1 B9 Toelichting Bijlage 9 archeologisch bureauonderzoek

Er zijn een aantal zones waar mogelijk ontgrondingen of ander groot grondverzet (motorcrossbaan) hebben plaatsgevonden.

Wat is de specifieke archeologische verwachting voor het gebied? (indien mogelijk gespecificeerd naar aard, vindplaats(en) /periode(n)? Aan de hogere landschappelijke gebieden is een middelhoge verwachting toegekend voor archeologische waarden uit het laat-paleolithicum-mesolithicum 123

55

Leijnse & Merlidis 2020.

Energielandsgoed Wells Meer

(vuursteenvindplaatsen) tot en met de ijzertijd (graven of grafveld, zie bijlage 2 en paragraaf 3.1). Voor de zone langs de restgeul (buffer 200 m) geldt voor deze periode een hoge verwachting, waarbij voor de restgeul zelf een specifieke verwachting voor aan natte context gerelateerde vindplaatsen geldt (afvaldumps, rituele depositie etc.). Voor de lagere delen van het landschap geldt een lage verwachting. Voor de Romeinse tijd tot en met de volle middeleeuwen geldt voor het gehele plangebied een lage verwachting. Voor de eendenkooi, de mogelijke locatie van de watermolen en de Molenbeek geldt een hoge verwachting voor de periode late middeleeuwen-nieuwe tijd B. In het gebied kunnen de resten van bebouwing, beschoeiingen, duikers etc. aanwezig zijn. Tot slot geldt voor de zone rond het Wehrmachtshuisje een hoge verwachting voor resten uit de Tweede Wereldoorlog. Daarbij moet gedacht worden aan schuilloopgraven, zoeklichtopstellingen), (kabel)sleuven, greppels en as- en afvalkuilen.

Waar en op welke diepte kunnen archeologische resten of cultuurhistorische waarden worden verwacht? De onverstoorde archeologische resten worden over het algemeen direct onder de bouwvoor verwacht in de top van de (afgetopte) veldpodzol. Mogelijk is de bodem plaatselijk afgedekt met stuifzand, waar dan een niet-verstoorde stratigrafie met nog intacte vindplaatsen kan worden verwacht. Archeologische resten uit de late middeleeuwen-nieuwe tijd B kunnen al vanaf het maaiveld aanwezig zijn. In het plangebied zijn diverse historisch-geografische waarden aanwezig (zie ook bijlage 3 en paragraaf 3.2):  Contrast tussen het overwegend open voormalige veengebied (ontginning) en de beboste duinen;  Veener of Spaanse Ley met singel en grenspalen als grensaanduiding;  Voormalige eendenkooi als gesloten eenheid (houtwal) in een open landschap;  Rechte ontginningspatroon van wegen (al dan niet met flankerende lanen) en waterlopen (waaronder de Molenbeek) met een noordwest-zuidoostelijke en noordoost-zuidwestelijke oriëntatie;  verspreide bebouwing (woningen en schuren) met de hoofdboerderij in Duitsland (voor circa de Tweede wereldoorlog);  Wehrmachtshuisje als bijzonder relict uit de Tweede Wereldoorlog;  Groenelementen, zoals houtwallen, singels, bosjes, solitaire bomen en boomgroepen. De afzonderlijk elementen hebben niet een zeer bijzondere cultuurhistorische waarde.

Als geheel vormen ze echter de ruimtelijke structuur van het gebied en geven inzicht in de ontwikkeling van het cultuurlandschap en zijn daarmee van cultuurhistorisch belang. Dat betekent dat als een cultuurhistorisch element door herinrichting van het terrein uit het historisch gegroeid verband wordt gehaald, de cultuurhistorische waarde van het individuele element verminderd.

In hoeverre worden archeologische resten of cultuurhistorische waarden bedreigd bij uitvoering van de voorgenomen werkzaamheden? Is vervolgonderzoek nodig en zo ja, in welke vorm? én Welke maatregelen zijn het meest passend gezien de voorgenomen plannen? Indien behoudenswaardige archeologische resten te verwachten zijn, zijn er dan suggesties voor wijzigingen in het planontwerp te bedenken?

Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek

56

Archeologie Als gevolg van de geplande werkzaamheden zullen eventueel aanwezige archeologische waarden lokaal sterk verstoord raken. De mate waarin de bodem verstoord zal raken is, door het ontbreken van exacte gegevens over de geplande bodemingrepen (zie paragraaf 1.1), nog niet bekend. Desondanks is op basis van de beschikbare gegevens een risicoanalysematrix gemaakt met een bijbehorende kaart (zie bijlagen 4 en 5). Zodra er meer gegevens bekend zijn, kan de matrix en de bijbehorende kaart worden aangepast. In het algemeen wordt geadviseerd om de werkzaamheden te beperken tot het gebied met een lage verwachting. In dit gebied wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd. Ook bij bodemverstoringen ondieper dan 30 cm –mv wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd. Indien de bodem in het gebied met een (middel)hoge verwachting voor de steentijd-ijzertijd dieper dan 30 cm –mv (normale ploegdiepte) wordt verstoord, wordt geadviseerd om een verkennend booronderzoek uit te voeren om inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap en de mate van intactheid van de bodem om de archeologische verwachting nader te kunnen specificeren. De eisen waaraan het booronderzoek dient te voldoen, dienen te worden vastgelegd in een Plan van Aanpak (PvA).

In de gebieden met een hoge verwachting voor de late middeleeuwen-nieuwe tijd (inclusief de Tweede Wereldoorlog) vormt een booronderzoek geen zinvol onderzoek. Er is immers geen onderscheid te maken tussen (sub)recente bodemverstoringen en de aanwezige archeologische sporen. Derhalve wordt bij bodemverstoringen dieper dan 30 cm –mv in deze gebied geadviseerd een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuvenonderzoek. Voorafgaand aan dit onderzoek dienen de eisen waaraan het onderzoek moet voldoen vastgelegd te worden in een door het bevoegd goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Binnen het plangebied hebben beschietingen en bombardementen plaatsgevonden. Het is derhalve belangrijk om te vermelden dat binnen het gehele plangebied rekening gehouden dient te worden met de aanwezigheid van al dan niet verschoten munitieartikelen. Mochten in de gebieden met een (middel)hoge verwachting OCE-opsporingswerkzaamheden plaatsvinden waarbij de bodem wordt geroerd, zoals het benaderen van vastgestelde afwijkingen in detectiedata, dan wordt aanbevolen deze werkzaamheden op archeologische wijze te begeleiden. Bij de benadering (het opsporen van metaalresten door er naar te gaan graven) bestaat namelijk een aanzienlijke kans dat aanwezige archeologische resten worden verstoord.

Voor deze werkzaamheden wordt dan een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleufonderzoek (variant archeologische begeleiding), met een mogelijke doorstart naar opgraving aanbevolen. Bovenstaand advies dient beoordeeld te worden door de bevoegde overheid (gemeente Bergen) en leidt tot een selectiebesluit. Dit betekent niet dat reeds gestart kan worden met bodemverstorende activiteiten of de daarop voorbereidende activiteiten. Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische sporen of resten nooit volledig worden uitgesloten in de gebieden waarvoor geen vervolgonderzoek wordt aanbevolen. BAAC bv wil er daarom op wijzen dat men

57

Energielandsgoed Wells Meer

bij bodemverstorende activiteiten alert dient te zijn op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vondstmateriaal en grondsporen). Bij het aantreffen van deze waarden dient men hiervan melding te maken bij de minister (in de praktijk de RCE) conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016. Cultuurhistorie In het plangebied zijn waardevolle cultuurhistorische elementen aanwezig, die samen inzicht geven in de ontwikkeling van het cultuurlandschap. Een deel van de cultuurhistorische waarden van het gebied (bijvoorbeeld contrast openheidgeslotenheid omringende gebied en de eenheid van het gebied) zal als gevolg van de geplande ontwikkeling grotendeels aangetast worden. Dit is inherent aan de ontwikkeling van het gebied voor andere doeleinde dan het huidige agrarisch gebruik. In het algemeen wordt geadviseerd de ontwikkeling van het gebied in te passen in de huidige structuur met de noordwest-zuidoost en zuidwest-noordoost georiënteerde wegen en waterlopen en de aanwezige cultuurhistorische elementen, zoals weergegeven in bijlage 3 zoveel mogelijk te respecteren. Hierbij kan bijvoorbeeld voor de realisatie van bebouwing gebruik gemaakt worden van de oude boerderij- en schuurlocaties.

Voorts wordt geadviseerd, mocht het ‘Wehrmachtshuisje’ ten behoeve van de werkzaamheden worden aangepast of afgebroken, ter plaatse een bouwhistorisch onderzoek uit te voeren door of onder begeleiding van een specialist Tweede Wereldoorlog. Aangezien de plannen voor een groot deel al vastliggen, zullen de cultuurhistorische waarden in het gebied worden aangetast. In bijlage 6 is een risicoanalysematrix opgenomen ten aanzien van cultuurhistorie. In bijlage 7 is de risicoanalyse op kaart weergegeven.. Als gevolg van de geplande aanpassing van de kavelrichting en het verdwijnen van de openheid van het gebied door de bouwwerkzaamheden (zonnepanelen en bebouwing) zal de cultuurhistorische karakteristiek van het gebied worden aangetast. Om de aantasting zoveel mogelijk te beperken wordt geadviseerd om de aanwezige individuele historischgeografische elementen (zie bijlage 3) zoveel mogelijk te behouden en te versterken waar mogelijk.

Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek

58

5

Geraadpleegde bronnen Bakker, H. de & J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus. Centrum voor Landbouwdocumentatie, Wageningen. Ball, E.A.G., L.A. Tebbens & C. van der Linde (red.), 2018: Het

Maasdal tussen Eijsden en Mook, De bewonings- en gebruiksgeschiedenis van het Maasdal op basis van archeologisch onderzoek in het Malta-tijdperk, Amersfoort (Nederlandse Archeologische Rapporten 060). Blondel, M., 1975: Oorlog en herstel in Noord-Limburg. 1940-1950. Uitgeverij Dagblad voor Noord-Limburg, Venlo. Bloo, S. et al., 2008: Dating a pot beaker and the surrounding landscape using OSL-dating, in: I. Berg (ed.) Breaking the mould:

challenging the past through pottery: Prehistoric Ceramics Research Group: Occasional Paper 6 (BAR International Series 1861), 117-123. Bohncke, S.J.P., J. Vandenberghe & A.S. Huizer, 1993: Periglacial environments during the Weichselian Late Glacial in the Maas valley, the Netherlands, Geologie en Mijnbouw 72, 193-210. Bouma, N., & A. Müller (red.), 2014: Tienduizend jaar landschaps- en bewoningsgeschiedenis in het Maasdal tussen Well en Aijen. Een verkennend en waarderend onderzoek in de deelgebieden 1 en 4 en een archeologische opgraving in deelgebied 2 te Well-Aijen Hoogwatergeul werkvak 4, Amersfoort (ADC-rapport 3472). CCvD, 2018: Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1. Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, Gouda. Deeben, J., 2012: Op zoek naar de laat-paleolithische bewoning langs de Maasmeander van het Koelbroek (gemeente Venlo) en de mogelijkheden voor archeologische monumentenzorg. Westerheem 61, 70-75. Derix, J., 1990: Vliegveld Venlo. Met een kroniek van de luchtoorlog in Zuid-Nederland 1941-1944. Deel I en deel II. DT Produkties, Horst. Dijk, X.C.C. van, 2005: Plangebied Trade Port-Noord, fase II,

gemeente Venlo; een inventariserend archeologisch onderzoek. RAAP-rapport 1177. RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., Amsterdam. Ellenkamp, R. et al., 2013: Geomorfogenetische kaart op schaal

1:25.000 (zowel digitaal als analoog) van de Maasvallei, gelegen tussen Eijsden en Mook.

59

Energielandsgoed Wells Meer

Gaauw, P.G. van der, 1994: Verslag van de veldcontrole t.b.v. de

vervaardiging van de archeologische monumentenkaart van Limburg. RAAP-rapport 85. Stichting RAAP, Amsterdam. Gemeente Bergen, 2013: Landschapsplan gemeente Bergen

[Limburg]. Verkenning van het landschap Afwegingskader landschappelijke inpassing. Gemeente Bergen, 2018: Bestemmingsplan Buitengebied. Vastgesteld 12-11-2019. Te raadplegen via http://www.ruimtelijkeplannen.nl. Gemeente Bergen, et al., 2019: Masterplan Energielandgoed Wells

Meer. Gemeente Bergen, 2020: Voorontwerpbestemminsplan

Energielandgoed. Gemeente Bergen. Toelichting. 24 april 2020. https://www.energielandgoedwellsmeer.nl/energielandgoed-wellsmeer/downloads. Grimm, P., 2017: Hoofdstuk 3. De organisatie van de Luftwaffe in Nederland, in: Grimm, P., E. van Loo & R. de Winter, 2017:

Vliegvelden in Oorlogstijd. Nederlandse vliegvelden tijdens bezetting en bevrijding 1940-1945. Uitgeverij Boom, Amsterdam. Haumann, J., 2008: Well in de Tweede Wereldoorlog. Het lief en leed dat de Wellse mensen meemaakten in de oorlogsperiode. Z.U., Well. Holwerda, J.H., 1915: Das Gräberfeld von “de Hamert”: Well bei Venlo. Isarin, R., 2014: Verantwoording methodiek en kaartbeeld geomorfogenetische kaart Maasvallei, Kockengen (Crevasse Advies Notitie 272). Isarin, R., E. Rensink & R. Ellenkamp 2015: Geomorfogenetische kaart Maasvallei (GKM). Ateliersessies "kennisontwikkeling Maasvallei" , Amersfoort (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Kaartbijlage 1, schaal 1:25.000). Jaspers Faijer, M., et al., 2020: Milieueffectrapportage Energielandgoed Wells Meer. Pondera, Hengelo. Kasse, C., L.A. Tebbens, M. Tump, C. Derese, J. de Grave & N. Vandenberghe, 2018: Late Glacial and Holocene aeolian deposition and soil formation in relation to the Late Palaeolithic Ahrensburg occupation, site Geldrop-A2, the Netherlands, Netherlands Journal of Geosciences - Geologie en Mijnbouw 97 (1-2), 3-29. Kasse, C., J. Vandenberghe & S.J.P. Bohncke, 1995: Climatic change and fluvial dynamics of the Maas during the Late Weichselian and Early Holocene. In: B. Frenzel, J. Vandenberghe, C. Kasse, S. Bohncke, B. Gläser (eds.): European river activity and climatic change during

Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek

60

the Lateglacial and early Holocene, Paläoklimaforschung/ Palaeoclimate Research 14, 123-150. Kort, J.W. de, 2014: Archeologisch booronderzoek Blerick Koelbroek (gemeente Venlo), in: B.I. Smit, J. Deeben, J. van Doesburg, E. Rensink, M. ter Schegget & E.M. Theunissen (red.)

Beschermingsprogramma Archeologie. Selectievoorstel voor 28 nieuwe archeologische rijksmonumenten, Amersfoort (Rapportage Archeologische Monumentenzorg 213), 15-40. Korthals Altes, A., & N.K.C.A. In ’t Veld, 1981: Slag in de Schaduw. Peel/Maas 1944-45. Uitgeverij Dagblad voor Noord-Limburg, Venlo. Levels, H. & E. Munnicks, 2018: Waar blijven de bevrijders!

Frontperiode Noord- en Midden-Limburg. Deel 2: november – december 1944. Door modder en mijnen naar de Maas. Z.U., Z.P. Leijnse, K. & T. Merlidis, 2020: Onderzoeksvoorstel – Plan van Aanpak Archeologisch Bureauonderzoek Plangebied Wells Meer te Bergen. BAAC, ’s-Hertogenbosch. Linde, C. van der, in voorbereiding: Opgraving Well-Aijen, Werkvak 3 (voorlopige werktitel), ’s-Hertogenbosch (BAAC-rapport A14.0042). Müller, A., L.A. Tebbens & J.P. Flamman 2018: Van jagers-

verzamelaars naar vroege boeren langs een migrerende Maas. Onderzoek van veranderend landschap en prehistorische bewoning tussen Well en Aijen. Opgravingen in de werkvakken 2 en 4 van Hoogwatergeul Well-Aijen, gemeente Bergen (L.), Amersfoort-’sHertogenbosch (ADC-rapport 4700 / BAAC-rapport A-12.0274). Mourik, J.M. van, K. Nierop & D.A.G. Vandenberghe, 2010: Radiocarbon and optically stimulated luminescence dating based chronology of a polycyclic driftsand sequence at Weerterbergen (SE- Netherlands), Catena 80,170-181. Mourik, J.M. van, A.C. Seijmonsbergen & B. Jansen, 2012: Geochronology of soils and landforms in cultural landscapes on aeolian sandy substrates, based on radiocarbon and optically stimulated luminescence dating (Weert, SE-Netherlands), in: D.M. Nawrocka (red.), Radiometric Dating, Rijeka, 75-114. Mulder, E.F.J. de et al., 2003: De Ondergrond van Nederland. Geologie van Nederland, deel 7. Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen TNO, Utrecht. Overy, R., 2013: The Bombing War. Europe 1939-1945. Penguin Books, Londen. Pelzers, E., 1988: De eendenkooi van Well-Bergen. In: Vogeljaar, 1988, nr. 4, volume 36, http://natuurtijdschriften.nl/search?identifier=543826. Renes, J., 1999: Landschappen van Maas en Peel. Een toegepast

historisch-geografisch onderzoek in het streekplangebied Noord- en

61

Energielandsgoed Wells Meer

Midden-Limburg. Uitgeverij Eisma bv/Maaslandse Monografieën, Leeuwarden/Maastricht. Tebbens, L.A. et al., 1999: Fluvial incision and channel downcutting as a response to Lateglacial and Early Holocene climate change: the lower reach of the River Meuse (Maas), Journal of Quaternary Science 14, 59-75. Tebbens, L.A., 2018: Het abiotisch landschap van oostelijk NoordBrabant en enkele gedachten over locatiekeuze op basis van beschrijvingen van bodem en landschap, in: E.A.G. Ball & R. Jansen (red.), Drieduizend jaar bewoningsgeschiedenis van oostelijk Noord-

Brabant. Synthetiserend onderzoek naar locatiekeuze en bewoningsdynamiek tussen 1500 v.Chr. en 1500 n.Chr. op basis van archeologisch onderzoek in het Malta-tijdperk, Amersfoort (Nederlandse Archeologische Rapporten 061), 33-85. Teunissen, D., 1983: The development of het landscape of the nature reserve De Hamert and its environs in the northern part of the province of Limburg (the Netherlands). In: H.J.H. Terwindt & H. van Steijn (eds.), Developments in physical geography – A tribute to J.I.S. Zonneveld, Geologie en Mijnbouw 62, 569-576. Teunissen van Manen, T.C., 1975: Bodemkaart van Nederland. 1:50.000. Toelichting bij kaartblad 52 Oost Venlo, Wageningen (Stiboka-bodemkaart). Verhoeven, M. & G.R. Ellenkamp, 2007: Op een terras langs de Maas.

Een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart voor de gemeenten Gennep, Mook en Middelaar en Bergen. RAAP-rapport 1644. RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., Weesp. Wal, A. ter, & L.A. Tebbens, 2012: Well-Aijen Werkvak 1. Archeologische opgraving, ’s-Hertogenbosch (BAAC-rapport A09.0395). Water, A.E.M. van de, & F.P. Kortlang, 2012: Nota Archeologiebeleid

Bergen; De implementatie van de Wet op de archeologische monumentenzorg in het gemeentelijk beleid. ArchAeO-rapport 1204. ArchAeO, Eindhoven. Weerts, H.J.T. et al., 2000: De lithostratigrafische indeling van Nederland – Formaties uit het Tertiair en Kwartair, Utrecht (TNOrapport NITG-00-95-A). Westerhoff, W.E., & H.J.T. Weerts, 2003: Formatie van Beegden, https://www.dinoloket.nl/formatie-van-beegden, geraadpleegd 28 april 2020. Woolderink, H.A.G. et al., 2019: Spatial and temporal variations in river terrace formation, preservation, and morphology in the Lower Meuse Valley, The Netherlands. Quaternary Research 91, 548-569. Z.A., 1995: De gemeente Bergen door oorlogsgeweld geteisterd. 1944-1945. Z.U., Bergen.

Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek

62

Geraadpleegde kaarten en afbeeldingen AHN3, Actueel Hoogtebestand Nederland. Verkregen via ArcGISonline, http://www.arcgis.com, april 2020. Bodemkaart van Nederland Schaal 1:50.000, Blad 52 Oost Venlo, 1975, Stiboka, Wageningen. Dienst van het kadaster en de openbare registers, 2020. Apeldoorn. Google Maps, https://www.google.nl/maps, april 2020. Kadasterkaart (minuutplan en OAT), 1811-1832: te raadplegen via Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl. RAF Aerial Photographs, Sortie 178, run 1-6 (15 oktober 1944) & Sortie 316, run 3, 4, 7, 9, 10 (5 oktober 1944), te raadplegen via Wageningen University and Research, https://library.wur.nl, april 2020. Topographische en Militaire kaart, 1837-1844. In: Grote Historische Provincie Atlas 1:25.000. Limburg 1837-1844. Wolters-Noordhoff bv, Groningen. Tranchot, 1801-1814. Kaartblad 14 Weeze & 20 Meerlo. Te raadplegen via http://www.wildernis.eu/chart-room.

Geraadpleegde archieven Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940, Toegang 409, inventarisnr. 525001 & inventarisnr. 525026. Bundesarchiv-Militärarchiv Freiburg (BAMA), RH11-III General der Pioniere und Festungen im OKH, inventarisnr. 197K.

Geraadpleegde websites ArcGIS Online, http://www.arcgis.com, april 2020. Archief Well, https://www.archiefwell.nl/, april 2020. ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, http://zoeken.cultureelerfgoed.nl, april 2020. Atlas Limburg, https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default, april 2020.

63

Energielandsgoed Wells Meer

BAGviewer, Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG). https://bagviewer.kadaster.nl/, april 2020. BeoBOM, Ruimingskaart, https://www.beobom.nl/, 19 mei 2020. Bodemloket, https://www.bodemloket.nl/, april 2020. DINOloket, Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond, http://www.dinoloket.nl, april 2020. Maaslinie – Mei 1940, www.maaslinie-mei1940.nl, april 2020. Provincie Limburg, Archeologisch onderzoek, https://www.limburg.nl/onderwerpen/cultuur/erfgoed/archeologie/ar ch-onderzoek/, april 2020. Topotijdreis, over 200 jaar topografie, http://www.topotijdreis.nl, april 2020. Overige bronnen Schriftelijke mededeling dhr. X. van Dijk (Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (LGOG)), 3 mei 2020. Mondelinge mededeling dhr. G. Eikmans (Well), 22 mei 2020.

Archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek

64

Bijlage 1 Geologische en archeologische tijdvakken

Bijlage 1: Geologische en archeologische tijdvakken Chronostratigrafie

MIS

Holoceen (warme periode)

1

11.650

14.030

Laat

Laat

30.000

60.000

Weichselien (ijstijd)

14.640

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

75.000

Formatie van Kreftenheye (Rijn) 2

MiddenPleniglaciaal (koud)

3

VroegPleniglaciaal (zeer koud)

4

VroegWeichselien (gematigd koud)

Pleistoceen

117.000

Kwartair

5a 5b 5c 5d

Eemien (warme periode)

5e

Saalien (ijstijd)

6-10

Holsteinien (warme periode)

11

Elsterien (ijstijd)

12

Cromerien (warme periode)

1322

Pre-Cromerien

23104

Eem Formatie (marien, lagunair en lacustrien) Formatie van Drente (Glaciaal)

130.000

Midden

410.000

Midden

370.000

475.000

2.600.000

Vroeg

Vroeg

850.000

Formatie van Urk (Rijn) Formatie van Peelo (Glaciaal) Formatie van Sterksel (Rijn)

Chrono-, zuurstofisotopen- en lithostratigrafie voor Noordwest-Europa naar De Mulder et al. (2003). Mariene isotoop stadium (MIS) volgens Bassinot et al. (1994). Atmosferische data volgens Berendsen (2008) en Cohen et al. (2009). Archeologische periode-indeling en ouderdom volgens de Rijksdienst voor Cultuurhistorisch Erfgoed (RCE). Vegetatie bewerkt volgens Berendsen (2008). Pollenzones volgens P. Vos & P. Kiden (2005).

Formatie van Beegden (Maas)

LaatWeichselien (LaatGlaciaal)

13.900

Late Dryas (koud) Allerød (warm) Vroege Dryas (koud) Bølling (warm) LaatPleniglaciaal (zeer koud)

Formaties: Naaldwijk (marien), Nieuwkoop (veen), Echteld (fluviatiel)

Formatie van Boxtel (eolisch en lokaal terrestrisch)

12.850

Lithostratigrafie

Formatie van Stamproy (eolisch en lokaal terrestrisch)

Ouderdom (jr) 0 = 1950 n. Chr.

Ouderdom (kal. jaren BP1)

14

C jaren

Chronostratigrafie

Pollen zones

Vegetatie

Archeologische perioden (kal. jaren v/n. Chr.) nieuwe tijd (1500-heden)

450 Vb2 1150

1250

1962

Laat

1500

Subatlanticum (koeler Vochtiger)

1950

Holoceen

2900

5700

Subboreaal (koeler Droger)

5000

7250

10.250

9000

10.750 10.150

13.900

11.900

14.030

12.100

14.640

12.450

130.000

300.000 (v. Chr.)

1

14

117.000

C-methode loopt tot 43.000 jaar BP

35.000 (v. Chr.)

75.000

III

Loofbos eik en els overheersen, relatief veel iep en linde. Het percentage den neemt af

Boreaal (warmer)

II

Den overheerst, daarnaast hazelaar, eik, iep, linde, es

Preboreaal (warmer)

I

Eerst berk en later overheerst de den

Late Dryas

LW III

Parklandschap (subarctisch)

Allerød

LW II

LaatWeichselien (Laat-Glaciaal) Weichselien (ijstijd)

10.950

Laat-Pleistoceen

12.850

MiddenPleistoceen

11.650

Loofbos. Eik, els en hazelaar overheersen; beuk vanaf IVb >1% en grotere invloed landbouw (granen)

Atlanticum (warm Vochtig) 8000

Vroeg

8700

IVa

Midden

3950

IVb

Vroege Dryas Bølling

Dennen- en berkenbossen Open parklandschap

LW I

Romeinse tijd (12 v.Chr. – 450 n. Chr.)

bronstijd (2000 – 800 v. Chr.)

neolithicum (5300 – 2000 v. Chr.)

mesolithicum (8800 – 5300 v. Chr.)

laat-paleolithicum (35.000 – 8800 v. Chr.)

Open vegetatie met kruiden (bijvoet) en berkenbomen

MiddenWeichselien (Pleniglaciaal)

Perioden met een poolwoestijn en perioden met een toendra

VroegWeichselien (Vroeg-Glaciaal)

Perioden met bos en perioden met een subarctisch open landschap

Eemien (warme periode)

Loofbos

Saalien (ijstijd)

Maximale ijsuitbreiding Scandinavische ijskap tussen 200.000 en 130.000 jaar BP

BP = aantal werkelijke jaren voor 1950 AD.

middeleeuwen (450-1500 n. Chr.)

ijzertijd (800 – 12 v. Chr.)

Va

2750 3050

Vb1

Loofbos, waarbij eik en els overheersen; haagbeuk vanaf Vb1 (>1%); vanaf Vb2 veel cultuurplanten (rogge, boekweit, korenbloem)

midden-paleolithicum (300.000 – 35.000 v. Chr.)

vroeg-paleolithicum (tot 300.000 v. Chr.)

Bijlage 2 Gespecificeerde archeologische verwachting

205000

206000

207000

208000

209000

Gemeente Bergen, Energiedlandgoed Wells Meer archeologische verwachting

mogelijk verstoord

hoog (steentijd-ijzertijd) middelhoog (steentijd-ijzertijd)

400000

400000

Bijlage 2; gespecificeerde archeologische verwachting

stuifzand overige

laag (steentijd-ijzertijd)

plangebied

hoog natte context (steentijd-ijzertijd)

topografie

hoog (late middeleeuwen-nieuwe tijd B) hoog (Tweede Wereldoorlog) 0

hoog natte context (late middeleeuwen-nieuwe tijd B)



500 m

399000 397000

397000

398000

398000

399000

V-20.0111 © BAAC

205000

206000

207000

208000

209000

Bijlage 3 Historisch-geografische waarden

206000

207000

400000

Wellsche Hut !

208000

N n N n

209000

Gemeente Bergen, Energiedlandgoed Wells Meer

400000

205000

Bijlage 3; historisch-geografische waarden er en Ve

historisch-geografisch waardevolle elementen

cultuurlandschap

Spa of se an L ey

oude weg

open, relatief vlak gebied

ontginningsweg

gesloten (bebost), geaccidenteerd gebied

beek

eendenkooi

grenssloot N n grenspaal

overige

sloot

Torf Bruch of Wember Veen

plangebied

! ! laanbeplanting

D

D

!

topografie Tol

oud toponiem

D D houtwal houtsingel

 boom(groep)

D P pWehrmachtshuisje

399000

bomenrij

!

bosje

N n! Elisenhof N n #

! d'n Aldenbouw Polenhuizen ! # Kolonie

!

!

locatie boerderij

#

locatie verdwenen boerderij

!

locatie ontginningsschuur

#

locatie verdwenen ontginningsschuur

0

P p Wehrmachtshuisje



399000

D

D

D

500 m

V-20.0111 © BAAC

!

# !

!

!

D

D

D

D

!

! ela e

D

D

!

D

!

D

Welsmeer of Meersenhof !

Ke v

D

!

D

rse

di jk

!

D

!

D

D

D

398000

N n N n

D

398000

!

!

!

D D

D



D

! Villa ! De !

! !

D

Wellsch Meer

!

eg # ! w # er z e W # (oude) Tol

D

!



D

D

!

! #

D

! De Eendenkooi

D

!

D

!

!

D

!

!

D

!

D

!

!

 !

!

205000

206000

207000

397000

Mo le n

! !

397000

! !

bee k

!

Wellsche Heide

Slyske Weyde k nbee Mole

208000

209000

Bijlage 4 Risico- en maatregelenmatrix archeologie

Bijlage 4; Risico- en maatregelenmatrix archeologie

1

Rivierduinen/stuifzandreliëf (middelhoge vewachting)

Restgeul en oeverzone (hoge verwachting)

Eendenkooi/ locatie molen (hoge verwachting late middeleeuwen-nieuwe tijd)

Zones Tweede Wereldoorlog (hoge verwachting WOII))

Aanleg algemeen ≤30 cm -mv Aanleg zonneveld (>30 cm -mv) Aanleg innovatieve zone (>30 cm -mv) Aanleg zonnepark (>30 cm -mv) Aanleg windturbines (> 30 cm -mv) Natuurontwikkeling (incl. Molenbeek, >30 cm -mv) Bouwwerkzaamheden bezoekerscentrum (>30 cm –mv) Bouw schaapskooi (>30 cm –mv)

Landschapszone/ verwachting

Dekzandwelvingen, dekzandrug (middelhoge verwachitng)

1

Terrasvlakte (lage verwachting)

Geplande werkzaamheden

0 1 1 1 1 1 1 1

0 2 2 2 2 2 2 -

0 2 2 2 2

0 3 3 3 3 -

0 3* -

0 3* 3* -

Gebaseerd op het voorontwerpbestemmingsplan (Gemeente Bergen 2020).

Toelichting/legenda op de risico- en maatregelenmatrix: Geen raakvlak aanwezig. In het ontwerp zijn de in de tabel genoemde werkzaamheden niet in deze landschapseenheid voorzien. Bij wijziging van het ontwerp dient de risico- en maatregelenmatrix mogelijk aangepast te worden. 0 De geplande werkzaamheden zullen eventuele archeologische waarden niet aantasten binnen of gelijk aan een diepte van 30 cm –mv. Geen vervolgonderzoek. 1 Klein risico op de aanwezigheid van eventuele archeologische waarden. Geplande werkzaamheden dieper dan 30 cm zijn nauwelijks bedreigend. Geen vervolgonderzoek. 2 Groot risico op de aanwezigheid van eventuele archeologische waarden. Geplande werkzaamheden met ontgravingen dieper 30 cm –mv zijn mogelijk bedreigend. Vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een verkennend booronderzoek. 3 Zeer groot risico op de aanwezigheid van eventuele archeologische waarden. Geplande werkzaamheden met ontgravingen dieper 30 cm –mv zijn mogelijk bedreigend. Vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een verkennend booronderzoek. 3* Zeer groot risico op de aanwezigheid van eventuele archeologische waarden. Geplande werkzaamheden met ontgravingen dieper 30 cm –mv zijn mogelijk bedreigend. Vervolgonderzoek aanbevolen in de vorm van een proefsleufonderzoek.

Bijlage 5 Risico- en maatregelenkaart archeologie

205000

206000

207000

208000

209000 400000

400000

Gemeente Bergen, Energiedlandgoed Wells Meer Bijlage 5; Risico- en maatregelenkaart archeologie risico voor archeologie (bij bodemingrepen > 30 cm -mv)

zv

geadviseerd vervolgonderzoek

geen werkzaamheden gepland, geen risico

geen

klein risico

geen

groot risico

verkennend booronderzoek

zeer groot risico

verkennend booronderzoek

zeer groot risico vindplaats nieuwe tijd

proefsleuvenonderzoek

overige N

topografie

N

bestemmingsplan (voorontwerp) met code:

zp zonnepark zv zonneveld wt windturbine in innovatieve zone bc bezoekerscentrum sk schaapskooi N natuur

399000

zv

zv

0



399000

plangebied

500 m

V-20.0111 © BAAC

zv

zv

zp

wt

in 398000

bc

in

398000

wt

zv

zv

zv

zp N

397000

wt

397000

wt

sk

205000

206000

207000

208000

209000

Bijlage 6 Risico- en maatregelenmatrix cultuurhistorie

Bijlage 6; Risico- en maatregelenmatrix cultuurhistorie Geplande werkzaamheden Aanleg zonneveld

1

Risico 2

Aanleg zonneveld met gewijzigde kavelrichting

3

Aanleg innovatieve zone

3

Aanleg zonnepark

2

Aanleg windturbines Natuurontwikkeling langs Molenbeek Natuurontwikkeling Bouwwerkzaamheden bezoekerscentrum

n.v.t. 2 1 3

Bouw schaapskooi

1

Beschrijving gevolgen deels verdwijnen openheid, mogelijke verandering kavelrichting en mogelijk verdwijnen cultuurhistorische elementen verdwijnen openheid, verandering kavelrichting en mogelijk verdwijnen individuele cultuurhistorische elementen verdwijnen openheid, verandering kavelrichting en mogelijk verdwijnen individuele cultuurhistorische elementen deels verdwijnen openheid, mogelijke verandering kavelrichting en mogelijk verdwijnen cultuurhistorische elementen Zie onderliggende bestemming Mogelijk verdwijnen of sterke wijziging karakter individuele elementen, zoals rechte Molenbeek Afhankelijk van de werkzaamheden verdwijnen openheid, verandering kavelrichting en mogelijk verdwijnen individuele cultuurhistorische elementen Kleine ontwikkeling, waardoor de gevolgen verwaarloosbaar zijn

Toelichting/legenda op de risico- en maatregelenmatrix: 1 Kleine risico op aantasting van de cultuurhistorische waarde van het gebied. Streven naar behoud en ontwikkeling/versterking van de aanwezige cultuurhistorische waarden. 2 Groot risico op aantasting van de cultuurhistorische waarde van het gebied. Streven naar behoud en ontwikkeling/versterking van de aanwezige cultuurhistorische waarden. 3 Zeer groot risico op de aanwezigheid van de cultuurhistorische waarde van het gebied. Streven naar behoud en ontwikkeling/versterking van de aanwezige cultuurhistorische waarden.

1

Gebaseerd op het voorontwerpbestemmingsplan (Gemeente Bergen 2020).

Bijlage 7 Risico- en maatregelenkaart cultuurhistorie

205000

206000

207000

208000

209000 400000

400000

Gemeente Bergen, Energiedlandgoed Wells Meer Bijlage 7; Risico- en maatregelenkaart cultuurhistorie risico voor cultuurhistorie geen werkzaamheden gepland, geen risico

advies behoud en herstel/versterking waar mogelijk

klein risico

behoud en herstel/versterking waar mogelijk

groot risico

behoud en herstel/versterking waar mogelijk

zeer groot risico

behoud en herstel/versterking waar mogelijk

zv

overige topografie N

bestemmingsplan (voorontwerp) met code:

zp zonnepark zv zonneveld wt windturbine in innovatieve zone bc bezoekerscentrum sk schaapskooi N natuur

N 399000

zv

zv

0



399000

plangebied

500 m

V-20.0111 © BAAC

zv

zv

zp

wt

in 398000

bc

in

398000

wt

zv

zv

zv

zp N

397000

wt

397000

wt

sk

205000

206000

207000

208000

209000