Plan Bergen Oudburgerpolder 3 dec 2023.pdf
Tekst van het document
Bergen Oudburgerpolder Ruimtelijk kwaliteitskader
Inleiding
In de wijk Oudburgerpolder aan de (noord)oostzijde van Bergen ligt een verzameling van verschillende locaties rondom de gemeentelijke begraafplaats, die de komende tijd voor herontwikkeling met nieuwe (zorg)woningen en/of eventueel andere functies in aanmerking komen. In de vastgestelde Structuurvisie Oudburgerpolder (3 juli 2020) zijn hiervoor de programmatische, stedenbouwkundige en verkeerskundige kaders gegeven. Daarbinnen geeft dit document aanvullend de ruimtelijke kwaliteitskaders voor de stedenbouwkundige invulling en
1 identiteit 2 ontwikkelingsstrategie 3 kwaliteitskaders
de uitwerking van de architectuur en de openbare ruimte op hoofdlijnen. Het eerste deel van dit document beoogt de identiteit van het studiegebied te duiden, wat dient als basis en inspiratie. Het geeft (historische) achtergrondinformatie, en onderzoekt via abstractie de ruimte-
uit: structuurvisie Oudburgerpolder, juli 2020
lijke componenten en structuren waarmee het gebied is opgebouwd, waarna het de bebouwingstypologieën onderscheidt die haar kenmerken.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Het tweede deel, de ontwikkelingsstrategie, zet vanuit de gevonden identiteit lijnen door naar de toekomst voor Oudburgerpolder. Het tekent locaties als ruimtelijke eenheden af en stelt voor elke gevonden eenheid de huidige of toekomstige bebouwingstypologie, geeft een profiel en omschrijft kansen en mogelijkheden voor toekomstige ontwikkeling. Allereerst in de vorm van verbeterpunten voor de bestaande eenheden, vervolgens meer strategisch voor de verwachte te herontwikkelen eenheden. Vervolgens wordt in dit deel het ‘casco’ van structuurlijnen in beeld gebracht en van een ontwikkelingsstrategie voorzien, de hoofdontsluiting, het groen, het water en de informele routes. Het derde deel bevat de daadwerkelijke kwaliteitskaders. Het geeft compact en overzichtelijk de concrete ingrediënten waarmee plannen gestalte moeten krijgen. Hier kunnen in beeld, tekst en referenties de handvatten en richtlijnen worden gevonden voor uitwerking van verkaveling, architectuur en buitenruimte. De hier gegeven principeverkavelingen en criteria vormen de ‘harde kern’ van dit Ruimtelijk Kwaliteitskader (RKK). In essentie wordt in dit deel samengevat alles wat planvormers en plantoetsers nodig hebben voor invulling van hun rol in het proces.
2
3
Inhoud
Inleiding blz 2 Leeswijzer blz 6 1. Identiteit blz 8 •
1.1 Geschiedenis blz 10
•
1.2 Opbouw blz 18
•
1.3 Bebouwingstypologieën
blz 26
2. Ontwikkelingsstrategie blz 30 •
2.0 ruimtelijke eenheden
blz 32
•
2.1 bestaande eenheden
blz 42
•
2.2 ontwikkeleenheden blz 54
•
2.3 structuurlijnen blz 68
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
3. Kwaliteitskaders
blz 86
•
Stedebouwkundig ensemble
blz 88
•
Gebouw en Park
blz 92
•
Landelijk Ensemble blz 96
•
Het Erf blz 100
Colofon blz 105
4
5
Leeswijzer
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Procedure
Programma
Verkeer
Dit RKK biedt de bouwstenen en ruimtelijke uitgangs-
Omdat de aard en het programma van de definitieve
In dit RKK worden aanbevelingen gegeven voor een ge-
punten waarmee nieuwe ontwikkelingen in het gebied
ontwikkelingen voor de meeste locaties nog niet bekend
wenste structuur en inrichting van langzaamverkeersroutes
kunnen worden gevormd en waaraan ze worden getoetst.
zijn, poogt dit RKK naast zo concreet als nodig tegelijk
en ontsluitingswegen, zoals Churchilllaan en Molenweidtje
Op basis van deze informatie kunnen initiatiefnemers van
zo flexibel als mogelijk te zijn. Onder andere door zoveel
en verbindingen naar het buitengebied en de omringende
de gebieden hun ontwikkelmogelijkheden verkennen en
mogelijk te werken met relatieve criteria in plaats van absolute.
wijken. Deze aanbevelingen zijn slechts gericht op het ver-
participatie voeren met de omgeving. De gemeente stuurt
Waar voor een bepaalde locatieontwikkeling echter het
groten van ruimtelijke kwaliteit en herroepen nimmer de
er op aan dat zij vroegtijdig bij alle ontwikkelingen betrok-
RKK door een te afwijkend programma uiteindelijk toch
vastgestelde besluiten en uitgangspunten zoals neergelegd
ken raakt bij de planontwikkeling. Zo kunnen ook andere
niet passend blijkt, kan het nodig zijn om voor die plek de
in o.a. de Structuurvisie Oudburgerpolder (2020), de Wegcategori-
ruimtelijke en maatschappelijke eisen worden verwerkt in
kaders aan te passen. Nota bene, dit betekent nadrukkelijk
sering (2005) en het Fietsbeleidsplan (2016). Eventuele daad-
de plannen, zoals maximale bouwhoogte, de bestemming
niet dat de kaders naar willekeur kunnen worden toegepast
werkelijke inrichtingsplannen moeten tevens onderhevig
of het aandeel sociale woningbouw.
of dat men ze terzijde kan leggen als dat beter uit komt.
zijn aan de richtlijnen van het CROW en de te verwachten
Voor ieder plan zal vervolgens een ruimtelijke procedure
Eventuele door de gemeente noodzakelijk geachte aanpas-
verkeersstromen en -intensiteiten.
gevolgd moeten worden. Dit kan door middel van een
sing kan alleen met moverende redenen en zal op net zo’n
Hetzelfde geldt voor aanbevelingen en criteria die parke-
omgevingsvergunning of een herziening van een bestem-
zorgvuldige wijze moeten plaats vinden als de totstandko-
ren betreffen, uiteindelijke plannen zijn onderhevig aan de
mingsplan, en na invoering van de omgevingswet een
ming van dit RKK. Ze zullen ook op overtuigende wijze
nota parkeernormen 2020 en het parkeerbeleid 2021.
omgevingsplan.
evengoed moeten passen in de geest van dit RKK en
Tegelijk ontstaan er mogelijk nieuwe inzichten en wen-
genoemde ambities gestand doen.
sen, bijvoorbeeld vanuit de omgeving, misschien ook wel
Besluiten over verkeer en programma zijn al genomen of
aangezwengeld door dit RKK. De tijd staat dus niet stil,
zijn nog te nemen, dat gebeurt dus niet in dit RKK. Haar
en gemeente wil hieraan tegemoet komen door als ver-
werking ligt puur op het vlak van de ruimtelijke kwaliteits-
volgstap na vaststellen van dit RKK een nader in te vullen
sturing áls er ontwikkelingen plaats gaan vinden. Uitspra-
(interactief) proces te organiseren, waarin in overleg met
ken die hier desondanks gedaan worden over programma
omwonenden een nieuw netwerk voor alle verkeersmodali-
en verkeer moeten dan ook gelezen worden als aanbevelin-
teiten wordt bepaald.
gen, bedoeld om de ruimtelijke kwaliteit te vergroten. Als de Structuurvisie de eerste stap was, dan is dit RKK de tweede. De derde stap zal zijn het bepalen van daadwerkelijke programma’s en vekeersstructuren en het opstellen van concrete plannen voor afzonderlijke locaties.
6
7
1 Identiteit De Oudburgerpolder heeft een lange ontwikkelingsgeschiedenis. Om het gebied goed te kunnen begrijpen is het belangrijk deze geschiedenis te kennen en als context die van het Bergen eromheen.
1.1 geschiedenis 1.2 opbouw 1.3 bebouwingstypologieën
Het gaat daarbij vooral om het herkennen van de verschillende gebieden, hun opbouw in structuren en bebouwingstypologieën te begrijpen en deze ook te kunnen waarderen. Zo kan in het gebied een logische vervolgstap worden uitgelegd. Tegelijk is het van belang ook een nieuw perspectief te bieden, een ontwikkeling voor te stellen die weer een nieuwe stap zet in het gebied.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Door het gebied te begrijpen en de waarden te kennen wordt het mogelijk een nieuwe ontwikkeling in het gebied te laten passen en herkenbaar te maken. Het is de bedoeling om de kenmerkende rijkdom aan verschillen die er is ontstaan te behouden, door niet overal hetzelfde te doen, maar juist verder te bouwen in de structuur van het landschap en haar ontstaansgeschiedenis. In de Stedebouwkundige ensembles anders dan in de landelijke, in de groene straten anders dan op de erven - in concreto aan het Molenweidtje anders dan aan de Oudtburghweg en op de gemeentewerf anders dan op het terrein van de Europese school - terwijl het geheel samen nog een eenheid blijft vormen.
8
9
1.1 Bergen
Geschiedenis Bergen is een dorp met een lange geschiedenis. Aan de Oosterdijk op de uiterste punt van de Baak-
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
meergeest, op de oude strandwal, is een urn gevon-
Oude Hof. De Heer van Bergen, liet het bouwen in
den uit de 1e eeuw na Christus. De oudste vermel-
de jaren na 1642. De tuin liep met rechte lanen door
ding van Bergen is die in een document dat uit het
tot het huidige Duinvermaak, met de Sparrenlaan
begin van de 10de eeuw stamt. In Bergen zijn dan 5
als centrale as. Er werden, eerst twee dienstgebou-
hoeven in bezit van de Domkerk van Utrecht.
wen neergezet. Het ene is in 1829 gesloopt, en het
Het dorp wordt omstreeks 1280 een Ambachts-
andere vormt de kern van het huidige gebouw. Het
heerlijkheid, een dorp waarover de bestuurlijke en
hoofdgebouw zelf is er nooit gekomen. Via verkoop
juridische bevoegdheden door de graaf van Holland
gaat de Heerlijkheid tenslotte in 1815 naar het
Bergen aan Zee wordt na de oorlog herbouwd. Ook
in leen waren gegeven.
geslacht Barnaart, die het Oude Hof gedeeltelijk laat
in Bergen zelf worden dan nieuwe wijken gebouwd,
Een bijzonder zware noordwesterstorm, de Sint
slopen. In 1851 wordt de hele Heerlijkheid gekocht
nu ook voor ‘de gewone man’: in de jaren zestig bij-
Elisabethsvloed, veroorzaakte in de nacht van 18 op
door mr. Jan Jacob van Reenen. Hij betrekt het
voorbeeld de wijk ‘de Negen Nessen’. Een groot deel
19 november 1421 overal overstromingen, waardoor
Oude Hof.
van deze wijk werd toegewezen aan ‘Europeanen’
onder meer het oude dorp Petten door de zee werd
Kort voor zijn overlijden laat hij voor zijn oudste
die bij Euratom en het toenmalige Reactor Centrum
verzwolgen.
zoon Jacob een nieuw huis bouwen: Kranenburgh.
Nederland in Petten werkzaam waren. De spoor-
Na de storm werd aan de oever van Zanegeest een
Jacob van Reenen wordt behalve Heer ook bur-
lijn wordt in 1955 opgeheven. Vele Bergenaren en
kistje aangetroffen met daarin een pyxis en ciborie
gemeester. Hij ontwikkelt Bergen samen met zijn
badgasten uit die tijd betreuren nog steeds het verlies
met hosties. Alleen een priester mocht ze nuttigen,
vrouw Marie Völter. Er komen steeds meer pen-
van hun Bello, de stoomlocomotief die nu dienst
wat de van elders toegesnelde pastoor van Petten dan
sions in het dorp. De Van Reenens beginnen met
doet op de museumlijn tussen Hoorn en Medemblik.
ook deed. Echter, het zeewater in het kistje, dat we-
het verkopen van een deel van hun grond voor de
Op 1 januari 2001 zijn de gemeenten Bergen, Eg-
gens de aanraking met de hosties óók als gewijd gold,
bouw van villa’s. Als eerste het kleine villaparkje aan
mond en Schoorl samengevoegd.
stond hem dermate tegen, dat hij het in een schaal
de Jan Jacoblaan omstreeks 1875, daarná volgen
goot die in een kast werd opgeborgen. Die schaal
vanaf 1906 Bergen aan Zee en twee niet-geslaagde
werd een half jaar later gevonden en daarin bleek
projecten in het duin (Verbrande Pan en Zanderij
het water te zijn opgedroogd tot een vlies met een
Franschman) en vanaf 1912 komt de BBMBB met
rode kleur. Dat werd geïnterpreteerd als ‘het bloed
Van Reenenpark, Eeuwigelaan en andere projecten.
van Christus’ en dat is na onderzoek door een keur
In 1906 stichten ze de badplaats Bergen aan Zee. Al
aan prelaten erkend als ‘Het Mirakel van Bergen’.
vier decennia eerder begonnen ze zich te beijveren
Het Mirakel van Bergen bracht een grote toeloop
voor een spoorwegverbinding met Alkmaar. In 1909
van pelgrims teweeg, de kerk van Bergen was de
was de spoorwegverbinding klaar van Bergen aan
grootste van Noord-Holland. De huidige Ruïnekerk
Zee naar Alkmaar en verder naar Amsterdam.
is wat resteert van deze grote kerk. In het bos ten zuiden van de Eeuwigelaan staat het
10
11
1.1
1950
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
1878 – Het landelijk gebied Oudburgerpolder ligt oostelijk van Oudburg, een buurtschap ten
1950– Oudburgerpolder is nog steeds een landelijk gebied,
noorden van Bergen. Er liggen twee erven langs
maar het ligt nu vast aan Bergen, dat Oudtburgh heeft ‘aan-
de Kerkedijk en het buurtschap Zanegeest. De
gesloten’. Er is een bebouwingslint gegroeid langs de Kerkdijk
westelijke grens van Oudtburgh is de Heerenweg.
en de begraafplaats is aangelegd in het landelijk gebied. Ook langs de Heerenweg (nu Breelaan) is een bebouwingslint gegroeid. Tussen de Zuidlaan en de Noordlaan ligt een kavel met een huis en boom beplanting dat later op de kaart van 1961 Elzenhof heet. 1971– Oudburgerpolder is nog steeds een landelijk gebied, maar het ligt nu ingesloten tussen Bergen en het nieuwe woongebied van de Nessen aan de noordzijde en de nieuwe woongebieden ten zuiden van de Kerkdijk. Elzenhof heet nu Elzenhoeve en de kavel is vergroot in oostelijke richting. Oudtburgh is nu de naam van het nieuwe verpleeghuis.
12
1971
13
1.1 1980 1980 – Oudburgerpolder is voor een groot deel geen landelijk gebied meer, maar vormt een bebouwd onderdeel van Bergen, waarin het verpleeghuis Oudtburgh en de Europese school, de Mytylschool en de Blauwe Reiger, de ijsbaan en het sportterrein zijn ontwikkeld. De westelijke grens van Oudburgerpolder wordt gevormd door de Landweg, die oostelijk van de Breelaan ligt. Er is nog een grote open weide tussen de ontwikkelingen en de Landweg. ‘Oudtburgh’, circa 1980
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
1990 1990 – De open weide tussen verpleeghuis Oudtburgh en de Landweg wordt opgevuld met een woonwijk en een tennisveld. Dit deel van Oudburgerpolder vormt nu de laatste wijk van het bebouwde gebied van de gemeente Bergen. Oostelijk gaat het over in het landelijk gebied van de Oudburger polder.
14
15
1.1
1981 – Fotokopie van een kaart afgedrukt in De Duinstreek van 8 oktober 1981: Overzicht van de zeer bepekte nieuwbouwmogelijkheden welke Bergen nog resten. Deze worden duidelijk getoond en het merendeel ervan zal later worden gerealiseerd. Men richt zijn blik voor wat betreft de uitbreidingsplannen op de mogelijkheden binnen de dorpskom, het zgn. ’inbreien’. Het plan is te beschouwen als een antwoord op de in Bergen
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
algemeen verfoeide plannen om het eeuwenoude
Verpleeghuis Oudtburgh (r), sporthal Europahal (m), Europese
cultuurlandschap er omheen vol te zetten met
School (l) en bebouwing in de Nessen (uiterst links) gezien vanaf
grote flats.
de toen nog open weide aan de Landweg Circa 1980
16
17
Bergen
1.2
Opbouw
19 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
18
1.2
Bergen
Om grip te krijgen op de identiteit van het
Abstractie
plangebied Oudburgerpolder, is de complexe opbouw aan ruimtelijke structuren en verschijningsvormen van bebouwing en bijbehorende buitenruimte geabstraheerd. Van daaruit is gepoogd te komen tot een voor ruimtelijke kwaliteitssturing hanteerbare indeling in verschillende (stedenbouwkundige) bebouwingstypologieën. Door deze typologieën voor locaties met nieuwe ontwikkelingen richtinggevend te laten zijn, wordt met ‘gebiedseigen ingrediënten’ verder gebouwd aan de identiteit en wordt de samenhang tussen bestaand en nieuw versterkt.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
20
21
1.2 3 1
4
6 5
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Geleidelijke groei
Projectmatige ontwikkeling
Bergen bestaat voor het overgrote deel uit vrijstaan-
Na de aanleg van de Landweg in 1970 wordt ten
de woningen met ruime tuinen, gelegen langs dorpse
oosten van de weg de Oudburgerpolder ontwikkeld.
wegen en straten. Tussen de buurten met groene
Na de begraafplaats (1) komt eerst het verpleeg-
straten liggen af en toe parkachtige enclaves met
huis Oudtburgh (2). Daarna de woonhoven van de
grotere gebouwen, voornamelijk appartementen, in
Nessen (3) en daarna de Europese school (4). Dit
een grote groene tuin.
gedeelte van Bergen is veel planmatiger aangepakt.
Het woongebied in het noordelijke deel van Bergen
Vooral met de vanuit de stedenbouw ontwikkelde
aan de westzijde van de Landweg bestaat ook voor-
woonhoven van de Nessen waarin alle bebouwing
namelijk uit vrijstaande woningen die allemaal indi-
ook dezelfde architectuur heeft. De woonhoven zijn
vidueel zijn ontwikkeld. Het gebied is eigenlijk nog
duidelijk herkenbare Stedebouwkundige ensembles.
‘jong’ op een aantal woningen langs de Breelaan na.
Als laatste wordt in 1990 aan de Landweg een woon-
Dit deel van Bergen is vooral gegroeid vanaf 1950.
wijk (5) in de weide voor het verpleeghuis Oudtburgh
De woonsfeer is rustig en lommerrijk. Kenmerkend
gebouwd. Ook een projectmatige ontwikkeling, met
aan de bebouwing is dat er een enorme variatie aan
vrijstaande huizen, tweekappers en rijwoningen
bouwstijlen en volumes is. De tuinen zijn groot en
binnen dezelfde architectuur. Op het moment van
vaak omgeven door groene (menshoge) hagen. De
schrijven zijn de plannen vastgesteld om ook op de
wegen zijn landelijke klinkerwegen zonder stoepen.
voormalige sportvelden (6) een nieuwe woonwijk
Langs de wegen staan bomen in een smalle groene
planmatig te ontwikkelen als ensemble van appar-
berm.
tementengebouwen en woningrijtjes met veel groen
22
ertussen.
2
23
1.2
3 2
4 3
5 6
7 1
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Landschappelijke enscenering De projectmatige ontwikkelingen van Bergen ten oosten van de Landweg gaat aan de oostzijde over in het landelijk gebied. Hier wordt de enscenering veel landschappelijker. De verschillende onderdelen hebben een groenere opbouw. Er liggen een aantal grote landelijke korrels, een aantal boerenerven en een klein stukje bebouwingslint langs de Oudtburghweg. De grote landelijke korrels worden gevormd door de begraafplaats (1), de Elzenhoeve (2), en twee nieuwe met elkaar verbonden NSW gerangschikte landgoederen Oudt Bijlenburgh (4) en Reeckerhof (3). Belangrijk in de landschappelijke enscenering zijn de grote weide met bomenlaan, boomgaard en volkstuintjes (5) langs Molenweidtje en Zuidlaan, het voorterrein met kinderboerderij van de Blauwe Reiger 6) en de ijsbaan (7) aan de Oudtburghweg.
24
25
1.3
Bergen
Oudburgerpolder
Bebouwingstypologieën
Bebouwingstypologieën
Bergen heeft aan deze kant vanuit haar ontstaansgeschiedenis grotendeels een vrij gelijkmatige opbouw met een bebouwingstypologie van groene straten met vrijstaande huizen, met af een toe een ‘inbreuk’ van de bebouwingstypologie gebouw in een parkachtige tuin. Oudburgerpolder valt daarbinnen op als afwijkend met meer en andere bebouwingstypologieën. En in plaats van een continu doorgaand weefsel, vormen in Oudburgerpolder projectmatig ontwikkelde typologieën onderscheidbare ruimtelijke eenheden met een eigen invulling, die als het ware als ‘tegels’ samen een meerkleurig
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
patchwork vormen. Een tegelwerk waarin ook de ‘voegen’ tussen de tegels als samenbindende structuur een belangrijke rol spelen. Deze min of meer samenhangende variatie aan herkenbare eenheden kenmerkt de identiteit van het plangebied, ze vormt dan ook het uitgangspunt voor (her)ontwikkeling.
26
27
1.3
Bergen
Bebouwingstypologieën indeling
Te onderscheiden dorpse typologieën
Te onderscheiden landschappelijke typologieën
Centrum
Landelijk ensemble
Stedebouwkundig ensemble
Erf
Gebouw en Park
Bijzonder landschap
Groene Straten
Landelijk gebied
Lint
Duingebied
Plek of gebouw waar veel mensen samenkomen, met een gebiedsoverstijgende functie.
Bebouwing in een grote groene voet. De groene voet heeft een landschappelijk karakter en is dominant in het beeld. De bebouwing is ondergeschikt. De groene voet is openbaar toegankelijk of opengesteld.
Gebieden met een duidelijk herkenbare ontworpen bebouwingsopzet, veelal eengezinswoningen in een repeterend patroon. De bebouwing vormt een ruimtelijke samenhangende eenheid. De buitenruimte bestaat meestal uit verhard oppervlak van straten en pleinen met een enkel plantsoen.
Ensemble van bebouwing op een grote herkenbare kavel. Het ensemble bestaat uit meerdere volumes die een duidelijk onderscheid hebben tussen hoofd en bijgebouwen. De groene voet bestaat uit een landelijke groene omlijsting van de kavel en een (vaak) grote voortuin.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Gebouwen van een grote schaal in een parkachtige ruimte. De ‘parkvoet’ is een substantieel onderdeel van het geheel maar het gebouw is dominant in het beeld. De parkvoet is openbaar toegankelijk. De gebouwen zijn vaak appartementen.
Landschappelijke open ruimte die door de ‘groene’ componenten als bijzonder kan worden gewaardeerd. Ruimte die van groot belang is voor de landschappelijke enscenering en beleving.
Aaneengesloten gebied met een grote variatie aan veelal vrijstaande huizen in tuinen van allerlei afmetingen, geordend langs straten met veel bomen.
Groot aaneengesloten gebied met een landschappelijke agrarische inrichting van open weide en sloten her en der.
Groot aaneengesloten gebied met een landschappelijke natuurlijke inrichting van bos en duin.
Variatie aan veelal vrijstaande huizen op grotere kavels, gelegen langs een landweg in het landelijk gebied.
28
29
2 Ontwikkeling strategie
Oudburgerpolder bestaat uit een ‘patchwork’ structuur van
Daarnaast is het samenbrengen van de ruimtelijke eenheden tot een
duidelijk te onderscheiden ruimtelijke eenheden die als ‘tegels’
herkenbaar gebied een belangrijk uitgangspunt. De eenheden liggen
tegen elkaar aan liggen. Deze eenheden zijn in de loop van
nu soms nog teveel als los zand aan elkaar. Er moet (verder) gewerkt
de tijd ontstaan door projectmatige ontwikkeling van afgeba-
worden aan een verweving die de ‘overall sfeer’ van het gebied maakt.
kende locaties. Elk kreeg een in principe op zichzelf staande
Elke (her)ontwikkeling moet daarom haar steentje bijdragen aan
invulling met een eigen bebouwingstypologie.
de groene en blauwe structuurlijnen die als stevig casco de ruimtelijke
Doordat aan de randen vaak water en groen is gemaakt of
samenhang versterken. Met andere woorden, er moet zowel aandacht
behouden, zijn langs de ‘voegen van de tegels’ soms lange
zijn voor de ‘tegels’ als de ‘voegen’.
groenblauwe structuurlijnen ontstaan. Een aantal keer vallen
2.0 ruimtelijke eenheden 2.1 bestaande eenheden 2.2 ontwikkeleenheden 2.3 structuurlijnen Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
die samen met de belangrijke openbare ontsluitingslijnen
Omdat de identiteit van het gebied per definitie uit fragmenten
(Churchilllaan en Molenweidtje), maar meestal is dit ‘voeg-
bestaat is het bijdragen aan de onderlinge verbondenheid met routes,
werk’ tussen de tegels geen publieke doch een private aangele-
zichten en vensters essentieel. Daarin is ook de relatie van het gebied
genheid. Soms lopen er informele voetpaden langs de randen
met het omringende landelijk gebied een belangrijke factor die
van tegels of zelfs middendoor, aansluitend op eenzelfde
moet worden meegenomen in elke nieuwe ontwikkeling. Er ligt hier
voetpad bij de buurtegel of het landelijk gebied, waarmee
een prachtig landschap en daar kan beter op worden aangesloten.
‘toevallige’ routes ontstaan tussen de eenheden onderling en de
Speciale aandacht verdienen niet alleen de zichten van binnen naar
omgeving.
buiten, maar ook die van buiten naar binnen; het ‘gezicht’ dat Oud-
In plaats van een van bovenaf opgelegde ontworpen structuur
burgerpolder maakt naar het landschap. Haar silhouet moet landelijk
waarbinnen onafhankelijke ontwikkelingen zijn gegroeid, is de
blijven. Als laatste is de ‘herontwikkeling’ van de twee belangrijkste
bindende structuur in Oudburgerpolder dus van onderop ge-
ontsluitingsstructuurlijnen cruciaal, de Churchilllaan en het Molenweidtje,
groeid, doordat afzonderlijk ontwikkelde eenheden elk indivi-
die vormen de ruggengraat van het gebied.
dueel daar een stukje aan hebben bijgedragen. Dit is kenmer-
ruimtelijke eenheid
bebouwingstypologie
kend maar ook kwetsbaar. De verantwoordelijkheid voor het
In hoofdstuk 2.1 worden eerst de bestaande eenheden
(voort)bestaan (en de versterking) van deze structuur - die de
belicht, en hun mogelijke verbeterpunten m.b.t. de totaal-
functionele en ruimtelijke samenhang draagt - ligt daarmee
structuur. In hoofdstuk 2.2 worden de in de Structuurvisie
immers in handen van elke individuele (her)ontwikkelaar.
benoemde te (her)ontwikkelen eenheden behandeld en hun
Om de gebiedstypische identiteit te behouden en versterken
kansen en mogelijkheden getoond. In hoofdstuk 2.3 volgt
moeten (her)ontwikkelingsplannen voor de eenheden dus op
de structuur van wegen, water en groen, waarbij eerst de
zich worden bekeken, maar evengoed als onlosmakelijk on-
bestaande situatie wordt besproken en daarna kansen en
derdeel daarvan ook de structuur van wegen, water en groen
verbeterpunten getoond.
die ze samen maken en die hen onderling verbindt.
venster
ontsluiting structuurlijnen
Het behouden van de herkenbare ruimtelijke eenheden is het eerste uitgangspunt bij de verdere (her)ontwikkeling van het gebied. Vervolgens het invullen daarvan met de gebiedseigen
blauwe structuurlijnen informele routes
bebouwingstypologieën. Er moet worden gezocht naar een binnen de toegewezen typologie passende invulling die de kwaliteit behoudt, maar ook nieuwe kansen biedt.
groene structuurlijnen
30
schematische weergave van de toegepaste begrippen in dit RKK
31
Oudburgerpolder
2.0
Ruimtelijke eenheden
33 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
32
2.0
35 Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
34
2.0
Reeckerhof
Oudt Bijlenburgh Zuidlaan/Molenweidtje
Elzenhoeve
Bos van Bijl
Mytylschool
IJsbaan De Blauwe Reiger De Nessen Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Begraafplaats aan de Kerkedijk Gronddepot Europese School
Tennisbaan
Tennispark Oudtburgh
Park De Beeck Centrum De Beeck
Wijkje Landweg Gemeentewerf
Wijkje Kerkedijk 36
37
2.0
Oudburgerpolder
Bestaande bebouwingstypologieën Voor alle te onderscheiden ruimtelijke eenheden in Oudburgerpolder is de bestaande bebouwingstypologie benoemd. Deze bebouwingstypologie is vertrekpunt voor elke verdere ontwikkeling van een een-
Reeckerhof Elzenhoeve
heid. Ze geeft aan wat het karakter van de eenheid is en hoe die dat kan blijven en zelfs verbeterd kan
Oudt Bijlenburgh
worden. Voor eenheden zonder duidelijke typologie wordt er in het navolgende hoofdstuk strategisch één
Zuidlaan/Molenweidtje Mytylschool
Bos van Bijl
lingsstrategie en ruimtelijke kwaliteitskaders. In deel drie van dit document wordt dat concreet gemaakt.
IJsbaan De Nessen
gekozen. Dit bepaalt op hoofdlijnen de ontwikke-
De Blauwe Reiger Stedebouwkundig ensemble
Gronddepot Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Europese School
Begraafplaats aan de Kerkedijk Tennisbaan
Gebouw en Park
Tennispark Park De Beeck
Landelijk ensemble
Oudtburgh Centrum De Beeck
Wijkje Landweg
Gemeentewerf
Erf
Centrum
Groene Straten
Wijkje Kerkedijk
Bijzonder landschap
Verhard terrein
38
Lint
39
2.0
Oudburgerpolder Ruimtelijke eenheden
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
De Nessen
Landgoed Elzenhoeve
Zuidlaan/Molenweidtje
Landgoed Oudt Bijlenburgh
Landgoed Reeckerhof
Tennispark Bergen
De Europese School
De Blauwe Reiger
Mytylschool
Bos van Bijl
Landweg woonwijk
Oudtburgh
Begraafplaats aan de Kerkedijk
Gronddepot
IJsbaan
Groene straten
Gemeentewerf
40 De Beeck Sportcentrum
Park De Beeck
BSV Tennis
41
2.1 Verpleeghuis Oudtburgh
De Beeck
Gebouw en Park
Een centrum
Het verpleeghuis Oudtburgh is een mooi voorbeeld
Centrum De Beeck heeft een centrale hal waar ver-
van de korrel Gebouw en Park.
schillende functies samenkomen. Naast het zwembad
De gebouwen en de tuinen hebben een duidelijke
is er een sporthal, een jongerencentrum, een bil-
betrekking op elkaar en de groene voet is een sub-
jartzaal, een sportschool, een raadzaal en meerdere
stantieel onderdeel van het geheel. De gebouwen zijn
multifunctionele zalen.
van het type architectuur dat is geïnspireerd door
Gelegen aan de rand van een woonwijk en in de
de natuur en is gebaseerd op de harmonie tussen de
buurt van scholen en sportverenigingen, zal het
natuurlijke en bebouwde vormen. De grote tuin aan
gebouw functioneren als een echt schakelpunt in de
de zuidzijde van het gebouw is ongeveer een hectare groot. Er is een dierenweide met geiten, een jeu de boulesbaan, er zijn mooie wandelpaden en een bruggetje naar de naastgelegen woonwijk en de oevers van het brede water staan vol met oeverplanten. Er staan over de tuin verspreid prachtige grote bomen. De groene voet is openbaar toegankelijk, waardoor
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
het gebied onderdeel uitmaakt van de openbare ruimte in de wijk. De korrel van Oudtburgh opent
De doorloop over het terrein vanuit het dorp naar Centrum De Beeck is een van de belangrijke looproutes die door de wijk lopen. Er is ruimte om nog meer van dergelijke looproutes te ontwerpen over het terrein van Oudtburgh die de samenhang van de omgeving ten goede komen.
Bouw van sportcentrum ‘’De Beeck’’, Molenweidtje 2, met rechts de inmiddels ontruimde woning Kerkedijk 39 a,b,c. 1994
wijk. Een plek voor zeer diverse groep gebruikers. Het nieuwe De Beeck is het meest duurzame zwembad van de regio, energieneutraal en gasloos. In het gebouw is veel aandacht besteed aan natuurinclusief bouwen. Onder andere door groene daken, vleermuiskasten, een bijenvolk en geïntegreerde vogelkasten in de aluminium cassettes scoort het gebouw 20 punten op natuurinclusiviteit. Den Beeck vormt daarmee een voorbeeld voor een
zich naar de omgeving en sluit aan op de looproutes
Het centrum zal in de toekomst veel mensen trekken die uit alle windrichtingen komen. De Beeck moet daarom als een spin in zijn web liggen.
verdere natuurinclusieve ontwikkeling van de wijk.
vanuit de omgeving. De korrel vormt momenteel een van de belangrijkste openbare ruimten in het gebied.
42
43
2.1 Hoekweid/Het Horntje/Kerkedijk
Landweg
Groene straten
Stedebouwkundig ensemble
In Oudburgerpolder ligt nog een klein stukje lom-
Het stedebouwkundig ensemble aan De Landweg is
merrijke straten. Op de hoek van de Landweg en
rond 1990 ontwikkeld. Het is een op zichzelf staand,
de Kerkedijk liggen nog twee ‘Groene straten’. Deze
naar binnen gekeerd woongebiedje. Er is een centra-
straten hebben dezelfde opbouw als heel Bergen aan
le rondgaande weg die alle woningen ontsluit. Het
de westzijde van de Landweg. Het zijn slechts twee
ensemble vormt een duidelijk herkenbare eenheid
straten, maar de sfeer is overduidelijk hetzelfde, luxe
met rijtjeswoningen, tweekappers en vrijstaande
en lommerrijk.
woningen, ieder met hun eigen repeterende architectuur, geordend en bij elkaar gegroepeerd. De woningen hebben hun achtertuinen naar de omgeving. De buurt wordt grotendeels omgeven door water en hoog opgaand groen. De buurt is een eiland. De enige relatie met de omgeving is de autotoegang aan de Landweg bij de hoofdentree. Aan de zijde van het verzorgingshuis Oudtburgh is een doorgang
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
voor voetgangers naar de dierenweide, die verborgen ligt achter de huizen. Hier zou het ensemble beter kunnen aansluiten op de mooie tuin van Oudtburgh. Ook het zicht op de tuin kan meer worden benut om de sfeer binnen het ensemble te laten meegenieten van de landschappelijke sfeer op Oudtburgh.
44
In relatie tot de nieuwe ontwikkelingen op de kavel van de Europese school zou verbetering kunnen worden aangebracht door een loop/ fietsroute noord-zuid te realiseren, die aansluit op een route over het terrein van de Europese school. Ook zou de bestaande sloot meer natuurlijke oevers kunnen krijgen en een rol spelen in het blauwe netwerk van de wijk.
45
2.1 De Nessen
Stedebouwkundig ensemble De Nessen zijn negen heel duidelijk herkenbare ste-
zijn naar binnen gekeerd en door het hoge groen
denbouwkundige ensembles, met een zelfde ontwer-
rondom de tuinen niet zichtbaar. De paden in de
popzet. In 1965 wordt begonnen met de bouw van
groenstroken binnen het gebied sluiten wel aan op
de woonwijk naar een stedenbouwkundig ontwerp
de omgeving maar de zichtrelatie vanuit de paden en
van David Zuiderhoek. Het ensemble bestaat uit
groenstroken naar de omgeving is minimaal.
Op de voorgrond woningen aan de Guardini Nes, midden links het
negen bijna identiek opgebouwde ensembles (de
De Nessen kunnen een belangrijke rol vervullen in
terrein van Elzenhoeve (met bomen) en rechts daarvan het terrein,
‘nessen’), gesitueerd rondom de Elzenhoeve, die het
het aaneensluiten van routes van het dorp naar het
waarop de Monnet Nes zal worden aangelegd, op de achtergrond
groene hart van de wijk vormt. Alle huizen worden
landschap en tussen de gebieden van Oudburgerpol-
de in aanbouw zijnde 4 Nessen aan de Churchilllaan. Links
vanaf de rand ontsloten voor autoverkeer, zodat er in
der onderling.
achter het verpleeghuis Oudtburgh aan het Molenweidtje. Circa 1967
de wijk geen doorgaande wegen zijn en er één groot, aaneengesloten autovrij- en autoluw gebied ontstaat. De bestaande structuur van polders en sloten vormt de basis voor de verkaveling. De woningen naar ontwerp van architect Hein
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Klarenbeek zijn moderne, eenvoudige blokjes in baksteen met een houten afwerking en platte daken. Ieder ensemble bestaat uit 19 eengezinswoningen, al dan niet geschakeld door garages, die losjes zijn gegroepeerd rondom een hof. Stoepen ontbreken, wat het informele en groene karakter van de buurt versterkt. Een kleine toren met acht appartementen accentueert de entree van elk hof. De hoven zelf
Bij herontwikkeling van de naastgelegen locaties is het ruimtelijk en functioneel beter verbinden van de bestaande groene ruimte met voeten fietspaden op omliggende eenheden en landschap gewenst. Bovendien kan het zicht vanuit de omgeving op de hoven zelf worden verbeterd. Het groen kan landelijker en ecologischer worden. Noordlaan
46
47
2.1 Begraafplaats Kerkedijk
Landelijk ensemble De begraafplaats aan de Kerkedijk is aangelegd in 1920. De gemeente kon toen, buiten de toenmalige bebouwde kom, een eigen begraafplaats aanleggen. Sindsdien is hier begraven. Het ontwerp is van de gemeentearchitect J.C. Leijen. Belangrijk is de entree met twee bakstenen hekpijlers en een statige, lange oprijlaan. Na de Tweede Wereldoorlog werd op de begraafplaats ter herinnering aan 252 in de oorlog gesneuvelde militairen een ereveld aangelegd. Als herinnering aan de weggevoerde Joodse inwoners is er voor hen een gedenksteen geplaatst aan de zuidoostzijde van de begraafplaats. Tevens is er een gedenksteen geplaatst voor de Bergense inwoners die in het verzet hebben gestreden voor de bevrijding. Ook zijn graftekens van de
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
verzetsstrijders op het nieuwere gedeelte ten westen van de algemene grafvelden, bij elkaar geplaatst; de graftekens liggen voornamelijk langs de daar aanwezige sloot en voetpad. Er liggen veel bekende kunstenaars begraven zoals bijvoorbeeld Adriaan Roland Holst, dichter (1888-1976), Charley Toorop, schilderes (1891-1955), E. du Perron, schrijver (18991940), Lucebert, dichter / schilder (1924- 1994) en Joost Zwagerman, schrijver (1963-2015). De begraafplaats is een vrij afgesloten kamer in het gebied. Behalve de oprijlaan zijn er geen zichtrelaties naar de omgeving en ook geen aansluitingen op omliggende paden. Aan de zijde van het landschap vormt de begraafplaats een groene muur. De begraafplaats is een eiland.
Bij verdere ontwikkeling van het gebied zou de begraafplaats meer onderdeel kunnen zijn van de groene woonwereld die er omheen komt te liggen. De begraafplaats zou voor voetgangers en fietsers een goede doorgaande route kunnen faciliteren vanuit het dorp naar het omliggende landschap. Er zou een zichtrelatie gemaakt kunnen worden vanuit de begraafplaats naar het landelijk gebied. De beplanting van de oprijlaan zou versterkt moeten worden. Een verrijking van de vegetatie en een meer natuurlijk beheer kan bovendien leiden tot een grotere soortenrijkdom, waarmee de begraafplaats een bron van biodiversiteit kan zijn. Bij herontwikkeling van het voormalig uitvaartcentrum kan de watergang langs de begraafplaats afgemaakt worden en verbonden met het water van het Zorgcentrum Oudtburgh. Hierbij kan ook de herinrichting van de gemeentewerf een rol spelen. De watergang kan in formaat en inrichting meer betekenis geven aan deze plek aangrenzend aan het Centrum De Beeck.
Oprijlaan gezien vanaf de Kerkedijk, circa 1980
De begraafplaats gezien vanaf de Oudtburghweg, een dichte wand.
48
49
2.1 Reeckerhof en Bos van Bijl
Zuidlaan/Molenweidtje
Landelijk ensemble Deze twee landelijke ensembles maken een belangrijk onderdeel uit van de landschappelijke enscenering in het landschap aansluitend aan het gebied Oudburgerpolder. Met name het 5 hectare grote NSW landgoed Reeckerhof (Oudtburghweg 7) is met de mooie open tuin met hoge boombeplanting
Bijzonder Landschap De mooie enscenering van dit landschap geeft aanleiding tot het aanleggen van een paar onverharde wandelpaden waarmee het landschap beter beleefbaar wordt dan over de smalle autowegen.
Het landschap tussen Oudtburghweg en Molenweidtje heeft een grote ruimtelijke kwaliteit. Het zijn met name de verschillende landschappelijke ensembles die het gebied hier zo afwisselend en ruimtelijk interessant maken. Ook een aantal mooie groenonderdelen zoals de moestuintjes, de bomenlaan met
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
een prachtige verschijning in het gebied. De hoge
hek, de boomgaard en de knotwilgen langs de sloot
bomen van de tuin begrenzen het stuk bijzonder
maken dit stukje landschap absoluut het behouden
landschap Zuidlaan -Molenweidtje. Het landschap
waard.
krijgt daardoor een kleine tussenschaal als overgang
Vanuit het gebied Oudburgerpolder kan er meer
van het bebouwd gebied naar het grote open weide-
worden aangesloten op dit landschap. Nu is de
landschap. Ook het zogenaamde ‘Bos van Bijl’ ten
overgang nogal abrupt, zoals aan het einde van
noorden van Oudtburgweg 14 draagt op eenzelfde
de Churchilllaan waar de weg doodloopt op een
manier bij aan de tussenschaal langs de Oudtburgh-
rotonde en het doorzicht naar het mooie landschap
weg ter hoogte van de ijsbaan en de begraafplaats.
geheel ontbreekt. Maar ook vanuit de Nessen is de
De twee korrels geven het landschap een romanti-
relatie minimaal. De Blauwe Reiger ligt met zijn
sche variatie met mooi zichten.
dierenweide naar het landschap, maar heeft daar
Er kan meer met de mooie ligging worden gedaan. Met name de eenheden die aan het landschap grenzen kunnen hun relatie versterken. Met brede zichten op het gebied en wandelpaden door de mooie omgeving.
vervolgens wel een hek staan. Vanuit Mytylschool en De Europese School is er in het geheel geen relatie. Het aanleggen van een brede zichtlijn vanuit zowel
Landschap vanaf Oudtburghweg
de Churchilllaan als het Molenweidtje (vanaf Centrum de Beeck) kan het hele gebied verbinden met dit mooie stuk landschap.
Lindelaan met opengesteld pad vanaf Molenweidtje
tuin van landgoed Reeckerhof
50
Landschap vanaf Zuidlaan
51
2.1 Landgoed Oudt Bijlenburgh
Park De Beeck
Een Erf
Stedebouwkundig ensemble
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Het grootste gedeelte van het Bijzonder Landschap
Voor de eenheid van de bestaande voetbalvelden ligt
Zuidlaan/Molenweidtje behoort bij nieuw landgoed
al een vastgesteld stedebouwkundig plan en beeld-
Oudt Bijlenburgh (Oudtburghweg 5). Het agra-
kwaliteitsplan. Gebouwen zijn zorgvuldig in de ruim-
risch land van toen is nu een boomgaard, met een
te gepast en zijn ‘te gast’ in de groene parkachtige
groot aantal verschillende fruitbomen, een stukje
omgeving. De gebouwen bestaan uit appartementen-
bos en een grote weide met schapen. Over Oudt
blokjes en grondgebonden rijwoningen. Met name
Bijlenburgh loopt een voor het publiek opengesteld
in dat deel is meer sprake van een Stedebouwkundig
wandelpad dat omzoomd is door een laan van
ensemble dan van Gebouw in Park. Het uitgangs-
Lindes naar het Molenweidtje. Het landgoed is 5
punt is dat er samenhang komt in de architectuur
hectare groot en wordt gezamenlijk beheerd met het
van de verschillende gebouwen, waar ook de MFA
naastgelegen Reeckerhof.
en de bestaande appartementen ten zuiden daarvan
Het landgoed is NSW gerangschikt, de Natuur-
onderdeel zijn. Alle gebouwen zijn een ‘familie’ en
schoonwet 1928 die de aanleg en het beheer van
vormen een herkenbare eenheid. Ook in die zin
natuur door particulieren bevordert.
vormt het Park de Beeck een Stedebouwkundig
Op Oudt Bijlenburgh is de buitenschoolse opvang
ensemble vergelijkbaar met bijvoorbeeld de Nessen
Bijls Buiten gevestigd. Bij BSO Bijls Buiten draait het om buitenspelen en natuurbeleving. De BSO is een boerenkorrel met meerdere gebouwen rond een erf, zoals een boerderij, een stolphooiberg en een
Kleine wandelpaadjes op het landgoed zouden de doorkruisbaarheid en beleving van het landschap kunnen verbeteren.
Er zou een aansluiting kunnen worden gezocht in het landelijk gebied door middel van het continueren van de fiets/voetgangers route door het gebied in een smal pad over de weide richting Klaassen en Evendijk. Het water moet ruimtelijk en functioneel goed aangesloten worden op het water in de omgeving.
waar ook grotere en kleinere gebouwen in een samenhangende architectuur zijn ontwikkeld. Vandaar de dubbele typologie bestempeling. Het bestaande groen in de randen wordt zo veel als
aantal mooie nieuwe schuurgebouwen. Door deze
mogelijk behouden en versterkt. Het doorbreken
bebouwingsvorm valt het landgoed in dit RKK in de
van de grote groene omwalling ter plekke van de
categorie Erf.
Oudtburghweg vormt een ‘venster’ dat in combina-
Het landgoed Oudt Bijlenburgh vormt een onmis-
tie met een langzaamverkeerstroute de relatie met
baar onderdeel van de landschappelijke enscenering
het naastliggende landschap versterkt.
tussen Oudtburghweg en Zuidlaan. Het zou inte-
Alle woningen worden via een centrale ‘oprit’ vanaf
ressant zijn als wat kleine halfverharde paadjes het
de Kerkedijk ontsloten. Aan deze zijde zou enige
landgoed voor wandelaars zou ontsluiten.
transparantie wenselijk zijn om het nieuwe woongebied ook een gezicht te geven naar de Kerkedijk. Er is sprake van een inrichting van de ruimte waarbij een prettig verblijfsklimaat het uitgangspunt is en de auto te gast. De fietsroute tussen de binnenduinrand en het weidegebied wordt binnen het plangebied onderdeel van het padennetwerk.
52
53
2.2
Oudburgerpolder Ontwikkeleenheden
De Europese School
De Blauwe Reiger
Elzenhoeve
Mytylschool
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Tennispark
IJsbaan
Gemeentewerf
Tennisvelden
Gronddepot
54
55
2.2
Oudburgerpolder Ontwikkeleenheden
Bij de ontwikkeling van verschillende individuele locaties die in de structuurvisie zijn benoemd vormt het behouden van de kenmerken van het gebied een belangrijk uitgangspunt. Elke locatie krijgt als ruimtelijke eenheid een gebiedseigen bebouwingstypologie toegewezen die leidraad is voor ontwerp. Dat genereert
Elzenhoeve
continuïteit en samenhang. De toewijzing kan een
Stedebouwkundig ensemble
Mytylschool
Gebouw en Park
De Blauwe Reiger
gevolg zijn van de determinatie van wat de eenheid in essentie als is, of een strategische keuze inhouden voor transformatie. De verschillende projectmatige ontwikkelingen moeten vervolgens aan elkaar worden gehecht tot een samenhangend woon/leefgebied. Dat wil niet zeggen
IJsbaan
dat alle nieuwe ontwikkelingen een gelijke steden-
Landelijk ensemble
bouwkundige opzet, functie of architectuur moeten hebben. Het onderling verschil is juist kenmerkend.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Europese School Churchilllaan
Vanzelfsprekend is er ruimte voor en behoefte aan
Erf
Gronddepot
typologie worden daarom specifieke ruimtelijke
Tennisbaan
Tennispark
vernieuwing. Vanuit de keuze voor een bebouwings-
Molenweidtje
kaders gegeven, waarbinnen genoeg bandbreedte zit voor flexibiliteit en eigenheid. Eerst worden de te ontwikkelen eenheden apart besproken, van daaruit wordt de gekozen bebouwingstypologie gemotiveerd en worden kansen en wensen uitgesproken. Nota bene, herontwikkeling ligt voor deze locaties op termijn in de lijn der verwachting,
Gemeentewerf
maar er liggen nog geen concrete initiatieven. De kaders gaan dus voor de planvorming uit (zoals ook logisch is). In deel drie worden de ruimtelijke kaders die bij elke specifieke bebouwingstypologie horen vervolgens in woord en beeld concreet gemaakt, o.a. d.m.v.
Kerkedijk
principeverkavelingen en criteria.
56
57
2.2 Elzenhoeve
Landelijk ensemble Het Landgoed Elzenhoeve vormt het belangrijkste landschappelijke ensemble in het gebied. De eerste bebouwing van het landgoed dateert uit circa 1906. De grote groene voet van het landgoed is tussen 1965 en 1967 ontstaan. Het groen is dominant in het beeld. De opbouw bestaat uit een omsloten kamer met volwassen groen en een centrale waterplas. Vanuit de omgeving is weinig zicht naar binnen. Deze kenmerkende elementen moeten uitgangspunten zijn voor de (her)ontwikkeling. De ontsluiting loopt via het Molenweidtje en de Zuidlaan. Het landgoed vormt een groene enclave tussen de hoven van De Nessen. Het woonhuis ligt op een markante positie met uitzicht over de weilanden.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
Het groen aan de landschapszijde vormt een belangrijk onderdeel van de landschappelijke enscenering. Het groen grenzend aan de Nessen is van belang als begeleiding van de groene routes die vanuit het dorp naar het landschap lopen.
Er kunnen woningen op het landgoed worden gerealiseerd. Voor de landschappelijke waarde van Elzenhoeve dienen de woningen zoveel mogelijk in het midden van de korrel rond de waterplas komen te liggen, zodat de randen sterk en groen blijven en de korrel als landschappelijk ensemble herkenbaar blijft. Ook de positie van het woonhuis als enige blikvanger vanaf het landschap moet behouden blijven. Voor de doorwandelbaarheid van het landgoed zouden meer aansluitingen op de omgeving moeten worden gemaakt. Met name de Noord zuid verbinding is van belang tussen Zuidlaan en het verlengde van de Noordlaan
Landhuis ‘’Elzenhoeve’’ aan Zuidlaan 73, circa 1967
Markante ligging bestaand hoofdhuis
Groene omkadering
58
59
2.2 De Europese school
Tennispark Bergen
Stedebouwkundig ensemble De eenheid van de Europese school ligt heel centraal in het gebied van Oudburgerpolder. Bij het vrijkomen voor ontwikkeling van deze eenheid is vanwege de ligging, zo direct aan de hoofdontsluiting van de Churchilllaan en het Molenweidtje een meer dicht bebouwde eenheid van een stedebouwkundig ensemble interessant. De bebouwing moet daarbij een ruimtelijke samenhangende eenheid vormen. Op dit moment ligt de ontsluiting aan het Molenweidtje. De rest van de eenheid is rondom omgeven met breed water en groen. De watergangen op zich zijn mooi
Gebouw en park
Bij herontwikkeling moet de Europese School uit zijn isolement worden gehaald en veel meer een poort vormen van Oudburgerpolder naar de omgeving. Het water moet niet uitsluitend als ‘begrenzing’ worden gebruikt en dient ook naar binnen te worden getrokken en onderdeel te worden van de stedenbouwkundige opzet.
Op de hoek van de Landweg en de Churchilllaan ligt het tennispark van de Tennisclub Bergen. Een prachtige locatie, precies op de kop van de Lindenlaan. Op dit moment rij je vanuit de Lindenlaan tegen een hek met een electriciteitskastje aan. Er zit hier precies een gat in de groene struiklaag waardoor je de tennisvelden kan zien liggen. Eigenlijk wel een mooi doorzicht, in ieder geval is er iets te zien. Deze locatie heeft echter meer potentie. Een markant gebouw, met tegelijk behoud van openheid. Een gebouw met een voor het dorp interessante functie.
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
en de bomen erlangs zijn groot, maar de eenheid
Een locatie voor Gebouw en park.
ligt door deze omsluiting wel letterlijk als een eiland
Tennis zou hier een plek kunnen krijgen, maar dan
in Oudburgerpolder. De eenheid ligt ook aan het
veel meer als een onderdeel van het park. Nu is het
mooie landschap, maar is er volkomen van afgeslo-
park alleen te gebruiken door leden van de tennis-
ten, er staat een dichte bossage rondom. De locatie
club. Bij de herinrichting zou het park toegankelijk
kan een sleutelrol spelen in de zichtbaarheid en
moeten worden voor iedereen.
doorkruisbaarheid van het gebied naar de omgeving. Deze plek moet de herkenbaarheid van het gebied
Een markant gebouw in een mooi park moet de blikvanger vormen op de kop van een lange zichtlijn vanuit het dorp.
versterken.
Dichte bossages rond Europese school
60
61
2.2 De Blauwe Reiger
Gronddepot
Gebouw en park
Gebouw en park/Een Erf Het Gronddepot is een kleine eenheid van slechts
De Blauwe Reiger heeft zonder twijfel de beste locatie van het hele gebied. Gelegen aan het einde van de Churchilllaan en frontaal aan het bijzonder landschap. In de huidige situatie wordt de ligging aan het landschap goed benut. De locatie richt zich naar het landschap met een licht gebogen gebouw dat een leuke dierenweide omarmt. Locatie en landschap vloeien in elkaar over. De Churchilllaan daarentegen
± 5000 m2 gelegen tussen De Blauwe Reiger en de
Het aanleggen van een openbare route over het terrein naar de Oudtburghweg zou een waardevolle aanvulling vormen om het gebied beter doorkruisbaar te maken en beter aan te laten sluiten op de omgeving. Het park zou zich bovendien meer moeten openen naar het Molenweidtje.
Begraafplaats. Het ligt verscholen achter zijn groene rand en is alleen zichtbaar door het hek. Het Gronddepot kan als eenheid maar een kleine ontwikkeling dragen. De locatie zou kunnen worden toegevoegd aan de naastgelegen eenheid de Blauwe Reiger of op zichzelf ontwikkeld worden. Als het gebied wordt aangevuld op de Blauwe Reiger kan daar in de toekomst de ontwikkeling van Gebouw en Park een
loopt dood op De Blauwe Reiger met een bossage en
ruime plek krijgen.
een hek. De mooie locatie geeft aanleiding om hier
Als het Gronddepot een eigen ontwikkeling moet
verder door te kunnen als voetganger of fietser naar
krijgen kan hier een Erf worden ontwikkeld met
het landelijk gebied.
wellicht een bijzondere voorziening, zoals een short
De locatie heeft geen gezicht naar het Molenweidtje,
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
stay hotel of een groepsaccommodatie. Een functie
maar ligt hier verborgen achter het groen. Dat is
die bezoekers van het gebied kan faciliteren, zoals
jammer, meer openheid zorgt voor meer samenhang.
sporters of mensen die betrokken zijn bij de zorg.
De locatie wordt in zijn geheel omgeven door een
Bij herontwikkeling kan deze eenheid een kleine parel worden.
Een functie met een niet al te grote footprint zodat
sloot. Deze sloot zou meer betekenis kunnen krijgen
het gebouw zich wat meer voegt in de mooie groene
voor de Blauwe structuur, in gebruik en ecologisch.
setting van de begraafplaats. Overigens een setting
De locatie vormt momenteel een duidelijke eenheid
die wel vraagt om een bijzonder gebouw.
van ‘Gebouw in Park’. Wat nog ontbreekt is de
Belangrijk is dat de eenheid zich meer opent naar
openbaarheid van de groene voet. Langs het park
het Molenweidtje als hoofdontsluiting van het ge-
zou een mooie landelijke openbare route over de
bied.
locatie kunnen lopen die een aansluiting vormt op de Oudtburghweg. Het park zou zo veel beter kunnen aansluiten op de omgeving.
62
63
2.2 Gemeentewerf
BSV Tennis
Een erf
Een erf
Het tennisparkje vormt een kleine eenheid aan de
In het buitengebied bij Bergen ligt aan de Kerkedijk
Oudtburghweg, omgeven door een mooie groene
op de kaart van 1850 een erf. In 1939 is daar de gemeentewerf naast gebouwd. De locatie is dus een plek met een landelijke historie. Binnen de ‘kamer’ van gemeentewerf ligt dus nog een oud erf aan de
wal. Aan de west en zuidzijde wordt deze eenheid Dienstwoning met opslagruimte voor de gemeentelijke reinigingsdienst aan de Kerkedijk 35-s 1939
Kerkedijk 29, een ‘onvolledige’ stolp met aange-
ling van een landelijke bebouwingskorrel zoals een
verschijningsvorm, een kruising tussen een boerderij
Erf. Recht tegenover reeds bestaande erven versterkt
en een dorps huis. Bij herontwikkeling van de locatie
het zodoende de landelijke kwaliteit van de Oudt-
is een erfmodel ter versterking van de historie en de
ling zijn nieuwe volumes als ‘bijgebouwen’ achterop
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
en een herkenbare bindende groene voet nodig. Ook en misschien zelfs juist bijzonder woonvormen zoals
eenheid functioneel en ruimtelijk een sterke oostelijwordt daarmee bijzonder geschikt voor de ontwikke-
van de gemeentewerf uit 1939 heeft een landelijke
gend. Het hoofdhuis staat er in feite al. Bij ontwikke-
woongebied van Park De Beeck. Hierdoor krijgt de ke oriëntatie naar het landelijk gebied. De eenheid
bouwd voorhuis, bouwjaar 1929. Het oude gebouw
bestaande bebouwing het meest voor de hand lig-
omgeven door de parkeerplaatsen van het nieuwe
burghweg. Het geheel kan daarmee ook een landelijk tegenwicht geven aan het meer stedelijke Park De
De Gemeentewerf speelt een cruciale rol in de historische aanblik van Oudburgerpolder.
Beeck.
Bij herontwikkeling inzetten op het versterken van de landelijke sfeer aan het lint Oudtburghweg.
combinaties met zorg passen in een dergelijke erfopzet. Denk aan zorgboerderij De Hulst in Oterleek van Faro Architecten. De ontsluiting zou visueel ruimtelijk vanaf de Kerkedijk kunnen zijn, in de vorm van een langzaamverkeersentree bijvoorbeeld, terwijl auto’s gewoon functioneel vanaf het Molenweidtje aan de zijkant komen. De Gemeentewerf speelt ook een belangrijke rol in het sluiten en continu maken van de watergangen.
64
65
2.2 De IJsbaan
Mytylschool
Een erf
Een erf
De bestaande IJsbaan is een open groen omkaderde landelijke ruimte. Hij ligt op een prachtige locatie aan het landschap. Het is een weide die ingeklemd ligt tussen de begraafplaats en het terrein van Mytylschool. Het grote groen langs de weide is afkomstig van de begraafplaats en van de grote landelijke kavel aan de andere zijde van de Oudtburghweg. De weide is omgeven door een sloot met een enigszins natuur-
Mytylschool ligt op een van de mooiste plekken in
Het IJsbaanterrein als erf zal het landelijk karakter van de Oudtburghweg versterken. Omdat de omgeving al zo vol in de bomen staat kan het erf veel water dragen.
het gebied. De locatie wordt aan twee zijden omgeven door prachtig landschap. Met de huidige inrichting wordt daar niets mee gedaan. Er ligt een groot parkeerterrein aan de landschapszijde. De locatie is, op wat groene scherven na, compleet bebouwd en verhard. De hele locatie wordt omgeven door een dichte groene wal van bomen en struiken met een
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
lijke rand van oeverbeplanting. Bij herontwikkeling
sloot. De locatie vormt een naar binnen gekeerd
van de locatie is een erfmodel, als een korrel met
eiland. De groene wal aan de Oudtburgweg is voor
een duidelijke omkadering, op de overgang naar het
het landschap een belangrijk onderdeel van de groe-
landelijk gebied hier het meest voor de hand liggend.
ne enscenering. Samen met Elzenhoeve en de twee
Bij ontwikkeling kan de sloot groter worden en een
grote groene kavels langs de Oudtburghweg vormt
rol spelen in het Blauwe netwerk. Binnen de ruim-
het een kleinschaliger coulisselandschap. Ook vanuit
telijke kaders van een erf is niet alleen een (regulier)
de Zuidlaan is het de achtergrond voor bomenlaan
woonprogramma mogelijk. Ook werken en/of spor-
en boomgaard. Het verwijderen van de groene wal
ten kunnen in principe heel goed een overtuigend
rondom de locatie is dus zeker niet gewenst. Wel is
erf vormen; mits het programma te vatten is in een
het van belang dat een eventuele nieuwe invulling
ensemble van hoofd- en bijgebouwen dat zich qua
een grotere relatie krijgt met het landschap door een
schaal laat vergelijken met de erven in de omgeving.
meer landelijk invulling met groene componenten
Een en ander vraagt natuurlijk om zorgvuldig ont-
op de locatie zelf te realiseren en doorzichten van
werp, maar ook een zendmast en/of tennisbanen
binnen naar buiten te ontwerpen. Daarom wordt
met sportgebouw zijn hier binnen de bebouwingsty-
voor een eventuele toekomstige ontwikkeling op deze
pologie Erf dus in principe in te passen.
locatie uitgegaan van de bebouwingstypologie erf.
De locatie heeft een belangrijke gezicht naar het noorden en het oosten. Op deze belangrijke locatie vormt het erf een markering in het landschap van de wijk Oudburgerpolder. Een route over het terrein zal de verbinding tussen Churchilllaan en landelijk gebied functioneel verbeteren.
Groene wal vanaf Oudtburghweg
Om de samenhang en de doorkruisbaarheid van het gebied te verbeteren is het van belang dat er een doorgaande route vanaf de Churchilllaan naar het landelijk gebied over deze locatie loopt.
66
67
2.3
Oudburgerpolder Structuurlijnen
Er moet gezocht worden naar een verweving die de ‘overall sfeer’ van het gebied maakt. Daarbij moet een groene structuur en een blauwe structuur de ruimtelijke samenhang versterken. Omdat de identiteit van het gebied uit fragmenten bestaat is de onderlinge verbondenheid met routes en zichtlijnen essentieel. Onderdeel daarvan is dat het gebied ook beter moet gaan aansluiten op de omgeving van het dorp Bergen en op het landschap. Water en natuur zouden hiervoor een leidend thema kunnen zijn. De natuur als algemene deler voor de inrichting van de nieuw te ontwikkelen eenheden en het water niet als de scheiding tussen de eenheden, maar als de verbinding. Het water is bovendien typisch voor dit laaggelegen polder gebied, water komt in het grootse gedeelte van Bergen niet voor. Het water draagt dus bij aan het versterken van de identiteit van het gebied. Met name visueel, functioneel zijn er verschillende waterpeilen, zodat het water niet overal echt met elkaar verbonden kan worden. De wegen en paden binnen het gebied moeten ook meer
Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
op elkaar aansluiten en onder het natuurthema vallen. Dat wil zeggen dat profielvoorstellen tot doel hebben de wegen een meer landschappelijke inrichting te geven en een meer natuurlijke beplanting. De opgave is om een natuurlijk casco te realiseren dat het gehele gebied een herkenbaarheid geeft. Een casco dat bovendien het gebied beter doorkruisbaar maakt en dat de aansluiting tussen dorp en het landschap sterker maakt. Onderdeel van het casco zijn ook punten en zichten die de herkenbaarheid vanuit de omgeving naar het gebied versterken. Bijzonderheid is dat dit casco niet zozeer als één groot publiek werk wordt gemaakt, maar moet ontstaan en blijven bestaan door de optelsom van de vele particuliere onderdelen waaruit ze is opgebouwd in de afzonderlijke ruimtelijke eenheden. In dit hoofdstuk worden de belangrijke structuurlijnen afzonderlijk bekeken en worden er voorstellen gedaan voor de verbetering. Hiervoor worden eerst de verschillende wegen besproken en daarna het water en het groen.
68
69
2.3
Oudburgerpolder
Routes punten en zichten Aanbeveling voor het realiseren van lijnen en punten die de relatie met de omgeving versterken. Vensters en markeerpunten geven meer zicht naar buiten en geven meer gezicht van buiten naar binnen. Verbeterde en nieuwe routes maken het gebied meer doorkruisbaar en sluiten het beter aan op het dorp en op het landschap. Nota bene, in een interactief vervolgproces met bewoners zal daadwerkelijk gestalte gegeven worden aan een verkeersnetwerkplan.
bestaande voetgangers en fietsers verbindingen verbeteren bestaande voetgangers- en fietsersverbindingen Bergen Oudburgerpolder - ruimtelijk kwaliteitskader - la4sale - november 2023
nieuwe voetgangers verbindingen, evt ook fiets bestaande onverharde verbindingen nieuwe onverharde verbindingen bestaande structurerende laan te verbeteren structurerende laan groene knoop te behouden of te realiseren ‘venster’ op het landschap bestaand markeerpunt naar omgeving nieuw markeerpunt naar omgeving
70
71
2.3
Oudburgerpolder
Structurerende lanen en wallen
Aanbeveling tot aanvullen van het bestaande groene casco met lanen en groenwallen. Versterken van de natuurlijke sfeer.