5. Primaire begroting 2023 WAA Schap def vastgesteld door BO dd 23-3-22

Werkvoorzieningschap Aanvullende Arbeid Venlo e.o.

Venlo, 11 maart 2022

Inhoudsopgave Bericht van het Dagelijks Bestuur

3

1. Inleiding 2. Doelstelling WAA 3. Beleidsvisie van het bestuur 4. Ontwikkelingen ten aanzien van de Gemeenschappelijke Regeling 5. Koers en bedrijfsvoering van WAA 5.1. Van 2014 tot en met medio 2018… 5.1.1. Operationeel 5.1.2. Uitvoering WSW c.a. 5.2. …en vanaf medio 2018 tot en met 2021… 5.3. …en vanaf 2023 en verder. 5.3.1. Operationeel 5.3.2. Strategisch 5.3.3. Covid-19 6. Ontwikkeling (WSW-) bezetting c.a. 6.1. Algemeen 6.2. WSW-bezetting voor 2023 totaal en per deelnemende gemeente 7. Economische verwachtingen in het algemeen voor 2023 en verder 8. Ontwikkelingen binnen het sociale domein voor gesubsidieerde arbeid overall 8.1. Beleidsmatige ontwikkelingen 8.2. Ontwikkelingen ten aanzien van de reguliere rijksbijdrage WSW 9. Bestuurlijke ontwikkelingen rondom de uitvoering van de WSW door WAA Financiële samenvatting Realisatie van doelmatigheid en rechtmatigheid Voorstel tot vaststelling van de begroting

Begroting

3 4 4 5 5 6 6 6 7 8 8 9 9 11 11 12 12 13 13 14 15 16 17 18

19

Programmaverantwoording 1. Algemeen 2. Sociaal beleid 3. Financieel beleid 4. Uitgangspunten voor de jaarbegroting en meerjarenbegroting

Overige paragrafen

19 19 20 21 22

31

1. Weerstandvermogen en risicobeheersing 2. Paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing 2.1 Risico’s voor Schap als publiekrechtelijke organisatie 2.2 Bedrijfsrisico’s vanuit het ondernemerschap 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Verbonden partijen 6. Lokale heffingen 7. Grondbeleid

31 31 31 34 35 36 40 40 40

Overzicht van baten en lasten begroting 2023

41

Kasstroomoverzicht Toelichting op de programmabegroting Taakvelden Kengetallen

44 45 49 49

- 2-

Bericht van het Dagelijks Bestuur 1. Inleiding Voor u ligt de primaire begroting 2023 van de Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningschap Aanvullende Arbeid Venlo en omstreken (hierna te noemen WAA of Schap). Deze begroting is opgemaakt conform de vanaf 2005 verplichte verslaggevingsvoorschriften voor een Gemeenschappelijke Regeling (BBV). Deze primaire begroting 2023 is, idem als de begrotingen vanaf 2015, naast de algemene uitgangspunten van de in 2015 ingevoerde Participatiewet, onveranderd opgesteld in lijn met de nog steeds van toepassing en actueel zijnde strategische koers zoals die in 2014 is verwoord en vastgelegd in de documenten “Samen Groeien” en in het verlengde hiervan het strategische koersdocument “Samen Anders!” incl. de updates en aanscherpingen van de koers zoals die zijn vastgesteld door het Bestuur vanaf december 2015 tot en met december 2020 voor WAA overall. De beleidslijnen en Bestuurlijke besluiten die hieruit volgen, zijn voor WAA normatief en kader stellend. Vanaf 2008 is het beleid van zowel het Schap als haar uitvoeringsorganisatie WAA groep nv primair gericht op het realiseren van passende arbeid in een zo veel als mogelijke reguliere arbeidsomgeving voor alle personen die via de WSW op haar zijn aangewezen. Omdat de WSW vanaf 2015 geen instroom meer kent, bevind WAA zich hierdoor vanaf 2015 al in een permanente krimpsituatie.

Een situatie die vanaf 2018 verder is versneld doordat Het Schap WAA Venlo e.o. (en in haar verlengde WAA groep nv) vanaf 1-1-2018 ook niet meer financieel noch inhoudelijk verantwoordelijk is voor de uitvoering van de WSW resp. het materiële werkgeverschap voor het Beschutte deel van de WSW-doelgroep, maar fungeert nog slechts als formele werkgever en basis HRM/payroll dienstverlener voor dit deel van de WSW doelgroep. In het algemeen kan gesteld worden dat deze krimpsituatie tekenend is en meer en meer een stempel drukt op het heden, het verleden maar met name de toekomst van WAA. Door de verdere gaande en zelfs jaarlijks versnelde krimp als gevolg van meer uitstroom dan verwacht, reduceert jaarlijks het draagvlak onder de organisatie. Om de kwalitatieve dienstverlening aan de maat te houden en te kunnen blijven voldoen aan alle (wettelijke) eisen, zijn de mogelijkheden om de overhead in een zelfde tempo te blijven reduceren beperkt. Al vanaf 2021 komen op dit punt de grenzen in zich. Komende jaren zal het verlies aan economy of scale jaarlijks meer en meer in de financiële maar ook operationele resultaten zichtbaar worden.

Op basis van de huidige verwachting zal het vanaf 2026 zelfs leiden tot een omslag en kentering van het positieve exploitatieresultaat en zal naar verwachting het operationeel resultaat vanaf dan overall structureel, en jaarlijks verder oplopend, negatief worden. En derhalve meer en meer een majeur topic worden voor WAA en haar stakeholders. Vanaf 2017 is dit al een reden voor WAA en haar deelnemende gemeenten om de huidige koers en toekomst van WAA tegen het licht te houden. Meerdere plannen vanaf 2018 tot en met medio 2020 van m.n. de gemeente Venlo, als voortrekker in dit proces, hebben geen algemene brede bestuurlijke goedkeuring kunnen krijgen. Maar niets doen is voor de toekomst geen optie. Reden voor het Schapsbestuur om vanaf medio 2020 middels het nieuwe project Samen Verder! in gezamenlijkheid en met een nieuw elan dit proces vlot te trekken. In het algemeen kan ook gesteld worden dat vanaf medio maart 2020 tot heden Nederland, evenals de rest van de wereld, onveranderd in de ban is van en wordt het gegijzeld door het coronavirus. De overheid heeft meermalig via zogenaamde intelligente, gecontroleerde shut-/lockdowns het virus geprobeerd onder controle te krijgen en daarmee het sociale, maatschappelijke én economische leven in Nederland in diverse perioden ontwricht.

En op andere momenten was dan weer sprake van een afbouw en forse versoepeling van maatregelen, met de verwachting dat we allemaal weer snel en meer en meer terug zouden kunnen naar de “normale”, pré-Covid-19 situatie. Ook begin 2022 is weer sprake van een forse versoepeling van alle Covid-19 maatregelen. De verwachting in deze begroting is dat de huidige beweging verder doorgezet wordt en Covid-19 vanaf 2023 en verder een onderdeel is geworden van het normale leven en iets waar we gewoon mee te dealen hebben en derhalve onderdeel van de reguliere gang van zaken en normale bedrijfsvoering. Desondanks noopt Covid-19 toch onveranderd nog steeds tot een bepaalde mate van voorzichtigheid, In een aparte paragraaf onder het hoofdstuk Bedrijfsvoering wordt nader ingegaan op de gevolgen die Covid-19 had en mogelijk nog heeft op de bedrijfsvoering van WAA overall in 2023 en de maatregelen die WAA overall neemt in dit kader. - 3-

2. Doelstelling WAA De doelstelling van WAA is het - voor en namens de deelnemende gemeenten - als Gemeenschappelijke Regeling uitvoering geven aan de verplichtingen die voortvloeien uit de Participatiewet onderdeel Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) voor de in WAA deelnemende gemeenten Beesel, Bergen en Venlo tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten.

3. Beleidsvisie van het bestuur Vanaf 2008 is het beleid van zowel het Schap als haar uitvoeringsorganisatie WAA groep nv primair gericht op het realiseren van passende arbeid in een zo veel als mogelijke reguliere arbeidsomgeving voor alle personen die via de WSW op haar zijn aangewezen. Dit beleid is vanuit het going concern uitgangspunt ook in 2023 onveranderd van toepassing. Het Schap dient haar maatschappelijke doelstelling te realiseren met inachtneming van en in overeenstemming met belangrijke strategische (maatschappelijk aanvaarde) uitgangspunten zoals rechtmatigheid, doelmatigheid en integer handelen. Zij legt op transparante wijze verantwoording af over het door haar gevoerde beleid en de resultaten hiervan. Zoals gebruikelijk wordt het strategisch beleid van WAA periodiek in een review door het management, het Bestuur en de Raad van Commissarissen afgezet tegen de nieuwste ontwikkelingen en herijkt. In lijn met het vigerende beleid en met inachtneming van de geactualiseerde uitgangspunten en kaders is onderstaande visie en missie onveranderd van kracht en vastgesteld voor WAA: •

Missie: WAA overall voegt waarde toe aan haar opdrachtgevers door de inzet van SW-medewerkers.

•

Visie: WAA groep is dé professionele organisator van duurzaam werk voor SWmedewerkers bij reguliere bedrijven / organisaties in de regio Noord-Limburg.

Visie en missie zijn concreet vertaald in onderstaande strategische items en uitgangspunten: “De WAA organisatie overall…..: - Heeft sociaal en financieel renderende strategische allianties en co-creaties met het regionale bedrijfsleven en overheden”. - Realiseert voor haar SW-medewerkers duurzame plaatsingen in groepen bij opdrachtgevers. - Ambieert samen met haar SW-medewerkers ontplooiing gericht op maximale loonwaarde”. - Is een proces- en resultaatgerichte organisatie waarin met plezier gewerkt wordt”. De strategische koers is verder vertaald in onderstaande door het Bestuur vastgestelde strategische uitgangspunten en beleidslijnen: 1. Voor de bepaling van de strategische beleidskeuzes van de WAA groep is de uitvoering van de Participatiewet –zowel op regionaal als op lokaal niveau- maatgevend. Het Werkgevers Servicepunt (WSP), bestuurd vanuit het Werkbedrijf en de in het WSP samenwerkende partners, is een netwerkorganisatie die Inclusiviteit van organisaties stimuleert en laat uitvoeren door netwerkpartners. 2. De verantwoordelijkheid voor zowel de regie als uitvoering voor het beschutte deel van de WSW is per 1 januari 2018 geheel in handen van de deelnemende gemeenten zelf.

Zij zijn vanaf die datum zelf verantwoordelijk voor zowel het materieel werkgeverschap voor deze WSW groep als het aanbieden van werkplekken aan SW-medewerkers uit de Beschutte WSW groep alwaar zij (financieel) verantwoordelijk voor zijn onder de WSW. Het gaat dan om zgn. ‘beschut werk’ en dan meer specifiek om SW-medewerkers met een loonwaarde van maximaal 30% van minimumloon of lager. De gemeenten kunnen zelf werkplekken organiseren of deze inkopen bij andere organisaties.

- 4-

3. De beschutte SW-medewerkers blijven formeel in dienst bij het Schap WAA. De rechten en plichten van de huidige SW-medewerkers blijven gehandhaafd. De gemeenten hebben het materiële werkgeverschap voor deze groep vanaf 1-1-2018 van WAA groep nv overgenomen. WAA groep nv treedt per 1 januari 2018 voor deze groep alleen als pay-roller/HRdienstverlener op. De WAA groep vraagt voor deze vorm van dienstverlening aan de gemeente een marktconform tarief. Zoals al aangegeven is zowel het Schap als haar uitvoeringsorganisatie WAA-groep nv, in lijn met deze beleidslijn, afgebouwd en vanaf medio 2018 geen aanbieder van beschut werk meer. WAA is tevens omgevormd tot een sociaal duurzaam detacheringsbedrijf voor de resterende WSWdoelgroep. Vanuit financieel perspectief is hierbij nog van belang aan te geven dat, omdat vanaf 1 januari 2018 de deelnemende gemeenten (Beesel, Bergen en Venlo) in financiële zin volledig zelf verantwoordelijk zijn voor een grote groep WSW-medewerkers, de verdeelsleutel voor de gemeentelijke tekortfinanciering van WAA is aangepast. Vanaf 1-1-2018 wordt in deze verdeelsleutel alleen met het aantal niet-beschutte medewerkers gerekend. Bij de uitvoering van de Participatiewet kán een gemeente het detacheren van werkzoekenden als instrument inzetten bij de werkgeversdienstverlening.

De WAA-groep kan en zal voor de invulling van die detacheringsopgave zorgdragen, maar zal dit alleen doen op nadrukkelijk verzoek van haar deelnemende gemeenten én na expliciete toestemming van het Bestuur én alleen met en onder bestuurlijk strikt geformuleerde voorwaarden. Primair is en blijft WAA als kerntaak zich richten op het verder ontwikkelen van een sociaal detacheringsbedrijf voor sec de WSW-ers met een loonwaarde hoger dan 30%.

4. Ontwikkelingen ten aanzien van de Gemeenschappelijke Regeling De huidige bestuurlijke samenstelling is vanaf medio 2018 ongewijzigd. Het Bestuur van het Schap bestaat uit: - een Algemeen Bestuur dat bestaat uit een voorzitter zijnde de vertegenwoordigende wethouder van de gemeente Venlo, de penningmeester zijnde de vertegenwoordigende wethouder van de gemeente Beesel, en de secretaris zijnde de vertegenwoordigende wethouder van de gemeente Bergen die benoemd zijn door, voor en namens de colleges uit de drie in het Schap WAA Venlo e.o. deelnemende gemeenten; - een Dagelijks Bestuur dat bestaat uit een voorzitter die wordt afgevaardigd uit het algemeen bestuur en twee adviseurs, waarbij de twee adviseurs sec een adviserende stem hebben in het dagelijks bestuur. De bestuurlijke inrichting voldoet op deze wijze geheel aan alle vigerende bepalingen zoals die in de WGR van kracht zijn. Op bestuurlijk niveau is relevant dat een eventuele herindeling van gemeenten momenteel in de regio Noord-Limburg geen politiek en bestuurlijk issue is. Maar het is natuurlijk in de toekomst niet uit te sluiten dat in het Schap deelnemende gemeenten, direct of indirect toch ooit weer betrokken zijn en/of (wederom) worden bij volgende gemeentelijke herindelingen. Herindelingen die direct relevant kunnen zijn voor de bestuurlijke constellatie en/of het directe verzorgingsgebied van WAA Venlo e.o.

5. Koers en bedrijfsvoering van WAA De koers van WAA die onder “Samen Anders!” is ingezet, loopt - ceteris paribus - ook vanaf 2022 en de jaren daarna door. Deze vanaf 2014 ingezette koers week fundamenteel af van de koers in de jaren ervoor en heeft in een relatief zeer korte tijd tot majeure veranderingen geleid voor de gehele organisatie WAA als voor de aard, omvang én inzet van de WSW populatie van WAA. Onderstaande is de koers en richting van WAA vanaf 2008 en verder schematisch weergegeven:

- 5-

2008

2018

Missie: voor alle personen in de regio Venlo die via Participatiewet/ Wsw op haar zijn aangewezen, passende arbeid te realiseren in een zo veel als mogelijke reguliere arbeidsomgeving.

Beschutte (gele)groep naar gemeenten. Blauwe groep blijft onder WAA. Vervreemdingsproc es eigen activiteiten afgerond.

keuze WAA: uitvoering sec Wsw

2014

Sec een duurzaam detacheringsbedri jf van primair Wsw-ers, én evt. P-wetters mits dienstbaar aan Wsw en budgetneutraal.

2020 en 2021

2013

2019

Samen Anders!: strategische wijziging van brede uitvoeringsorganisatie met diverse eigen activiteiten in eigen beheer naar een sociaal duurzaam detacheringsbedrijf dat sec Wsw-ers plaatst bij reguliere bedrijven.

Optimalisatie: Ik ga voor WAA, ben verantwoordelij k, verbind en ben resultaatgericht

2022 e.v.

2015

Participatiewet: geen instroom Wsw meer.

Professionalisering: Samen toonaangevend!

5.1. Van 2014 tot en met medio 2018… 5.1.1. Operationeel Met het inzetten van een nieuwe koers in 2013 en het bestuurlijk vaststellen van het strategische koersdocument “Samen Anders!” in 2014, heeft WAA fundamenteel gebroken met dit verleden. Vanaf dat moment heeft WAA de koers verlegd van een traditionele SW-productieorganisatie die zelf in eigen beheer een diversiteit van activiteiten onder haar eigen regie en voor haar risico en rekening uitvoerde naar een nieuwe sociale duurzame detacheringsorganisatie voor Wsw-érs met een loonwaarde vanaf 30% of meer. Vanaf medio 2014 tot medio 2018 is een grote transformatie ingezet bij het bedrijf WAA. De eigen bedrijfsactiviteiten zijn geleidelijk en geconditioneerd vervreemd en overgedragen aan reguliere ondernemers, met zoveel mogelijk behoud van werkgelegenheid en plaatsingsruimte voor WSW-ers. 5.1.2. Uitvoering WSW c.a. Niet alleen WAA heeft in de periode vanaf 2014 op meerdere fronten een transformatie ondergaan; dat geldt ook voor het hele sociale domein in het algemeen. Begin 2015 is het hele scala van wettelijke regelingen rondom gesubsidieerde arbeid vervangen door één allesomvattende nieuwe wet: de Participatiewet. De WSW is weliswaar onderdeel van deze Participatiewet maar kent een status aparte; de oude regeling is a.h.w.

doorgetrokken maar is wel een gesloten regeling geworden waar vanaf 2015 geen instroom meer in mogelijk is. In 2014 is Bestuurlijk besloten dat WAA zich alleen gericht op de uitvoering van de WSW, waarin nadrukkelijk niet de brede doelgroep die onder de Participatiewet valt zal worden bediend, tenzij ondersteunend aan de SW en budgetneutraal. Eind 2017 hebben de deelnemende gemeenten aanvullend hierop ook besloten om vanaf 1-1-2018 zélf het materiële werkgeverschap en daarmede de gehele verantwoordelijkheid voor het uitvoeren en organiseren van passend werk voor een belangrijk deel van de gehele WSW-populatie zijnde de WSW-doelgroep Beschut (loonwaarde tot 30%) naar zich toe te trekken. Dit doen gemeenten vanaf 2018 met eigen, lokaal maatwerk o.a. door onder regie en verantwoordelijkheid van gemeenten vallende concepten zoals Werken in Buurten. Het Beschut werken is derhalve bij WAA vanaf 2018 volledig afgebouwd. Het Schap WAA Venlo e.o. (en in haar verlengde WAA groep nv) is derhalve vanaf 1-1-2018 niet meer financieel noch inhoudelijk verantwoordelijk voor de uitvoering van de WSW resp. het materiële werkgeverschap voor het Beschutte deel van de WSW-doelgroep, maar fungeert nog slechts als formele werkgever en basis HRM/payroll dienstverlener voor dit deel van de WSW doelgroep.

- 6-

In het verlengde hiervan is WAA groep nv als WSW-uitvoeringsorganisatie van het Schap met ingang van 1-1-2018 als sociaal duurzaam detacheringsbedrijf alleen ingericht op de uitvoering van de WSW voor sec personen uit de doelgroep met een loonwaarde van 30% of hoger (zgn. niet-beschutte deel van de WSW). Schematisch ziet dit er als volgt uit:

De SW kent derhalve vanaf 2015 alleen nog uitstroom en hierdoor krimpt de WSW-populatie van WAA jaarlijks. Deze krimp zal de komende jaren sneller toenemen, dit als gevolg van een hogere gemiddelde leeftijd en hierdoor een groter natuurlijk verloop ((pré)pensioen, vroegtijdig overlijden ca), maar ook door meer uitval van WSW-ers richting WIA. Dit laatste is o.a. een gevolg van meer uitval van de doelgroep doordat de mate van handicap met het groeien van de leeftijd meer dan evenredig toeneemt. 5.2. …en vanaf medio 2018 tot en met 2021… In het verlengde van de koers vanaf 2014, heeft, als afronding van het afstoten van de eigen product en marktcombinaties, in 2018 de vervreemding en hieraan verbonden afstoting van eigen huisvesting plaatsgevonden, en is WAA verhuisd naar een veel kleiner, gehuurd kantoor. Dit heeft, samen met een forse krimp in regulier personeel vanaf die periode, vanaf 2018 gezorgd voor een sterke kostenreductie en een fors hogere mate van flexibiliteit in de kostenstructuur ten opzichte van het verleden. Vanaf dat moment is de daling van de toegevoegde waarde meer dan volledig gecompenseerd door een daling van de exploitatielasten. Dit heeft voor de beleidsmatig gewenste risicoreductie én resultaatverbetering voor WAA overall gezorgd.

Met het medio 2018 afscheid nemen van het industriële complex aan de Edisonstraat in Venlo is ook voor WAA in woord en daad een nieuwe periode aangebroken. Een periode van zoeken en een nieuwe manier van werken en nieuwe uitvoeringsmodaliteit ontwerpen, organiseren en vervolgens doen. Een proces dat door WAA met verve is opgepakt en doorgevoerd “terwijl de winkel gewoon open was”. Vanaf eind 2019 heeft WAA de basis hiervoor staan. De SW-medewerkers zijn voor bijna 95% geplaatst bij reguliere bedrijven en staat een organisatie en structuur die het gehele proces van (her)plaatsingen voor alle SW medewerkers ondersteunt. De nieuwe basis is er. - 7-

Na 2019 is op deze basis verder gebouwd en is de WAA-organisatie langzaam maar zeker in een meer stabiele fase en geleidelijke maar permanente krimp terecht gekomen. De WAA-organisatie staat en is te typeren als “een stabiel verder krimpende sociaal duurzame detacheringsorganisatie voor sec de WSW”. Vanaf 2020 ontwikkelt WAA zich binnen de koers verder en wordt de gehele WAA organisatie overall gefinetuned o.a. door het interne programma “Eigenaarschap” met hierin 4 hoofdthema’s: Ik ga voor WAA, Ik ben resultaatgericht, Ik ben verantwoordelijk en Ik verbind. Elk thema wordt ondersteund met een apart traject zodat het niet blijft bij begrijpen maar ook doen. Wat leidt tot een gezamenlijke verantwoordelijkheid om van de WAA een mens-, klant en resultaatgerichte organisatie te maken. Waarbij evenwicht en balans tussen de drie gebieden het sleutelwoord is. Dit vanuit een continu reciproke proces van kritisch zelf analyseren naar verbeteren en vervolgens meten. En dan weer bijstellen. Dit proces wordt ondersteund door gericht te investeren in het gereedschap dat nodig is om deze stappen te kunnen zetten, met name ICT en opleidingen. De fase tot 2021 is te typeren als “finetuning en optimaliseren“ van de organisatie WAA en alle bedrijfsprocessen. Dit proces zal in 2022 niet stoppen, maar vanaf 2023 en verder doorlopen.

Hierbij past de organisatie zich, binnen haar mogelijkheden, in omvang jaarlijks zoveel als mogelijk aan in lijn met de jaarlijkse daling van het aantal WSW-ers en krimpt derhalve ook jaarlijks. Deze beweging is vanaf 2013 al in gang gezet. 5.3. …en vanaf 2023 en verder. 5.3.1. Operationeel Vanaf 2022 ontwikkelt WAA zich binnen de koers verder en gaat de gehele WAA organisatie de volgende fase in. Deze nieuwe fase vanaf 2022 en verder is te typeren als het Professioneel verder door ontwikkelen van de organisatie WAA en alle bedrijfsprocessen. Het proces zal in 2023 verder worden uitgerold onder project ‘Samen Toonaangevend” en wordt in onderstaande figuur nader geduid:

Hoofddoelstelling van dit project zijn om intern en extern Samen en in samenhang de organisatie verder te ontwikkelen naar een Toonaangevende en her- en erkende kennis en netwerkpartner in de regio Venlo voor alle arbeidsvraagstukken ten aanzien van de primaire doelgroep van WAA.

- 8-

5.3.2. Strategisch Zoals al in de inleiding aangegeven, verkeert WAA al vanaf 2015 in een permanente staat van krimp. Met alle gevolgen op diverse gebieden, waarbij de grenzen van economy of scale nu in zicht zijn. Reden voor het Bestuur van het Schap om, met inachtneming van ieders belangen, op basis van gelijkwaardigheid en rekening houdende met belangen van andere stakeholders én – last but not least – de mensen in de doelgroep waar het allemaal om draait(!), de eerdere gestopte onderzoeken per medio 2020 een vervolg te geven en samen nieuw onderzoek uit te zetten naar hoe dan verder. Dit vervolgonderzoek is genaamd Samen Verder!. Eind 2021 is de zgn. richtingsfase hierbij afgerond. Er wordt gezamenlijk toe gewerkt naar een oplossing waarbij zowel de eerder beoogde integratie van WSW en overige doelgroepen in de participatiewet bij de gemeente Venlo vorm en inhoud kan worden gegeven én die tevens een oplossing biedt voor het oplopende negatieve economy of scale effect in de uitvoering van sec de WSW. Eind 2021 ligt een voorstel vanuit Samen Verder! om het Schap komende jaren onveranderd de rol van samenwerkingsverband te laten behouden. Via die weg blijft dan sprake van gezamenlijk regie en uitvoering van de WSW in de regio Venlo en omstreken. De operationele uitvoering van de WSW blijft bij WAA groep nv maar deze zal in zijn geheel over gaan naar de gemeente Venlo.

Dit laatste via een overname van alle aandelen van WAA groep door de gemeente Venlo van het Schap. Alle participanten in dit proces hebben eind 2021 expliciet het voornemen uitgesproken deze oplossing en route te steunen. Momenteel wordt deze optie in zijn geheel verder inhoudelijk uitgewerkt in de inrichtingsfase van het project Samen Verder!. Tevens wordt het geheel beoordeeld op haar merites en risico’s door de kopende partij. Hangende dit onderzoek is vooralsnog bestuurlijk besloten tot een status quo en de huidige structuur en koers van WAA onveranderd en going concern tot nadere bestuurlijke besluitvorming door zowel het Schapsbestuur als de gemeente Venlo door te zetten. Deze begroting is derhalve opgesteld op basis van going concern-grondslagen. 5.3.3. Covid-19 Zoals al in de inleiding bij deze jaarrekening is aangegeven, zijn de jaren 2020 tot en met 2022 bij WAA getekend door alles rondom Covid-19. Hierdoor is het sociale, maatschappelijke én economische leven in Nederland in diverse perioden gedurende 2020 en 2021 abrupt tot een gedeeltelijke stop gekomen. En op andere momenten, zoals medio 2021, was dan weer sprake van een afbouw en forse versoepeling van maatregelen. Het menselijke, sociale en economische leven zit sindsdien in een achtbaan of rollercoaster. Met alle sociale, maatschappelijke maar ook economische gevolgen van dien.

Als sec naar economische gevolgen wordt gekeken, is de ervaring uit 2020 en 2021 en de verwachting voor 2022 en verder dat de directe impact van deze crisis – ceterus paribus - op sec de exploitatie van het Schap WAA beperkt is, en ook zal blijven. Immers, de activiteiten van het Schap beperken zich primair tot regievoering en administratie c.a. van de WSW voor haar deelnemende gemeenten en aansturing van haar uitvoeringsorganisatie WAA groep nv. De primaire baten van het Schap, zijnde vnl. rijksbijdrage WSW en gemeentelijke bijdragen, evenals de primaire lastenstroom - 9-

van het Schap, zijnde vnl. uitvoeringsbijdragen WSW en vaste vergoedingen voor regie-, administratie en controlewerkzaamheden, zijn veelal vast en worden o.b.v. de huidige wetenschap naar verwachting nauwelijks (primair) geraakt door de huidige crisis. Op middellange en langere termijn kan dat, zeker als deze crisis lang aanhoudt, een heel ander verhaal zijn. Hiervoor wordt verwezen naar de risicoparagraaf. De indirecte impact van Covid-19 is anders dan de directe impact; het Schap wordt immers indirect natuurlijk wel degelijk, en wel fors hierdoor geraakt doordat zij, ceterus paribus, 100% deelnemer is in de uitvoeringsorganisatie WAA groep nv. WAA groep nv is en wordt nog steeds wel degelijk behoorlijk geraakt. Enerzijds doordat haar kwetsbare mensen uit de WSW doelgroep bij het opleveren van het virus meer uitvallen (o.a. als gevolg van ziekte en/of quarantaine) maar ook omdat in de lockdown-perioden mensen in bepaalde sectoren van de economie niet of minder kunnen werken waardoor delen van in haar opbrengstenstroom (toegevoegde waarde uit leveringen van diensten) wegvallen. Daarbovenop is een bijkomend gevolg van Covid-19 dat het op een mondiale schaal zorgt voor spanningen in de logistieke ketens. Iets dat enkele grote klanten van WAA groep nv raakt. Al met al zorgt Covid-19 bij WAA groep nv voor een druk op de omzet bij veelal gelijkblijvende loon-(kosten) resp.

zelfs hogere kosten als gevolg van capaciteits- en vraaguitval en extra maatregelen die getroffen moeten worden. In 2020 en wederom in 2021 heeft het Rijk coronacompensatie voor Sw-bedrijven verleend. Via de uitvoerings- en plaatsingsbijdrage is deze rijks-compensatie, in lijn met bestuurlijke besluitvorming uit 2020, steeds volledig doorbetaald aan WAA groep nv. Dit zal ook gaan gebeuren met eventuele compensaties in de toekomst die nu, evenals de mogelijke kosten uit dien hoofde, PM geraamd zijn. Hierdoor worden de gevolgen van Covid-19 op de bedrijfsvoering/exploitatie en de compensatie hiervoor binnen de WAA-constellatie zowel materieel als formeel gematched. In verband met het afwijkende en eenmalige karakter van zowel de ontvangst als doorbetaling van deze coronabijdrage van het Rijk resp. gemeenten via de Rijksbijdrage WSW, wordt de ontvangst hiervan in de exploitatie van het Schap apart verantwoord onder Diverse baten. De doorbetaling aan WAA groep nv wordt ook apart verantwoord onder Bijdragen aan derden. Naast compensatie van het Rijk heeft WAA al in maart 2020 afspraken met haar klanten kunnen maken waarbij, met een beroep op partnership, ook deze relaties vanaf toen onveranderd steeds bijdragen hebben geleverd en zullen blijven leveren om elke (semi-)lockdown periode opnieuw de gevolgen van Covid-19 samen te mitigeren.

Over en weer wordt de extra waarde van partnership in deze periode pas echt duidelijk. En wordt de meerwaarde van de huidige koers van WAA overall meer en meer duidelijk. Samen met de ingezette maatregelen bij WAA groep nv en de compensatie van het rijk en klanten, was de coronacompensatie van het Rijk in 2020 maar ook nu in 2021 wederom ruim voldoende om de gevolgen van Covid-19 op de exploitatie van WAA groep nv te mitigeren. Sinds begin 2022 worden alle maatregelen geleidelijk afgebouwd en wordt Covid-19 meer en meer onderdeel van het normale zijn. De verwachting dat we in 2022 allemaal weer terug kunnen en vanaf 2023 weer terug zijn naar de “normale”, pré-Covid-19 situatie. Echter, zoals aangegeven, is de verwachting dat Covid-19 na 2022 niet weg is, en blijft het vooralsnog wel onveranderd een risico, ook na 2022. Reden voor WAA om Covid-19, ook na 2022 nog, steeds met de nodige voorzichtigheid door te vertalen in de verwachte resultaten en (meerjaren)budgetten.

Weliswaar zijn aparte Covid-19 buffers in de exploitatie vanaf 2023 als PM geraamd, maar door te zorgen voor prudent financieel beheer met voldoende ruimte voor onvoorzien in zowel de baten als lasten, én voor de komende jaren tot en met 2026 structureel een hoger eigen weerstandsvermogen bij zowel WAA groep als het bij het Schap aan te houden dan noodzakelijk, wordt binnen de exploitatie en balans van WAA overall voldoende ruimte aangehouden om zélf de (verdere) gevolgen van Covid-19 primair eerst in haar eigen organisatie financieel te kunnen opvangen. Ondanks de forse impact die de crisis heeft gehad op de balans en exploitatie van WAA overall, is de financiële en liquiditeitspositie van WAA overall naar verwachting onveranderd per eind 2022 en voor de nabije toekomst zodanig aan de maat dat de continuïteit van de gehele WAAorganisatie vooralsnog niet in gevaar is. Derhalve zal e.e.a. onverminderd naar verwachting geen gevolgen hebben voor de waardering van de deelneming WAA groep nv bij het Schap, en derhalve geen gevolgen hebben voor de exploitatie van het Schap. Los van de eigen maatregelen binnen de WAA entiteit, is op langere termijn, en in directe en indirecte zin en los van haar exploitatie etc., continuïteit voor het Schap zelf sec als gevolg van de wettelijke garanties die de WGR biedt, overigens überhaupt nooit een issue. Waarvan acte! - 10 -

6. Ontwikkeling (WSW-) bezetting c.a. 6.1. Algemeen De overgang per 1-1-2018 van de beschutte groep WSW-ers naar de gemeenten in 2018 (met een uitloop naar 2019) en de krimp vanaf 2015 door natuurlijk verloop én de ombouw van WAA als bedrijf, heeft voor een forse daling in de WSW-populatie voor WAA gezorgd. Deze daling is in de jaren daarna verder gegaan. Deze is zelfs versterkt doordat m.n. als gevolg van geen instroom en dus een stijging van de gemiddelde leeftijd van de doelgroep, meer mensen uit de doelgroep met (pre-)pensioen gaan en/of niet meer in staat zijn om deel te nemen in het arbeidsproces en uitvallen. Dit zorgde, en zorgt ook in de toekomst, niet alleen voor een sterke daling van de WSWpopulatie waarvoor WAA aan de lat staat, maar ook voor krimp in WAA-organisatie daar rondom heen.

Uit bovenstaande grafiek blijkt dat de reguliere personeelsformatie van ca. 96 fte in 2012 naar ca. 31,4 fte in 2023 is gedaald. Ook vanaf 2023 zal, ceteris paribus, deze daling doorzetten maar in een sterk verminderd tempo. Het tempo van afbouw zal in 2023 en volgende jaren steeds minder worden omdat in toenemende mate sprake zal zijn van een steeds negatiever “economies of scale” (schaalvoordeel) effect in m.n. de staf- en begeleidingsorganisatie van WAA. Het wordt vanaf 2020 jaarlijks steeds meer zichtbaar dat de krimp van de WAA-organisatie minder snel kan gaan dan de (verdere) daling van de WSW-populatie. Vanuit budgettair oogpunt zoekt WAA hierbij steeds de grens op maar zal nooit overheen (kunnen) gaan. Het feit dat WAA een publieke organisatie is die werkt met een kwetsbare doelgroep, zorgt voor een tegenwicht en natuurlijke balans. In de meerjarenraming t/m 2026 is hiermede rekening gehouden. De met de (versnelde) afbouw gemoeide frictiekosten van de WAA-organisatie worden, conform vigerend beleid en wettelijke (verslaggevings-) voorschriften volledig gefinancierd uit een hiervoor gealloceerde bestemmingsreserve voor de hele periode van krimp. Omdat deze afbouw van de organisatie tot en met 2021 voornamelijk is gerealiseerd met een minimum aan frictiekosten, door m.n.

te sturen op natuurlijk verloop in regulier (staf-)personeel in combinatie met reallocaties van bezetting resp. herverdelingen van taken en verantwoordelijkheden binnen de zittende organisatie, zijn eind 2021 de beschikbare middelen in het frictiefonds meer dan voldoende om de eind 2021 aanwezige én latente frictiekosten voor de komende jaren af te dekken. Hierdoor is naar verwachting vanaf 2022 en de jaren daarna, geen (aanvullende) dotatie aan deze bestemmingsreserve noodzakelijk. Eind 2019 was al sprake van een overschot in het fonds van € 500.000 dat, ondanks de onttrekking van € 100.000 in 2020, per eind 2020 zelfs is opgelopen naar ongeveer € 590.000! Vanuit de standaard beleidslijn worden tekorten in het frictiefonds aangevuld met een (aanvullende) gemeentelijke bijdrage. Vanuit die zelfde beleidslijn zal het verwachte overschot van € 590.000 in het fonds ultimo 2020, vanaf 2021 tot en met 2025 geleidelijk met jaarlijkse cohorten van € 147.500 terugvloeien naar de deelnemende gemeenten middels een reductie op de jaarlijkse gemeentelijke exploitatiebijdragen voor WAA. De financiële impact van de frictie op de WAA-exploitatie is door de inzet van een bestemmingsreserve voor frictiekosten beperkt, maar het effect van de krimp en frictie op het - 11 -

personeel en de WAA-organisatie zélf is iets dat, los van de financiële kant van het verhaal, wel steeds en onverminderd een stempel blijft drukken op de organisatie WAA. Iets dat ook in 2023 en ook de jaren daarna nog nadrukkelijk de aandacht vraagt en ook verdient. De winkel is en blijft immers wel steeds open… 6.2. WSW-bezetting voor 2023 totaal en per deelnemende gemeente Voor 2023 is onderstaande WSW-bezetting voor het Schap en de (deelnemende) gemeenten geraamd:

gemeente Beesel Bergen Venlo Niet deeln. gemeenten totaal

aantal SE bij WAA geplaatst per gemeente 2023 (A) 36,2 47,6 293,2 0,0 377,0

aantal SE beschut bij gemeenten geplaatst per gemeente 2023 (B) 9,3 22,2 141,0 0,0 172,5

aantal totaal SE per gemeente 2023 (C=A+B) 45,5 69,6 434,2 0,0 549,5

*) Totaal taakstelling per gemeente is berekend o.b.v. financieringsmethodiek “werkgemeente” vanaf 1-1-2017 en o.b.v. extrapolatie van gegevens jaargemiddelde over 2021 per gemeente met een uitstroom% van 4,9% voor 2022 resp. 3,7% voor 2023.

Ten opzichte van 2022 daalt de totale bezetting SW bij gemeenten in 2023 verder. Dit omdat sprake zal zijn van natuurlijke uitstroom terwijl vanaf 1-1-2015 geen instroom meer is in de WSW.

7. Economische verwachtingen in het algemeen voor 2023 en verder Na een krimp van de economie met ongeveer 5% in 2020 als gevolg van Covid-19 en de forse opleving van de economie daarna in 2021, zijn volgens CPB per begin 2022 twee hoofdscenario’s mogelijk voor 2022: wel of geen 3e Covid-19-golf en lockdown in 2022 en volgende jaren. Indien nog een golf komt, dan is de verwachting dat de economie in 2022 minder sterk zal groeien dan in de situatie dat dit niet het geval zal zijn. Voor 2023 ten opzichte van 2022 verwacht het CPB vooralsnog dat de verstrekkende (economische) gevolgen en maatregelen om Covid-19 onder controle te krijgen, in 2022 in elk scenario succesvol zijn en dat de economie vanaf 2023 steeds zal groeien met ongeveer 2% tot 3% ten opzichte van 2022. Onderstaande zijn de scenario’s door CPB schematisch uitgewerkt

- 12 -

In deze primaire begroting 2023 en de bijbehorende meerjarenraming is op prudente wijze rekening gehouden met het scenario uit de basisverkenning. Hierbij is het uitgangspunt op basis van deze verwachting dat na 2022 een algehele afname van de pandemie is opgetreden. En hierdoor zowel op regionale, landelijke en globale schaal in economisch opzicht een verdere wederopstanding uit de Covid-19 crisis zal zijn na 2022, met een geleidelijk naar een normaal niveau van ongeveer 2% economische groei na 2023 en volgende jaren erbij.

8. Ontwikkelingen binnen het sociale domein voor gesubsidieerde arbeid overall 8.1. Beleidsmatige ontwikkelingen De Participatiewet, waar de WSW nu onderdeel van is, is een brede wet voor iedereen met een afstand tot de arbeidsmarkt die volledig erop gericht is om iedereen in die wet zoveel als mogelijk te plaatsen in een reguliere arbeidsomgeving. De beweging die bij WAA vanaf 2014 is ingezet zijnde “van binnen naar buiten” wordt hierdoor (nogmaals) ondersteund en onderstreept. Een beleid dat verder breed ondersteund wordt middels een voor iedereen algemeen geldende, brede sociale agenda voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die uitvloeide in een banenakkoord vanaf 2014 tussen de sociale partners. Hierbij is toen be- en afgesproken dat eind 2020 ruim 200.000 extra banen in zowel de publieke als private sector moeten zijn ingevuld door mensen met een (dreigend) grote afstand tot de arbeidsmarkt. Al in 2015 heeft het Rijk aangekondigd vanaf eind 2020 een officiële brede en algemene evaluatie van de Participatiewet te gaan uitvoeren. Eind 2019 heeft een eerste voorzichtige tussenevaluatie van het Centraal Planbureau ten aanzien van de eerste effecten van de Participatiewet het licht gezien. De eerste conclusies hierbij geven aan dat de primaire doelstelling van de wet door deze wet dichterbij is gekomen dan ooit.

Maar dan wel alleen voor dat deel van de doelgroep waarbij mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt die in de basis voldoende potentie/loonwaarde bezitten om zich uiteindelijk zonder permanente ondersteuning vanuit het publieke domein zelfstandig een arbeidsplek in een reguliere omgeving te verwerven en (misschien nog belangrijker) te behouden. Voor hen is een inclusieve samenleving écht dichterbij gekomen. Maar voor mensen met een (blijvend) grote afstand tot de arbeidsmarkt, het zgn. Nieuw Beschut, blijkt het toch nog heel lastig te zijn om een blijvende plek in een reguliere omgeving te verwerven. Werkgevers staan niet onwelwillend tegen het opnemen van meer mensen “met een vlekje” maar als puntje bij paaltje komt, zijn er toch vaak té forse barrières. Ondanks alle vangnetten rondom heen. En áls werkgevers de stap toch durven te maken, vraagt men veelal zeer forse bijdragen, en (meerjarige) garanties van gemeenten en/of UWV maar ook WAA om alle risico’s af te dekken. Bovenstaande bevindingen uit de tussenevaluatie in 2019 zijn in 2020 en 2021 bevestigd met vervolgrapporten.

En daar waar, naar aanleiding van de eerste signalen dat het met een deel van de uitvoering van de Participatiewet minder goed ging, in Den Haag en omgeving stemmen opgingen om op de ingezette lijn door te gaan met meer inzet en extra dwangmiddelen zoals een quotummet boetebeleid in combinatie met een wettelijke verplichting voor invullen van Nieuw Beschut door gemeenten, is begin 2021 een andere richting gekozen. In januari 2021 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen om op korte termijn te komen tot een oplossing om de groeiende groep Nieuw Beschut tóch ook aan een baan en werk te helpen: de opzet en inrichting van wat men noemt Regionale Sociale Ontwikkelbedrijven. Beoogd zijn hierbij publiekrechtelijke bedrijven die zowel de arbeidsovereenkomst én plaatsing van mensen met een arbeidsbeperking en een hogere loonwaarde verzorgen zoals WSW, maar dat ook oppakken voor de nieuwe groep uit de Participatiewet zijnde de doelgroep Nieuw Beschut waarvoor dat nu niet is weggelegd. De Sociale Ontwikkelbedrijven dienen naast het bestaande, specifiek ook straks voor het Nieuwe Beschut onder hun eigen regie een plaatsing te organiseren in een zo reguliere omgeving. En daarmede oppakken wat werkgevers nu onder de huidige wet laten liggen.

Het lijkt op de uitvoering WSW oude stijl, maar met een groot verschil; de nieuwe Sociale Ontwikkelbedrijven worden geacht de werkgeversrol voor de groep Nieuw Beschut op te pakken en plaatsingen voor mensen uit deze moeilijke plaatsbare groep Nieuw Beschut vorm en inhoud te geven bij en in samenspraak met reguliere werkgevers. De hoofdlijn en basisgedachte van de Participatiewet zijnde Inclusiviteit ten aanzien van werken in een reguliere omgeving voor iedereen met een afstand tot de arbeidsmarkt blijft zo in takt. Alleen het proces coördineren rondom matching en plaatsing bij reguliere werkgevers én de inkomensvoorziening voor deze groep verzorgen, dat wordt toch weer een publieke in plaats van een private taak. Inclusiviteit avant la lettre! En op het eerste oog een mooie (polder) oplossing en nobele gedachte. Na de motie is het aan het huidige kabinet om hier concreet verder vorm en inhoud te geven. - 13 -

Maar enige scepsis is hier toch op zijn plaats. Immers, de historie heeft aangetoond dat ondanks dat de overheid alles voor een reguliere plaatsing faciliteert, het plaatsen en opnemen in een bedrijf an sich vaak een nobel streven is, maar in de praktijk lastiger is, en valkuilen kent. Inclusiviteit is veel meer dan een gereedschapstas vanuit het Rijk met een (subsidie) instrumentarium. Het vergt vooral bij zowel de overheid als werkgevers maar ook op de werkvloer een andere mindset. En zoiets is breder dan een motie of wet; dat kost geld, forse inspanningen maar ook veel tijd om een andere cultuur te creëren bij iedereen in de samenleving. Een ervaring die WAA ook hierbij heeft en die o.a. voor zorgt dat het laatste 5% deel van haar Sw-populatie lastig plaatsbaar is en blijft. En dit vormt daarmee een uitdaging maar ook een risico voor de exploitatie van WAA voor nu en de komende jaren. Maar wel een uitdaging die WAA aangaat! 8.2. Ontwikkelingen ten aanzien van de reguliere rijksbijdrage WSW In 2020 is de door het Rijk in 2014 aangekondigde jaarlijkse lineaire afbouw van de reguliere Rijksbijdrage per arbeidsjaar WSW (= totaal excl. Covid-19-bijdrage) met € 550 voor het laatst toegepast. Vanaf 2021 is de Rijksbijdrage WSW jaarlijks aangepast aan de loon- en prijsontwikkeling Overheid (LPO). De verwachting is dat het rijk dit beleid ook komende jaren onveranderd doorzet.

Ondanks de stijging van de loonkosten WSW (onder invloed van Caoafspraken) en door de te verwachten oplopende sociale lasten zoals pensioenpremies, zal het subsidietekort WSW per arbeidsjaar daarom in 2023 en volgende jaren naar verwachting niet verder oplopen. Er is dan een nieuwe status quo ontstaan. Ondanks het stoppen van de subsidiekorting WSW blijft echter a.g.v. de kortingen t/m 2020 ook in 2023 en volgende jaren het subsidietekort WSW onveranderd hoog. Zeker als het wordt afgezet tegen het basisjaar 2014, zoals blijkt uit onderstaande grafiek. Het subsidietekort WSW heeft vanaf 2015 jaarlijks voor een oplopende financiële druk op gemeentelijke budgetten in het sociale domein gezorgd.

Deze financiële druk is vooralsnog niet van de baan. Vooralsnog wordt in deze begroting ervan uitgegaan dat de hoogte van de WSW-subsidie, de LPO (Loon-Prijs-Ontwikkeling)-compensatie, en het LIV (Loon-Inkomens-Voordeel voor lage lonen) zoals eind 2021 bekend, normatief zijn voor de komende jaren. Gezien de consistentie van het Rijksbeleid rondom (fiscale en andere) vergoedingen voor WSW-arbeidskosten in de afgelopen jaren, ligt hier wel nadrukkelijk een risico. Hiervoor wordt verwezen naar de risicoparagraaf in deze begroting.

- 14 -

9. Bestuurlijke ontwikkelingen rondom de uitvoering van de WSW door WAA De WSW en daarmede WAA is vanaf 2015 een onderdeel van een bredere Participatiewet. Een kaderwet die nadrukkelijk gemeenten positioneert als centrale regie- en uitvoerder die verantwoordelijk is om al haar burgers en iedereen met een afstand tot de arbeidsmarkt zo snel als mogelijk weer een passende plek te geven in een zo regulier mogelijke arbeidsomgeving. Iets dat naadloos aansluit op de nieuwe WAA-organisatie zoals die vanaf eind 2018 staat. De krimp in SW en de oplopende economies-of-scale-effecten bij WAA, in samenhang met de uitdagingen waarvoor gemeenten over de volle breedte staan vanuit de Participatiewet én de parallellen die meer en meer zijn tussen WSW en de andere doelgroepen binnen die Wet, hebben ertoe geleid dat de gemeente Venlo, als grootste belanghebbende gemeente binnen WAA, vanaf december 2016 heeft onderzocht óf en zo ja, hoe, wat en waar het mogelijk zou zijn de uitvoering van de gehele WSW vorm en inhoud te willen gaan geven binnen haar eigen gemeentelijke sociale domein. Dit heeft vanaf in 2018 meermalig geresulteerd in een rapport dat niet breed door alle partijen gedragen werd. Hierdoor is vanaf 2019 een soort status quo ontstaan.

Echter is onverminderd het bestuurlijke besef aanwezig dat de huidige situatie op termijn zorgt voor een jaarlijks oplopend maatschappelijk kostenniveau en operationele uitvoeringsperikelen, waardoor dit op termijn niet houdbaar is. Reden voor het Bestuur van het Schap om, met inachtneming van ieders belangen, op basis van gelijkwaardigheid en rekening houdende met belangen van andere stakeholders én – last but not least – de mensen in de doelgroep waar het allemaal om draait (!), medio 2020 een nieuw onderzoek uit te zetten naar hoe dan verder. Dit onderzoek genaamd Samen Verder! is medio 2020 opgepakt. Uit oogpunt van voorzichtigheid is in deze primaire begroting 2023 rekening gehouden met mogelijke kosten voor Samen Verder! en zijn beperkte middelen binnen de totale WAA-exploitatie apart hiervoor gealloceerd en gereserveerd. Hangende het onderzoek Samen Verder! is vooralsnog bestuurlijk besloten tot een status quo en de huidige structuur en koers van WAA onveranderd en going concern tot nadere bestuurlijke besluitvorming door het Schapsbestuur door te zetten. Omdat ten tijde van de opmaak van deze primaire begroting 2023 het vervolg onderzoek Samen Verder! c.a. nog steeds in volle gang is en de uitkomsten hiervan nog niet bekend zijn, is de mogelijke impact en verdere gevolgen van deze beoogde beweging derhalve (nog) onbekend en is e.e.a. in deze begroting als PM opgenomen.

Deze primaire begroting 2023 is derhalve opgesteld op basis van going concern-grondslagen voor zowel het Schap als WAA groep nv c.a. Mochten zich in de loop van 2022 resp. 2023 echter ontwikkelingen voortdoen die nopen tot een heroverweging van dit uitgangspunt, zal een en ander per ommegaande worden vertaald vin een begrotingswijzing. De uitkomsten van het gehele vervolgproces Samen Verder! rondom de toekomstige (bestuurlijke) positionering van WAA binnen het gehele sociale domein van de deelnemende gemeenten resp. specifiek binnen de gemeente Venlo zijn nog niet bekend maar kunnen wel van majeure invloed zijn op zowel de aard en omvang als (toekomstige) continuïteit van zowel het Schap WAA Venlo e.o. (als gezamenlijke regievoerder voor de WSW in de regio Venlo) en haar WSW uitvoeringsorganisatie WAA groep nv c.a. En ongeacht de uitkomst van dit proces is e.e.a. nú al een hele tijd van grote invloed op WAA. Immers: het hele proces van onderzoek naar de nieuwe toekomst van WAA duurt nu al bijna zeven (!) jaar. Gedurende al die tijd van onzekerheid ten aanzien van de toekomst is WAA zeer prudent ten aanzien van het aangaan van langdurige verplichtingen en grote investeringen in haar structuur, instrumentarium, organisatie, en personeel. Dit om het risico van grote desinvesteringen naar de toekomst te beperken.

Dit betekent dat tot 2026 prudent wordt geïnvesteerd in mensen en middelen. WAA draait on going concern (doorlopende continuïteit) en kan en zal hangende de onzekerheid ten aanzien van de toekomst, maar beperkt middelen inzetten voor innovatie van middelen en processen en voor een meer structurele kwalitatieve en kwantitatieve impuls in haar organisatie. Er is op dit punt sprake van een zekere stilstand. En stilstand is achteruitgang. Zeker in de zeer dynamische (buiten-) wereld waarin WAA opereert. Hier loopt zowel WAA als ook al haar stakeholders inclusief de gemeenten steeds meer en meer een risico naar de toekomst. Ook dit is een bestuurlijk aandachtspunt dat vraagt voor een krachtig besluit op korte termijn in het belang van alle stakeholders van WAA.

- 15 -

Financiële samenvatting Het begrote geconsolideerde concernresultaat (Schap en WAA groep nv) 2023 komt uit op een tekort van € 1.877.000. Dit is een verbetering t.o.v. de 1e begrotingswijziging 2022 met € 183.000, vooral door het wegvallen van de in de operatie verwerkte Covid-19 buffer ad € 150.000 in 2022 naar PM in 2023 en lagere diverse lasten ( o.a. t.b.v. project Samen Verder!) in 2023. Het geconsolideerde concernresultaat van WAA wordt onderverdeeld in de netto kosten van WSWarbeid (zgn. subsidieresultaat WSW ), de netto resultaten die voortkomen uit het organiseren en bieden van passende arbeid voor deze doelgroep (zgn. operationeel resultaat), de kosten verbonden aan de ombouw van WAA (frictiekosten ca.) en diverse baten en lasten.

Totaal concernresultaat Schap incl.NV in €1.000

Operationeel resultaat

2020 W. 1.179

2021 P 686

Voorzichtigheidsbuffer i.v.m. corona Operationeel resultaat incl. coronabuffer

2022 B

2023 B

225

181

-150 1.179

686

Rijksbijdrage coronafonds

933

231

75

181

Diverse baten -/- lasten

-129

-184

-265

-168

Subtotaal

1.983

734

-190

12

Subsidieresultaat Wsw

-1.849

-1.954

-1.870

-1.890

Resultaat excl. frictiekosten

134

-1.221

-2.060

-1.877

Frictiekosten

-166

-192

-207

-207

Totaal concernresultaat

-32

-1.413

-2.267

-2.084

•

2020 is Werkelijkheid, 2021 betreft voorlopige cijfers (Prognose), 2022 betreft 1e Begrotingswijziging en 2023 betreft Primaire Begroting.

Het operationeel resultaat betreft het resultaat van WAA groep nv voor uitvoering geven aan de aanwijzings- en uitvoeringsovereenkomst WSW met het Schap zijnde de organisatie van passende arbeid en bestaat uit de omzet van bedrijfsactiviteiten minus de operationele kosten hierbij. Het subsidieresultaat WSW is het resultaat van de kosten minus baten voortkomende uit de basis van wettelijke opdracht WSW zijnde werkgeverschap bieden voor WSW medewerkers door gemeenten resp. WAA Venlo e.o. en betreft de totale werkgeverskosten WSW c.a. minus de rijksbijdrage WSW. Het subsidieresultaat is niet beïnvloedbaar voor zowel WAA als gemeenten en een gevolg van externe factoren zoals cao en rijksbeleid. Het begrote concerntekort voor 2022 van € 2.084.000 zal voor € 825.000 worden gedekt door de inzet van eigen vermogen door WAA groep nv en voor € 305.000 door inzet van overschotten bij het Schap. Het resterende tekort zal, naast bijdragen uit de bestemmingsreserve frictie, worden gedekt door een bijdrage door de deelnemende gemeenten van € 600.000. Voor een toelichting verwijzen we naar paragraaf 3 van deze begroting. Voor 2022 wordt o.b.v.

de verwachte WSW-bezetting per gemeente en de inwoneraantallen per gemeente op 1-1-2021, onderstaande verdeling van de totale bruto gemeentelijke tekortfinanciering naar de afzonderlijke deelnemende gemeenten geraamd: Totaal gemeentelijke tekortfinanciering (in € x 1.000) Beesel Bergen Venlo Totaal voor bonus (bruto bijdrage) Af: te verdelen bonus Totaal deelnemende gemeenten (netto bijdrage)

2023 2022 primaire begroting begroting na 1e wijz. 116 116 141 141 888 888 645 645 - 45 - 45 600 - 16 -

600

2022 begroting voor wijz. 159 196 1.290 1.145 - 45

2021 werkelijk

1.100

1.100

156 201 1.243 1.100 0

Realisatie van doelmatigheid en rechtmatigheid Een basishouding en natuurlijk uitgangspunt voor een publiekrechtelijke organisatie als WAA is dat zij in al haar doen en laten bij de uitvoering van haar publieke taak altijd en overal doelmatig en rechtmatigheid handelt. Dit geldt voor zowel de wettelijke als ook in de uitvoering van alle andere (overheids-)taken die door de participanten in de regeling bij haar zijn neergelegd.

1. Doelmatigheid Doelmatig opereren ten aanzien van haar sociale opdracht betekent voor WAA het maximaal invullen van de taakstelling voor haar gemeenten. Het Schap heeft, evenals in voorgaande jaren, ook in 2021 op dit aspect binnen haar mogelijkheden maximaal invulling gegeven aan haar doelstelling en derhalve op dit punt doelmatig gehandeld. Doelmatigheid veronderstelt ook dat alle toegewezen taken binnen de gestelde kaders adequaat worden uitgevoerd met inachtneming van alle vigerende (wettelijke) kaders en tegen voor deze participanten aanvaardbare kosten. Hiertoe zijn in het kader van doelmatigheid vanaf 2017 onderstaande in “Samen Groeien” en in de geactualiseerde koers bevestigde, verankerde randvoorwaarden opgenomen: • De werkwijze van het WAA-bedrijf moet sober en doelmatig zijn: de uitgaven worden hierop aangepast. Daar waar expertise of andere vormen van ondersteuning noodzakelijk is wordt contact gezocht met de drie deelnemende gemeenten; vacatures zouden dan ook over en weer kunnen worden uitgewisseld. • WAA dient zo min mogelijk langlopende financiële verplichtingen aan te gaan. Daar waar dit onverhoopt toch aan de orde zou kunnen en moeten zijn vanuit bedrijfsvoering, wordt dit vooraf besloten door het Bestuur in en na samenspraak met de deelnemende gemeenten.

Dit om eventuele staartverplichtingen als gevolg van een mogelijke mismatch tussen eisen en wensen van een sterk veranderende WAA-organisatie en kosten uit lopende contracten en investeringen te minimaliseren. • Binnen de huidige financiële positie van zowel WAA als gemeenten zal een substantieel bedrag inzetbaar worden gemaakt om de beoogde transitie te maken, waardoor de WAA “fit” wordt en een kostenstructuur krijgt die past bij een veranderende maar ook krimpende organisatie. De gehele ombouw en transitie van de entiteit WAA zal gecontroleerd en geconditioneerd gebeuren met oog voor organisatorische en financiële stabiliteit en continuïteit van de organisatie WAA én haar participanten. Inzet van eigen én aparte frictiemiddelen moet gebeuren rekening houdende met en binnen de bestaande financiële mogelijkheden van zowel WAA als de deelnemende gemeenten en onder genoemde randvoorwaarden. WAA blijft in dit proces ten aanzien van doelmatigheid jaarlijks streven naar evenwicht tussen doel en de hieraan verbonden kosten en bijdragen, in samenwerking met de deelnemende gemeenten. Doel is om middels een combinatie van mogelijkheden het resultaat op bedrijfsvoering bij de WAA jaarlijks te verhogen en daardoor de kortingen op de rijksbijdrage WSW op te vangen met als gevolg de gemeentelijke bijdragen te beperken.

In alle jaar- en meerjarenbegrotingen t/m 2026 is jaarlijks een tekort voor WAA op de uitvoering van de WSW opgenomen, dat past binnen dit kader. De tekorten worden (vooralsnog) jaarlijks gedekt door een (aanvullende) gemeentelijke bijdrage. Doelmatigheid is en blijft altijd voor WAA van belang en zal intern periodiek worden gemeten en getoetst aan de hand van vooraf benoemde prestatie-indicatoren. Via jaarrekeningen, begrotingen, kwartaalberichten, maandrapportages en maandelijkse dashboards worden periodiek alle voor de sturing en bedrijfsvoering relevante indicatoren op een eenduidige en transparante wijze periodiek aan alle belanghebbenden bij WAA gepresenteerd. Naast eigen indicatoren wordt doelmatigheid bij het Schap en haar uitvoeringsorganisatie WAA groep nv jaarlijks getoetst door de gerealiseerde doelen en de daarbij behorende kosten voor de uitvoering van de WSW af te zetten tegen beschikbare branchegegevens. Dit, tezamen met een duidelijke periodieke (interne) verantwoording en toelichting op resultaten en van nature ingebouwde interne en externe controles, zorgt voor een informatieverzorging die de vereiste (bestuurlijke) transparantie waarborgt. WAA heeft altijd al doelmatigheid hoog in haar vaandel staan en zal op dit punt de ingezette lijn blijven volgen.

- 17 -

2. Rechtmatigheid Rechtmatigheid is te zien als “handelt binnen vigerende wettelijke kaders én bestuurlijke beleids- en richtlijnen zoals die door haar deelnemende gemeenten zijn geformuleerd”. Rechtmatigheid veronderstelt ook te allen tijde integer zijn in al het doen en laten. Ook dit is voor een publieke organisatie als WAA een must en een vanzelfsprekendheid. Bij rechtmatigheid hoort ook het adequaat afleggen van verantwoording naar alle participanten, transparantie in doen en laten en integer zijn. Dit zijn de uitgangspunten voor al het handelen en doen en als zodanig benoemd door WAA. Omdat het afleggen van verantwoording en transparantie voor WAA altijd al van groot belang was en ook blijft, en het Schap het belang van Sisa (single information single audit) en de informatie die hieruit naar voren kwam, onverminderd onderschrijft, zijn – ondanks het ontbreken van een wettelijke verplichting hiervoor - in 2021 wederom de van toepassing zijnde Sisa-gegevens door WAA integraal opgenomen in de jaarstukken. De accountant geeft middels de controleverklaring aan in hoeverre WAA heeft voldaan aan de eisen van financiële en sociale rechtmatigheid. Ook de Provincie als toezichthouder toets hier op.

• De financiële rechtmatigheid wordt getoetst door te controleren in hoeverre alle uitgaven binnen de kaders van de genoemde wettelijke regelingen vallen én of deze passen binnen wettelijke bepalingen voor verslaggeving (gemeentelijke comptabiliteitsvoorschriften), financiering (wet FIDO), etc. Vanaf den beginne heeft WAA steeds ruimschoots aan de gestelde rechtmatigheidseisen voldaan en ook in 2020 was dit het geval. WAA blijft ook in de toekomst streven om steeds aan deze eisen te voldoen maar kan geen garantie hiervoor geven. Dit omdat het Rijk jaarlijks wet- en regelgeving aanpast zonder rekening te houden met praktische (on)mogelijkheden. Hierdoor is het risico van subsidiekorting altijd latent aanwezig. • De sociale rechtmatigheid wordt getoetst door te controleren of WAA heeft voldaan aan de personele eisen zoals die door het Rijk in de WSW heeft neergelegd. De accountant en de Provincie hebben in 2021, wederom, vastgesteld dat ook op dit punt de WAAorganisatie voldoet aan de wettelijke resp. administratief-organisatorische eisen die op dit punt van belang zijn. WAA richt zich vanaf 2014 op de uitvoering van de WSW sec, en blijft dit vooralsnog onverminderd doen. Behoudens de inzet van mensen uit de Participatiewet op werkobjecten á la WSW om de uitvoering van de WSW te ondersteunen, zijn geen andere doelgroepen dan WSW in behandeling bij WAA. De resultaten (i.c.

kosten en opbrengsten) die door WAA gegenereerd worden, worden geclassificeerd als volledig publiekrechtelijk. De publieke activiteit van WAA vloeit namelijk per definitie voort uit de WSW. Mocht sprake zijn van activiteiten die niet hieraan direct of indirect gerelateerd zijn, worden deze steeds zowel operationeel als financieel nadrukkelijk gescheiden van de WSW. Op deze wijze voldoet WAA aan de eisen die de WSW stelt en is de scheiding van WSW met overige activiteiten, en van publieke en private financiering duidelijk verankerd in de (administratieve) organisatie van de gehele WAA-organisatie.

Voorstel tot vaststelling van de begroting Het Dagelijks Bestuur stelt aan het Algemeen Bestuur voor deze begroting vast te stellen.

- 18 -

Begroting Programmaverantwoording Algemeen Het Schap kent in zijn begroting en jaarrekening één programma. Dit is het programma Sociale werkvoorziening. Alle processen van het Schap, inclusief alle ondersteunende processen zoals bestuur, financieel en operationeel beheer e.d. zijn gericht op dit programma zijnde het verzorgen van de uitvoering WSW voor de deelnemende gemeenten. Nadrukkelijk dient, idem als in alle jaarrekeningen en begrotingen vanaf 2018, ook in deze begroting 2023 rekening gehouden te worden bij elke vergelijking ten opzichte van alle jaren t/m 2017 van de kerncijfers, exploitatie e.d. van WAA op totaalniveau over de jaren vanaf 2018 en verder, dat de totale SW-populatie waarvoor WAA de WSW uitvoert, vanaf 2018 fors lager is dan in voorgaande jaren. Er is nl. vanaf 1-1-2018 geen sprake meer van een integrale maar van een deeluitvoering van de WSW voor de gemeenten via WAA. Dit omdat gemeenten vanaf 1-1-2018 zélf aan de lat staan voor de uitvoering van het beschutte deel van WSW. Programma Sociale werkvoorziening 1. Algemeen Onder de nieuwe Participatiewet is het wettelijke kader voor de uitvoering van WSW van vóór 2015 ook daarna onveranderd doorgezet. Hierbij ligt en blijft regie, uitvoering en financiering van de WSW onveranderd bij de individuele gemeenten. Het Schap is - en blijft dat vooralsnog onder voorbehoud van verandering hierin o.a.