aan wegen, riolering en water werden altijd al afgestemd voor de korte termijn. In dit programma is voor het eerst gezamenlijk beleid, programmering voor de korte én lange termijn, inclusief kostendoorrekening, gemaakt.

1.2 Aanleiding Beleid en werkzaamheden aan wegen is de afgelopen decennia vastgelegd in de Nota wegbeheer en de Visie openbare ruimte. In de Wegenwet, Wegenverkeerswet, Omgevingswet en het Burgerlijkwetboek zijn de taken van de gemeente rondom wegen vastgelegd (zie tabel 1). Beleid en werkzaamheden aan riolering en water is de afgelopen decennia vastgelegd in het gemeentelijke rioleringsplan (GRP). Dit was tot de invoering van de Omgevingswet (op 1-1-2024) een verplicht plan. Ondanks dat dit plan niet meer verplicht is, is de inhoud van het plan nog steeds relevant. Het geeft namelijk invulling aan de wettelijke zorgtaken van de gemeente (zie tabel 1) en bevat de onderbouwing en kostendekking berekening voor de rioolheffing. Tabel 1 zorgtaken wegen, water en riolering

wegen

zorgtaak Onderhoud openbare weg

Op grond van de Wegenwet artikel 15.1 heeft de gemeente te zorgen, “dat de binnen haar gebied liggende wegen, met uitzondering van de wegen, welke door het Rijk of een provincie worden onderhouden, van die bedoeld in artikel 17 en van die, waarop door een ander tol wordt geheven met uitzondering van de gemeentelijke wegen, genoemd in de bijlage bij de Wet vrachtwagenheffing, verkeren in goeden staat.” Ook het onderhoud van duikers onder de weg, bermen en bermsloten die dienen voor de instandhouding en bruikbaarheid van de weg behoort tot de onderhoudsplicht. Veiligheid van de De belangen van de verkeerswetgeving zijn opgenomen in de weg wegenverkeerswet. In artikel 2 lid 1 zijn de volgende belangen opgenomen: - Het verzekeren van de veiligheid op de weg; - Het beschermen van weggebruikers en passagiers; - Het in stand houden van de weg en het waarborgen van de bruikbaarheid daarvan; - Het zoveel mogelijk waarborgen van de vrijheid van het verkeer. Impact op het Op grond van de Omgevingswet zijn regels gesteld om het milieu te milieu beschermen. In het wegbeheer hebben we met name te maken met regels voor asbestwegen, verwerking van asfalt, bodemkwaliteit en geluid. RisicoOp grond van het burgerlijkwetboek Artikel 6:174 is de wegbeheerder aansprakelijkheid aansprakelijk indien de schade het gevolg is van een gebrek aan de openbare weg.

Er is sprake van een gebrek aan de weg indien de weg niet voldoet aan de eisen die men er onder de gegeven omstandigheden aan mag stellen en hierdoor een gevaarlijke situatie ontstaat. Dit houdt

Pagina 3 van 101

Water en riolering

in dat de wegbeheerder aansprakelijk is voor de schade als gevolg van een gebrek, ook al was hij niet op de hoogte van het gebrek. SchuldOp grond van het Burgerlijkwetboek Artikel 6:126 is de wegbeheerder aansprakelijkheid ook aansprakelijk wanneer de aanwezigheid van losse voorwerpen of substanties op de weg (die geen deel uitmaken van de weg) schade veroorzaakt. Toerekenbaar tekortschieten van de wegbeheerder in zijn zorgplicht om de onder zijn beheer vallende wegen naar behoren te onderhouden is een noodzakelijke voorwaarde voor aansprakelijkheid. Stedelijk Op grond van de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a3 is elke gemeente afvalwater verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, mechanische riolering, IBA (Individuele Behandeling Afvalwater) of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.17 lid 1-a2 uit de Omgevingswet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij).

Afvloeiend Vanuit de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a1 zijn gemeenten verplicht hemelwater om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Grondwater In de Omgevingswet artikel 2.16 lid 1-a2 is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied, voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort. Drinkwater De gemeente draagt zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening (samen met het Rijk, de provincie en de waterschappen, Drinkwaterwet, artikel 2). Hierbij wordt rekening gehouden met het grondwater-beschermingsgebied en drinkwaterwinningsgebied en de mogelijke restricties die hieruit voortkomen.

1.3 Doelstelling Het GWWRP is geen verplicht programma onder de Omgevingswet, wel is aangehaakt bij de planstructuur. In het GWWRP is vastgelegd hoe invulling wordt gegeven aan de zorgtaken. Het beschrijft de ambitie van de gemeente voor wegen, riolering en water en bevat de strategie voor de korte termijn, met een doorkijk naar de lange termijn. Daarnaast bevat het programma de uitgaven die nodig zijn voor wegen en de financiële onderbouwing voor de rioolheffing en benodigde personele capaciteit om het water en riooldeel uit te voeren.

1.4 Geldigheidsduur Het programma heeft een looptijd van 6 jaar; van 2026 tot en met 2031. Na drie jaar, halverwege de looptijd, evalueren we het programma.

Pagina 4 van 101

1.5 Procedure Medewerkers van wegen en water en riolering hebben meegewerkt aan het opstellen van dit programma. Daarnaast is het Waterschap Limburg betrokken.

1.6 Leeswijzer De opbouw van het wegen, water en rioleringsprogramma is weergegeven in figuur 1. De hoofdstukken in de groene blokken zijn integraal en gaan zowel over het vakgebied wegen als het vakgebied water en riolering. De evaluatie in hoofdstuk 2, het aansluiten bij bestaand beleid en ontwikkelingen in hoofdstuk 3, en het integraal werken aan wegen, water en riolering in hoofdstuk 4 zijn voor beide vakgebieden gezamenlijk uitgewerkt. Het beleid, het huidige areaal, de strategie en het financiële overzicht is voor wegen en water en riolering sectoraal uitgewerkt. Hier is voor gekozen, om het programma overzichtelijk te houden, en omdat de financiering van werkzaamheden aan wegen en water en riolering uit verschillende inkomsten worden gedekt. Voor wegen is dit uitgewerkt in de hoofdstukken 5 tot en met 8 en voor water en riolering in de hoofdstukken 9 tot en met 12. In hoofdstuk 13 beschrijven we ten slotte hoe we uitvoering geven aan de gezamenlijke opgave.

Figuur 1 opbouw programma

Pagina 5 van 101

2

Evaluatie

2.1 Algemeen We kijken terug op het beleid en de werkzaamheden in de afgelopen periode (2020-2025) voor wegen, water- en riolering. We hebben aandacht voor wat goed ging, zodat we dat door kunnen zetten. We trekken lessen uit wat minder goed ging, zodat we dit de komende jaren anders aan kunnen pakken. Ook geven we aan of de werkzaamheden volgens plan zijn uitgevoerd of en waarom.

2.2 Samenwerking De vakgebieden wegen en water en riolering trekken al jaren samen op. De samenhang tussen de vakgebieden is duidelijk. Riolen liggen meestal onder de weg. Maar ook bovengronds zijn er veel raakvlakken. We willen dat wegen, ook als het regent, toegankelijk zijn. We voeren water af om te voorkomen dat dit tot overlast en schade leidt. Bij hevige regenval kan het tijdelijk bergen van water op straat juist ook schade voorkomen. Wanneer we buiten aan de slag gaan stemmen we werkzaamheden zo goed mogelijk op elkaar af. De afgelopen jaren doen we dit al voor plannen die we maken voor de korte termijn. Vanuit de vakgebieden bepalen we waar wat moet gebeuren en vervolgens leggen we de planningen over elkaar heen, zodat we werkzaamheden op dezelfde locatie zoveel mogelijk tegelijkertijd oppakken. Dit hebben we bijvoorbeeld in de Oranjebuurt in Afferden, de Kruisstraat in Wellerlooi en de Herckenrathstraat, von Flodorfstraat en Baron de Liedelstraat in Nieuw-Bergen opgepakt. De wens is om locaties waar we samen kunnen optrekken in beeld te brengen.

2.3 Wegen Beleid en beheer

De ambities voor de kwaliteit van de wegen is vastgelegd in de Visie openbare ruimte. In de Nota Wegbeheer zijn de beheermaatregelen en kosten volgend uit de wegenschouw opgenomen. In de praktijk lopen we tegen een aantal zaken aan: •

• •

•

De wegenschouw geeft inzicht in de onderhoudstoestand van de openbare wegen op dat moment. De wegenschouw werd de afgelopen jaren elke 4 jaar uitgevoerd. Uit de wegenschouw van 2023 kwam een veel grotere onderhoudsopgave dan de wegenschouw van 2019. Door het ouder wordende areaal is de behoefte ontstaan om de wegenschouw frequenter uit te voeren. Dit resulteert in een beter beeld van de schades en de verandering van de kwaliteit van de wegen door de tijd heen. het CROW (Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water- en Wegenbouw en de Verkeerstechniek) beveelt ook aan om eens per 2 jaar de wegenschouw te laten uitvoeren. Uit de laatste wegenschouw blijkt dat voor het veilig houden van het areaal verhardingen een grootschalige onderhoudsimpuls noodzakelijk is. De wegenschouw geeft aan wat nodig is om het huidige areaal in stand te houden, maar zegt niets over vervangingen. Daarom is de behoefte ontstaan om de vervangingsopgave in beeld te krijgen. De gemeente Bergen is een relatief jonge gemeente. Veel wegen zijn tegelijk aangelegd. Dit heeft tot gevolg dat deze wegen ook tegelijk aan vervanging toe zijn. We kunnen niet alle wegen tegelijk vervangen, dus er is behoefte aan beleidskaders waarin keuzes en prioriteringen worden vastgelegd. Projecten krijgen prioriteit op basis van de samenhang met andere gemeentelijke opgaven, zoals de water- en rioleringsopgave.

In de voorbereiding van de projecten wordt afgestemd met de planningen van verkeer en groen. De maatregelen die we in de praktijk daadwerkelijk uitvoeren, wijken vrijwel altijd af van de theoretisch bepaalde maatregelen die nodig zouden zijn om de wegen in stand te houden.

Pagina 6 van 101

•

• •

Het budget dat beschikbaar wordt gesteld voor het onderhoud van de wegen volgt uit bovengenoemde wegenschouw, maar dit geeft ons wel vrijheid in het bepalen van de definitieve onderhoudsmaatregelen. Juist deze vrijheid levert vaak een schijnbaar willekeurig beeld op van het uitgevoerde onderhoud. Daarom geven we de voorkeur aan een meer systematische aanpak. Door een toename van het verkeersaanbod of een veranderend gebruik van wegen is het mogelijk dat de overlast voor de omgeving toeneemt. Dit kan geluidsoverlast zijn of overlast door trillingen die het verkeer veroorzaakt. De invloed hiervan moet aandacht krijgen. In het kader van de circulaire economie is er al wel aandacht voor het hergebruik van materialen zoals funderingsmateriaal en klinkers, maar dit is nergens vastgelegd in beleid. Veel bermen liggen hoger dan de weg, maar hier is de afgelopen jaren geen aandacht aan besteed. Het is belangrijk dit in beeld te brengen, zodat hier ook budget voor kan worden gereserveerd.

Financiën

De afgelopen jaren werden de gelden voor het onderhoud van wegen gebaseerd op de wegenschouw voor een periode van 4 jaar. De benodigde budgetten werden vervolgens aangevraagd en in de begroting gereserveerd. De budgetten voor reconstructies werden vervolgens per jaar bepaald. Binnen de gemeente willen we dit programmatisch gaan aanpakken en daarmee ook de benodigde budgetten al voor een langere periode inschatten. Voor de komende jaren zijn in de kadernota 2025 de volgende bedragen opgenomen: Tabel 2 budgetten wegen begroting

2025 2026 2027 2028

Onderhoud wegen €2.300.000 €2.300.000 €2.300.000 €2.300.000

Transitie openbare ruimte binnen de dorpskernen €2.000.000 €2.000.000 €2.000.000

Daarnaast is budget opgenomen voor de reconstructie van de Kasteellaan in Well (€585.000) en het herstraten van de Catharinastraat in Wellerlooi (€450.000). Gezien de grote opgave zijn vooruitlopend op dit GWWRP al budgetten opgenomen in de meerjarenbegroting. Dit programma geeft inzicht in of deze middelen voldoende zijn voor de looptijd van het GWWRP. Dit wordt verder uitgewerkt in het hoofdstuk 11 Wegen: financiën.

2.4 Water en riolering Beleid

Het beleid rondom water en riolering geeft veel houvast, de uitvoering ervan verloopt goed en het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) wordt veel gebruikt. Veel van de geplande projecten zijn succesvol uitgevoerd. Hieronder bespreken we per waterstroom de voortgang van de afgelopen jaren. •

Stedelijk afvalwater: o We hebben de overstorten structureel gemeten en gemonitord en deze gegevens geanalyseerd. Daarnaast zijn buitenwatermeters geplaatst bij de overstorten, om te meten of buitenwater via de overstort in het riool kan lopen. In de jaren 2023 en 2024 is veel neerslag gevallen. Uit de metingen is gebleken dat op drie locaties water over de overstortmuur heen is gelopen. Op deze locaties zijn maatregelen genomen om dit te verhelpen.

Pagina 7 van 101

o

•

We hebben onderzoek gedaan naar verduurzaming. We hebben nu beter inzicht in het circulair gebruik van materialen en hoe we het energieverbruik van onze pompen en gemalen kunnen verminderen of verduurzamen. o Het onderzoek naar mogelijkheden voor nieuwe sanitatie is nog niet uitgevoerd. Dit is nog wel relevant en schuift door naar de komende planperiode. o Het onderzoek naar niet aangesloten panden is nog niet uitgevoerd. Dit is nog wel relevant en schuift door naar de komende planperiode. o Op de planning stond het plaatsen van een overstort en verbindingsleiding in Well. Door het project de groene rivier is deze maatregel komen te vervallen. o Op de planning stond het plaatsen van vier stuwen, dit is in overleg met het waterschap komen te vervallen. o Uit onderzoek kwam naar voren dat twee gemalen niet optimaal functioneerden. Bij een gemaal is de pompcapaciteit verlaagd om het aantal overstortingen te verminderen. Bij het andere gemaal bleken maatregelen niet doelmatig. o In het vorige plan stond opgenomen dat groene bergingen aangelegd zouden worden aan de Eckeltsedijk en de Kasteellaan. De berging aan de Eckeltsedijk blijkt na nader overleg met het waterschap niet doelmatig. In plaats van het aanleggen van een groene berging wordt ingezet op afkoppelen van verhard oppervlak. De groene berging aan de Kasteellaan is komen te vervallen door het project de Groene Rivier.

Afvloeiend hemelwater: o De afgelopen planperiode is een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) opgesteld. Dit is de opvolger van het basisrioleringsplan en bevat een hydraulische en milieutechnische doorrekening van het systeem. Daarmee is een actueel beeld ontstaan van de knelpunten binnen de gemeente. o De afgelopen planperiode was het plan om ruim 3,5 ha verhard oppervlak af te koppelen in Nieuw Bergen en 1,5 ha verhard oppervlak af te koppelen in Well. In werkelijkheid is ruim 8 ha verhard oppervlak afgekoppeld op verschillende locaties. In onderstaande tabel is per jaar aangegeven hoeveel particulier en openbaar oppervlak is afgekoppeld.

Tabel 3 afgekoppeld verhard oppervlak

jaar 2020 2021 2022 2023 2024 o

o

Afgekoppeld particulier Afgekoppeld openbaar oppervlak (m2) oppervlak (m2) 11.775 0 7.732 11.656 6.105 3.920 4.980 13.460 2.110 22.209 totaal 32.702 51.245

Afgekoppeld oppervlak (m2) 11.775 19.388 10.025 18.440 24.319 83.947

Inwoners hebben gebruik gemaakt van de afkoppelsubsidie. Deze subsidie en de inzet van een afkoppelcoach hebben geleid tot een fors aandeel particulier terrein dat is afgekoppeld. Er is een hemelwaterverordening opgesteld, waarin is opgenomen dat in het buitengebied geen hemelwater aangesloten mag worden op de riolering. Deze is opgenomen in het tijdelijke omgevingsplan van de gemeente.

Pagina 8 van 101

o

•

•

•

Er zijn diverse “laaghangend fruit” maatregelen getroffen in projecten die door de gemeente zijn uitgevoerd. Hierdoor is de openbare ruimte beter bestand tegen extreme weersomstandigheden die door klimaatverandering vaker zullen optreden. o Tijdens de werkzaamheden aan de dijkversterking Lindelaan – Heukelom is de capaciteit van het riool vergroot. Grondwater: o De afgelopen planperiode heeft het grondwater hoog gestaan, vooral 2024 was een erg nat jaar. De gemeente heeft een geautomatiseerd grondwatermeetnet. Met peilbuizen wordt de grondwaterstand gemeten en de waarden worden automatisch uitgelezen, waardoor er een actueel inzicht is in de grondwaterstand. Om een nauwkeuriger beeld te krijgen van het grondwatersysteem door het jaar heen, zijn meer meetlocaties nodig. Oppervlaktewater: o Er bestaat onduidelijkheid over het beleid met betrekking tot duikers en watergangen. Er is behoefte is aan meer duidelijkheid op dit gebied. Het is belangrijk dat er heldere richtlijnen en procedures worden opgesteld om deze onduidelijkheid weg te nemen. Overig: o Er is in 2022 een actualisatie van de kostendekkingsberekening gemaakt. Op basis van deze actualisatie is de benodigde rioolheffing bijgesteld.

Beheer

•

•

• •

•

•

•

Beheergegevens: De revisiegegevens worden één keer per maand door externe inhuur verwerkt in het beheersysteem van de gemeente. De statische gegevens verwerkt de gemeente zelf in Autocad. Vrijvervalriolering: de geplande inspecties, één keer per 10 jaar, zijn uitgevoerd. De inspecties zijn beoordeeld en op basis hiervan is een maatregelenplan opgesteld. Over het algemeen is de kwaliteit van de riolering goed. Gemalen, drukunits en persleidingen: de gemalen en drukunits zijn volgens plan geïnspecteerd. IBA’s: de gemeente heeft nog steeds 132 IBA’s in eigendom. Het beheer wordt uitgevoerd door WL. In 2022 en 2023 zijn alle mechanische en elektrische onderdelen van de IBA’s vervangen. Infiltratievoorzieningen: Er moet meer aandacht worden besteed aan het beheer en onderhoud van infiltratievoorzieningen. Hoewel deze de laatste jaren steeds vaker worden aangelegd, is er nog geen duidelijke beheerstrategie. Watergangen en duikers: Er is onduidelijkheid over het beleid omtrent watergangen en duikers. Het is belangrijk dat er heldere richtlijnen en procedures worden opgesteld om deze onduidelijkheid weg te nemen. Meldingen: de gemeente heeft een meldingenregistratiesysteem. Meldingen over water en riolering worden via deze route opgepakt en afgehandeld.

Financiën

In 2022 is de kostendekkingsberekening (voor de onderbouwing van de rioolheffing) geactualiseerd. Hierbij is gebleken dat er voor watergangen, wadi's en infiltratievoorzieningen te weinig middelen zijn opgenomen. Aangezien deze voorzieningen vaker worden aangelegd, is het belangrijk om hiervoor meer budget te reserveren. De beheerkosten zijn in de afgelopen planperiode met 100% overschreden, voornamelijk door de hoge inflatie en de impact van corona. Het is belangrijk om deze financiële uitdagingen aan te pakken en de kosten beter te beheersen in toekomstige periodes.

Pagina 9 van 101

2.5 Uitgevoerde projecten wegen, water en riolering In onderstaande tabel zijn de reconstructies die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd weergegeven. Bij de meeste projecten zijn naast de verharding ook afkoppelmaatregelen uitgevoerd, daarom is aanvullend budget vanuit water en riolering beschikbaar gesteld. Dit geeft aan dat wegen, water en riolering elkaar al goed weten te vinden en kansen voor het samen optrekken in projecten al benutten. Tabel 4 gerealiseerde reconstructies van 2019-2025

Jaar

locatie

Totaal budget

2019

Oranjebuurt

2020

Aijerdijk

€245.432

2020

De Vissert

€700.000

2021

Kruisstraat

2022

Bijdrage vanuit water en riolering

€2.158.061

Ja

€863.224

€525.000

Ja

€210.000

Lammerskamp

€103.005

Ja

€16.000

2022

De burkel

€118.000

ja

€60.000

2023

Meinder H.straat

€319.500

Ja

€130.000

2023

Boterdijk bergingskelders

€447.500

ja

€250.000

2023

Rotonde N271 Well

2024

€971.232

Ja

€330.000

2024

Herckenrathstraat, Von Flodorfstraat, Baron de Liedelstraat Burgemeester Douvenstraat

€608.968

ja

€210.000

2025 2025

Keulerstraat / St. Petrusstraat* Nieuweweg*

€946.772 €1.920.000

ja

€290.000

2025

Bargapark*

€1.000.000

€647.500

*Deze projecten zijn nog in uitvoering

2.6 Lessen voor het opstellen van dit programma De belangrijkste lessen die we meenemen bij het opstellen van dit programma zijn: •

Wegen: Het beleid voor wegen is vastgelegd in de Visie openbare ruimte. Ook in de Omgevingsvisie zijn een aantal beleidsuitgangspunten voor mobiliteit en wegen benoemd. Voor het beheer van wegen zijn veel keuzes niet vastgelegd. Dit programma moet gevolgen van de bestaande beleidskeuzes voor het wegbeheer inzichtelijk maken en de onderhoudsen vervangingsopgave op de korte en lange termijn beter inzichtelijk maken.

•

Water en riolering: We hebben het beleid en beheer van de riolering goed en steeds beter in de vingers. ‘Nieuwe’ objecten en voorzieningen doen hun intrede in onze stelsels en hierop moeten we goed beheer gaan voeren. Omstandigheden zoals klimaatverandering vragen steeds meer van de stelsels en de ruimte waarin deze stelsels liggen. De grootste uitdaging zit er de komende jaren in om onze gehele buitenruimte in te richten op omstandigheden van de toekomst.

•

Integraal: Vanuit de grote financiële opgave die op ons afkomt is het wenselijk de wegen, water en rioolopgave programmatisch op elkaar af te stemmen. en de financiële middelen hiervoor langjarig te begroten en voor de looptijd van het programma te dekken.

Pagina 10 van 101

3

Aansluiten bij bestaand beleid en ontwikkelingen

3.1 Beleid en ontwikkelingen voor wegen, water en riolering Omgevingsvisie Bergen

De Omgevingsvisie Bergen 2030 streeft ernaar de meest toekomstbestendige gemeente van Nederland te worden. Gemeente Bergen wil de verbinding leggen tussen de aanwezige groene kwaliteiten en de kansen op het gebied van duurzaamheid, om zich daarmee te profileren als 'toekomstbestendige gemeente'. Belangrijke ontwikkelingen die invloed hebben op het gebruik en wensen voor wegen, water en riolering: •

•

•

•

•

Ontgroening en vergrijzing: het aantal jongeren neemt naar verwachting af, waardoor de gemeente vergrijst. Daarnaast groeit het aandeel oudere ouderen (75+’ers), ook wel dubbele vergrijzing genoemd. Dit heeft invloed zijn op de inrichting van de openbare ruimte. Denk daarbij aan onder andere de toegankelijkheid. Mobiliteitsveranderingen: Duurzame ontwikkeling en het beperken van klimaatverandering hebben invloed op de ontwikkeling van de mobiliteit. Het gebruik van fossiele brandstoffen zal afnemen en het gebruik van milieuvriendelijke vervoerswijzen zal toenemen. Deze ontwikkelingen vragen om een andere kijk op het mobiliteitsbeleid. Bereikbaarheid en ontmoeting: Ruimte voor ontmoeting wordt gezien als cruciaal voor het functioneren van de verschillende kernen. De gemeente zet er daarom op in om deze voorzieningen te behouden, maar ook op het bereikbaar houden van voorzieningen op het gebied van onderwijs, sport en positieve gezondheid. Klimaatverandering: De gemeente zet er op in om bij toekomstige ontwikkelingen in de kernen extra groen toe te voegen, bijvoorbeeld bij geplande herinrichting van straten en pleinen, want er is in de kernen soms weinig straatgroen te vinden. Met de ingrepen wordt ook ingespeeld op de verwachte toename van hittestress. Door klimaatverandering zal de leefbaarheid in de dorpen in de toekomst afnemen als geen maatregelen worden getroffen.

Omgang met water: Op het gebied van water zet Bergen zich in voor een schoon, robuust en toekomstgericht watersysteem, waarin de gevolgen van klimaatverandering kunnen worden opgevangen en de drinkwatervoorziening wordt veiliggesteld. Ze hanteren het principe 'vasthouden-bergen-afvoeren' en voeren hier actief beleid op. De komende jaren willen ze verdere stappen zetten op het gebied van afkoppelen, in combinatie met het beheer van watergangen en het onderhoud van het rioolstelsel. De gemeente werkt samen met het Waterschap om de waterkwaliteit op peil te houden. Daarnaast willen we meer ruimte reserveren in bebouwd gebied, om water te kunnen bergen bij extreme neerslag. We stimuleren bewoners om hun erven en tuinen minder te verharden, zodat ook daar meer water kan worden vastgehouden.

Programma Klimaat en Energie

Het programma klimaat en energie heeft als missie om een duurzame, toekomstbestendige en groene gemeente na te laten. Met oog voor de mensen en het milieu en als uitgangspunt de kwaliteit van leven. De bijbehorende visie is dat gemeente Bergen in 2030 groener, biodiverser en energieonafhankelijk is, met daarbij aandacht voor de landschappelijke kwaliteit, agrarische identiteit, recreatie, wonen en werkgelegenheid. Het programma staat voor een gezond, biodivers en veerkrachtig landschap dat ecologische, economische en sociale waarde creëert voor haar inwoners, zodat het grondgebied beter wordt overgedragen aan de volgende generaties.

Pagina 11 van 101

Er zijn vele raakvlakken tussen het programma klimaat en energie en het wegen, water en rioleringsprogramma. Zo worden in het programma klimaat en energie uitgangspunten meegegeven voor een toekomstbestendig watersysteem en een klimaatbestendige omgeving. Dit wordt verder uitgewerkt in het programma wegen, water en riolering. VerduurSAMEN2030

Nederland werkt toe naar klimaatneutrale energie. De gemeente Bergen werkt hier aan mee en heeft VerduurSAMEN2030 opgericht. De ambitie voor de gemeente Bergen is in 2030 als eerste gemeente in Limburg energieonafhankelijk te zijn en de volledige energieopwekking binnen eigen gemeentegrenzen te realiseren voor de totale energiebehoefte van zowel alle bedrijven als alle inwoners. De gemeente gaat dit realiseren door: • • •

Aanleg van Energielandgoed Wells Meer12: hier wordt 50 % van de totale energiebehoefte opgewekt Een energiebesparing van 20 % En 30 % door kleinschalige energieopwekking

Circulariteit

Nederland werkt toe naar een volledig circulaire economie in 2050. Dat betekent dat producten en grondstoffen opnieuw gebruikt worden en er bijna geen afval meer is. Als tussen doel is gesteld dat in 2030 in Nederland 50% minder metalen, mineralen en fossiele grondstoffen worden gebruikt. Uiteindelijk werken we toe naar een economie waarin: -

zoveel mogelijk duurzame hernieuwbare grondstoffen worden gebruikt; producten en grondstoffen worden hergebruikt; er nauwelijks afval bestaat.

Bij de aanleg van wegen en voorzieningen van water en riolering houden we hier zoveel mogelijk rekening mee.

3.2 Beleid en ontwikkelingen wegen Nota wegbeheer

In de nota wegbeheer is op basis van de wegenschouw en de meerjarenplanning begroting wegen een inschatting gemaakt van de benodigde kosten voor het in stand houden van het huidige areaal. Bij het vaststellen van de nota wegbeheer door de raad, is ingestemd met het opnemen van deze kosten in de begroting van de gemeente Bergen. Om inzicht te krijgen in de benodigde beheerkosten hebben we een wegenschouw uitgevoerd overeenkomstig de landelijk toegepaste inspectiemethode zoals beschreven in CROW-publicatie 146b (“Handleiding globale visuele inspectie”). De doormiddel van de wegenschouw verkregen inspectiegegevens zijn vervolgens vertaald naar een maatregelenpakket, dat alle theoretisch benodigde werkzaamheden beschrijft voor het duurzaam in stand houden van de wegen. Dit maatregelenpakket is begroot en in een tijdslijn geplaatst. Zo ontstaat een overzicht van de per jaar benodigde beheerkosten. De kosten die in de nota wegbeheer zijn opgenomen betreffen de kosten voor groot onderhoud van de verharde wegen. Dagelijks onderhoud zoals vegen en borstelen zijn hierin niet opgenomen. Daarnaast zijn de reconstructie opgaven van wegen binnen de bebouwde kom niet voorzien in de nota. Aan een reconstructie kunnen naast de technische staat van het areaal ook andere argumenten ten grondslag liggen, zoals verkeersveiligheid, klimaat of een straatbeeld dat niet meer past in de huidige tijd.

Pagina 12 van 101

In de nota wegbeheer zijn geen beleidskaders geformuleerd waarbinnen keuzes, zoals in de bovenstaande voorbeelden genoemd staan, gemaakt worden. Visie Openbare Ruimte

Zorgdragen voor de openbare ruimte is één van de kerntaken van gemeenten in Nederland. Dit betekent zorgdragen voor het veilig en goed functioneren van de openbare ruimte, zowel bij de inrichting als het beheer. Er komen een aantal maatschappelijke ontwikkelingen op ons af, waaronder water op straat door klimaatverandering of de toegankelijkheid van de openbare ruimte in het kader van de vergrijzing. De Visie Openbare Ruimte stelt kaders voor de inrichting en het beheer van de volgende kapitaalgoederen in de openbare ruimte: 1. 2. 3. 4.

Wegen (verhard en onverhard) Groen (bomen, beplanting en gras) Meubilair (parkmeubilair en straatmeubilair) Civieltechnische kunstwerken

Ambities voor de openbare ruimte: De gemeente Bergen heeft de volgende doelen of ambities voor de openbare ruimte geformuleerd: 1. Het onderhoudsniveau van de openbare ruimte omhoog brengen, zodat het aanzicht verbetert. 2. Achterstallig onderhoud aan infrastructuur en kunstwerken inventariseren en van een plan van aanpak voorzien. 3. Voorkomen van nieuwe achterstanden in de toekomst. 4. Inwoners die het initiatief nemen om de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren, ondersteunen. 5. Streven naar een zo groot mogelijke toegankelijkheid van buurten, openbare gebouwen, scholen, sportvoorzieningen en openbaar vervoer voor mensen met een beperking en ouderen.

3.3 Beleid en ontwikkelingen water en riolering Kaderrichtlijn Water (KRW)

De KRW is een Europese richtlijn die als doel heeft om de chemische en ecologische kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa op orde te brengen en te waarborgen. De KRW bepaalt dat alle wateren in 2027 een goed leefgebied moeten vormen voor de planten en dieren die er thuishoren. Voor de grote wateren in Nederland zijn specifieke doelen vastgelegd, zodat wordt toegewerkt naar gezond water voor mens, dier en plant. Een nieuwe Europese richtlijn stedelijk afvalwater (Urban Wastewater Treatment Directive; UWWTD)

De Europese richtlijn stedelijk afvalwater is een kader van de Europese Unie dat gericht is op de verwerking van afvalwater om de waterkwaliteit te beschermen. De richtlijn heeft als doel om de lozingen van ongezuiverd afvalwater in het milieu te verminderen en de zuivering van afvalwater te verbeteren. De richtlijn bestaat al sinds 1991 en is in 2024 herzien, de herziening zal in 2028 van kracht worden. De komende jaren wordt gewerkt aan de inpassing van de richtlijn in de Nederlandse wet- en regelgeving. Belangrijke onderwerpen zijn: -

Het verbeteren van het zuiveringsproces: zuiveringen moeten minder energie gebruiken en voldoen aan hogere eisen, zodat het water dat geloosd wordt na de zuivering schoner is. Waterschappen staan hiervoor aan de lat.

Pagina 13 van 101

-

-

-

Voorkomen van ongezuiverde lozingen: stedelijk afvalwater moet worden ingezameld en getransporteerd naar de zuivering. In Bergen zijn alle objecten aangesloten op de riolering of op een individuele zuiveringsinstallatie. Inzicht in het systeem vergroten: meer inzicht in het effect van de riolering op het milieu is nodig. Door te meten en monitoren hoe het stelsel precies functioneert, kunnen we dit inzicht vergroten Transparantie vergroten: informatie over de werking van het water- en rioleringssysteem op een begrijpelijke manier toegankelijk maken. Zodat dit bijdraagt aan een betere afstemming van belangen en besluitvorming.

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA)

Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie heeft als doel om wateroverlast, droogte, hittestress en de gevolgen van overstromingen te beperken. Het uiteindelijke doel is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk werken samen aan dit programma. Dat doen ze vanuit zeven ambities: -

-

-

Kwetsbaarheid in beeld brengen: met stresstesten wordt in beeld gebracht wat er gebeurt als een extreme weersomstandigheid, zoals een hevige bui, hitte of langere perioden zonder neerslag optreden. Risicodialoog voeren en strategie opstellen: gemeenten en relevante gebiedspartners gaan in gesprek over de kwetsbaarheden die er in een gebied zijn. Zo wordt het bewustzijn vergroot en wordt besproken hoe de kwetsbaarheid verkleind kan worden. In de strategie wordt vervolgens beschreven hoe met de kwetsbaarheden wordt omgegaan. Uitvoeringsagenda opstellen: de maatregelen, afspraken en onderzoeken komen terecht in de uitvoeringsagenda. Meekoppelkansen benutten: bij alle ruimtelijke ontwikkelingen zijn kansen om een klimaatbestendige inrichting te realiseren, deze moeten herkend en benut worden. Stimuleren en faciliteren: bewoners en bedrijven kunnen ook bijdragen aan een klimaatbestendige leefomgeving. Reguleren en borgen: de klimaatbestendige ambities moeten vastgelegd worden in beleid- en beheerplannen en waar nodig kunnen regels gesteld worden aan bijvoorbeeld nieuwbouw. Handelen bij calamiteiten: een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting kan de schade en overlast door extreme weersomstandigheden beperken, maar nooit helemaal voorkomen. Daarom moeten hierop voorbereid zijn, en weten hoe we in zo’n situatie handelen en werken aan snel herstel.

Binnen de samenwerking Waterpanel Noord hebben we de kwetsbaarheden in beeld gebracht en de risicodialoog gevoerd. Daarnaast hebben we binnen de gemeente het programma Bergen Kimaatklaar en Leefbaar, waarmee toewerken naar een toekomstbestendige gemeente. Waterketenplan Waterpanel Noord

Waterpanel Noord (WPN) is een samenwerkingsinitiatief van Noord-Limburgse gemeenten, Provincie, Waterschap Limburg, Waterschapbedrijf Limburg en Waterleidingmaatschappij Limburg. Doelstelling van de samenwerking is informatie uitwisselen, regionaal inspelen op ontwikkelingen, nastreven van uniformiteit in het beleid en het samen realiseren van projecten. Gezamenlijk is er in 2021 het Waterketenplan WPN opgesteld en deze is in 2024 geëvalueerd. De maatschappelijke effecten die worden nagestreefd zijn: 1. Gezonde en veilig leefomgeving en aantrekkelijk vestigingsklimaat 2. Afvalwater wordt structureel op de meest doelmatige wijze ingezameld, getransporteerd en verwerkt

Pagina 14 van 101

3. Er is minder personele kwetsbaarheid 4. Er is een betere kwaliteit tegen lagere kosten In het waterketenplan zijn er een aantal prioriteiten benoemd waarmee er richting gegeven wordt aan de gezamenlijke opgaven. 1. 2. 3. 4. 5.

In 2027 voldoen aan de Europese kaderrichtlijn water In 2027 is 20% van onze regio klimaatbestendig en waterrobuust ingericht In 2027 zijn de belangen van water verankerd in de lokale uitvoering van de Omgevingswet In 2027 voldoende capaciteit voor het uitvoeren van de watertaken Door samenwerking leveren we schaalvoordeel op (kwalitatief en financieel)

Om deze doelen te bereiken zijn activiteiten en beoogde resultaten benoemd. In 2024 is het Waterketenplan geëvalueerd. Uit de evaluatie komen een aantal aanbevelingen naar voren: -

De organisatievorm moet aansluiten bij de behoefte Focus op urgente wateropgaven Zorg voor flexibiliteit, bijvoorbeeld door een jaarplan op te stellen waarin voortgang gemonitord wordt en uitvoeringsprojecten voor komend jaar worden benoemd. Bespreek met alle partners in WPN de basis van de samenwerking Investeer in samenwerkingspartners en draagvlakontwikkeling Ontwikkel een positie als kennishouder Positioneer WPN in lijn met de rol van kennishouder en ontzorg de partners Stel een programmateam samen Ontwikkel een programmatische aanpak

Verordening Fysieke Leefomgeving gemeente Bergen

In de Verordening Fysieke Leefomgeving hebben we regels vastgesteld voor het verantwoord aansluiten van particuliere rioleringen op het openbare riool. Dit doen we om de volksgezondheid te beschermen, het rioolstelsel doelmatig te laten functioneren en om milieuschade te voorkomen. Voordat een aansluiting tot stand mag worden gebracht, gewijzigd of beëindigd, moet dit bij de gemeente worden gemeld. De uitvoering in de openbare ruimte wordt vervolgens uitsluitend door of namens de gemeente verzorgd, om kwaliteit en veiligheid te waarborgen. Daarbij gelden technische randvoorwaarden, bijvoorbeeld over de ligging en diameter van leidingen, en over het voorkomen van schade of overbelasting van het riool. Om wateroverlast, verdroging en onnodige belasting van het rioolstelsel te voorkomen, hebben we ook regels voor de afvoer van hemel- en grondwater opgesteld. In nieuwbouwsituaties en in specifiek aangewezen gebieden geldt dat hemelwater niet op het openbaar riool mag worden geloosd. In plaats daarvan vragen wij perceeleigenaren om dit water op eigen terrein op te vangen en te verwerken, bijvoorbeeld via infiltratie of hergebruik. Voor grondwaterlozingen geldt in principe een verbod, tenzij er geen redelijke alternatieven zijn; in dat geval kan het college ontheffing verlenen.

Pagina 15 van 101

4

Integraal werken aan wegen, water en riolering

4.1 Samenwerken aan dezelfde ambities In de Omgevingsvisie zijn doelen voor de leefomgeving vastgelegd. Vanuit wegen, water en riolering dragen we bij aan het behalen van deze doelen. In figuur 2 is te zien hoe de doelstellingen van wegen, water en integrale doelstellingen bijdragen aan het behalen van de ambities van de Omgevingsvisie. Hierin komt duidelijk naar voren dat we vaak werken aan dezelfde ambitie. Ook komen we vanuit onze werkzaamheden om de doelstelling voor wegen te realiseren, waterbelangen tegen en andersom. We houden dus altijd rekening met elkaar.

Figuur 2 doelen wegen, water en riolering

Pagina 16 van 101

Werken aan wegen, water en riolering komt samen in de vervangingsopgave in het stedelijke gebied. De wegen en riolering komen beiden aan het einde van hun levensduur. Waar de vervangingsopgaven overlappen, willen we werkzaamheden gezamenlijk oppakken. Wanneer de staat en/of het functioneren van een weg of riool niet meer aan de eisen voldoet, grijpen we in. Bij voorkeur pakken we de weg en het riool tegelijkertijd aan. Op die manier worden financiële middelen zo effectief mogelijk ingezet. Daarnaast dragen we gezamenlijk bij aan de ambities gesteld in de Omgevingsvisie en realiseren we de doelen die we vanuit beide vakgebieden nastreven. Een duidelijke overlap in de doelen vanuit wegen en water zit in het bereikbaar houden van voorzieningen. Wegen dragen daar logischerwijs aan bij, omdat voetgangers, fietsers, automobilisten en het ov gebruik maken van de openbare weg om van A naar B te komen. Vanuit water dragen we hier ook aan bij, door ervoor te zorgen dat bij (hevige) neerslag voorzieningen bereikbaar blijven en we het water op een goede manier verwerken. Vanuit beide vakgebieden hebben we ook aandacht voor het veranderende klimaat. Doordat het vaker en harder gaat regenen, het warmer wordt en ook lange periodes zonder neerslag vaker zullen voorkomen, moeten we onze leefomgeving daarop voorbereiden.

Een robuuste leefomgeving die is voorbereid op het toekomstige klimaat vraagt ruimte. Aanpassingen aan de openbare ruimte om het leefklimaat te verbeteren moeten worden ingepast. Dit vraagt afstemming over de locatie, het ontwerp en samenhang tussen wegen en watervoorzieningen. De overlap zit ook in het realiseren van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. We willen voorkomen dat activiteiten een negatieve impact hebben op de gezondheid van onze inwoners. Vanuit water en riolering zorgen we ervoor dat inwoners niet in contact komen met afvalwater, vanuit wegen hebben we aandacht voor het beperken van overlast door weggebruik. Twee onderwerpen pakken we volledig integraal op. We werken samen uit hoe we ervoor zorgen dat we ons materiaalgebruik verduurzamen en gaan de opgave voor de korte en de lange termijn op elkaar afstemmen. De doelstellingen die in figuur 1 zijn benoemd worden uitgewerkt in het beleidskader voor wegen (hoofdstuk 5), het beleidskader voor water en riolering (hoofdstuk 9) en een integraal beleidskader (hoofdstuk 13).

Pagina 17 van 101

5

Wegen: beleidskader

In dit hoofdstuk beschrijven we de beleidskaders voor wegen. We geven aan hoe we invulling geven aan onze wettelijke plichten, door onze ambitie en doelen uit te werken.

5.1 Inrichting afstemmen op functie en gebruik Gebiedsindeling

Binnen onze gemeente is in de visie openbare ruimte onderscheid gemaakt tussen centrum, hoofdstructuur, woongebieden, bedrijventerreinen en buitengebied. Elk gebied heeft zijn eigen functie, uitstraling en kenmerken: • Centrum: winkelgebieden en voorzieningen en gebieden met een woon- of gemengde functie. De openbare ruimte loopt vaak van gevel tot gevel. • Hoofdstructuur: gemeentelijke een provinciale wegen met een belangrijke verbindingsfunctie tussen de kernen. • Woongebieden: woongebieden binnen de bebouwde kom van de kernen. • Bedrijventerrein: gebied waar bedrijven zicht vestigen. De Flammert is het enige bedrijventerrein binnen de gemeente. • Buitengebied: alle gebieden buiten de bebouwde kom. In Bergen heeft het buitengebied overwegend een agrarisch, recreatief of natuurlijk karakter. Functie van de verharding

Naast het karakter van een gebied is de functie en het gebruik van de verharding ook belangrijk. In Bergen maken we onderscheid tussen de volgende gebruiksfuncties: • Rijbaan • Parkeerplaats • Fietspad • Voetpad • Overig Materiaalgebruik

De toe te passen materialen moeten passen bij het gebied en de functie van de verharding. In de Visie openbare ruimte zijn uitgangspunten bepaalt voor de toe te passen materialen: • Ontsluitingswegen (doorgaande wegen die onderdeel zijn van de hoofdstructuur) bestaan uit asfalt. • In de kernen (met uitzondering van de ontsluitingswegen) kiest de gemeente standaard voor elementenverharding. • In het buitengebied en binnen de bebouwde kom in het Bargapark zijn onverharde wegen toegestaan. Zandwegen zijn één van de herkenbare en karakteristieken van het buitengebied van de gemeente bergen. Bij toepassing van elementenverharding gaat uit oogpunt van duurzaamheid en vanuit esthetisch oogpunt de voorkeur uit naar gebakken klinkers boven betonstraatstenen. Gebakken klinkers hebben een natuurlijker uiterlijk en de kleur blijft gedurende de gehele levensduur behouden. Bovendien is het toepassen van gebakken materiaal een duurzamere keuze, vanwege de langere levensduur en omdat ze hergebruikt of gerecycled kunnen worden.

Pagina 18 van 101

5.2 Onderhoud openbare weg en voorziening bedoeld voor instandhouding van de weg Wettelijk is vastgelegd dat de verhardingen in goede staat moeten zijn, zodat de veiligheid en het functionele gebruik van wegen gewaarborgd is (Wegenwet artikel 15.1, Wegenverkeerswet artikel 2). Dit gebeurt door tijdig het juiste onderhoud uit te voeren. Kwaliteitsambitie openbare ruimte

Het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte (waar wegen ook onder valt) waar we als gemeente Bergen naar streven is vastgelegd in de Visie openbare ruimte. We maken voor het bepalen van de ambitie gebruik van richtlijnen van het CROW. Het CROW is het centrum voor regelgeving en onderzoek in de grond-, water- en wegenbouw en de verkeerstechniek. Het is het Nederlandse kennisplatform voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer. In Bergen is gekozen voor kwaliteitsambitie B (uitgezonderd centrum Mosaïque waarop kwaliteitsniveau A van toepassing is) conform de CROW Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023 (KOR). In deze publicatie zijn vijf beeldkwaliteitsniveaus gedefinieerd. Deze niveaus zijn weergegeven in tabel 5. In de tabel is daarnaast aangegeven wat de relatie van het kwaliteitsniveau is tot de technische kwaliteit van de verharding zoals bepaald conform de CROW wegbeheersystematiek. Tabel 5 Beeldkwaliteitsniveaus

Beeldkwaliteit Benaming Technische kwaliteit verharding volgens CROW wegbeheersystematiek A+ Zeer hoog Er is geen schade. Er hoeft de komende jaren geen onderhoud uitgevoerd te worden. A Hoog Er is enige schade. Er hoeft de komende jaren geen onderhoud uitgevoerd te worden. B Basis Waarschuwingsgrens1 overschreden. Er zijn matige schades in kleine omvang. Binnen vijf jaar dient onderhoud uitgevoerd te worden. C Laag Richtlijn overschreden2. Er zijn ernstige schades in kleine omvang of matige schades in grote omvang. Op korte termijn dient onderhoud uitgevoerd te worden. D Zeer laag Achterstallig onderhoud. Richtlijn met meer dan 1 klasse overschreden2. Er zijn ernstige schades in enige tot grote omvang. Er is direct onderhoud noodzakelijk.

Beoordeling van de verharding volgens de CROW-wegbeheersystematiek De kwaliteit van de verharding bepalen we met behulp van de CROW-richtlijn. Deze systematiek is beschreven in Publicatie “Wegbeheer 2019”. We houden de technische kwaliteit van onze verharding in de gaten door frequent te inspecteren. Bij de inspectie worden asfalt, elementen en betonverhardingen visueel geïnspecteerd, daarbij wordt gelet op de textuur, vlakheid en oneffenheden in de verharding. Elk schadebeeld wordt beoordeeld op ernst en omvang. De beeldkwaliteit wordt hierin niet meegenomen, of de verharding schoon en netjes is, is geen onderdeel van de beoordeling.

1

Zie CROW-systematiek voor wegbeheer

Pagina 19 van 101

De beoordeling van de verharding wordt vervolgens getoetst aan de CROW-richtlijnen. Daar volgt uit of een wegvakonderdeel voldoet aan de eisen of dat onderhoud nodig is. Dit verwerken we in onze beheersoftware Geovisia. Op basis van dit beeld bepalen we onderhoudswerkzaamheden. We zetten in op behoud van veiligheid en het voorkomen van kapitaalvernietiging. Dit doen we door de wegen op het afgesproken niveau te onderhouden en te voorkomen dat er te grote schades ontstaan. Het ambitieniveau waarnaar de gemeente Bergen streeft, is minimaal kwaliteitsniveau B (Basis). Dit betekent dat achterstallig onderhoud (kwaliteitsniveau D) zoveel mogelijk wordt voorkomen en dat kwaliteitsniveau C zoveel mogelijk wordt beperkt. Onderhoudscyclcus

Voor efficiënt wegbeheer is het noodzakelijk om de juiste onderhoudsmaatregel op het juiste moment uit te voeren. Dit noemen we planmatig onderhoud. Binnen het beheer van de wegen onderscheiden we verschillende onderhoudsvormen: groot en klein onderhoud aan de verhardingen, rehabilitaties en reconstructies: Klein onderhoud Klein onderhoud richt zich op het veilig houden van de verharding. Met klein onderhoud worden plaatselijke schades opgelost. Deze werkzaamheden komen voort uit de resultaten van de visuele inspecties, constateringen van toezichthouders van de gemeente en meldingen verricht door burgers en bedrijven via het meldingssysteem “Buiten Beter”. Op korte termijn wordt de kwaliteit van de weg met klein onderhoud plaatselijk verbeterd. Op termijn is groot onderhoud nodig om de kwaliteit voor langere tijd, substantieel te verbeteren. Groot onderhoud Groot onderhoud richt zich op het op gewenst niveau brengen van de aanwezige verharding. Het onderhoud varieert tussen het (gedeeltelijk) herstraten van een elementenverharding tot het vervangen van de asfaltverharding. Met groot onderhoud wordt de levensduur van de verharding verlengd. Rehabilitatie Rehabilitatie is het geheel vervangen van de verhardingsconstructie, inclusief de eventueel aanwezige fundering. Hierbij wordt dezelfde constructie met eenzelfde dwarsprofiel terug aangelegd.

Reconstructie Bij reconstructie, wordt net als bij rehabilitatie, de gehele verhardingsconstructie en fundering vernieuwd. Daarnaast wordt er een aanpassing gedaan in het ontwerp van de weg. Bijvoorbeeld door verkeerskundige aanpassingen of omdat een aanpassing aan het ontwerp gewenst is vanwege een klimaatopgave. Bij reconstructies werken we daarom samen met andere vakgebieden. In figuur 3 is een voorbeeld van de onderhoudscyclus waar de verschillende typen onderhoud in terug komen weergegeven.

Pagina 20 van 101

Figuur 3 Schema voorbeeld onderhoudscyclus

Wanneer deze soorten onderhoud gepleegd moeten worden, hangt van een aantal factoren af: • het type verharding • het type weg • ondergrond • de leeftijd van de verharding • het gewenste kwaliteitsniveau In onderstaande tabel is de gemiddeld verwachtte levensduur van de verschillende verhardingstypen weergegeven. Tabel 6 technische levensduur typen verharding

Type verharding Asfalt Elementen Beton

Verwachte levensduur (afhankelijk van het wegtype) 40 tot 60 jaar 50 tot 100 jaar 70 jaar

Aanpakken onderhoudsopgave

Alle verhardingen met kwaliteit ‘D’ oftewel ‘Zeer laag’ betreft verhardingen waar op korte termijn onderhoud moet plaatsvinden. Technisch gezien is het verder uitstellen van dit onderhoud niet acceptabel, omdat het kan leiden tot een nog verdere verslechtering van de verhardingen, met mogelijk risico’s op het gebied van veiligheid tot gevolg. Bovendien kan het uitstellen van dit onderhoud leiden tot kapitaalvernietiging, omdat dan vaak een zwaardere en dus duurdere onderhoudsmaatregel noodzakelijk is.

5.3 Waarborgen veiligheid (weg-)gebruiker Op grond van de Wegenwet (artikel 16) heeft de wegbeheerder de zorgplicht voor onderhoud aan de wegen en alle onderdelen die onder de wegen vallen. Daarnaast is opgenomen dat alle wegen die in het beheer en onderhoud van de wegbeheerder vallen, in goede staat moeten verkeren. Daarnaast is in het burgerlijkwetboek de schuldaansprakelijkheid (artikel 6:126) en risicoaansprakelijkheid (artikel 6:174) van de wegbeheerder opgenomen. Aansprakelijkheid

Volgens de wet kan aansprakelijkheid worden onderverdeeld in twee verschillende vormen: risicoaansprakelijkheid en schuldaansprakelijkheid.