Nota 2021-04-29 Beleidsplan Van Afval naar Grondstof 2022 - 2030.pdf

25

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

7 MAATREGELENPAKKET Zoals we zagen in de best practices [6.2] is het invoeren van een variabele heffing in combinatie met het minder vaak (laagfrequent) inzamelen van restafval de beste strategie. Dit is de strategie die, na een variabele heffing in combinatie met omgekeerd inzamelen, de grootste reductie van het restafval tot gevolg heeft. Voorwaarde voor deze strategie is dat het serviceniveau voor grondstoffen op orde is. Om die reden worden voor Bergen de volgende volgorde van maatregelen voorgesteld: Fase 1. Service op grondstoffen verhogen en de service op restafval verlagen; Fase 2 2. Variabele heffing invoeren. Service op grondstoffen

7.1 FASE 1. SERVICE OP GRONDSTOFFEN VERHOGEN In deze paragraaf worden de maatregelen besproken om de service op grondstoffen te verhogen. Het is belangrijk om het beleid vooral te richten op de grondstofsoorten die nog veel in het restafval voorkomen. Voor Bergen zijn dit PBD, GFT en OPK. De volgende maatregelen worden als eerste ingevoerd (2022-2023): 4) Service grondstoffen omhoog; a) Intensivering service bij hoogbouw; b) Uitrol PBD minicontainer aan huis; c) Service op OPK omhoog; d) Service op textiel omhoog; e) Service op luiers en incontinentiemateriaal; 5) Milieuparkjes op orde; 6) Een goede milieustraat met hogere service op grondstoffen. 7.1.1

Gft: Intensivering service bij laag- en hoogbouw

Bewoners van de laagbouw blijven net als nu gebruik maken van hun minicontainer voor gft. De gft minicontainer wordt één keer in de drie weken geleegd. In de maanden april, mei, oktober en november kan er extra behoefte zijn door snoei of plantactiviteiten. In de hele gemeente worden hiervoor bladkorven geplaatst in het voor- en najaar. Inwoners kunnen hier bladeren maar ook snoeimateriaal in kwijt; Daarnaast kunnen inwoners gratis hun snoeiafval kwijt bij de milieustraat. Is dit te weinig, dan kunnen inwoners gratis tweede minicontainer voor gft aanvragen. Daarnaast bekijken we de mogelijkheden om in het voor- en najaar een extra logistieke inzamelronde te rijden voor snoeiafval. De gemeente plaatst bij de hoogbouw voorzieningen om gft te scheiden, zo plaatst de gemeente bovengrondse gft cocons, waar bewoners met een toegangspasje groente-, fruit- en etensresten kwijt kunnen; Om het afval inpandig op te slaan krijgen de bewoners van flat en appartementencomplexen op verzoek eenmalig een gft keukenemmertje 7.1.2

PBD: uitrol derde minicontainer

Bewoners van laagbouw krijgen een derde minicontainer van 240 liter voor PBD aan huis. De container wordt één keer in de drie weken geleegd. Bevalt dit wegens ruimtegebrek niet (na een proeftijd van 4 maanden), dan heeft de bewoner twee keuzes: • •

De PBD-container wordt teruggegeven. De inwoner gaat zelf PBD wegbrengen naar de milieustraat of naar de ondergrondse containers die verspreid in de gemeente staan. De container voor RESTAFVAL van 240 liter kan geruild worden voor een kleine container van 140 liter.

26

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

•

De PBD container kan alleen gekozen worden in 240 liter variant. Door het lage gewicht en het grote volume van de afvalstroom leveren kleine containers problemen tijdens de lediging. Het afval klemt makkelijker vast in een kleine container.

Daar waar de uitrol van een derde minicontainer tot problemen leidt omdat de tuintjes te klein zijn, worden ondergrondse containers geplaatst voor restafval. Dit zal bijvoorbeeld gebeuren in delen van de kern Egmond aan Zee. De inwoners in deze gebieden hebben dan net als nu twee minicontainers aan huis: Alleen is voortaan één voor gft en één voor PBD. Zie ook hoofdstuk 8.1 Het restafval van de hoogbouw blijft ook in de toekomst nagescheiden. Voor de invoering van een tariefprikkel wordt rekening gehouden met een aangepast tarief, waarbij rekening wordt gehouden dat de inworp ook een deel PBD bevat. Zij mogen hun PBD ook zelf scheiden en wegbrengen naar de milieustraat of naar de ondergrondse containers die verspreid in de gemeente staan. 7.1.3

Oud papier en karton (OPK)

In de gemeente Bergen kunnen inwoners hun oud papier en karton momenteel naar 18 boven- en ondergrondse verzamelcontainers voor OPK brengen of naar drie milieustraten. Daarnaast kunnen inwoners van Bergen momenteel bij basisscholen en sportverenigingen hun OPK inleveren. In dit plan houden we rekening met een aantal extra verzamelcontainers voor OPK zodat inwoners op elk gewenst moment hun OPK kwijt kunnen. Inwoners kunnen nog steeds zelf de keuze maken of zij het OPK bewaren voor de vereniging of school of dat zij het in een ondergrondse container werpen. Door de enorme toename van het online bestellen blijven er meer en meer grote kartonnen dozen staan naast de OPK containers. De bestaande gleuf is vaak te klein voor deze grote dozen. Daarom maken we in alle nieuw te plaatsen verzamelcontainers voor OPK een zogeheten kartongleuf. Deze gleuf is breder en hoger waardoor ook grote dozen in de papiercontainer gedeponeerd kunnen worden. We onderzoeken de invoering van een JA-Ja sticker. Landelijk zijn veel grotere gemeenten gestart met dit initiatief. Er worden momenteel nog steeds juridische procedures over gevoerd, maar bij een positieve uitkomst van deze procedures wil de gemeente Figuur 12: Voorbeeld Ja-Ja Sticker deze maatregel ook in Bergen doorvoeren. De maatregel houdt in dat een huishouden dat géén bladen wil ontvangen géén sticker hoeft te plakken.

Als een huishouden wel reclamedrukwerk en huis-aan-huisbladen wil ontvangen kan gekozen worden voor een ja/ja of een nee/ja sticker. Een huishouden kan hiermee circa 34 kilo papier per jaar besparen. • • • •

Er worden ca 10 extra verzamelcontainers geplaatst voor OPK. Alle nieuw te plaatsen OPK containers worden voorzien van een kartongleuf. De inzamelmogelijkheden bij scholen en verenigingen blijft bestaan; De gemeente gaat over op ja/ja stickers: geen sticker betekent geen reclamedrukwerk én geen huis-aan-huis-bladen.

Tijdens het bespreken van dit onderwerp bij het inwonerpanel werd de suggestie geopperd om de mogelijkheden te bekijken van de inzameling van oud papier aan huis door verenigingen. Momenteel staat deze manier van inzamelen door meerdere oorzaken onder druk. Zo is de marktprijs van oud papier laag, kan de veiligheid van inwoners als inzamelaars minder

27

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

makkelijk gewaarborgd worden en leveren de inzameltijden logistieke uitdagingen voor de chauffeurs van de voertuigen als we kijken naar de rij- en arbeidstijdenwetgeving. De ontwikkelingen met Corona hierboven op hebben in veel gemeenten er juist voor gezorgd dat deze dienstverlening versneld is afgebouwd. De samenstelling van het oud papier en karton verandert snel. De pakketdiensten leveren veel grotere verpakkingskartons en de inzamelmethoden zijn hier nog niet op aangepast. Wij stellen daarom voor om de ontwikkelingen op deze stroom gedurende de grondstoffenperiode nauwlettend te volgen, en daar waar nodig de dienstverlening op deze afvalstroom aan te passen 7.1.4

Textiel

De gemeente Bergen beschikt momenteel over 3 ondergrondse en 9 bovengrondse containers voor textiel. Ze haalt hiermee ongeveer 5 kilo per inwoner per jaar op. Dit ligt in lijn met het landelijke gemiddelde. Er zit echter ook nog steeds 4 kilo in het restafval. Verbetering is mogelijk door betere voorlichting over wat er allemaal bij het textiel mag. Ook houden we de mogelijkheid open om jaarlijks een aantal inzamelrondes aan huis te laten uitvoeren door een vrijwilligersorganisatie. Hiervoor stelt de gemeente jaarlijks een vast aantal vergunningen ter beschikking. We houden ook rekening met 2 extra verzamelcontainers voor textiel in de gemeente. Inwoners kunnen hiermee op elk gewenst moment hun textiel kwijt zodat dit niet in het restafval beland. 7.1.5

Milieuparkjes op orde

Om een goede service op grondstoffen te kunnen bieden, moeten de milieuparkjes geoptimaliseerd worden in de gemeente. Dit betekent dat bestaande de bestaande milieuparkjes worden bekeken, en zo nodig uitgebreid, en waar mogelijk er extra inzamelpunten voor met name papier en kleine elektrische apparaten worden ingericht. Inwoners moeten weinig moeite hoeven doen om hun gescheiden grondstoffen kwijt te kunnen. Denk aan OPK-containers op centrale posities in de wijk. Bij supermarkten zijn de milieuparkjes momenteel al uitgerust met containers voor glas, OPK, textiel en PBD. 7.1.6

Een goede milieustraat met een hoge service

Om richting de doelstelling van 30 kilogram restafval in 2025 te komen moeten we ook kijken naar hoe het grof huishoudelijk restafval beter gescheiden kan worden. Dit traject wordt nader uitgewerkt in de notitie over het circulair centrum.

7.2 FASE 1: SERVICE OP RESTAFVAL VERLAGEN Van de ervaringen uit andere gemeenten weten we dat het uitdelen van een container voor kunststof materialen ervoor zorgt dat veel inwoners hun plastic veel beter gaan scheiden. In sommige gevallen stijgt de inzameling van plastic, blik en drinkpakken met meer dan 100%. Toch betekent dit niet automatisch een vermindering van de hoeveelheid restafval. Sterker nog, we zien dat inwoners de vrijgekomen ruimte in hun rolcontainers opvullen met andere reststromen, zoals bijvoorbeeld grof afval. Het is dus belangrijk om de verhoging van de service op de grondstoffen te combineren met een verlaging van de service op de restafval inzameling, zodat de verleiding van opvullen komt te vervallen. De service op restafval wordt omlaag gebracht. Dit doen we door de minicontainer voor het restafval minder vaak te legen. Inwoners kunnen voortaan één keer in de drie weken (was twee) hun restafval aanbieden. Dit stimuleert inwoners om beter afval te scheiden, omdat men anders niet uitkomt met de beschikbare ruimte in de minicontainer.

28

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

• •

De minicontainer voor restafval wordt één keer in de drie weken geleegd in plaats van één keer in de twee weken. Deze maatregel is in andere gemeenten effectief gebleken.

7.3 FASE 2 INVOEREN VARIABELE HEFFING Nadat de service op grondstoffen op orde is gebracht wordt een variabele heffing ingevoerd die beter afval scheiden lonend maakt en slecht afval scheiden duurder. 7.3.1

Variabele heffing: DIFTAR

Bij een variabele afvalstoffenheffing betalen inwoners die meer afval ongescheiden als restafval aanbieden meer dan de inwoners niet hun afval beter scheiden. Met andere woorden; de gemeente beloont het goed scheiden van het afval. Voor het invoeren van een variabele heffing krijgen de minicontainers voor restafval een chip om het aantal malen dat men restafval aanbiedt te registeren. Inwoners kunnen kiezen tussen de bestaande 240 liter minicontainer voor restafval of een kleinere minicontainer van 140 liter. In beide containers zit een chip, die registreert wanneer de container is aangeboden. De heffing bestaat uit een vast gedeelte, dat voor iedereen gelijk is en een variabele gedeelte, dat afhankelijk is van hoe vaak men de restafvalcontainer aanbiedt. Het blijkt dat bij het invoeren van een variabele heffing, inwoners de minicontainer gemiddeld tussen de 6 tot 13 keer per jaar aanbieden; Bij hoogbouw gaat men als variabel deel van de heffing betalen per worp van het restafval in de container; De ondergrondse containers bij hoogbouw zijn uitgerust met een trommel en toegangsregistratie; • • •

Inwoners die afvalstoffenheffing betalen krijgen per huishouden één minicontainer voor gft, PBD en restafval; Bewoners van laagbouw kunnen kosteloos een extra gft minicontainer aanvragen bij de gemeente; Door de chip in de minicontainers voor restafval is goed inzichtelijk wie er een niet-legale minicontainer heeft, oftewel meer minicontainers heeft per huishouden dan is toegestaan. Ook sluiten we hiermee het aanbieden van bedrijfsafval uit.

7.3.2

Grof afval inzamelen aan huis tegen betaling

Door het grof afval naar de milieustraat te brengen helpen inwoners mee met een goeie afvalscheiding. Immers al het afval wordt op de milieustraat gescheiden aangeboden in diverse afvalstromen, en slechts een klein deel van het afval wordt als grof restafval verbrand. Dit is anders bij het aanbieden van grof afval aan huis. Dit afval wordt ingezameld in één voertuig, en wordt integraal verbrand. Om de doelstelling te bereiken is het noodzakelijk dat ook het grove restafval zo veel als mogelijk gescheiden wordt aangeboden. Dit past het best bij de inzameling op de milieustraat. De gemeente blijft een grofvuilservice aanbieden, voor de mensen die niet in staat zijn om het afval naar de milieustraat te brengen. Op het moment dat de financiële prikkel wordt ingevoerd, zullen inwoners voor deze afspraak ook gaan betalen. (Dit was voorheen uiteraard ook het geval, maar minder zichtbaar, omdat de kosten in de afvalstoffenheffing zaten.) Op deze wijze zorgen we ervoor dat meer grof huishoudelijk afval wordt gescheiden, en voorkomen we dat inwoners de financiële prikkel omzeilen door het huishoudelijk afval aan te bieden als gratis grof afval aan huis.

29

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

7.4 SNELLE EN MINDER SNELLE ADAPTERS Doordat grondstoffenplan in meerdere stappen in te voeren, ontstaan er ook meerdere momenten waarop mensen hun gedrag kunnen aanpassen. Dit kunnen wij het beste illustreren door een aantal situaties te beschrijven: OPLOSSING EN GEDRAGSVERANDERING

Een echtpaar doet niet heel veel aan afval scheiden. De GFT container gebruiken ze alleen voor tuinafval. Ze vinden vooral dat afval weggooien geen extra moeite moet kosten.

FASE 1: Eigenlijk zaten ze niet te wachten op een PBD container. Ze zagen op tegen het idee elke keer te moeten nadenken over wat en waar. Maar de afvalcoach die aanbelde, gaf tips voor in huis, en zei dat het snel zou wennen. Ze hebben zich laten overhalen het toch maar een tijdje te proberen. Bij twijfel gooien ze het bij het restafval. Dan gaat die container maar een keer vaker naar buiten. Over een paar maanden zullen ze eens kijken of het echt te doen is met dat PBD. Hij kan altijd nog terug.

Niet meedoen in FASE 1

Wel meedoen in FASE 1

HUIDIG

FASE2: nu zijn ze wel blij dat ze al even hebben kunnen oefenen met de PBD container, want het scheelt toch maar fijn in het aantal keer dat de restafvalcontainer aan de straat moet. Soms kunnen ze zelfs wel zes weken met hun restafvalcontainer zonder dat deze leeg hoeft. In dit gezin gaan er heel wat verpakkingen doorheen. Ze willen best PBD apart houden in zakken maar dat wegbrengen naar die supermarkt, dat is zo’n eind! Uiteindelijk gaat dus nog best veel verpakkingsmateriaal mee met het restafval.

In FASE 1 hebben ze de extra container voor PBD geweigerd. Die zou echt in de weg staan. Voorlopig gaan ze door met alles in de grijze container te gooien. Ze weten dat dan in de toekomst meer geld gaat kosten In FASE 2 blijkt het toch meer geld te kosten dan gepland. Ze gaan toch nog maar eens kijken of er nog wat te besparen valt door bijvoorbeeld papier, plastic en kleding apart weg te brengen. Ze hopen dat er in hun wijk ondergrondse containers voor restafval komen, dan kunnen ze de grijze container inruilen voor een PBD-container. Want dat kost dan geen extra ruimte.

•

7.5 EVALUATIE Medio 2023 wordt een evaluatie uitgevoerd om te kijken waar we staan in de gemeente Bergen. Op basis van de evaluatie kan de gemeente aanvullende stappen nemen die samen met de tariefprikkel in 2024 wordt ingevoerd.

30

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

8 MAATWERK Net als in de mode zorgt het invoeren van een standaardpakket ervoor dat een groot deel van de inwoners van de gemeente Bergen op een goede manier bediend worden. Sommige inwoners hebben door hun bijzondere omstandigheid echter behoefte aan dienstverlening die enigszins afwijkend is. Deze mogelijkheden bespreken we in dit hoofdstuk Rest op afstand

8.1 MAATWERK REST OP AFSTAND Veel inwoners van de gemeente kijken uit naar betere scheidingsmogelijkheden. Dit blijkt niet alleen uit de resultaten van de enquête, maar ook uit de vele aanvragen die de gemeente krijgt. Het beeld in de gemeente is wel gemêleerd. De enquête wijst ook uit dat in Egmond aan Zee, daar waar de tuintjes veelal klein zijn, de acceptatie van een derde container lager is. Daarom gaan er ertoe over om op deze locatie omgekeerd inzamelen te verkiezen: de restafval container bij huis vervalt ten faveure van een ondergrondse restcontainer op centrale plekken in de buurt. Inwoners krijgen hiervoor een toegangspasje en gaan per worp betalen. De minicontainers aan huis worden voor gft en PBD, zo blijft de service op grondstoffen hoog. Wil een inwoner na de proefperiode van vier maanden toch zijn PBD minicontainer teruggeven, dan moeten de inwoners zelf het PBD naar de ondergrondse containers, verspreid in de gemeente, of de milieustraat brengen.

8.2 MAATWERK MEDISCH AFVAL Mensen met een medische indicatie mogen niet de dupe worden of de rekening moeten betalen van de invoering van een variabele heffing. Want hoe verhoudt zich het minder aanbieden van restafval tot het medicijnafval of het incontinentiemateriaal dat je hebt? Voor deze groep kan gedeeltelijke ontheffing van de afvalstoffenheffing worden aangevraagd. Zo kan deze groep inwoners een aantal keer gratis hun minicontainer restafval aan de weg zetten (10 keer want zo leert de ervaring bij een variabele heffing dat inwoners hun minicontainer aanbieden) of in geval van een ondergrondse container mogen zij 60 inworpen gratis doen. Zij betalen pas daarboven.

8.3 MAATWERK LUIERS EN INCONTINENTIEMATERIAAL Voor luiers en incontinentiemateriaal is op dit moment onvoldoende recyclecapaciteit in Nederland. Er zijn wel een aantal initiatieven in ontwikkeling waarbij er ingezet wordt op het verhogen van deze capaciteit. Door het gebrek aan recyclecapaciteit wordt deze stroom nog grotendeels verbrand, en zamelen veel gemeenten deze stroom in samen met het restafval. Voor de mensen die luiers en incontinentiemateriaal hebben kan de restafvalcontainer gaan stinken. Gemeenten die overstappen op een systeem waarbij restafval minder frequent wordt ingezameld combineren dit om deze reden vaak met een separate oplossing voor luiers en incontinentiemateriaal, zodat de verlaagde inzamelfrequentie van het restafval geen (stank)overlast veroorzaakt voor mensen met luiers en incontinentiemateriaal. Naast wegwerpluiers kunnen wasbare luiers worden gebruikt als duurzaam alternatief. Herbruikbare luiers hebben tegenwoordig een hoog gebruiksgemak en de kosten per kind zijn aanzienlijk lager dan met wegwerpluiers. Diverse gemeenten stimuleren het gebruik van wasbare luiers. Voor luier- en incontinentiemateriaal plaatsen we op centrale locaties in de gemeente ondergrondse containers speciaal voor incontinentiemateriaal, onderleggers en luiers. Inwoners kunnen een pasje hiervoor aanvragen en dan kosteloos dit materiaal hierin kwijt.

Inwoners met incontinentiemateriaal schamen zich wellicht hiervoor. Deze groep kan ervoor kiezen

31

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

om gebruik te blijven maken van de restafvalcontainers. In dat geval krijgen ze of 60 worpen per jaar gratis in geval van een ondergrondse restafvalcontainer (indien zij in hoogbouw wonen) dan wel mogen zij 10 keer per jaar hun restafval minicontainer kosteloos aanbieden. Daarna gaan zij pas betalen per worp of aanbieding van de minicontainer.

• Figuur 13: luiercontainer

Sociale minima

8.4 MAATWERK SOCIALE MINIMA Het streven is elke inwoner bewust te maken van het scheiden van afval waarbij wij de service op grondstoffen verhogen en de service op restafval verlagen. Hierbij geldt bij invoering van de variabele heffing dat de vervuiler betaald. In gemeenten die al werken met een variabele heffing, is gebleken dat inwoners de minicontainer voor restafval hierbij nog slechts maximaal 6 tot 13 keer aanbieden. Bij hoogbouw geldt een aantal inworpen van ca. 60. Sociale minima hebben in de huidige situatie vrijstelling van betaling van de afvalstoffenheffing. In de nieuwe situatie blijft deze vrijstelling voor het gelden voor het vastrecht. Daarnaast willen wij voor deze doelgroep budgetneutraal werken waarbij wij het creëren van bewustwording niet uit het oog willen verliezen. In de praktijk betekent dit dat wij deze doelgroep aanbieden om 10 keer kosteloos hun minicontainer voor fijn restafval aan de weg kan zetten, dan wel 60 gratis worpen krijgt in een ondergrondse container (bij hoogbouw). Als in de toekomst blijkt dat het scheiden van grondstoffen meer en meer zorgt voor minder restafval, dan zal onderzocht worden in hoeverre het aantal gratis aanbiedingen/worpen gereduceerd kan worden zonder dat het voor deze doelgroep onnodige hoge kosten met zich mee zal brengen.

Slecht ter been

8.5 MAATWERK VOOR INWONERS DIE SLECHT TER BEEN ZIJN Wanneer restafval in ondergrondse containers aangeboden moet worden, kan het zijn dat inwoners die slecht ter been zijn dit met kleinere afvalzakjes doen. Zo kan het sjouwen van zakken beperkt blijven. Bij woonlocaties voor senioren passen we de inworptrommels van de containers aan met een andere inworptrommel (kleinere). Deze kleinere inworp krijgt een eigen inworptarief. Zo hoeven deze inwoners niet meer met een zware zak te sjouwen. Iedereen die een minicontainer heeft voor restafval kan deze op verzoek deze omruilen tegen een kleiner formaat. Voor dit formaat hoeven zij dan ook een lager tarief per aanbieding te betalen.

32

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

Nieuwe bewoners

Recreatie woningen

8.6 MAATWERK VOOR NIEUWE BEWONERS Voor de nieuwe inwoners van de gemeente Bergen wordt een ‘afvalinformatiepakket’ samengesteld. Dit pakket wordt uitgereikt of opgestuurd na een inschrijving in de gemeente. In dit pakket leggen we in een mooie infographic uit hoe de afvalstromen in de gemeente het best kunnen worden gescheiden, en geven we uitleg over de afvalapp.

8.7 MAATWERK VOOR RECREATIEWONINGEN Binnen de gemeente Bergen is het recreëren in twee verschillende wijzen geregeld. Echte vakantieparken, hotels en pensions waar er op grootschalige wijze wordt gerecreëerd zijn commerciële instellingen. De gemeente haalt hier geen huisvuil op. De parken moeten zelf voorzieningen treffen met een van de marktpartijen voor de gescheiden inzameling van het recreatievuil. Daarnaast zijn er in de gemeente Bergen ook een groot aantal recreatiewoningen. Dit zijn veelal woningen die op het terrein liggen van de hoofdbewoners, en die met name in de zomerperiode worden verhuurd. Zodra deze woningen een recreatiestatus hebben, betalen ze afvalstoffenheffing, krijgen ze inzamelmiddelen, en worden ze ook opgenomen in de gebruikelijke inzamelrondes. De huurders en verhuurders vormen een aparte doelgroepen die een op hen toegesneden benadering verlangen. •

•

Huurders kennen de inzamelregels van de gemeente niet, en weten vaak niet op welke wijze zij hun afval goed kunnen scheiden. Omdat hun verblijf in de gemeente slechts (zeer) tijdelijk is moet alle informatie die wordt aangeboden zeer laagdrempelig zijn. Daarbij dient ook rekening gehouden te worden met de verschillende talen. Verhuurders van vakantiewoningen, B&B ’s en Airbnb belang hebben bij een goede afvalscheiding. Verhuurders krijgen immers de rekening voor slechte afvalscheiding. Deze ontwikkeling wordt nog eens versterkt door de invoering van een tariefprikkel. Daarom nemen we verhuurders van verblijven in een vroeg stadium mee bij de uitrol van het nieuwe beleid. We ontwikkelen samen met deze doelgroep communicatie uitingen voor de huurder/toeristen. Hierbij valt te denk aan hand-outs en posters voor in de vakantie verblijven.

Gelukkig voorspellen we ook wind in de rug: voor veel van onze bezoekers is goed afvalscheiden inmiddels gemeengoed. We kunnen hen verwelkomen met een inzamelsystematiek die veel lijkt op de situatie zoals bij hen thuis.

33

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

9 NEVENEFFECTEN Alle veranderingen die we doorvoeren in het grondstoffenbeleid gaan gepaard met neveneffecten. In dit hoofdstuk gaan we in op mogelijke weerstand en hoe zich dit kan uiten in ongewenste neveneffecten. (hier nog wat opnemen uit onderzoek IPR normag

Weerstand

9.1 WEERSTAND Alle veranderingen zorgen voor weerstand Het is belangrijk dat we weerstand op de juiste manier duiden en daar op een goede en pragmatische manier mee omgaan. a) Weerstand betekent niet dat iedereen tégen verandering is. Dat zou impliceren dat je ofwel moet stoppen met veranderen ofwel alle weerstand moet verwijderen en het liefst zo snel mogelijk. b) Een tweede gevaar schuilt in het woord ‘tegen’. Dat suggereert dat je tijdens veranderingen met voor- en tegenstanders van doen hebt. Er zijn daarentegen heel veel verschillende persoonlijke omstandigheden. Het is niet mogelijk om op een betaalbare wijze voor iedereen een ideaal systeem in te richten, maar door slimme keuzes aan te bieden (samen doen met een rolcontainer voor plastic; maatwerk voor luiers etc.) kunnen we wel een goed palet van maatregelen aanbieden. c) Weerstand hoeft niet altijd opgelost te worden. Veranderen gaat gepaard met weerstand, dat is een gegeven. We moeten ons vooral richten op welke wijze we met deze weerstand omgaan. Het (h)erkennen van weerstand in de communicatie kan al helpen bij het verminderen van weerstand.

Vervuiling grondstoffen

9.2 VERVUILING VAN DE GRONDSTOFFEN Het gescheiden inzamelen van grondstoffen heeft weinig zin, als deze grondstoffen ongeschikt zijn voor recycling, omdat ze te veel vervuild zijn. Toch merken we in Nederland helaas dat er steeds meer situaties ontstaan dat een kleine groep inwoners bewust ervoor kiest om een recyclestroom ongeschikt te maken voor recycling (onder door andere luiers of restafval bij het textiel, plastic bij het gft, restafval in het plastic). We pakken dit op diverse manieren aan: 1) Communicatie/informatie voor inwoners over het hoe en waarom van gescheiden stromen. Hierin staat centraal wat we met de gescheiden stroom doen, wat we ervan maken, wat vervuiling is en welke effect vervuiling heeft en wat inwoners kunnen doen om de gescheiden stromen zo schoon mogelijk te houden. 2) Met lesprogramma’s op scholen legt de gemeente het belang van afvalscheiden uit aan jongere generaties(zie ook 10.2.1). 3) Topic-campagnes over aparte afvalstromen; bijvoorbeeld de campagne “glas in het bakkie”, waarin we inwoners uitleggen dat glas mag worden weggegooid met deksels, kurken en restjes. 4) De inzamelmiddelen zijn afgestemd op het afval dat erin moet. De glasbakken kennen bijvoorbeeld een ronde inzamelworp, die niet geschikt is voor ovenschalen en spiegels.

Bij elk inzamelmiddel wordt goed afgewogen waar de balans zit tussen gemak voor de inwoner en het zo schoon mogelijk houden van de afvalstromen.

34

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

5) Afvalcoaching en handhaving in wijken. Dit vindt plaats door middel van op de inzamelmiddelen (oranje en rode kaarten), persoonlijke gesprekken met inwoners, en uiteindelijk in gerichte handhavingsactiviteiten. Dumpingen en bijplaatsingen

9.3 TOENAME ZWERFAFVAL Met name tijdens de eerste periode na de invoering van de maatregelen kan de gemeente Bergen te maken krijgen met een toename van de hoeveelheid zwerfafval. De inwoners moeten naar verwachting nog wennen aan de nieuwe inzamelfrequentie. De inwoners die elke twee weken hun restafvalcontainer vol aan de weg zetten moeten hun gedrag aanpassen, want anders past het niet meer. Dit zal in het begin even wennen zijn. De verwachting is dat er met name in de beginperiode zakken naast de containers worden aangeboden. Met goede communicatie en een hoop tips en tricks proberen we inwoners te laten zien dat het ook in grotere gezinnen goed mogelijk is om drie of zelfs zes weken met een restafvalcontainer te doen, maar dat zal niet direct voor iedereen in de gemeente Bergen evident zijn. Het aanbieden van zakken naast de afvalcontainers, of op de locaties van de ondergrondse containers (zie hierbeneden) kan zorgen voor een (tijdelijke) toename van de hoeveelheid zwerfafval. De BUCH laat de hoeveelheid zwerfafval voorafgaand aan de wijzigingen meten in een Nulmeting door I Focus en monitort de verandering die er als gevolg van het grondstoffenplan optreedt. In deze meting wordt het zwerfafval in de openbare ruimte gemeten en de bijplaatsingen en/of dumpingen.

Dumpingen en bijplaatsingen

9.4 DUMPINGEN EN BIJPLAATSINGEN Bij dumpingen en bijplaatsingen plaatsen inwoners afval in de openbare ruimte. In geval van een dumping is dit doorgaans een afgelegen anonieme plek in het plantsoen of afgelegen terrein. In het buitengebied komen we bijvoorbeeld geregeld wietafval tegen. Bijplaatsingen vinden we bij de (ondergrondse) verzamelcontainers. Grofvuil wordt naast de container gezet om het op te laten halen. Dit is op diverse plekken zo gewoon dat inwoners niet de moeite nemen om een afspraak te maken om het grof afval op te halen of het grofvuil naar de milieustraat te brengen. Ook gebrek aan vervoer en opslagmogelijkheid speelt een rol. Daarnaast ontstaan er soms technische storingen in een verzamelcontainer doordat een te volle zak of een te groot stuk karton in de trommel is gepropt. Deze vallen dan niet naar beneden, waarna een storingsmonteur de versperring moet verwijderen. Tot die tijd is men aangewezen op een andere container. Niet iedereen neemt de moeite om het afval dan mee terug te nemen of in een nabije container te werpen. Sommige bijplaatsingen ontstaan door misverstanden. Niet alle inwoners die hun pasje vergeten zijn als ze bij de restafval container komen, nemen hun zak mee terug naar huis. Regelmatig zetten ze hun zak dan naast de container.

De volgende persoon die bij de container komt, kan hierdoor de foutieve conclusie trekken dat de container vol of in storing is en de zak erbij zetten. Veel inwoners gaven in de enquête aan dat ze bang zijn dat bij een tarief op restafval het zwerfafval en het dumpen van afval in andermans container sterk toeneemt. In de praktijk blijkt dat dit erg meevalt. Om dumpingen waar nodig toch te verminderen is extra handhaving nodig. Hier hebben andere gemeenten positieve ervaring mee. Ook hebben we mede daarom niet gekozen voor een variabele heffing op basis van een verrekening op het aantal kilogram restafval. Inwoners moeten bij dat systeem betalen voor het aantal kilogram restafval dat zij aanbieden. Dit kan leiden tot ruzies tussen inwoners in de gemeente (als de ene inwoner een zak afval bij de andere inwoner in de minicontainer stopt). Bij ons voorstel is dat niet het geval want inwoners bieden dan pas veelal hun minicontainer aan als deze echt vol is. Daarnaast hebben zij al de keuze gemaakt óm de minicontainer aan te bieden. Naast afvalcoaches zijn ook boa’s van belang om een variabele heffing tot een succes te maken .

35

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

Boa’s hebben de bevoegdheid om boetes uit te delen. Zij kunnen inwoners een boete geven voor bijvoorbeeld het dumpen van afval en illegale bijplaatsingen. Sommige locaties kunnen we ook met de openbare inrichting minder anoniem maken. Door verlichting of andere vormen van begroeiing. Minder anoniem zorgt vaak voor minder overlast.

36

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

10 FLANKEREND BELEID Afvalcoaches

10.1 AFVALCOACHES De BUCH leidt enkele medewerkers van afvalinzameling op tot afvalcoaches en zo nodig leiden zij extra afvalcoaches op. Daarnaast controleren de medewerkers van de afvalinzameling de inhoud van de minicontainers en blijkt dat er afval in zit wat er niet in hoort (bijvoorbeeld restafval bij gft of restafval bij PBD) dan geven zij de inwoners een rode kaart. De minicontainer wordt dan ook niet geleegd. Bij drie rode kaarten gaan afvalcoaches bij de desbetreffende inwoners langs om het gesprek aan te gaan en de mogelijkheden van afval scheiden te bespreken.

Communicatie

10.2 COMMUNICATIE De nieuwe inzameling vraagt grote veranderingen in het gedrag van de inwoners. Daarvoor is gedegen communicatie-inzet een voorwaarde. Zonder een goed communicatieplan wordt de invoering van een variabele heffing geen succes. Door gebruik te maken van de communicatie die eerder in de drie andere gemeenten is doorgevoerd is synergie en kostenefficiency te bereiken. Deze gezamenlijke campagnestijl biedt ruimte voor de lokale invulling voor de gemeente Bergen. 10.2.1 Kernboodschap van het afvalbeleid Afval is grondstof. We willen die maximaal benutten en dat kan het best door het afval thuis goed te scheiden. De landelijke overheid heeft gemeenten de opdracht gegeven om in 2025 nog maar 30 kilogram restafval per inwoner per jaar over te hebben. Al het andere is goed te verwerken in nieuwe producten. Daarom werken we aan een ander systeem van afval inzamelen. We maken het systeem zo dat thuis afval scheiden makkelijker en goedkoper wordt. We halen grondstoffen als PBD en gft aan huis op. Voor restafval geldt minder service: op termijn werken we aan een variabel tarief: grondstoffen halen we zonder extra kosten op, voor restafval moeten inwoners per keer betalen. Wie weinig restafval overhoudt, is goedkoper uit dan wie veel overhoudt. Dit jaar voeren we al een aantal veranderingen in en we bereiden ons voor op het tariefsysteem dat in 2024 ingaat.

We houden daarbij rekening met bijzondere omstandigheden: dan geldt maatwerk. 10.2.2 Strategie We zetten in op kennis (wat gaat er gebeuren), draagvlak (neutrale tot positieve houding ten opzichte van nieuwe inzameling) en gedragsverandering (meer gaan afval scheiden). De strategie is niet alleen gericht op informatieoverdracht. Een campagne die alleen gericht is op informatieoverdracht gaat niet bereiken dat mensen hun gedrag veranderen. Mensen maken namelijk het grootste deel van hun beslissingen op de automatische piloot. Om inwoners tot ander gedrag aan te zetten is het nodig om instrumenten te ontwikkelen die gericht zijn op: • het veranderen van sociale normen; zoals laten zien dat de meerderheid het al doet; • die motiveren tot ander gedrag; zoals een beloning; • weerstand verminderen; belangrijke strategieën hierbij zijn: erkennen, keuzes bieden en eenvoudig maken; • capaciteit en kennis: heeft de doelgroep de juiste informatie om het gewenste gedrag te vertonen?;

37

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

• gelegenheid: zijn er barrières, zoals gebrek aan ruimte om te scheiden?; • veranderen van gewoontes: door iets aan de situatie te veranderen moet men de situatie opnieuw beoordelen. Bijvoorbeeld de container 180 graden draaien. 10.2.3 Algemene campagne en maatwerk per buurt Bij de overgang naar een nieuwe manier van afvalinzameling, spelen al deze bovengenoemde componenten een rol. Het gaat dus niet alleen om goede communicatie. Voor de campagne moet in kaart gebracht worden wat er speelt. Dit zal verschillen per doelgroep. Waar veel ouderen wonen, spelen andere gedragscomponenten een rol, dan in een wijk met veel gezinnen of een wijk met veel allochtonen. Naast de algemene campagne worden specifieke elementen ontwikkeld die passen bij een bepaalde wijk of buurt om gedragsverandering te bereiken. 10.2.4 Campagne in drie fases De campagne gaat uit van drie fases in de communicatie, zie het kader voor een voorbeeld voor de uitrol van PBD: 1. Informeren en weerstand reduceren: voordat de nieuwe maatregel wordt toegepast 2. Activeren gewenst gedrag: tijdens het uitvoeren van de maatregel 3.

Feedback op gedrag: na het uitvoeren van de maatregel, periodiek terugkoppelen resultaten Voorbeeld drie fasen uitrol PBD mincontainer Fase 1: informeren en weerstand reduceren 4 tot 6 weken voor de uitrol PBD containers • Introductie slogan en beeldmerk zodat dit eenvoudig te herkennen wordt door inwoners. Dit komt de gehele campagne terug. • Visueel aantrekkelijk ogende flyer, folder of brief verspreiden. • Activeer de associatie dat PBD een grondstof is. • Zorg dat de boodschap aankomt zonder te lezen: • Wat is de verhouding PBD in restafval? • Wat kan er van PBD gemaakt worden? • Vanaf wanneer gaat de gemeente beginnen? • Laat inwoners alvast ervaring opdoen en beloon ze hiervoor. Inwoners kunnen bijvoorbeeld op een bepaalde dag alvast hun PBD inleveren op een centrale zichtbare locatie. Een 3D-printer maakt een cadeautje, zoals een sleutelhanger van de gemeente. Anderen zien dat PBD inzamelen beloond wordt: dit werkt norm-activerend.

Fase 2: Activeren gewenst gedrag: uitdelen minicontainer en actieflyer • Voorzie inwoners van alle informatie die ze nodig hebben door middel van een sticker op de minicontainer • Wanneer/hoe vaak wordt de minicontainer geleegd? • Waar is de clusterplaats? : Dit kan bijvoorbeeld met green graffiti of verf aangegeven worden op straat of met een symbooltegel • Hoe moet de minicontainer neergezet worden? • Op de sticker is ook ruimte voor de naam van de familie zodat dit persoonlijk wordt (eigenaarschap draagt bij aan gewenst gedrag) • De boodschap wordt via de lokale krant, social media en gemeente website verspreid • Herhaal de boodschap vaak: dit is belangrijk voor bestendigen van gedrag Fase 3: Feedback (3 tot 6 maanden na aanvang en periodiek herhalen) • Menselijk gedrag wordt enorm gestuurd door feedback. • Terugkoppelen hoe een wijk/buurt het doet stimuleert gewenst gedrag en verspreid de gewenste norm. • De boodschap moet gericht zijn op het gedrag bijv een informatiebord in de wijk met: inwoners van de wijk. hebben samen al … kg PBD gescheiden. • Een persoonlijke feedback op de container bijvoorbeeld in de vorm van een duim.

38

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

10.3 EDUCATIE Educatie 10.3.1 Educatie op scholen Om de transitie ‘Van Afval naar Grondstof’ serieus te nemen is het belangrijk het onderwijs hierbij te betrekken. Vanuit educatieve en opvoedkundige doelstelling is het nodig leerlingen bewust te maken van de waarde van grondstoffen. De gemeente wil bij scholen bewustwording creëren om op een juiste manier grondstoffen te scheiden en hier een ondersteunde rol in spelen. Zo leren kinderen op de basisschool al dat afval scheiden normaal is en kunnen zij hun ervaring mee naar huis nemen zodat er thuis ook goed gescheiden wordt. Dit sluit ook aan bij de doelstelling van de Rijksoverheid, het terugdringen van restafval in de dienstensector (waaronder de scholen vallen). In het Rijksoverheidsprogramma “VANG Buitenshuis” (onderdeel van het Rijks brede programma Nederland Circulair 2050) wordt onderzoek gedaan naar opschalingsmogelijkheden voor gescheiden inzamelen en afvalpreventie op scholen. 10.3.2 De Afvalvrije school Door de bestaande inzamelcontracten worden scholen niet gestimuleerd gescheiden in te zamelen. De gemeente biedt scholen de mogelijkheid bieden dit wel te doen. Om dit te stimuleren biedt de gemeente een les/stimuleringspakket aan voor “Afvalvrije scholen BUCH”. Dit lespakket heeft een positief effect op het scheiden van huishoudelijk afval.

Hierdoor wordt het scheiden van afval steeds zichtbaarder en gezien als sociaal wenselijk. Voor het slagen van de gescheiden inzameling op scholen is ook draagvlak nodig van de scholenbesturen en schooldirecties. Hierover spraken we met de Stichtingen, schoolbesturen en directeuren met als motto “Samen halen we er uit wat er in zit”. De gemeente biedt de scholen het volgende programma 1. 2. 3. 4.

Inventarisatie afvalsituatie per school. Faciliteren van inzamelmiddelen voor het gescheiden inzamelen. Educatie / startpakket “Gescheiden inzamelen op basisscholen”. Ophalen van gescheiden PBD; Het inzamelen is conform de inzamelmethode van het Huis-aan-Huis inzamelen van PBD. De eerste twee jaar worden er geen kosten in rekening gebracht, na evaluatie wordt de inzamelmethode en tarieven vastgesteld.

Deze maatregel is in augustus 2020 van start gegaan. Vanaf dat moment zamelen 11 basisscholen in Bergen op basis van het programma Schoon Belonen het PBD bij de scholen in. De scholen hebben een gebied rondom de school geadopteerd om zwerfafval vrij te houden, als tegen prestatie heeft de school praktijklessen gehad over bewustwording en voorkomen van zwerfafval en onderscheiden van de fractie. 10.3.3 Educatie in fase met het beleid Het educatieprogramma voor afvalvrije scholen en zwerfafval gaat zoveel mogelijk gelijk lopen met de communicatiecampagne en fasering van het grondstoffenbeleid. De nadruk binnen het educatieprogramma wordt afgestemd op welke maatregelen worden uitgerold en waar de communicatiecampagne zich op richt. Dit wordt jaarlijks bepaald. Op die manier versterken beide onderdelen elkaar. Zo wordt het komende jaar veel aandacht besteed aan PBD inzamelen en meer service op grondstoffen. Met de communicatiecampagne proberen we hier zoveel mogelijk huishoudens over te bereiken en hen aan te zetten tot ander gedrag. Als kinderen uit deze huishoudens op school vervolgens met dezelfde boodschap en gedragsverandering bezig zijn, versterken beide activiteiten elkaar. Herhaling van de boodschap, laten zien dat meer mensen dit doen (norm bevestigend) en het verspreiden van kennis, zijn namelijk essentieel om mensen van gedrag te laten veranderen.

39

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

Digitaal portaal

10.4 PORTAAL OVER AFVALSCHEIDING Een van de aanbevelingen uit het inwonerpanel is de inrichting van een digitaal portaal over de circulaire economie en afvalscheiding. Veel initiatieven worden lokaal of landelijk ingericht, maar slechts weinig mensen zijn op de hoogte van de mogelijkheden die er zijn. Zo zijn er in de buurt van de gemeente Bergen een aantal initiatieven (verpakkingsloos kopen bij de plaatselijke boeren, analoge en digitale weggeefcorners, repaircafe’s en upcycle-initiatieven) die een circulaire ambitie koppelen aan lokale bedrijvigheid en werkgelegenheid. De gemeente kan een belangrijke rol vervullen door deze initiatieven en de mensen die hierachter zitten een digitaal platform te bieden, en deze aan elkaar te verbinden. Dit portaal kan ruimte bieden voor 1) 2) 3) 4) 5)

Lokale initiatieven die passen binnen de circulaire gedachte Landelijke initiatieven voor doelgroepen, zoals bijvoorbeeld wasbare luiers. Informatie over landelijke ontwikkelingen op het gebied van afvalscheiding Een gebruikersforum met tips van inwoners over afvalscheiding in huis Vragen en antwoorden over afvalscheiding

40

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

11 FINANCIEEL KADER De gemeente Bergen maakt in het najaar van 2021 de keuze voor de uitvoeringsorganisatie voor de komende periode. De gemeente besluit op dat moment of zij voor de inzamelactiviteiten aansluit bij de buurgemeenten in de BUCH en de inzameling laat uitvoeren door de eigen uitvoeringsorganisatie van de BUCH of dat zij opnieuw een dienstverleningsovereenkomst (DVO) afsluit met HVC. Hierdoor ligt in dit grondstoffenplan de focus met name op de keuze voor een afgewogen maatregelenpakket dat de gemeente Bergen kan ondersteunen in het behalen van de doelstelling. Dit maatregelenpakket vormt in het vervolgtraject tevens de basis voor een transparante en eerlijke vergelijking voor deze keuze. Door vooraf de maatregelen vast te stellen zijn beide partijen vergelijkbaar (appels met appels), en kunnen beide partijen zich richten op hun meerwaarde voor de gemeente Bergen. Doordat bij de samenstelling van het grondstoffenplan nog niet bekend is wie het gaat uitvoeren, is op dit moment nog geen financieel kader vast te stellen. Deze vaststelling vindt pas definitief plaats bij de keuze voor de uitvoeringsorganisatie in het najaar. Toch kunnen we wel iets aangeven over het financiële kader: 1. Indien de gemeente niets doet dan loopt de afvalstoffenheffing in de komende jaren versneld fors op.

Dit komt door een aantal ontwikkelingen die ook in dit grondstoffenplan zijn beschreven’: a. De rijksbelasting op verbranding loopt naar verwachting fors op b. De verschuiving van bedrijfsafval naar huishoudelijk afval doordat mensen naar alle waarschijnlijkheid (ook na het aflopen van Corona) meer vanuit thuis blijven werken c. De vergoedingen op de internationale grondstoffenmarkt blijven voorlopig laag 2. Dit betekent dat voor een goed vergelijk de situatie niet vergeleken wordt met de huidige situatie maar met de toekomstige 0 situatie bij gelijkblijvend beleid. 3. De maatregelen in het plan kennen structurele kosten en baten. Dit zijn financiële lasten en baten die jaarlijks terugkeren. Hieronder vallen onder meer a. De inzameling van restafval, gft en PBD aan huis door middel van een minicontainer aan huis die elke drie weken wordt geleegd b. De inzameling van oud papier, glas, textiel, en elektrische apparaten in verzamelcontainers in de wijken c. Het voordeel dat gemaakt wordt, doordat het restafval beter gescheiden wordt, waardoor er meer gerecycled kan worden, en er minder verbrand hoeft te worden d. De kosten die gemaakt worden bij de individuele afrekening gebaseerd op het aantal ledigingen e.

De kosten die gemaakt worden voor het maatwerk van de doelgroepen Het plan heeft als insteek dat deze structurele kosten en baten positief zijn ten opzichte van de insteek “niets doen”. Met andere woorden, afvalscheiding is gunstig voor zowel milieu als de portemonnee. 4. Daarnaast zijn er ook een aantal eenmalige kosten die te maken hebben met de invoering van het systeem. Deze eenmalige kosten kunnen naar alle waarschijnlijkheid niet gedekt worden uit de structurele baten. Dit betekent dat voor de invoering van het grondstoffenplan extra budget gepland moet worden. De hoogte van deze kosten zijn net als de kosten die hierboven zijn benoemd afhankelijk van de keuze

41

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

voor de uitvoeringsorganisatie. Ze worden dus samen met de structurele kosten en baten definitief vastgesteld in de keuze van de uitvoeringsorganisatie. a. Kosten voor de communicatie rondom de implementatie b. Eenmalige inrichtingskosten c. Opschoning van het gegevensbeheer d. Kosten voor maatregelen ter voorkoming van de neveneffecten.

42

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

BIJLAGE 1: BRON- OF NASCHEIDING VAN PLASTIC BLIK EN DRINKPAKKEN Een discussie die regelmatig in met name sterk verstedelijkte gemeenten gevoerd wordt, is de discussie welk systeem beter is voor afvalscheiding: bron- of nascheiding. In dit hoofdstuk gaan we dieper in op de materie. Bij bronscheiding wordt het afval gescheiden ingezameld. De inwoner scheidt het afval in huis en biedt het in container, zak of los aan op de dag dat het wordt ingezameld. Het brongescheiden materiaal wordt direct aangeboden aan de sorteerder/verwerker. Bij nascheiding scheidt de inwoner het afval dat geschikt is voor de nascheiding niet. Hij biedt het Plastic, Blik en Drinkpakken (PBD) in één container met het restafval aan. Het afval wordt bij de verwerker door een machine nagescheiden. De meeste gemeenten in Nederland doen aan bronscheiding voor PBD. Alle gemeenten doen aan bronscheiding van papier, glas, textiel en gft.

11.1 DE CIJFERS IN NEDERLAND (2018) In dit hoofdstuk bekijken we welke resultaten er gehaald worden met bron- en nascheiding. De laatste cijfers die bekend zijn bij het CBS en Rijkswaterstaat stammen van 2018 7. De gemeenten zijn verdeeld per stedelijkheidsklasse. Van zeer sterk stedelijk (klasse ) tot zeer landelijk (klasse 5)

PBD in Nederland kg/inwoner/jaar 230

229 202

180

173

172 154

130

80 48 30

29 5

-20

13

50 18

49 32

60

12

stedelijkheidsklasse stedelijkheidsklasse stedelijkheidsklasse stedelijkheidsklasse stedelijkheidsklasse 1 2 3 4 5 gemiddeld restafval incl grofvuil

gemiddeld PBD (bron en nascheiding)

gemiddelde bronscheiding

gemiddelde nascheiding

beste bronscheiding

Grafiek 1: PBD inzameling in Nederland beste nascheiding

7 Gepubliceerd 20 december 2019. In totaal hebben 304 gemeenten gegevens opgeleverd over hun bron en na-

scheiding van PBD. De missende gemeenten leveren geen of onvolledige cijfers aan. Ook een deel van de OMRIN

43

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

In de bovenstaande grafiek staan de resultaten van PBD (Plastic, Blik en Drinkpakken) scheiding per stedelijkheidsklasse, onderverdeeld naar bron- en nascheiding. We kunnen op basis van de cijfers de volgende conclusies trekken: 1. Gemiddeld zamelen inwoners in de kleinere plattelandsgemeenten meer PBD in. In de zeer sterk stedelijke gemeenten blijft de inzameling van PBD achter. 2. PBD is slechts voor een klein deel verantwoordelijk voor de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar. De afvalstroom is volumineus in de afvalcontainer, maar weegt nauwelijks iets. Om veel minder restafval te krijgen moeten met name de afvalstromen composteerbaar afval en papier beter worden gescheiden. 3. Slechts 8% van alle gemeenten zamelt exclusief via nascheiding in. Meer dan driekwart van de gemeenten met nascheiding past ook bronscheiding van PBD toe. Het aantal gemeenten met nascheiding groeit wel. 4. Voor alle stedelijkheidsklassen geldt: a. De gemeenten die aan bronscheiding doen zamelen gemiddeld fors meer PBD in dan de gemeenten met alleen nascheiding; b. De ‘best practice’ ligt ook fors hoger in bronscheidingsgemeenten dan in nascheidingsgemeenten.

gemiddeld PBD

aantal gemeenten

gemiddelde bronscheiding

beste practice

aantal gemeenten

gemiddelde nascheiding

beste practice

stedelijkheidsklasse 1 stedelijkheidsklasse 2 stedelijkheidsklasse 3 stedelijkheidsklasse 4 stedelijkheidsklasse 5

Nascheiding

gemiddeld restafval incl grofvuil

cijfers 2018 Rijkswaterstaat kg/inw/jr

Bronscheiding

aantal gemeenten

Heel Nederland

17

229

7

14

10

29

3

4

5

71

202

19

66

20

48

3

10

13

69

172

23

63

24

50

3

14

18

119

154

28

104

28

49

7

22

32

53

173

28

38

29

60

3

10

12

Tabel 1: Gegevens PBD inzameling in Nederland

11.2 WELK AFVAL IS GESCHIKT VOOR NASCHEIDING Niet elke afvalstroom kàn worden nagescheiden. Of je afval makkelijk kunt nascheiden heeft alles te maken met de samenstelling van de restafvalcontainer. Als de inhoud van de container droog is, zijn de stromen goed uit elkaar te halen (en te recyclen). Wij gooien in Nederland echter veel composteerbaar afval en dan met name etensresten in deze restafvalcontainer (ca. 35%). Samen met de luiers geven deze etensresten een natte smurrie die ervoor zorgt dat afval aan elkaar gaat kleven en versmeerd raakt. Hierdoor wordt het nascheiden van veel grondstoffen praktisch nauwelijks uitvoerbaar 8.

gemeenten mist. Hun resultaten zijn vergelijkbaar met de overige gemeenten met alleen nascheiding, De best practices blijven dezelfde. 8

De gemeenten rondom Eindhoven hebben in de afgelopen jaren in een uitgebreide businesscase onderzocht of het mogelijk was om op basis van ‘natte nascheiding’ afval te scheiden. Deze proef is in 2020 gestopt omdat niet voldaan kan worden aan de gestelde voorwaarden.

44

Grondstoffenplan gemeente Bergen Definitief maart 2021

Plastic, blik en drinkpakken (PBD) kunnen we met de huidige stand van de techniek door middel van nascheiding wel goed uit het restafval halen. De nascheiding vindt mechanisch plaats door middel van infrarood camera’s, soortelijke gewicht en omvang en volume van het afval. Papier en textiel zijn ongeschikt voor nascheiding. Deze stromen zijn door de versmering zodanig vervuild dat ze niet opnieuw als grondstof kunnen worden gebruikt. De etensresten (bioafval) zijn deels te sorteren, maar zijn enkel nog bruikbaar voor vergisting tot schone brandstof. Er kan geen compost meer van gemaakt worden 9. Dit betekent dat gemeenten die overgaan op nascheiding hiernaast ook altijd aan bronscheiding van oud papier, GFT, textiel en glas blijven doen.

11.3 KWALITEIT VAN HET BRON- EN NAGESCHEIDEN MATERIAAL Doordat het proces van de bron- en de nascheiding zeer verschillend zijn, is het product wat hieruit komt ook totaal verschillend. 1. Bij bronscheiding doen inwoners mee op basis van vrijwilligheid. Dit betekent dat we niet het PBD afval krijgen van alle inwoners. De inwoners die meedoen, gooien echter vaak wel al hun PBD in de container of zak. Dit betekent dat alle kwaliteiten PBD (flacons, bakjes maar ook de folies) in de zak belanden. Het afval is relatief schoon. Dit betekent een hogere opbrengst per kilogram aangeleverd product. 2. Bij nascheiding gaat het restafval van alle inwoners in de sorteermachine. Maar doordat veel van het (met name kleinere afval) versmeerd in de container of de zak zit, is het lastiger om de kleine stukken (met name folies en dergelijke) uit het afval na te scheiden. De afvalstroom is niet schoon en de stank is lastig te verwijderen van het eindproduct. Er komt naar verhouding meer PolyEthileen en PolyPropeen (goed recyclebaar) vrij, maar de opbrengst van de stromen per kilogram geleverd product aan recycling is naar verhouding lager door de vervuiling.

11.4 DE KEUZE VAN DE GEMEENTE BERGEN De gemeente Bergen kiest ervoor om gebruik te maken van zowel bron- als nascheiding. De bewoners die hun restafval aanbieden in een rolcontainer aan huis krijgen er een plastic container bij. Hier kiezen we vanwege de betere resultaten bewust voor bronscheiding. Het restafval van de verzamelcontainers van de hoogbouw wordt nagescheiden. In de vaak wat kleinere flats is er minder ruimte voor gescheiden inzameling, waardoor de gemeente ervoor kiest om dit afval (net als in de huidige situatie) ook in de toekomst te blijven nascheiden.

9

In het Landelijke Afvalbeheer Plan (LAP3) wordt compostering (al dan niet in combinatie met vergisting) aangegeven als minimale standaard

45