Bijlage Beleid Circulaire Economie 2023-2026 + Uitvoeringsprogramma 2023-2024.pdf

Beleid 2022-2026 & Uitvoeringsprogramma 2023-2024 Circulaire Economie gemeente Bergen

Inhoudsopgave SAMENVATTING .............................................................................................................................................. 4 INLEIDING ........................................................................................................................................................ 7 PROCES ................................................................................................................................................................. 7 LEESWIJZER ............................................................................................................................................................ 8 1 CIRCULAIRE ECONOMIE ALS BASIS VOOR HET BEHALEN VAN KLIMAATDOELSTELLINGEN ............................. 9 1.1 CIRCULAIR ALS INTEGRAAL ONDERDEEL VAN HET KLIMAATPROGRAMMA........................................................................ 9 1.2 CIRCULAIRE GEMEENTEN ..................................................................................................................................... 9 2 CIRCULAIRE ECONOMIE .............................................................................................................................. 11 2.1 DE NOODZAAK VAN EEN CIRCULAIRE ECONOMIE.....................................................................................................

11 2.2 CIRCULAIRE STRATEGIEËN .................................................................................................................................. 12 2.3 WERELDWIJD CIRCULAIR ................................................................................................................................... 12 3 BERGEN CIRCULAIR ..................................................................................................................................... 15 3.1 VIER HOOFDTHEMA’S ....................................................................................................................................... 15 3.2 CIRCULAIRE MINDSET ....................................................................................................................................... 15 3.3 ROLLEN VAN DE GEMEENTE BERGEN .................................................................................................................... 15 4 LANDBOUW ................................................................................................................................................ 16 4.1 NATUURINCLUSIEVE LANDBOUW ........................................................................................................................

16 4.2 CONTEXT ....................................................................................................................................................... 16 4.3 ROL GEMEENTE ............................................................................................................................................... 17 4.4 DOELSTELLING EN PARTICIPATIEF BELEID ............................................................................................................... 17 4.5 VERKENNING .................................................................................................................................................. 17 4.6 AANPAK......................................................................................................................................................... 17 5 CONSUMPTIEGOEDEREN ............................................................................................................................. 20 5.1 MILIEU-IMPACT VAN SPULLEN ............................................................................................................................ 20 5.2 GRONDSTOFFEN BELEID ....................................................................................................................................

20 5.3 CONTEXT ....................................................................................................................................................... 21 5.4 DOELSTELLING CONSUMPTIEGOEDEREN................................................................................................................ 21 5.5 AANPAK......................................................................................................................................................... 21 5.5.1 Netwerk: het circulaire ambachtsnetwerk in de kernen verder activeren en verzelfstandigen .......... 21 5.5.2 Inwonersparticipatie ........................................................................................................................... 22 5.5.3 Onderwijs ............................................................................................................................................ 23 6 BOUW EN INFRASTRUCTUUR ...................................................................................................................... 24 6.1 NU EN DE TOEKOMST: KANSEN EN UITDAGINGEN ................................................................................................... 24 6.2 CONTEXT .......................................................................................................................................................

24 6.3 DOELSTELLINGEN ............................................................................................................................................. 25 6.4 AANPAK......................................................................................................................................................... 25 6.4.1 Kennisontwikkeling ............................................................................................................................. 25 6.4.2 Integrale leerervaringen ..................................................................................................................... 26 6.4.3 Aanjagen circulaire bouw ................................................................................................................... 27 6.4.4 Meten is weten.................................................................................................................................... 28 7 BEDRIJVEN .................................................................................................................................................. 30 7.1 NU EN DE TOEKOMST: KANSEN EN UITDAGINGEN ...................................................................................................

30 7.2 CONTEXT ....................................................................................................................................................... 30

1

7.3 DRIE SECTOREN MET PRIORITEIT ......................................................................................................................... 30 7.4 SECTOR TOERISME ........................................................................................................................................... 31 7.4.1 Context ................................................................................................................................................ 31 7.4.2 Doelstellingen Toerisme ...................................................................................................................... 32 7.4.3 Aanpak ................................................................................................................................................ 32 7.5 SECTOR BEDRIJVENTERREINEN ............................................................................................................................ 32 7.5.1 Context ................................................................................................................................................ 32 7.5.2 Doelstellingen bedrijventerreinen .......................................................................................................

33 7.5.3 Aanpak ................................................................................................................................................ 33 7.6 SECTOR TEXTIEL ............................................................................................................................................... 33 7.6.1 Context ................................................................................................................................................ 33 7.6.2 Doelstellingen textiel ........................................................................................................................... 34 7.6.3 Aanpak ................................................................................................................................................ 34 8 MONITORING EN EVALUATIE ...................................................................................................................... 35 9 PLANNING EN FINANCIËN ........................................................................................................................... 35 9.1 VERANTWOORDING .........................................................................................................................................

35 9.2 OVERZICHTEN VERANTWOORDING ...................................................................................................................... 36 9.1.1 Totaaloverzicht ................................................................................................................................... 36 9.1.3 Overzichten per Thema ....................................................................................................................... 37 9.2 UITVOERINGSAGENDA EN TIJDLIJN ....................................................................................................................... 38 9.2.1 Landbouw............................................................................................................................................ 38 9.2.2 Consumptiegoederen .......................................................................................................................... 39 9.2.3 Bouw en infrastructuur ....................................................................................................................... 40 9.2.4 Bedrijven toerisme .............................................................................................................................. 42 9.2.5 Bedrijven bedrijventerreinen ...............................................................................................................

43 9.2.6 Bedrijven textiel .................................................................................................................................. 44 BIJLAGE HOOFDSTUK 1 .................................................................................................................................. 45 1.1 GRONDSTOFSCHAARSTE .................................................................................................................................... 45 BIJLAGEN HOOFDSTUK 2 ................................................................................................................................ 46 2.1 R-LADDER TOEGELICHT MET VOORBEELDEN .......................................................................................................... 46 2.2 OP NAAR 30KG RESTAFVAL ................................................................................................................................ 46 BIJLAGE HOOFDSTUK 3 .................................................................................................................................. 47 3.1 TOELICHTING ROLLEN VOOR DE GEMEENTE PER THEMA ........................................................................................... 47 BIJLAGEN HOOFDSTUK 4 ................................................................................................................................

49 4.1 GEZONDE BODEM ............................................................................................................................................ 49 4.2 WAT DOEN ANDERE GEMEENTEN? ...................................................................................................................... 49 4.3 VOORBEELDEN LANDSCHAPSFONDSEN ................................................................................................................. 50 BIJLAGEN HOOFDSTUK 5 ................................................................................................................................ 51 5.1 AFDANKEN DOOR KORTE LEVENSDUUR VAN PRODUCTEN ......................................................................................... 51 5.2 HUIDIGE STAND VAN ZAKEN: GELEERDE LESSEN ...................................................................................................... 51 5.3 NETWERK ...................................................................................................................................................... 51 5.4 INWONERS ....................................................................................................................................................

53 5.5 ONDERWIJS .................................................................................................................................................... 53 BIJLAGEN HOOFDSTUK 6 ................................................................................................................................ 55 6.1 TOELICHTING WEGENNETWERK BUCH GEMEENTEN ............................................................................................... 55 6.2 PROJECTFASES RUIMTELIJKE ORDENING (RO) & BEHEER OPENBARE RUIMTE BUCH GEMEENTEN (BOR) ........................ 55

2

6.3 DUURZAAM ROOD ASFALT OP DE ORANJELAAN ...................................................................................................... 56 6.4 TOELICHTING ONTWERPPRINCIPES RIJKSWATERSTAAT ............................................................................................. 57 BIJLAGEN HOOFDSTUK 7 ................................................................................................................................ 59 7.1 EXTRA TOELICHTING WAAROM BEDRIJVEN DE CIRCULAIRE ECONOMIE MOETEN OMARMEN ............................................. 59 7.2 VOEDSELVERSPILLING ....................................................................................................................................... 59 7.3 GREEN DEAL CIRCULAIR TEXTIEL ......................................................................................................................... 60 BIJLAGE HOOFDSTUK 9 .................................................................................................................................. 61 9.1 VERANTWOORDING FINANCIËLE MIDDELEN ........................................................................................................... 61

3

Samenvatting Met het vaststellen van het ambitiedocument Programma Klimaat heeft de gemeente Bergen besloten om te komen tot een strategie en uitvoeringprogramma voor de circulaire economie. Op deze manier kan de gemeente bijdragen aan de opdracht van het Rijk om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Grondstoffen raken op. De hoeveelheid grondstoffen die we delven, produceren, vervoeren, gebruiken en verbranden leidt tot grote problemen. Het verlies van biodiversiteit, de slechte toestand van lucht, water en bodem in Nederland (en wereldwijd) zijn gevolgen van het lineaire systeem. De grondstofprijzen en schaarste leiden nu en in de toekomst tot grote problemen voor inwoners, bedrijven en overheden. De transitie naar een circulaire economie biedt oplossingen voor bovenstaande problemen en is daarmee noodzakelijk. In een circulaire economie wordt de aarde niet uitgeput, gebruiken we zo min mogelijk grondstoffen en benutten we deze optimaal. Producten en materialen worden zo lang en zo vaak mogelijk gebruikt. Daarvoor moeten ze herbruikbaar, te repareren en (hoogwaardig) te recyclen zijn. Energie komt zoveel mogelijk van hernieuwbare bronnen, zoals zon, water en wind. Systeemdenken staat centraal. De transitie naar een circulaire economie en de duurzaamheidsopgave in het algemeen, vraagt om een integrale samenwerking en communicatie.

Overheden, inwoners en bedrijven dienen samen te werken. De gemeente Bergen gaat inzetten op het creëren van een circulaire mindset en draagvlak bij zowel interne als externe partners. Als middel daarvoor gebruikt de gemeente de R-ladder (zie hoofdstuk 2, paragraaf 2.2). Deze circulaire verwerkingsladder geeft weer welke strategie de voorkeur heeft. Hoe hoger op de ladder des te positiever de impact. Voor het beleid en uitvoeringsprogramma van de gemeente Bergen is gekozen voor een focus op vier hoofdthema’s, dit zijn de meest relevante circulaire oplossingsrichtingen. Zij zijn afgeleid van de onderwerpen en sectoren waar het Rijk, de provincie en de regio zich op richten. Hier kunnen we zelf het meeste invloed op uitoefenen en wordt de grootste klimaatimpact bereikt. Het omvat de volgende vier thema’s: 1. landbouw 2. consumptiegoederen 3. bouw en infrastructuur 4. Bedrijven Binnen de thema’s kan er een verschil in focus en tempo zitten. Waar toerisme voor Bergen en Castricum van groot belang is, spelen bedrijventerreinen een grotere rol voor Uitgeest en Heiloo. De rol van de gemeente verschilt per project. Soms vragen we ergens aandacht voor en een andere keer voeren we een project zelf uit. Landbouw Agrarisch ondernemers hebben sociaal, economisch en op het gebied landschapsbeheer een belangrijke rol in het buitengebied.

Het model van de huidige landbouw staat echter onder druk. De maatschappelijke kosten van de huidige landbouw zijn hoog voor inwoners en het klimaat: er worden veel grondstoffen gebruikt en stikstof en CO2 geproduceerd. Aan de andere kant staat het 4

businessmodel voor veel agrarisch ondernemers ook onder druk. Natuurinclusieve landbouw richt zich zowel op het sluiten van grondstoffenkringlopen als op een toename in biodiversiteit. De gemeente stelt voor het beleid, doelstellingen en een visie voor de transitie naar natuurinclusieve landbouw in een participatief proces vorm te geven. Dit gebeurt samen met stakeholders uit het buitengebied. Deze stakeholders zijn agrarisch ondernemers, natuurorganisaties, PWN, waterschap, provincie, inwoners, supermarkten en ketenpartners. Het doel van het proces is tweeledig: ruimte creëren voor natuurinclusieve landbouw in ons landschap (ruimtelijk- en grondbeleid) en businesscases te ontwikkelen voor korte ketens en ecosysteemdiensten. In 2023 start Bergen met twee pilotprojecten (hiervoor ontvangt Bergen een subsidie van €65.000,vanuit Voedselvisie van de provincie Noord-Holland): 1. Ruimtelijk beleid en verdienmodellen voor ecosysteemdiensten. 2. Een businesscase en marketingstrategie voor korte ketens. De geleerde lessen kunnen vervolgens uitgerold worden in Castricum, Uitgeest en Heiloo in 2024. Consumptiegoederen Consumptie van spullen heeft de grootste impact op het klimaat in Nederland. Daarom is het heel belangrijk dat inwoners minder consumeren en meer spullen gaan hergebruiken en repareren.

De BUCH heeft als doel het faciliteren van voorzieningen, kennis en kunde van zowel de vraag- als aanbodzijde van het hergebruik en de reparatie van goederen. Zo kan hergebruik en reparatie de nieuwe norm worden. Het beleid richt zich op drie onderwerpen die zorgen voor bewustwording over de impact van spullen en handelsperspectief om meer te repareren en hergebruiken in onze regio: 1. Het netwerk van circulaire initiatieven wordt verder uitgebouwd en verzelfstandigd. 2. Stimuleren van inwonersparticipatie. 3. Ontwikkelen van onderwijs voor basisscholen. Bouw & Infrastructuur De verwachting is dat de bouw tot 2030 goed zal zijn voor 50% van alle grondstoffen die we in Nederland nodig hebben (ongeveer 1 miljard ton). Daarnaast zijn de gebouwde omgeving en de bouwsector wereldwijd verantwoordelijk voor bijna 40% van de CO2 uitstoot. Samen met de koplopers uit de markt wil de gemeente Bergen de circulaire bouw aanjagen en het goede voorbeeld laten zien. Hiervoor zijn de volgende doelstellingen opgesteld:  Eind 2023 zijn door de BUCH werkorganisatie criteria ontwikkeld hoe circulariteit wordt meegenomen in alle fases van circulaire bouw-, sloop- en infrastructuurprojecten die in opdracht van de gemeente worden uitgevoerd.  Eind 2025 wordt bij alle bouw-, sloop- en infrastructuurprojecten in opdracht van de gemeente circulariteit meegenomen in alle fases van een project.

 Vanaf 2024 worden bij gronduitgifte door de gemeente circulaire criteria opgenomen in de voorwaarden voor toekomstige plannen of projecten.  In 2024 bestaat er een (lokaal) koplopernetwerk van projectontwikkelaars, bouwpartijen, ingenieursbureaus en andere sympathisanten die met hun bedrijfsvoering actief de circulaire economie stimuleren.

5

De aanpak om deze doelstellingen te realiseren en de circulaire bouw aan te jagen is als volgt:  Voor kennisontwikkeling/leerervaringen in de organisatie starten we in 2023 met enkele multigedisciplineerde projecten per gemeente. Samen met alle stakeholders komen we tot criteria voor vervolg projecten.  We borgen de circulaire economie in omgevingsvisies, beleid, contracten, het Handboek Inrichting Openbare Ruimte en bij gronduitgifte. Voor bijvoorbeeld gronduitgifte komt de werkorganisatie (zoals team circulair, grondbeleid, juridische zaken) in 2023 met een voorstel naar het college wat voor circulaire criteria opgenomen kan worden bij gronduitgifte.  Er worden circulaire prestatie afspraken gemaakt met woningbouwverenigingen.  We onderzoeken mogelijkheden om aan te sluiten bij het ‘betonakkoord’ en het convenant ‘toekomstbestendig woningbouw’.  Vanaf 2024 scoren alle nieuw te bouwen gebouwen in opdracht van de gemeente onder wettelijke MPG norm van 0.8.  Vanaf 2023 krijgen alle nieuw te bouwen gebouwen in opdracht van de gemeente een materialenpaspoort. Bedrijven De urgentie voor bedrijven om met de circulaire economie aan de slag te gaan wordt steeds groter. Materialen en grondstoffen worden steeds duurder en schaarser, regelgeving strenger en de consument kritischer. Gemeenten hebben een groot belang bij een circulair bedrijfsleven.

Het biedt volop kansen voor een gezonde regionale economie, werkgelegenheid en het milieu (denk aan vermindering van afval, CO2 en stikstof). Voor Bergen zijn er drie sectoren waar de eerste jaren de aandacht naar toe gaat: ● toerisme ● bedrijventerreinen ● textiel De focus om bedrijven mee te krijgen in de transitie naar een circulaire economie is vooral gericht op bewustwording en inspiratie. Per sector is bepaald hoeveel procent van de bedrijven geïnformeerd moet worden over de kansen en uitdagingen van de circulaire economie. Bedrijven krijgen de kans om deel te nemen aan opleidingen, netwerk events, kennissessies en externe financieringen. De behoefte van ondernemers wordt geïnventariseerd en er komt een koplopernetwerk van bedrijven die met hun bedrijfsvoering de circulaire economie aanjagen. Bij de aanpak om bedrijven te activeren ligt de focus voor alle drie de sectoren op: 1. Het creëren van een netwerk om lokale bedrijven te bereiken met circulaire kennis. 2. Koplopers zichtbaar maken. 3. Prijzen voor circulaire bedrijven. 4. Bedrijven de weg wijzen (wet & regelgeving, externe financiering).

6

Inleiding In 2016 heeft het Rijk twee belangrijke doelen gesteld: een 100% circulair Nederland in 2050, waarvan 50% gerealiseerd in 2030. Alleen als we vanaf nu slimmer omgaan met onze grondstoffen, kunnen we ook in de toekomst nog welvarend leven op een gezonde planeet. Met een duurzame én sterke economie. Het is hoog tijd om een nieuw systeem te bouwen. Op naar een circulaire economie in 2050! Bovenstaande heeft veel circulaire beweging gebracht. In het nationale uitvoeringsprogramma en de vijf transitieagenda’s die in 2018 zijn vastgesteld, wordt beschreven wat er landelijk gedaan wordt om in vijf sectoren de transitie op te starten. Daarnaast hebben de decentrale overheden (provincies, waterschappen en gemeenten) zich verplicht om de transitie naar een circulaire economie te versnellen bij het ondertekenen van het Grondstoffenakkoord in 2017. De energietransitie is wettelijk verplicht. Volgens het Circularity Gap Report helpt een circulaire economie tot 85% van de klimaatdoelstellingen te behalen1. Het in augustus 2021 verschenen IPCC rapport zet tevens extra druk op de noodzaak. Klimaatverandering is namelijk nu al merkbaar. De buien in de BUCH gemeenten (juni 2021), valwinden in Leersum, woeste waterstromen in Limburg (zomer 2021), extreme droogte (2018) en steeds vaker hittegolven in de zomer laten dit zien.

De effecten van klimaatverandering worden nog extremer én zetten ook door bij het terugdringen van broeikasgassen. Een circulaire economie draagt direct bij aan de vermindering van CO2-uitstoot en zou daarin integraal moeten worden meegenomen. De transitie naar een circulaire economie is dus niet alleen heel erg nodig, maar ook logisch. Daarnaast is de kans groot dat er binnenkort wettelijke verplichtingen komen op dit gebied. Het lijkt er vooralsnog op dat de landelijke doelstellingen niet gehaald gaan worden. Het is hoog tijd om, net als de gemeenten om ons heen, een circulair beleid en een uitvoeringsagenda op te stellen. Proces Uit het Ambitiedocument Programma Klimaat, dat in 2020 door de BUCH gemeenten is vastgesteld in de raad2, volgde het projectplan Circulaire Economie. In dit projectplan staan de concrete stappen die in 2021 en 2022 werden gezet om het beleid en de uitvoeringsagenda circulaire economie eind 2022 af te hebben. Dit betekent dat wij het afgelopen jaar hebben uitgezocht op welke onderwerpen en sectoren de BUCH werkorganisatie zich moet gaan focussen, welke doelstellingen we hier aan koppelen, met welke lokale en regionale partners we dit kunnen doen en welke rollen de gemeente op zich kan nemen. Dit heeft geresulteerd in dit document waarin zowel het beleidsplan circulaire economie als het uitvoeringsprogramma zijn opgenomen.

Het beleidsplan is geschreven voor een periode van vier jaar (2022-2026). Het uitvoeringsprogramma zal elk jaar of om het jaar geactualiseerd worden.

1

CGR 2021 (circularity-gap.world) Uitgeest: 18 augustus 2020, Castricum: 17 september 2020, Bergen: 24 september 2020, Heiloo: 5 oktober 2020. 2

7

Leeswijzer Dit beleidsplan geeft samen met de uitvoeringsagenda weer hoe de gemeente Bergen in de periode van 2022 tot 2026 toewerken naar de gestelde doelstellingen voor een lokale circulaire economie. Wij richten ons in eerste instantie op de bestuurders van de gemeente en medewerkers van de BUCH werkorganisatie, van uitvoering tot management. Daarnaast is dit stuk openbaar toegankelijk voor iedereen die in ons beleid geïnteresseerd is. Het is als volgt opgebouwd:  Hoofdstuk 1 beschrijft hoe de circulaire ambities van de gemeenten in het klimaatprogramma passen.  In hoofdstuk 2 vertellen we wat een circulaire economie is en waarom dit een oplossing voor veel hedendaagse crisissen is. Ook plaatsen we de circulaire economie in een Europees, nationaal en regionaal kader.  In hoofdstuk 3 komen de circulaire thema's van de gemeente aan bod, inclusief de rol van de gemeenten in de lokale circulaire transitie.  In hoofdstuk 4 tot en met 7 worden de thema's concreet uitgewerkt met ambities, actierichtingen en rolverdelingen.  Hoofdstuk 8 beschrijft hoe wij behaalde resultaten delen en borgen.  Hoofdstuk 9 biedt inzicht in het uitvoeringsprogramma en het financiële kader.

8

1 Circulaire economie als basis voor het behalen van klimaatdoelstellingen 1.1 Circulair als integraal onderdeel van het klimaatprogramma De gemeente Bergen werkt aan het klimaat vanuit een gezamenlijke visie. Samen met inwoners, ondernemers, publiek/private instellingen en regionale partners realiseren we de (inter)nationale duurzaamheidsopdrachten zoals omschreven in het Klimaatakkoord. Onze klimaatdoelen zijn gericht op het terugbrengen van CO2-uitstoot en het toewerken naar een circulaire economie in 2050. We nemen regie waar nodig, werken zoveel mogelijk vanuit de couleur locale en geven zelf het goede voorbeeld. Voor de uitvoer van het klimaatprogramma werken wij met vijf uitgangspunten: 1. Faciliteren en stimuleren van lokale initiatieven. 2. Haalbare en betaalbare oplossingen. 3. Versnellen en actief bijsturen. 4. Integraal werken. 5. Draagvlak voor het probleem en de oplossing. 85% van de klimaatdoelen kunnen worden behaald door de transitie naar een circulaire economie en daarom is circulaire economie automatisch een integraal onderdeel van het klimaatprogramma. Hieronder wordt omschreven wat per pijler de relatie is tussen ambities van het klimaatprogramma en het beleid circulaire economie. Energietransitie; een circulaire economie versnelt de energietransitie.

Bijvoorbeeld door de afhankelijkheid van primaire grondstoffen die nodig zijn voor deze transitie (zoals aardmetalen, zie bijlage 1.1) terug te dringen. Of het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen en circulair te isoleren. Duurzame mobiliteit; verkeersveiligheid, smallere straten en minder parkeerplaatsen zorgen voor meer groen en meer ruimte voor infiltratie. En uiteindelijk ook voor minder grondstoffen. Deelconcepten voor auto’s of scooters zijn een goede circulaire strategie om toe te passen. Daarnaast levert de transitie naar fossielvrije mobiliteit een enorme CO2-reductie op. Klimaatadaptatie; is mogelijk door circulaire oplossingen in de bouw en infrastructuur. Zo kunnen omgang met hitte, regenwater en groen in stadscentra al aan het begin van een ontwerpproces worden meegenomen. Focus op lange levensduur, de juiste materiaalkeuzes en gebruik maken van natuurlijke systemen op aarde kunnen veel grondstoffen en CO2 besparen. Duurzame bedrijfsvoering; circulaire economie vergroot de impact van een duurzame bedrijfsvoering. Bijvoorbeeld door circulaire eisen te stellen in aanbestedingen en inkoop. 1.2 Circulaire gemeenten Nederland heeft als doel gesteld om in 2050 100% circulair te zijn. De gemeente ziet de urgentie en wil actief naar dit doel toe werken.

In een lineaire economie doen we alsof grondstoffen oneindig voorradig zijn en is ontwikkeling alleen gericht op financiële groei. Dit is een onhoudbare situatie voor zowel ecosystemen als onze gezondheid en de economie. Grondstoffen raken op en de vernietiging van de natuur en biodiversiteit leidt tot grote problemen. Denk hierbij aan een slechte luchtkwaliteit, vervuilde wateren, een onvruchtbare bodem, maar ook meer pandemieën3.

3

COVID-19 Report - 11 (nxtbook.com)

9

Circulair denken en doen is hier een oplossing voor; de inwoners van de gemeente moeten (weer) leren leven binnen de capaciteit van de aarde. Dat kan door het grondstofgebruik drastisch te verminderen en alle grondstoffen te hergebruiken. Zo’n circulaire economie komt er niet vanzelf. Inwoners en lokale bedrijven zijn goed in staat om bestaande systemen te optimaliseren, maar om grote transities door te voeren dienen alle spelers samen te werken; (lokale)overheden, inwoners en ondernemers. Binnen een circulaire gemeente zorgen we ervoor dat grondstoffen en materialen (lokaal) worden hergebruikt en niet verloren gaan. Inzetten op hergebruik zorgt ook voor meer lokale werkgelegenheid in de reparatie- en verwerkingssector. We starten met projecten op een aantal voor de gemeente belangrijke sectoren en waardeketens die benoemd zijn in het programma Nederland Circulair 2050. Daarnaast geven we het goede voorbeeld door de markt voor circulaire innovaties en producten te stimuleren. Het beleidsplan circulaire economie is gericht op de strategie en een uitvoeringsprogramma voor zowel de eigen organisatie, de inwoners en de ondernemers. In het beleid wordt expliciet aandacht besteed aan de belangrijkste sectoren en onderwerpen die voor de gemeente effectief zijn om op in te zetten.

Dit zijn onderwerpen waarmee de grootste klimaatimpact wordt bereikt en waar we zelf het meeste invloed op kunnen uitoefenen. Het omvat de volgende vier thema’s: 1. landbouw 2. consumptiegoederen 3. bouw en infrastructuur 4. bedrijven Daarnaast richten we ons op samenwerking en communicatie binnen de organisatie. Het is van belang dat we een circulaire mindset creëren zowel bij interne als externe partners.

10

2 Circulaire Economie 2.1 De noodzaak van een circulaire economie We gebruiken wereldwijd zoveel voedsel en natuurlijke hulpbronnen dat we de aarde 1,75 keer nodig hebben om aan deze behoefte te voldoen4. In Nederland gebruiken we zelfs ruim drie keer de capaciteit van de aarde. Dit brengt grote risico’s met zich mee. De leveringszekerheid van grondstoffen voor bedrijven en een basisbehoefte zoals voedsel is niet meer vanzelfsprekend. Zo zijn de kosten voor grondstoffen in korte tijd enorm gestegen en raakt de voorraad van veel uitputbare grondstoffen (bijvoorbeeld zink en goud, zie bijlage 1.1) nog deze eeuw op. We creëren met onze overconsumptie te veel afval en we verontreinigen steeds meer onze lucht, bodem en water. Daarmee is naast de planeet ook onze gezondheid in gevaar. In een circulaire economie wordt de aarde niet uitgeput. We verminderen ons grondstoffengebruik en gebruiken alleen grondstoffen waarvan de aarde voldoende tijd heeft om het in onze gebruiksperiode aan te laten groeien. Ook worden producten en materialen zo lang en zo vaak mogelijk gebruikt en daarvoor moeten ze herbruikbaar en te repareren zijn. Zo wordt verspilling voorkomen en sluiten we de kringlopen. Energie komt zoveel mogelijk van hernieuwbare bronnen, zoals zon en wind. De circulaire economie is noodzakelijk5. Steeds meer experts op het gebied van milieu, klimaat en economie wijzen daarop.

De aarde warmt op, natuurgebieden staan onder druk en de biodiversiteit is nog maar 15% van de oorspronkelijke situatie6. Intussen neemt de ongelijkheid toe en zijn jonge generaties ongerust over de financiële en ecologische uitdagingen die op hun af zullen komen. De transitie biedt kansen voor circulaire koplopers. Zo neemt de vraag naar schone technologie en duurzame productieprocessen toe en is er een groeiende behoefte aan nieuwe bedrijfsmodellen. Steeds meer investerings- en pensioenfondsen vergroenen hun portfolio en ook banken stellen meer eisen aan duurzaamheid.

Figuur 2.1 - Facetten van de circulaire economie in één geheel Bron: Opportunities for a circular economy - PBL Netherlands Environmental Assessment Agency

4

http://www.overshootday.org https://www.ser.nl/nl/Publicaties/evenwichtige-sturing 6 Biodiversiteitsverlies in Nederland, Europa en de wereld, 1700-2010 | Compendium voor de Leefomgeving (clo.nl) 5

11

2.2 Circulaire strategieën Voor een circulaire economie wil je de waarde van grondstoffen zoveel mogelijk behouden tijdens de gehele levensloop van een product, dus van ontwerp tot afdanking. De circulaire verwerkingsladder (R-ladder) geeft weer welke strategie de voorkeur heeft. Onderstaand model toont 10 strategieën van lage impact tot aan hoge impact.

Figuur 2.2 - Model ontwikkeld door RoyalHaskings. Samensmelting van Triple R model (duurzaam leven R,2,3,8), Ladder van Lansink (afval verwerking) en het EMF vlinder model (organisch en technische kringloop vleugel).

Door hoger op de R-ladder in te zetten (bij bijvoorbeeld aanbestedingen, plannen van aanpak en uitvoeringsprogramma’s), voorkom je dat producten afgeschreven worden en voorkom je afval. Als er toch nog afval ontstaat helpt scheiding en recycling. We doen er goed aan om bij onze leveranciers te informeren waar de producten die we inkopen van gemaakt zijn en hoe die herbruikbaar zijn (zonder kwaliteitsverlies). Wanneer er toch afval ontstaat, dan is het slim om ook bij de afvalinzamelaar na te gaan wat er uiteindelijk met de individuele afvalstromen gebeurt. Wordt deze reststroom verbrand om energie uit terug te winnen? Of kunnen we de reststroom nog opnieuw inzetten? Is dat de meest hoogwaardige manier om de reststroom te gebruiken of kunnen we toewerken naar een manier waardoor de grondstof kwaliteit beter behouden blijft? Zie voorbeelden per trede in bijlage 2.1. 2.3 Wereldwijd circulair Wereldwijd richten overheden zich op de circulair economische transitie. Het urgentiebesef groeit en dat leidt tot kansen. Er worden middelen beschikbaar gesteld, er ontstaan samenwerkingen en er wordt richting gegeven voor provinciaal en lokaal beleid. Europa De Europese Commissie heeft sinds 2015 een strategie ingezet om de overgang naar een circulaire economie te versnellen. In 2020 heeft de EU als onderdeel van de EU Green Deal 2020 haar ‘Circular Economy Action Plan 2020’ gepubliceerd.

Het richt zich op het bereiken van klimaatneutraliteit en een ontkoppeling van economische groei en het gebruik van hulpbronnen. Het concurrentievermogen van de EU op de lange termijn wordt gewaarborgd en men denkt hierbij ongeveer 700.000 nieuwe banen te creëren. Het plan richt zich op elektronica, textiel, plastic, 12

verpakkingen en voedsel. De regelgeving voor het uitbannen van plastic wegwerpartikelen in 2021 is een voorbeeld van de uitvoering. Nederland De regering van Nederland heeft in 2016 het programma ‘Nederland Circulair in 2050’ opgesteld. Deze ambitie is daarna door honderden bedrijven, vakbonden, overheden en andere maatschappelijke organisaties onderschreven in het Nationaal Grondstoffenakkoord. Er zijn vijf prioritaire sectoren benoemd waar veel winst behaald kan worden: 1. consumptiegoederen 2. bouw 3. kunststoffen 4. biomassa en voedsel 5. maakindustrie Voor elk van deze sectoren is een transitieagenda opgesteld en dit is verwerkt in het Nationale Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020 – 2023. Beleid voor kringlooplandbouw is opgenomen in de Visie Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en Verbonden. Nederland wil in 2030 koploper zijn in kringlooplandbouw. De gemeente heeft de lokale situatie en behoeften in kaart gebracht en vervolgens gekozen voor de vier thema’s zoals genoemd in hoofdstuk 1. Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland is volop bezig met het inzetten op een circulaire economie door de ‘Actieagenda Circulaire Economie 2021-2025’ en via de Voedselvisie met betrekking tot regeneratieve- en kringlooplandbouw . Deze agenda richt zich op twee inhoudelijke sporen: 1.

Circulair ondernemerschap en innovatie - meer circulaire bedrijven - meer opschaling van circulaire innovaties 2. Grondstoffen - meer circulair gebruik van grondstoffen - minder gebruik van primaire en niet-herbruikbare grondstoffen De provincie wilt de impact van de circulaire economie ook in hun eigen organisatie vergroten. Dit doen zij o.a. door circulair in te kopen en aan te besteden, maar ook door circulaire aanleg, beheer en onderhoud van de provinciale infrastructuur. De provincie zet expliciet in op het versterken van de samenwerking met gemeenten en regionale samenwerkingsverbanden (zoals circulaire initiatieven van organisaties of inwoners) om hun doelen te behalen. Gemeenten en regio’s kunnen een grote rol spelen door in de uitvoering van hun taken circulaire principes toe te passen en circulair in te kopen. Dit kan bijvoorbeeld op het gebied van huishoudelijk afval, grond-, weg- en waterbouw (GWW), woningbouw en openbare ruimte. Regionaal Het Rijk zoekt met de Regio Deals samenwerking op met provincies en gemeenten om de leefbaarheid in de regio te versterken. Dit kan de transitie naar een circulaire economie versnellen.

13

De BUCH gemeenten De BUCH werkt samen met o.a. gemeente Alkmaar, gemeente HollandsKroon en Circulair WestFriesland om de circulaire transitie in de regio mogelijk te maken. Met NH Next is voor de Week van de Circulaire Economie (7-12 februari 2022) een programma voor bedrijven ontwikkeld7. De landelijke overheid heeft gemeenten de opdracht gegeven om in 2025 nog maar 30 kilogram restafval per inwoner per jaar over te houden8. Om dit te bereiken is een Grondstoffenbeleidsplan opgesteld waar de vier gemeenteraden van de BUCH gemeenten akkoord op hebben gegeven (zie bijlage 2.2 voor extra toelichting). De Metropoolregio Amsterdam (MRA) De MRA heeft in 2020 het Programma Circulaire Economie 2020-2025 vastgesteld en voor 20212022 een Uitvoeringsagenda Circulaire Economie. Circulair inkopen en opdrachtgeverschap, aanpak materiaalstromen en circulaire gebiedsontwikkeling staan hierin centraal. Samenwerking binnen de MRA heeft geleid tot afspraken die de circulaire economie versnellen; Green Deals voor circulaire houtbouw, circulair textiel en fietsmobiliteit. Voor de onderwerpen herbruikbare plastics en circulair inkopen worden momenteel afspraken gemaakt. De gemeente Uitgeest zit in de MRA en de andere BUCH gemeenten onderzoeken mogelijkheden om met doelstellingen uit de Green Deals te werken. In samenwerking met de MRA wordt o.a.

een dashboard ontwikkeld om de voortgang in de transitie te monitoren en er wordt ook gezamenlijk opgetrokken richting EU. De MRA heeft tevens een stimulerende rol in het aanjagen van circulaire inkoop. Sustainable Development Goals Verenigde Naties (SDG’s)9 SDG’s zijn zeventien doelen om van de wereld een betere plek te maken in 2030. In 2022 wordt onderzocht of de gemeente Heloo zich officieel willen aansluiten als SDG gemeente. Met name voor SDG’s gerelateerd aan energie, productie, consumptie en afval gaat het beleid goed samen. Ook zijn er raakvlakken met andere SDG doelen, zoals bijvoorbeeld SDG 3 ‘Goede gezondheid en welzijn’ en SDG 15 ‘Leven op het land’.

7

Week van de circulaire economie - NHNEXT Afval scheiden: cijfers en kilo's | Milieu Centraal 9 THE 17 GOALS | Sustainable Development (un.org) 8

14

3 De BUCH circulair 3.1 Vier hoofdthema’s De vier hoofdthema’s van het circulair beleid van de gemeente Bergen zijn de meest relevante circulaire oplossingsrichtingen. Zij zijn afgeleid van de onderwerpen en sectoren waar het Rijk, de provincie en de regio zich op richten om te komen tot een 100% circulaire economie in 2050 en 50% in 2030. In hoofdstukken vier tot en zeven wordt de keuze voor deze sectoren verder toegelicht en de lokale strategie per thema behandeld.

Figuur 3.1 – Circulair beleid met vier hoofdthema’s

3.2 Circulaire mindset Voor de transitie naar een circulaire economie is een circulaire mindset nodig binnen de eigen organisatie én in de samenwerking met externen. Als gemeente willen we het goede voorbeeld geven en daarmee anderen inspireren. Dit kan door de invoer van een duurzame bedrijfsvoering op gebied van inkoopbeleid, vastgoed, wagenparkbeleid en mobiliteit. Hiervoor is opleiding, kennis en ervaring nodig. De transitie begint bij het nemen van een eerste stap op alle niveaus, zodat mensen vanuit hun eigen expertise innovatieve oplossingen gaan bedenken en delen. Samenwerking is hierbij de basis van succes! 3.3 Rollen van de gemeente Bergen Door samen te werken met inwoners, ondernemers, publiek/private instellingen en regionale partners wordt de impact vergroot. De gemeente heeft daarbij vijf rollen: 1. Uitvoeren 2. Trekken 3. In beweging zetten 4. Mogelijk maken 5. Aandacht vragen voor Om circulariteit te stimuleren kun je als gemeente deze rollen inzetten in alle verschillende domeinen waarvoor je verantwoordelijk bent. Zie extra toelichting in bijlage 3.1 15

4 Landbouw 4.1 Natuurinclusieve landbouw De gemeente Bergen heeft een prachtig open buitengebied. De landbouw, en met name de veeteelt, speelt een belangrijke rol op sociaal-economisch gebied en op het gebied van landschapsbeheer. De landbouwsector gebruikt veel grondstoffen die een impact hebben op het klimaat, bijvoorbeeld kunstmest, pesticiden, water en veevoer. Ook de consumptie van voedsel, met name vlees en zuivel, zorgt voor een aanzienlijke belasting op het klimaat. Door in te zetten op een gezonde bodem (zie bijlage 4.1) en biodiversiteit, het sluiten van kringlopen op landbouwbedrijven (circulaire landbouw) en lokale korte ketens (zo min mogelijk schakels in de voedselketen), valt veel winst te behalen voor het milieu. Natuurinclusieve landbouw is een vorm van kringlooplandbouw met aandacht voor de natuur en het landschap. We stellen voor, mede door de ligging nabij natura 2000 gebieden, in te zetten op deze vorm van landbouw. Ook omdat doelstellingen voor een rendabele landbouw, natuur, biodiversiteit, water en stikstof hierbij hand in hand gaan. 4.2 Context Het Rijk heeft het doel om in 2030 koploper te worden in kringlooplandbouw. De EU wil dat in 2030 tenminste 25% van de landbouw biologisch is. Daarnaast moet 75% van de bodem weer gezond zijn voor voedsel, natuur en klimaat.

In Nederland is momenteel 4% van de landbouw biologisch (bron: CBS), dit is ver onder het gemiddelde in Europa. De provincie heeft als doel geformuleerd dat alle grondgebonden landbouw in 2030 natuurinclusief moet zijn (niveau 2).10 Het stikstofbeleid van de provincie ziet natuurinclusieve maatregelen op het erf en extensiveren als één van de belangrijke oplossingen. Daarnaast komen er meer natuur- en waterdoelstellingen op ons gebied af. Deze context biedt veel kansen voor natuurinclusieve landbouw.

Figuur 4.1 – De vier elementen van biodiversiteit in de melkveehouderij. Bron: Erisman et al., 2014.

10

Voedselvisie 2020-2030 https://www.noord-holland.nl/Onderwerpen/Land_en_tuinbouw_visserij/Voedsel_Verbindt

16

4.3 Rol gemeente De gemeente kan door middel van een participatief gebiedsproces een visie vormen voor natuurinclusieve landbouw en ruimte bieden voor experimenten die aansluiten bij het beleid van hogere overheden (zie bijlage 4.2). De gemeente kan een faciliterende rol nemen waarbij agrarisch ondernemers, inwoners en ketenpartners op onderstaande manieren ondersteund worden: 1. Ruimte aanbrengen in regelgeving en het grondbeleid. 2. Borging van de opgestelde visie in de omgevingsvisie en -plannen. 3. Partners (uit de keten) bij elkaar brengen. 4. Korte ketens stimuleren en mogelijk maken. 5. Toegang tot subsidies en financieringsbronnen makkelijker maken. 6. Kennis en voorbeelden van natuurinclusieve verdienmodellen inzichtelijk maken. 4.4 Doelstelling en participatief beleid De gemeente stelt voor het beleid, doelstellingen en een visie voor de transitie naar natuurinclusieve landbouw in een participatief proces, samen met de stakeholders uit het buitengebied, vorm te geven. Deze stakeholders zijn agrarisch ondernemers, natuurorganisaties, PWN, waterschap, provincie, inwoners, supermarkten en ketenpartners. Het doel van het proces is tweeledig: ruimte creëren voor natuurinclusieve landbouw in ons landschap (ruimtelijk- en grondbeleid) en businesscases te ontwikkelen voor korte ketens en ecosysteemdiensten.

4.5 Verkenning Begin 2022 is een verkenning uitgevoerd met subsidie van het stimuleringsfonds voor de creatieve industrie. In de verkenning zijn een twintigtal stakeholders geïnterviewd, van agrarisch ondernemers tot inwoners. Hieruit komen een aantal kansen voor natuurinclusieve landbouw:  Er is behoefte aan een visie voor natuurinclusieve landbouw in het buitengebied.  Grond- en ruimtelijk beleid moet hierop afgestemd worden (pachten, bestemmingsplannen, gebiedsprocessen).  Er is behoefte aan inzicht in businesscases voor lokale ketens, voor natuur- en waterbeheer en andere mogelijke verdienmodellen.  In mindere mate is er behoefte aan een kennisprogramma.  Agrarisch ondernemers hebben naast beheer van het landschap, ook een belangrijke sociale functie.  Er zijn autonome ontwikkelingen die ervoor zorgen dat veel agrarisch ondernemers onder druk staan. Bijvoorbeeld speculatie op grond, stikstofbeleid, natuur- en waterbeleid, kleine marges, steeds hoger wordende kosten voor externe input. 4.6 Aanpak In 2023 start Bergen met twee pilotprojecten: 1. Ruimtelijk beleid en verdienmodellen voor ecosysteemdiensten. 2. Een businesscase en marketingstrategie voor korte ketens. De geleerde lessen kunnen vervolgens uitgerold worden in Castricum, Uitgeest en Heiloo in 2024.

Uit de verkenning blijkt dat er nog kansen zijn om ruimte in ons landschap te creëren voor natuurinclusieve maatregelen en het extensiveren. Zo passen sommige elementen van kringlooplandbouw, zoals gediversifieerde bedrijven of andere teelt, soms niet in de ruimtelijke bestemming. Ook liggen er kansen in samenwerking met organisaties om waterdoelen, natuurdoelen en landbouw dichter bij elkaar te brengen en dit in het landschap te integreren. Daar 17

passen ook nieuwe verdienmodellen voor agrarisch ondernemers bij. Ook het pacht- en grondbeleid van zowel gemeente als andere overheden is onderdeel van dit traject. Eénjarige pachten, of hoge pachtprijzen remmen ondernemers af om de bodem te verbeteren of te investeren in natuurinclusieve maatregelen. De uitkomst van de eerste pilot is een integrale visie op hoe we in ons landschap ruimte kunnen creëren voor natuurinclusieve landbouw met bijbehorende nieuwe verdienmodellen. De laatste jaren is vanuit consumenten de wens toegenomen om lokaal en gezond te eten. In het huidige landbouwsysteem zijn de marges voor agrarisch ondernemers laag en ontbreekt de businesscase waarin een meerprijs betaald wordt voor natuurinclusieve producten. Dit is een belangrijke barrière in de transitie naar een meer lokaal en natuurlijk landbouwsysteem. De tweede pilot richt zich op het ontwerp van een businesscase waarin we de afzetmarkt voor lokale natuurinclusieve ondernemers willen vergroten. De bewustwording over gezonde, eerlijke voeding bij de consument en het versterken van de relatie tussen boer, consument en het landschap is een belangrijk onderdeel van de marketingstrategie.

Pilot 1: Ruimte voor natuurinclusieve landbouw Het vormen van een visie en strategie waarin samen met stakeholders (agrarisch ondernemers, provincie, PWN, Natuurmonumenten, Landschap Noord-Holland, inwoners, experts) gekeken wordt naar hoe we ruimte kunnen creëren voor natuurinclusieve landbouw in ons buitengebied. Dit betreft ruimte op het gebied van beschikbaar houden en maken van gronden om te extensiveren, alsmede het ontwikkelen van (nieuwe) verdienmodellen. De volgende onderdelen worden hierbij integraal meegenomen: water, natuur, biodiversiteit, stikstof en de voedselvisie. Uitvoering Er wordt een stuurgroep van stakeholders opgericht. Zij stellen de scope, aanpak en planning van het proces vast. Belangrijk onderdeel van het proces is het kiezen van een pilotgebied binnen de gemeente Bergen, in overleg met wethouders en provincie, om hier met de agrarisch ondernemers nieuwe samenwerkingsvormen, inrichting en verdienmodellen te onderzoeken. Hierbij komen grond- en pachtbeleid en nieuwe samenwerkingsverbanden met Natuurmonumenten, PWN en landschap NH aan de orde, maar ook het verkennen van verdienmodellen voor het leveren van verschillende functies op het gebied van bijvoorbeeld water- en natuurbeheer. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de provincie Noord-Holland.

Optioneel: Landschapsfonds Vanwege de grote druk op beschikbare grond, worden in verschillende delen van het land landschapsfondsen opgericht. Deze fondsen investeren in grond en verpachten de grond vervolgens tegen gunstige voorwaarden aan natuurinclusieve agrarisch ondernemers. We voeren een marktverkenning uit naar een dergelijk fonds voor Bergen “duinrand boeren” (zie bijlage 4.3). Eindresultaat 2023  Werkgroep opgericht.  Gedragen visie voor ruimte voor natuurinclusieve landbouw voor pilotgebied in het buitengebied.  Kansen en belemmeringen voor grondbeleid en regelgeving in kaart gebracht.  Voorstellen juridische aspecten ruimtelijk, grondbeleid en pachtbeleid.  Verdienmodellen voor ecosysteemdiensten in buitengebied in kaart gebracht .  Verdienmodellen ecosysteemdiensten doorgerekend.  Optie: marktonderzoek naar landschapsfonds binnenduinrand Bergen met implementatieplan. 18

Pilot 2: Businesscase voor korte ketens Er wordt samen met vijf natuurinclusieve agrarisch ondernemers, lokale restaurants, twee supermarkten en consumenten een businesscase en marketingstrategie voor korte ketens ontwikkeld in Bergen. Het doel is de afzetmarkt en marges voor lokale agrarisch ondernemers te vergroten en consumenten bewust te maken van lokaal geproduceerd, gezond voedsel. Na succesvolle implementatie wordt een vergelijkbaar proces doorlopen in Castricum, Uitgeest en Heiloo. Uitvoering Er worden drie fases doorlopen: 1. Marktonderzoek naar zowel de potentiële grootte van de afzetmarkt als de productiekant. 2. Ontwerpen van een businesscase en marketingstrategie in samenwerking met agrarisch ondernemers, consumenten en ketenpartners. 3. Presenteren van businessplan en marketingstrategie aan colleges en raden. Eindresultaat in 2023  Stuurgroep opgericht.  Onderzoek vraag en aanbod kant uitgevoerd, grootte afzetmark in kaart gebracht.  Interviews en markonderzoek uitgevoerd.  Marketingstrategie, planning en budget opgezet.  Aantal concepten uitgewerkt en voorgelegd aan markt en stuurgroep.  Ontwikkelen van de (financiële) businesscase o.b.v. twee concepten of scenario’s.  KPI’s/doelstelling geformuleerd.  Implementatieplan opgesteld.

19

5 Consumptiegoederen 5.1 Milieu-impact van spullen Spullen hebben een enorme impact op het milieu. Dit hoofdstuk gaat over de transitie naar een circulaire economie op het gebied van consumptiegoederen en hoe dat als gemeente te faciliteren. Consumptiegoederen zijn producten die inwoners kopen, gebruiken en (nu nog) vaak afdanken (zie bijlage 5.1). Het doel is consuminderen en van hergebruik en reparatie van producten de norm maken.

Figuur 5.1 – De impact top 10 van de gemiddelde Nederlander. Bron: Babette Porcelijn, Think Big Act Now.

5.2 Grondstoffen beleid Binnen het team Grondstoffen wordt beleid inzake een nieuwe milieustraat gericht op hergebruik en reparatie. Hiervoor wordt een circulair centrum voor de BUCH gemeenten ontwikkeld. Dit sluit aan op doelstellingen voor een circulaire economie en zal bijdragen aan de ambitie om tot 30 kilogram restafval per jaar per inwoner te komen. Ook wordt binnen team Grondstoffen het grondstoffenbeleid voor de huis-aan-huis inzameling uitgevoerd. Dat beleid richt zich in eerste instantie op recycling, maar zal zich in de toekomst ook steeds meer op hergebruik en het 20

voorkomen van afval gaan richten. Dit sluit aan bij het landelijke afvalbeleid dat uitgevoerd wordt door Rijkswaterstaat. Wij horen daardoor bij een groep koplopergemeenten van Rijkswaterstaat. 5.3 Context In 2019 hebben de BUCH-gemeenten met succes deelgenomen aan de eerste ronde van de ‘Prijsvraag Circulaire Ambachtscentra’ van Rijkswaterstaat. In 2021 hebben de gemeenten nogmaals subsidie ontvangen van Rijkswaterstaat en vanuit het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Mede door inzet van deze subsidies en door de gemeenten beschikbaar gestelde middelen, zijn afgelopen jaren belangrijke stappen gezet. Het doel van het opzetten van een circulair ambachtscentrum in de gemeenten is het faciliteren van de transitie naar hergebruik en reparatie (zie bijlage 5.2). 5.4 Doelstelling consumptiegoederen De gemeente Bergen heeft als doel het faciliteren van voorzieningen, kennis en kunde van zowel de vraag- als aanbodzijde van het hergebruik en de reparatie van goederen, zodat hergebruik en reparatie de nieuwe norm wordt. 5.5 Aanpak Het beleid richt zich op drie onderwerpen die zorgen voor bewustwording over de impact van spullen en handelsperspectief om meer te repareren en hergebruiken in onze regio: 1. Het netwerk van circulaire initiatieven wordt verder uitgebouwd en verzelfstandigd. 2. Stimuleren van inwonersparticipatie. 3.

Ontwikkelen van onderwijs voor basisscholen en circulair mbo-onderwijs. 5.5.1 Netwerk: het circulaire ambachtsnetwerk in de kernen verder activeren en verzelfstandigen In dit projectplan wordt het netwerk van circulaire initiatieven verder geprofessionaliseerd en worden businesscases uitgewerkt. Zo zorgen we dat hergebruik de norm wordt in Bergen. We richten ons op onderstaande vraagstukken:  Hoe kan het netwerk geprofessionaliseerd worden (organisatorische vorm, leden kernteam, beleid, benodigde ondersteuning)?  Welke materiaalstromen en faciliteiten voor hergebruik, reparatie en upcycling kunnen binnen het netwerk worden ingezet? Waar kunnen de producten in de markt worden gezet?  Hoe kunnen de activiteiten van het netwerk financieel ondersteund worden?  Welke circulaire businesscases kunnen binnen het netwerk ontwikkeld worden?  Zie extra toelichting over netwerk in bijlage 5.3 Figuur 5.2 – Circulair ambachtsnetwerk De BUCH

21

Eindresultaat • Het kernteam is opgericht. Het heeft een organisatievorm, raad van toezicht, doel en rol. • Het netwerk wisselt materiaalstromen en faciliteiten uit. Werkplaatsen bij de drie ggz-instellingen worden voor upcycle activiteiten ingezet. • Het circulair netwerk met alle stakeholders is georganiseerd en wordt onderhouden (via fysieke en online bijeenkomsten, social media kanalen en een nieuwsbrief). • In de BUCH gemeenten zijn verkoopkanalen opgezet voor deelnemers van het netwerk en lokale circulaire makers. • De volgende businesscases zijn uitgewerkt: o Upcycle collectie voor de BUCH aan de hand van ontwerpen van studenten TU Delft. o Een ‘community’ van makers die zichtbaarheid geven aan producten die gerepareerd of upcycled zijn in de regio (bijvoorbeeld ‘made in Bergen/Castricum/Heiloo/Uitgeest). o Tweedehands bouwmarkt en openbare houtwerkplaats.

Figuur 5.3 - Ontwerp 1 Krukje (TU Delft)

Figuur 5.4 - Ontwerp 2 Blokje BUCH (TU Delft)

5.5.2 Inwonersparticipatie Actieve participatie van inwoners in het ontwikkelproces is belangrijk, zodat wij in co-creatie met inwoners instrumenten kunnen ontwerpen om burgerbetrokkenheid en bewonersinitiatieven te stimuleren op het gebied van circulaire bewustwording en gedragsverandering. Uit onderzoek blijkt dat inwoners niet altijd de waarde herkennen van een product dat vuil is. Ook denken ze (vaak onterecht) dat ze het niet kunnen repareren of dat het niet gerepareerd kan worden. Een eerste inventarisatie/nulmeting is inmiddels uitgevoerd onder inwoners. Het vervolg is een impactgericht onderzoek met twee meetdoelen: 1. Hoe kan de transitie naar een hergebruik en reparatie economie in de BUCH worden versneld? 2. Welke rol kan het circulaire netwerk hierin spelen? Zie extra toelichting met betrekking tot inwoners in bijlage 5.4. Eindresultaat  Draagvlak bij bewoners voor circulaire economie op zowel inhoud, vorm en invulling.  Community van bewoners die actief bijdragen uit alle kernen en andere inwoners stimuleren en activeren.  Bewustwording van bewoners van hun bijdrage aan circulaire doelstellingen vergroot.  Lokale circulaire initiatieven van inwoners uit de verschillende dorpskernen werken samen met het circulaire netwerk. 22

5.5.3 Onderwijs In 2021 jaar zijn alle basisscholen van Uitgeest, Heiloo en Bergen benaderd voor het opzetten van reguliere lesmodules voor circulair maakonderwijs. Na de presentatie van het kader voor de lesmodules (oktober 2021) hebben meerdere scholen zich aangemeld om aan de pilot deel te nemen. De modules richten zich op de afvalstromen textiel, fietsen repareren, hout en elektrische apparaten en bestaan uit drie delen: 1. Inzicht in het afvalprobleem per stroom. 2. Repareren en maken met afvalmaterialen. 3. Nadenken over hoe een circulaire keten eruit kan zien. De modules worden in overleg met de scholen vormgegeven zodat ze in verschillende curricula passen. De module wol/textiel is gestart met drie pilotscholen uit de kernen van Bergen. De leerkrachten krijgen vanuit de gemeente een inspiratieworkshop, lesmateriaal en zij worden in de klas bijgestaan door experts. Bij deze module zijn dat; Claudy Jongstra, Laura Meijering, schaapsherder Marijke Dirkson en haar medewerkers van het wolatelier uit de BUCH. Zie extra toelichting over onderwijs in bijlage 5.5. Eindresultaat • Pilot module wol/textiel op drie scholen Bergen (Castricum, Heiloo en Uitgeest volgen in 2023). • Pilot fietsen repareren gestart op drie scholen; uit Uitgeest, Heiloo en Castricum. • Lesmateriaal wol/textiel ontwikkeld.