Bij 4 2022-03-08 actie agenda schuldenvrij Bergen.pdf

Actie-agenda Op eg naar een schulden rij Bergen

In samenwerking met

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Inhoud Inleiding ................................................................................................................................................... 3 Pijler 1: Een schuldenvrije start (4 – 18 jaar)........................................................................................... 6 Effect: Kinderen en jongeren leren omgaan met geld ........................................................................ 6 Effect: Jongeren beginnen schuldenvrij aan het volwassen leven ...................................................... 7 Effect: Iedereen kan meedoen ............................................................................................................ 8 Begroting ........................................................................................................................................... 11 Pijler 2: Op tijd erbij!! ............................................................................................................................ 12 Effect: Vroegsignalering bij financiële problemen ............................................................................ 12 Begroting ...........................................................................................................................................

20 Pijler 3: Adequate oplossing en innovatie ............................................................................................. 21 Effe t Laagd e pelige e

ede toega g ...................................................................................... 21

Effect: Effectieve inzet van de producten in de schuldhulpverlening ............................................... 23 Effect: Het bieden van nazorg gericht op een duurzame financieel gezonde toekomst .................. 24 Effect: Gericht inzetten van innovaties ............................................................................................. 25 Begroting ........................................................................................................................................... 29 Pijler 4: Taboe doorbreken .................................................................................................................... 30 Effect: Inwoners praten over financiën zonder schaamte ................................................................ 30 Begroting ........................................................................................................................................... 33 Pijler 5: Schuldenvrij met pensioen ....................................................................................................... 34 Effect: Ouderen kunnen (blijven) meedoen ...................................................................................... 34 Effect: Vroegtijdig signaleren van schuldensituaties ........................................................................

35 Begroting ........................................................................................................................................... 38 Pijler 6: Covid-19 en schuldhulpverlening ............................................................................................. 39 Begroting ........................................................................................................................................... 42 O e zi ht i di ato e Op eg aa ee s hulde

ij Be ge ............................................................. 43

O e zi hts eg oti g Op eg aa ee s hulde

ij Be ge ............................................................... 44

Bijlagen .................................................................................................................................................. 46 Waar staan we nu? ............................................................................................................................ 47 Kinderen in minimagezinnen............................................................................................................. 47 Gespreksverslagen Klantreizen ......................................................................................................... 51 Analyse gegevens CAK ....................................................................................................................... 57 Uitwerking Effectdialoog ................................................................................................................... 58

2

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Inleiding Een gehuwde man woont alleen. Zijn vrouw heeft geen verblijfsvergunning, woont in het buitenland. Nadat de relatie met zijn toenmalige vriendin 7 jaar geleden stuk liep, heeft meneer 5 jaar gezworven. Door zijn zwervend bestaan moest hij zijn eigen onderneming beëindigen. Meneer is een echte ondernemer; een aanpakker en denkend in mogelijkheden. Nadat hij een woning kreeg, heeft hij zich direct gemeld bij schuldhulpverlening. Hij wil een baan hebben en schuldenvrij zijn als zijn vrouw bij hem komt. Nu ontvangt meneer nog een bijstandsuitkering. De schulden drukken zwaar op hem, zeker nu de schuldregeling is mislukt. Hoe moet het nu verder? De zorgen trekken hem leeg; hij heeft geen energie, hij slaapt slecht en piekert veel. Een alleenstaande (gescheiden) vrouw van 67 heeft jarenlang in een appartementenhotel gewerkt, maar kreeg slijtageklachten en uiteindelijk een burn-out. Na een aantal jaar in de Ziektewet, ontvangt mevrouw nu een AOW met een klein bedrijfspensioen. Zij meldde zich 4 jaar geleden voor het eerst voor schuldhulpverlening, maar kreeg haar administratie niet op orde. Door een standvastige vrijwilliger - ik kon de man wel zoenen' - is de schuldhulpverlening gestart. Na jaren in angst geleefd te hebben om haar huis te verliezen, kan ze nu weer volop genieten van haar kleinkinderen.

De afgelopen jaren heeft de gemeente Bergen een actieve rol gespeeld in de schuldhulpverlening. Zo heeft de gemeente vooruitlopend op de landelijke ontwikkelingen de schuldhulpverlening toegankelijker gemaakt voor ondernemers en haar minimabeleid opengesteld voor mensen in een schuldhulptraject. De gemeente Bergen is ambitieus en durft het verschil te maken. Zij wil de schuldhulpverlening verder (door)ontwikkelen en aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. De gemeente Bergen heeft de volgende ambitie: Op tijd erbij, hulp op maat en blijvend uit de schulden; op weg naar een schuldenvrij Bergen! Dit doen we door adequate dienstverlening, waardoor de financiële rust snel terugkeert in het huishouden. Bij het opstellen van deze actie-agenda is uitgegaan van het volgende uitgangspunten: 1. De inwoners van de gemeente Bergen met financiële problemen hebben ervaringsdeskundigheid. Deze kennis wordt benut in de doorontwikkeling van de hulpverlening bij financiële problemen. 2. De verbinding tussen de verschillende partners is belangrijk. De kennis en ervaring van het maatschappelijk middenveld, de professionals en de vrijwilligers, wordt in deze actie-agenda aan elkaar gekoppeld en benut. Op weg naar een schuldenvrije Bergen is een beweging waarbij armoede en schuldhulpverlening binnen het sociaal domein een prominente plek krijgen, om zo de negatieve spiraal van schulden te doorbreken.

In deze beweging worden dwarsverbanden gelegd met andere gemeentelijke opgaven, zoals preventief jeugdbeleid, gezondheidsbevordering en arbeidsproductiviteit. Op deze manier wordt er integraal en vanuit het effect gewerkt. Door de dwarsverbanden ook te leggen met ons maatschappelijk middenveld, wordt optimaal gebruik gemaakt van de kennis en kracht in de gemeenschap. De gemeente Bergen biedt (tijdelijk) ondersteuning aan wanneer iemand niet zelf in staat is zijn schuldenproblematiek op te lossen. Deze ondersteuning richt zich in eerste instantie op het creëren van een stabiele (financiële) situatie. Niet alleen de schuld, maar juist ook de oorzaak waardoor de inwoner in een problematische schuldensituatie is gekomen staat centraal.

3

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

De schuldhulpverlening versterkt de -financiële- zelfredzaamheid van de inwoner, uitgaande van diens eigen verantwoordelijkheid en mogelijkheden. De gemeente Bergen wil juist in deze tijd een extra stap zetten voor haar inwoners. Zij wil geldzorgen voorkomen, beheersbaar maken en duurzaam oplossen. Dit laatste door de oorzaak aan te pakken en tools aan te bieden die ervoor zorgen dat de inwoner na de ondersteuning (waar mogelijk) op eigen kracht verder kan. Hiervoor is focus nodig om de schuldhulpverlening nog toegankelijker, transparanter en professioneler te maken. Dit wil de gemeente bereiken door inwoners tijdig hulp aan te bieden, door samen te werken met professionals en vrijwilligers in de verschillende kernen én door nieuwe methoden en technieken te onderzoeken en mee te experimenteren. Binnen dit actieplan krijgen twee doelgroepen extra aandacht, kinderen en ouderen: 1. De kinderen zijn de toekomst Kinderen die opgroeien in armoede kunnen zich vaak moeilijk concentreren en doen het minder goed op school. Armoede en financiële problemen zijn taboe, kinderen en jongeren willen er niet over praten. 2. Bergen vergrijst De gemeente Bergen heeft relatief veel oudere inwoners. Deze groep heeft bijna geen mogelijkheden om de inkomsten te verhogen. Wanneer rekeningen onbetaald blijven, is snel handelen belangrijk.

De overgang van inkomsten uit werk naar pensioen kan een (forse) inkomstendaling met zich meebrengen. Dit geldt zeker bij de doelgroep oudere ondernemers en zzp e s, die vaak geen geld op zij gezet hebben voor het pensioen. Een gezamenlijk plan De ambitie van een schuldenvrij Bergen kan de gemeente niet alleen bereiken. Daarom zijn ruim 50 betrokken medewerkers en partners1 met elkaar in gesprek gegaan tijdens de zgn. effectdialoog om te komen tot een actie-agenda. Het volledige overzicht van de partners is terug te vinden in de bijlage. Daarnaast is met vier inwoners gesproken die problematische schulden aan den lijve ondervinden. Zij weten hoe het is om met problematische schulden te (over)leven en hebben gebruikgemaakt van de schuldhulpverlening van Sociaal.nl, de dienstverlening van Sociaal Team en MEE & de Wering. De input van alle gesprekspartners zijn verwerkt in deze actie agenda.

1

schuldhulpverleners, beleidsmedewerkers, sociaal teams, MEE & de Wering en jongerenwerk, Univé, Kennemerwonen, adviesraad sociaal domein, gebiedsregisseurs, WNK, etc.

4

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Op basis van de input die de afgelopen maanden is opgehaald, is een zestal pijlers benoemd waar we de komende jaren op inzetten. De zes pijlers gaan over het versterken en verbeteren van de schuldenaanpak. De pijle s o de e o de doo e a t oo de e e i de .

1. Een schuldenvrije start Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Armoede en schulden vormen vaak een vicieuze cirkel. De gemeente Bergen streeft naar een schuldenvrije generatie, daarom heeft de jeugd een plek in dit actieplan. Jong geleerd is oud gedaan!

2. Op tijd erbij!! Het voorkomen van problematische schulden is beter dan genezen. Vroegsignalering is een proactieve benadering van de inwoners van de gemeente Bergen met beginnende financiële zorgen.

3. Adequate oplossing en innovatie Als de inwoner hulp of ondersteuning zoekt bij de financiële zorgen, is de schuldhulpverlening laagdrempelig toegankelijk, snel inzetbaar en gaat adequaat te werk. Een effectieve schuldenaanpak vraagt om een innovatief klimaat. We gaan actief op zoek naar mogelijkheden van innovatie binnen onze dienstverlening, om de schuldhulpverlening verder te verbeteren.

4. Taboe doorbreken Het praten over financiële zorgen vraagt om een kwetsbare opstelling, terwijl de schaamte overheerst. Praten over financiële zorgen is noodzakelijk om de juiste hulp te krijgen. De gemeente Bergen gaat het praten over financiën ondersteunen op scholen en in haar dienstverlening.

V E R B I N D E N

V E R A N T W O O R D E N

5. Een schuldenvrij pensioen De gemeente Bergen heeft relatief veel ouderen in haar gemeente. Het ouder worden brengt haar eigen financiële vraagstukken met zich mee. Het inkomen kan vaak niet verruimd worden, wat het lastiger maakt om financiële problemen zelf op te lossen. De gemeente Bergen streeft naar een schuldenvrije generatie, daarom hebben de ouderen ook een plek!

6. Covid-19 en schuldhulpverlening Corona zorgt voor een nieuwe doelgroep binnen de schuldhulpverlening. Deze nieuwe doelgroep krijgt extra aandacht binnen deze pijler.

De actiepijlers worden in de volgende hoofdstukken verder uitgewerkt. We beschrijven per pijler het te bereiken, het waarom en wat, zodat inzichtelijk wordt welke activiteiten de komende jaren worden ondernomen met bijbehorend resultaat. Aan het einde van het betreffende effect worden de indicatoren beschreven waarmee de voortgang op deze actiepijler gemeten wordt, Verantwoorden. In de begroting wordt de verwachte kosten gegeven. De sociale partners en vrijwilligersorganisaties zijn voor de schuldhulpverlening een belangrijke partner. De samenhang tussen de verschillende pijlers wordt in iedere pijler geduid onder Verbinden.

5

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Pijler 1: Een schuldenvrije start (4 – 18 jaar) Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Armoede en schulden vormen vaak een vicieuze cirkel en worden van generatie op generatie doorgegeven. Als we streven naar een Bergense generatie zonder schulden, dan moeten we met de jeugd beginnen. Want jong geleerd is oud gedaan. Wat moeten we doen om dit te realiseren? Een schuldenvrije start wordt bereikt als: 1) kinderen en jongeren leren omgaan met geld; 2) jongeren beginnen schuldenvrij aan het volwassen leven (overgang 18- naar 18+); en 3) iedereen kan meedoen.

Effect: Kinderen en jongeren leren omgaan met geld Waarom is dit belangrijk? Een belangrijk onderdeel van de voorbereiding op een financieel gezonde toekomst is dat jongeren leren omgaan met geld, leren praten over geldzaken en leren omgaan met groepsdruk in sociale relaties. Een financiële opvoeding is een belangrijke voorwaarde bij het voorkomen van schulden. Financiële educatie is (nog) geen verplichting in het huidige curriculum. Toch is school een logische plek om met de kinderen/jongeren over geld te praten. Financiële zorgen in het gezin beïnvloeden de leerprestaties negatief, blijkt uit verschillende onderzoeken. Zo rekent het CBS een aftrek van 2,6 Citopunt wanneer de ouders in de schuldsanering zitten. Uit ervaringen van mbo-docenten blijkt dat studenten met schulden vaker afwezig zijn, te moe zijn door veel werken, weinig aandacht aan school besteden, hun studiekosten moeilijk kunnen betalen of zelfs stoppen met school. Om het effect van deze pijler te bereiken is het belangrijk dat scholen meedoen met onze beweging. Het belang voor de school ligt daarin dat financiële zorgen de leerprestaties beïnvloeden en dat uitval kan worden voorkomen. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1.

De gemeente motiveert basis- en middelbare scholen om aan te sluite ij de jaa lijkse Week van het geld geo ga isee d doo ministerie van Financiën (Wijzer in geldzaken).

2.

3.

Op de website jongerenwerkbuch.nl (www.jongerenwerkbuch.nl) meer aandacht besteden aan financiële vragen voor jongeren. Onderwerpen die aanbod kunnen komen zijn bijvoorbeeld; sparen, werken, financiële planning en waar kun je terecht met persoonlijke vragen. Bestuurlijke commitment om te komen tot een armoede akkoord met scholen. Scholen zijn een belangrijke schakel om de keten van de gevolgen van opgroeien in armoede te doorbreken. Zo lopen steeds minder kinderen kansen op ontwikkeling mis.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen

Gemeente Bergen, bestuurlijk niveau

6

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

4.

Jaarlijks een (digitale) bijeenkomst organiseren voor professionals en vrijwilligers om financiën bespreekbaar te maken met jongeren en hun ouders en de verborgen signalen.

Wat gaan we doen?(op de lange termijn 2022- 2023) Wat gaan we doen? 1. Middelbare scholen in de gemeente Bergen motiveren om te pa ti ipe e i ee right to Challenge met betrekking tot financiële vraagstukken van jongeren. 2. Het jongerenwerk op scholen zichtbaar maken als aanspreekpunt voor leerlingen met financiële problemen. Het jongerenwerk kan, wanneer nodig, zorgen voor een warme overdracht naar Sociaal Team of Sociaal.nl of het maatschappelijk werk. 3. Als basis- e /of iddel a e s hole de Week a het geld ille uitbreiden met financiële educatie, ondersteunt de gemeente hierbij.

Wisselend Sociaal Team en Stichting Welzijn Bergen

Wie pakt het op? Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen

Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen

Effect: Jongeren beginnen schuldenvrij aan het volwassen leven Waarom is dit belangrijk? Vanaf de leeftijd van 18 hebben jongeren grotere financiële verantwoordelijkheden. Zo moeten ze zelf verzekeringen afsluiten en toeslagen aanvragen. Maar ook mogen ze vanaf nu lenen en abonnementen afsluiten én zijn ze aansprakelijk voor hun eigen schulden. Niet alle jongeren weten at ze oete egele als ze o de . Of eseffe elke isi o s ze lope als ze o e sta dig omgaan met leningen of abonnementen. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1. Onderzoeken van de mogelijkheden om de financiële gevolgen van 18 jaar worden 3 maanden voor de verjaardag kenbaar te maken aan de jongere, bijvoorbeeld door het gebruik van een checklist van 17 naar 18 of via een website. En een herhaling van de boodschap op de verjaardag met een verjaardagskaart. 2. Financiën wordt onderdeel van het nieuwe werkproces voor 17-jarige in het perspectiefplan wat de jeugdconsulent opstelt. Het perspectiefplan wordt (indien nodig) besproken in een platform voor complexe problematiek. 3. Bij jongeren tussen de 16 en 27 jaar verandert er veel in hun leven. De wetgeving op de leefdomeinen onderwijs, werk en inkomen, zorg, wonen en veiligheid veranderen mee. Met het jongerenloket/jongerenpunt 2.0 onderzoeken welke financiële dienstverlening nodig is voor de jongeren. 4.

Met de middelbare scholen in de gemeente Bergen en evt. met de omliggende MBO scholen onderzoeken op welke manier aandacht wordt gegeven aan de overgang 18-/18+. Voor het onderwijs zijn e s hille de o de ijsp og a a s g atis es hik aa gesteld o jongeren te ondersteunen, door onder andere ministerie van Onderwijs en Welzijn, Nibud en NJI. – aanbod in beeld brengen en actief aanbieden aan het onderwijs.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen, Projectgroep rondom 18

Gemeente Bergen, kwaliteitsmedewerk ers Jeugd en Participatiewet Gemeente Bergen, domein SamenLeven

Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. jongerenloket / jongerenpunt 2.0

7

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Effect: Iedereen kan meedoen Waarom is dit belangrijk? In de gemeente Bergen groeien ongeveer 280 kinderen en jongeren op in armoede2. Opgroeien in armoede of een schuldensituatie heeft een grote impact op de ontwikkeling van een kind. Kinderen die in armoede leven ervaren stress, minder steun van hun ouders, leven met meer onzekerheid en zien minder toekomstperspectief. Meedoen met klas- en leeftijdsgenoten is erg belangrijk voor het welzijn en de ontwikkeling van deze kinderen en jongeren. Maar juist het meedoen wordt bemoeilijkt door te weinig geld voor sportlidmaatschap, verjaardagscadeautjes/-feestje of een fiets om mee naar school te gaan. Het is belangrijk om aandacht te hebben voor kinderen en jongeren die zich in deze situatie bevinden. De gemeente Bergen heeft een aantal regelingen en voorzieningen voor deze kinderen en jongeren, om zo het meedoen te vergemakkelijken. Dit zijn de zogenoemde minimaregelingen. Voor kinderen van 0 tot 18 jaar is er het Jeugdfonds Sport & Cultuur, dat een vergoeding kan geven voor het lidmaatschap van een club en de benodigde kleding of andere spullen, de regeling maatschappelijke participatie. Op dit moment maakt minder dan 40% van de 300 kinderen die opgroeien in armoede, gebruik van deze regelingen.

Daarnaast kunnen specifieke doelgroepen ook terecht bij Stichting Babyspullen, de Voedsel- en Kledingbank, Stichting Jarige Job en het Nationaal Fonds Kinderhulp (0 tot 21 jaar). De situatie in Bergen:

Uit: Rapportage Volwassenenmonitor 2016 Bergen, GGD Hollands Noorden

Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1.

2.

2

Duidelijk overzicht en inzicht in het aanbod en toegang van landelijke en gemeentelijke regelingen. Voorbeelden van regelingen zijn Jeugdfonds Sport & Cultuur, Bijzondere bijstand, maatschappelijke participatie, de kledingbank, Stichting Babyspullen en de Voedselbank. De landelijke regelingen voor kinderen zijn gebundeld in SAM&3. De landelijke en gemeentelijke regelingen en voorzieningen makkelijk vindbaar plaatsen op de website van de gemeente Bergen. Onderzoeken welke ICT ondersteuning passend is, bijvoorbeeld www.checkwaarjerechtophebt.nl of www.berekenuwrecht.nl of een vergelijkbaar instrument.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen, afdeling communicatie

Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. afdeling communicatie en Functioneel beheerder

Minimascan juli 2020, Stimulansz

3

Sam& is een samenwerkingsverband van Leergeld Nederland, Jeugdfonds Sport & Cultuur, Nationaal Fonds Kinderhulp en Stichting Jarige Job. Samen bieden wij één portaal waar ouders en intermediairs een aanvraag kunnen doen voor de voorzieningen die de organisaties bieden.

8

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

3.

Inzetten van verschillende vormen van communicatie om de verschillende doelgroepen te bereiken, bijvoorbeeld in kranten, internet, gemeentelijke pagina. Communicatie passend bij de doelgroep.

Gemeente Bergen, afdeling communicatie

4.

Aansluiten bij de ontwikkelingen van de Snelbalie. Hierbij kunnen gezinnen met kinderen in de bijstand een verkort aanvraagformulier van de minimaregelingen invullen en opsturen. De ontwikkelingen van de snelbalie en bv checkwaarjerechtophebt moeten elkaar versterken. Jeugdfonds Sport en Cultuur hanteren een outreachende werkwijze om meer kinderen te bereiken door het inzetten van intermediairs.

Gemeente Bergen, Participatiewetconsu lent

5.

6.

7.

Sociaal.nl verwijst gezinnen actief door naar de landelijke en gemeentelijke regelingen voor huishoudens met een laag inkomen in de gemeente Bergen. Bij de beoordeling van een aanvraag levensonderhoud wordt direct Sociaal Team/ onderzocht of een inwoner aanspraak kan maken op één van de Rechtmatigheidsconsu landelijke en gemeentelijke regelingen en voorzieningen. lent

Wat gaan we concreet doen? (op de langere termijn 2022-2023) Wat gaan we doen? 1. Middelbare scholen in de gemeente Bergen motiveren om te pa ti ipe e i ee right to Challenge 4 met betrekking tot financiële vraagstukken van jongeren. 2. Het jongerenwerk is zichtbaar op scholen als aanspreekpunt voor leerlingen met financiële problemen. Het jongerenwerk kan, wanneer nodig, zorgen voor een warme overdracht naar Sociaal Team of Sociaal.nl. 3. Onder de jongeren die opgroeien in armoede onderzoeken of de gemeentelijke minimaregelingen en het aanbod van Jeugdfonds Sport & Cultuur aansluit bij de doelgroep.

4

Jeugdfonds Sport en Cultuur i.s.m. buurtsportcoaches en intermediairs Sociaal.nl

Wie pakt het op? Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen Jongerenwerk Stichting Welzijn Bergen Gemeente Bergen, jongerenraad i.s.m. project All-in.

https://vng.nl/artikelen/praktijkvoorbeelden-wat-zijn-uw-ervaringen

9

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Verbinden in pijler 1: Een schuldenvrije start De actie-agenda is samen met partners tot stand gekomen en wordt ook uitgevoerd in samenwerking met de partners in het sociaal domein. In de eerste pijler werken we samen met de volgende partners:  Onderwijs (basis- en middelbare school en MBO): Om jongeren voor te bereiden op de financiële uitdagingen die zij tegen gaan komen als (jong)volwassene, is het belangrijk dat zij leren praten over geld en leren omgaan met geld. De scholen (basis en middelbaar) zijn hierin een belangrijke schakel.  Professionals en vrijwilligers: Voor professionals en vrijwilligers in de gemeente Bergen moet het bespreken van geldzorgen en schulden met jongeren en hun ouders de normaalste zaak van de wereld zijn. We trainen, informeren, faciliteren en ondersteunen professionals en vrijwilligers hierbij.  Binnen deze pijler heeft Jongerenwerk en Jeugdfonds Sport en Cultuur een belangrijke functie.

Verantwoorden pijler 1: Een schuldenvrije start Prestatie-indicatoren: De voortgang van pijler 1 wordt gemonitord aan de hand van een aantal indicatoren. Deze indicatoren worden jaarlijks gemonitord in de nieuw op te zetten schuldenmonitor. 1. 2. 3.

4.

5.

Indicator: 30% van de basis- en middelbare scholen in de gemeente Bergen hebben in 2023 financiële educatie opgenomen in hun curriculum in 2023. Jongeren weten waar ze terecht kunnen met hun vragen over financiën of financiële zorgen. Deze vragen opnemen in de vragenlijst van de GGD. Het aantal aanvragen én toekenningen voor minimaregelingen door jongeren in de gemeente Bergen is toegenomen van 22% naar 40% in 2023. Het aantal aanvragen én toekenningen voor ondersteuning van Jeugdfonds Sport en Cultuur is procentueel toegenomen van 36% naar 60% in 2023. Het aanbod van de gemeentelijke minimaregelingen is geëvalueerd met de doelgroep in 2023.

Verantwoordelijk: Gemeente, onderwijsbeleid Gemeente Bergen i.s.m. GGD Gemeente Bergen

Jeugdfonds Sport en Cultuur Jongerenraad

10

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Begroting In deze paragraaf is terug te vinden welke extra werkzaamheden er nodig zijn om de effecten in deze pijler te realiseren. Deze werkzaamheden zijn eerder beschreven in de actiepijler. Wat

Nodig

Scenario s

(Digitale) bijeenkomst voor vrijwilligers en professionals in het sociaal domein organiseren, om te bespreken hoe financiën bij jongeren, vooral bij de overgang van 18- naar 18+ bespreekbaar te maken. Communicatie richting de jongere wanneer hij/zij 18 jaar wordt.

Organisator, communicatie, applicatiebeheer, ruimte, materiaal, inzet personeel, programma

Variërend fysiek en digitaal.

€ 1.000

Een contentplan en implementatie inclusief materiaal Aansluiten bij project Rondom 18

gemeente BRP en communicatie

€ .750

Overzicht maken van de gemeentelijke en landelijke regelingen en voorzieningen, bijvoorbeeld aanbod van Jeugdfonds Sport & Cultuur voor voorlichting aan inwoners en partners. Onderzoeken of het inzetten van de snelbalie in combinatie met bv checkwaarjerechtophebt of berekenuwrecht de toegang en het gebruik vergroot Inzetten van een checkwaarjerechtophebt inclusief o pag e ‘o dko e i de gemeente Bergen om regelingen onder de aandacht te brengen Onderzoeken of de gemeentelijke minimaregelingen en het aanbod van Jeugdfonds Sport & Cultuur aansluiten bij de doelgroep. Opzetten van de schuldenmonitor om de voortgang te monitoren

Domein SamenLeven ism communicatie

Onder voorbehoud van offerte € 4.500 € 1.500

Inzet personeel

Inzet personeel voor afstemming met de oa Participatiewetconsulent, functioneel beheerder, communicatieadviseur/medewerker, en externe partijen als Centric Begeleiding van de jongerenraad bij het onderzoek / Deelname aan All-in project.

Kosten

€ 15.000 (1stejaar), daarna €4.200 Via interne klussen/jongerenraad/ project All-In

€ .500

Afstemming intern en samenwerkingspartners over het aanleveren van data.

€ 6.000

Totale kosten Pijler 1: Een schuldenvrije start

€ 31.250

11

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Pijler 2: Op tijd erbij!! Schulden hebben de slechte eigenschap om (ineens) explosief te groeien. Tijdig hulp bieden voorkomt dat de schuld groeit, andere problematiek escaleert en de inwoner in een vicieuze cirkel terecht komt. De pijle Op tijd erbij!! gaat over het tijdig signaleren van (dreigende) betaalachterstanden en het actief benaderen van inwoners en hen hulp bieden. Per 1 januari 2021 is dit een wettelijke taak van de gemeenten. Met deze pijler wordt eveneens voor een groot deel invulling gegeven aan de wetswijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening per 1 januari 2021. Op tijd erbij! is geslaagd als: 1. de financiële problemen vroegtijdig gesignaleerd worden; 2. er (proces)afspraken zijn gemaakt met de vaste-lasten-partijen om achterstanden te signaleren; 3. er zicht op de onzichtbare schuldenaar komt; en 4. inwoners aanvaarden de hulp die naar aanleiding van de vroegsignalering tot stand komt; 5. de hoogte van de gemiddelde schuldenlast en het gemiddeld aantal schuldeisers daalt. 6.

Uit: Rapportage Volwassenmonitor 2016 Bergen, GGD Hollands Noorden

Effect: Vroegsignalering bij financiële problemen Wat is vroegsignalering? Vroegsignalering is het in een zo vroeg mogelijk stadium in beeld brengen van mensen met financiële problemen om vroegtijdige hulpverlening mogelijk te maken door gebruik te maken van daadwerkelijke signalen en outreachende hulpverlening. Met vroegsignalering wordt tijdig contact met de inwoner gezocht, nog voordat het probleem te groot wordt en bijvoorbeeld de deurwaarder wordt ingezet. Vroegsignalering is een outreachende manier van werken, waarbij mensen proactief worden benaderd op basis van persoonlijke signalen, zonder dat zij zelf een hulpvraag hebben geformuleerd. Waarom is dat belangrijk? Het actief benaderen van mensen met betalingsproblemen en het aansluitend daarop aanbieden van hulp op maat, biedt een grote(re) kans voor een vroegtijdige en duurzame oplossing van de financiële problemen. De landelijke trend is dat ongeveer 10% van de mensen met problematische schulden zich meldt bij schuldhulpverlening, en dat vaak pas na 5 jaar in de schulden gezeten te hebben. Tegen die tijd is de schuldenlast en het aantal schuldeisers flink opgelopen. Door middel van proactieve vroegsignalering worden meer inwoners met financiële problemen sneller bereikt.

12

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

En als de inwoners sneller worden bereikt, zijn de financiële problemen waarschijnlijk relatief beter beheersbaar. De achterstanden zijn dan nog te overzien en de contacten met de crediteuren zijn niet vertroebeld door toezeggingen die uiteindelijk niet nagekomen konden worden. Ook hebben mensen dan nog relatief veel mentale ruimte tot helder denken, rationeel handelen en zelfcontrole. Vroegsignalering bij schulden wordt per 1 januari 2021 een wettelijke taak van de gemeenten5. De situatie in Bergen Om een beeld te krijgen van het aantal inwoners met financiële problemen hebben we gekeken naar de volgende cijfers: - Het CAK6 heeft in juni 2020 139 actieve wanbetalers, inclusief medeverzekerden zijn er 149 registraties voor de gemeente Bergen. Dit betekent dat 149 meerderjarige inwoners 6 maanden of langer de zorgpremie niet hebben voldaan. - In 2019 had de gemeente Bergen op 196 inwoners een terugvordering vanuit de Participatiewet. Hiervan ontvangen 97 inwoners nu nog een uitkering. De inschatting aan de hand van het bovenstaande is dat in de gemeente Bergen tussen de 150 en 200 huishoudens problematische schulden hebben. Daarvan hebben 22 huishoudens zich in 2019 gemeld voor een schuldregeling. Dit is tussen de 11% en 14 % van de huishoudens in de gemeente Bergen7. In 2019 hebben 51 huishoudens zich met een financieel vraagstuk bij het inloopspreekuur geldzaken gemeld.

De gemeente Bergen kent 13.736 huishoudens. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) De focus in het kader van vroegsignalering ligt op samenwerking met de Woningbouwvereniging Kennemer Wonen, energiemaatschappijen, PWN, SVB, de afdeling gemeentebelastingen en Univé zorgverzekeraar. Met de vast-lasten-partijen (Woningbouwvereniging Kennemer Wonen, energiemaatschappijen, PWN, CAK en Univé) ligt een wettelijke grondslag om gegevens uit te wisselen bij een achterstand van 2 tot 3 maanden. Hierdoor kunnen in een vroeg stadium gegevens uitgewisseld worden. Voor de andere partijen moeten convenanten opgesteld en afgesloten worden voordat gegevens gedeeld kunnen worden. Partners: 1.

2.

Schuldeiser Woningbouwvereniging Kennemer Wonen

Hoe is het nu? Kennemer Wonen meldt de problematische huurachterstanden bij Mee & de Wering om woningontruimingen te voorkomen. Er is een samenwerkingsovereenkomst ondertekend.

Woningbouwvereniging Kennemer Wonen

Kennemer Wonen meldt ontruimingen aan de gemeente Bergen & Sociaal.nl.

Hoe wordt het? De woningbouwvereniging meldt de a hte sta d ij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Vervolgens wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering. De woningbouwvereniging meldt de achterstand ij het Meldpu t etali gsa hte sta de . De asus wordt direct doorgezet naar Sociaal.nl in verband met een crisisinterventie. Het Sociaal Team wordt ingelicht en houdt regie op de casus.

5 https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/35316_wijziging_wet_gemeentelijke 6 CAK staat voor Centraal Administratie Kantoor. Het CAK registreert de achterstanden van zes maanden en langer bij de zorgverzekering. 7 Jaarverslag 2019, Sociaal.nl

13

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

3.

Waterbedrijf PWN

Waterbedrijven hebben sinds 1 juli 2018 op basis van de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van drinkwater de wettelijke plicht om wanbetalers voor eventuele afsluiting eerst aan te melden bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. Deze achterstand wordt gemeld bij Sociaal.nl. De inwoner krijgt een brief om contact op te nemen met de schuldhulpverlening.

4.

Energiemaatschappijen

Voor energieleveranciers geldt per 1 april 2018 op basis van de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van elektriciteit en gas en de Warmteregeling de wettelijke plicht om eerst een melding te doen bij de gemeentelijke schuldhulpverlening voordat de energie wordt afgesloten. Deze achterstand wordt gemeld bij Sociaal.nl. De inwoner krijgt een brief om contact op te nemen met de schuldhulpverlening.

5.

Achterstand Zorgpremie CAK

6.

Nieuwe CAK-meldingen

Sinds 2009 bestaat de wettelijke wanbetalersregeling zorgverzekering. In 2016 is er een ministeriële regeling gekomen met een modelovereenkomst waarin is opgenomen hoe zorgverzekeraars en gemeenten de uitstroom CAK kunnen organiseren. Op dit moment hebben 139 inwoners een bronheffing via CAK. Er wordt geen actie ondernomen om deze inwoners uit CAK te begeleiden. Er zijn op dit moment geen afspraken over vroegsignalering wanneer een inwoner een bronheffing krijgt van CAK.

7.

Univé

Univé stuurt lijsten met meldingen van betalingsachterstanden van 2 a 3 maanden op de zorgpremie naar de gemeente. De gemeente Bergen onderneemt nog geen actie op deze achterstandslijsten.

PWN meldt de achterstanden bij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Vervolgens wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering. De casus wordt direct doorgezet naar Sociaal.nl voor crisisinterventie bij dreigende afsluiting. Het Sociaal Team wordt ingelicht en houdt regie op de casus. De energiemaatschappijen melden de achterstanden bij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Vervolgens wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering. De casus wordt direct doorgezet naar Sociaal.nl voor crisisinterventie bij dreigende afsluiting. Het Sociaal Team wordt ingelicht en houdt regie op de casus. Sociaal.nl en/of Sociaal Team doen, geprioriteerd naar doelgroep, een dossieronderzoek op de 139 bronheffingen door CAK. Na dossieronderzoek een plan van aanpak maken bv aan de hand van een doelgroepbenadering. Sociaal.nl kan onder bepaalde voorwaarden de bronheffing op laten heffen.

Het meldpunt betalingsachterstanden vraagt iedere maand de CAK-meldingen op. Nieuwe meldingen worden besproken in het casusoverleg van het Sociaal Team. Het Sociaal Team heeft de regie. Univé meldt de achterstanden bij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Vervolgens wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering.

14

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

8.

Overige zorgverzekeraars

9.

SVB

Inwoners met een AOW-uitkering zijn door de gemeentelijke belasting opgemerkt als een kwetsbare groep. Wanneer op een uitkering van het SVB beslag wordt gelegd, is dat een signaal dat er financiële problemen zijn in het huishouden. De gemeentelijke belastingen onderneemt geen actie op deze groep.

10.

UWV pilot Ei de WW

De gemeente Bergen heeft tot de corona uitbraak deelgenomen aan de pilot Ei de WW . Doo de corona uitbraak ligt dit nu stil. Dit wordt weer opgepakt zodra het kan.

11.

Professionals en vrijwilligers in het sociaal domein

Naast de datagestuurde vroegsignalering is het belangrijk dat professionals en vrijwilligers in het sociaal domein (verborgen) signalen van financiële zorgen herkennen.

12.

ICT-ondersteuning voor vroegsignalering

De vroegsignalering wordt gestart aan de hand van een losse melding van achterstanden op vaste lasten. Op deze manier kan het meldpunt Betalingsachterstanden

In 2021 sluit de gemeente Bergen met de overige zorgverzekeraars een convenant om achterstanden te melden ihkv de wettelijke taak vroegsignalering. De zorgverzekeraar meldt de a hte sta de ij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Volge s wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering. De SVB zal voorafgaand aan de melding eerst zelf ondersteuning aanbieden aan haar klanten. Voordat SVB gegevens kan uitwisselen met het meldpunt betalingsachterstanden, moet een verwerkingsovereenkomst opgesteld worden. Na tekenen van de verwerkingsovereenkomst meldt SVB de betalingsachterstanden bij het Meldpu t etali gsa hte sta de . Vervolgens wordt de casus ingebracht bij het casusoverleg bij het Sociaal Team. Het Sociaal Team houdt regie op de casus. Sociaal.nl sluit aan bij de casusbesprekingen vroegsignalering. In een groepsbijeenkomst wordt de inwoner drie maanden voor het aflopen van de WW uitkering uitleg gegeven over de Participatiewet. Tijdens de evaluatie wordt gekeken naar de mogelijkheden om de samenwerking door te ontwikkelen bijvoorbeeld om inwoners actief te informeren over de gemeentelijke regelingen en voorzieningen.

2 bijeenkomsten voor vrijwilligers en professionals in het sociaal domein om te leren hoe je financiën en financiële zorgen bespreekbaar kunt maken. Daarnaast wordt de werkwijze van het meldpunt Betalingsachterstanden gepresenteerd. De bijeenkomsten worden georganiseerd door en voor het sociaal domein. Per 1-1-2021 wordt vroegsignalering een wettelijke taak van gemeenten. De verwachting is dat er een landelijk registratiesysteem komt, omdat schuldeisers hebben aangegeven

15

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

onderzoeken welke signalen bruikbaar zijn, welke managementgegevens belangrijk zijn en hoe de communicatie met sociaal teams het efficiëntst is.

de gegevens op één manier te willen aanleveren. Deze ontwikkeling volgen en onderzoeken welk systeem in het kader van vroegsignalering de gemeente Bergen het beste ondersteunt.

Meldpunt Betalingsachterstanden De gemeente Bergen ontvangt alle meldingen in het kader van vroegsignalering, behalve de CAK meldingen, bij het Meldpunt Betalingsachterstanden. Dit meldpunt bespreekt de melding in het Sociaal Team. Daar wordt gekeken of de inwoner bekend is binnen het Sociaal Team en wordt afgestemd wie met de inwoner contact opneemt. Het idee is dat de inwoner vervolgens thuis bezocht wordt en hulp krijgt aangeboden. Rekening houdende met de beperkende maatregelen die door de Covid-19 crisis gelden wordt gekeken naar een andere passende benadering, bijvoorbeeld telefonisch, met persoonlijke brief/kaart, beeldbellen, etc. Dit is maatwerk per individuele situatie. Op iedere enkelvoudige, serieuze melding wordt actie ondernomen, wanneer de capaciteit dat toelaat. Bij krappe personele bezetting kan bij het selecteren van signalen gekeken worden naar de hoogte van de achterstand en de kwetsbaarheid van de groep (bijvoorbeeld een gezin met kinderen) en het soort melding (bijv. huurachterstand). De hulp is er in de eerste plaats op gericht om betalingen van de lopende termijnen te hervatten. Vervolgens wordt geprobeerd een regelingen te treffen voor het betalen van de achterstanden en worden ook de oorzaken van de financiële problematiek aangepakt.

Het werkproces voor het Meldpunt Betalingsachterstanden moet uitgeschreven worden. Landelijk wordt er steeds meer informatie gedeeld tussen gemeenten op https://vroegsignaleringshv.nl/. Bestandsanalyse Aan het einde van 2020 vindt er een bestandsanalyse van alle signalen in het kader van vroegsignalering plaats; zijn de inwoners bekend in het sociaal domein, zijn er bepaalde doelgroepen oververtegenwoordigd, hoeveel nieuwe signalen komen er per maand binnen, etc. Daarnaast wordt de werkwijze met de betrokken partijen geëvalueerd: met het Sociaal Team, de woningbouwvereniging, etc. Na deze bestandsanalyse wordt het werkproces van vroegsignalering doorontwikkeld.

16

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Wat gaan we daarvoor doen? op de langere termijn (2022 - 2023) Wanneer de vroegsignalering met de bovenstaande partijen loopt, geëvalueerd en doorontwikkeld is, worden de signalen in 2022 – 2023 uitgebreid met de onderstaande partijen:

1.

2.

3.

4.

Wat gaan we doen? Beslag op bijstand Deurwaarders nemen in verband met inkomensbeslag contact op met de sociale dienst met vragen over onder meer de hoogte van de bijstandsuitkering. Het Sociaal Team grijpt het signaal aan om met de inwoner in gesprek te gaan en ondersteuning te bieden bij de financiële problemen. Het advies is om de signalen door te geven aan het Meldpunt Betalingsachterstanden. Het landelijk beeld is dat ongeveer 20% van de bijstandsgerechtigden op enig moment in het jaar beslag op de uitkering heeft. Achterstand gemeentelijke belastingen. Het niet-betalen van gemeentelijke belastingen kan een signaal zijn dat er financiële problemen zijn. Belastingplichtigen met een openstaand saldo worden actief benaderd en signalen worden doorgegeven aan het Meldpunt Betalingsachterstanden. Tegelijkertijd wordt de belastingplichtige deelname aan de automatische incasso en/of een betalingsregeling aangeboden. In sommige gevallen kan dit ook leiden tot een verzoek om kwijtschelding. Beslag op salaris Beslaglegging op het salaris is een signaal dat er financiële problemen zijn in het huishouden. Verder geldt dat in bedrijven met relatief lage salarissen de kans op financiële problemen bij werknemers extra groot is. Denk bijvoorbeeld aan een SW-bedrijf, schoonmaak- en afvalverwerkingsbedrijven, etc. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat ee e k e e et s hulde de e kge e € .

kost. In 2022-2023 gaan we de vroegsignaleringsaanpak uitbreiden met beslagmeldingen bij werkgevers. Hiervoor moet het gesprek met de grotere, regionale werkgevers gestart worden en lokaal met bijv. ondernemersverenigingen en het werkgeversservicepunt. Energietransitie We zijn aangesloten bij de stuurgroep Aardgasvrije Wijken BUCH breed. Voor huishoudens met een laag inkomen of schuldenproblematiek is het moeilijk om de hoge energielasten te blijven betalen en hun gedrag te verduurzamen. Binnen de stuurgroep wordt specifiek aandacht gevraagd voor de inwoners met een laag inkomen en/of alleen e oge i de ste e en de stapeling van kosten. Naast het verduurzamen van de woningvoorraad wordt ook in gezet om het bewustzijn van de gevolgen van het eigen gedrag te vergroten.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen, Sociaal Team

Cocensus i.s.m. Gemeente, Sociaal Teams

Meldpunt Betalingsachterstanden

Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. Stuurgroep Aardgasvrije Wijken BUCH

17

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Ve i de pijle

: Op tijd e ij!

Om bepaalde gegevens met elkaar te mogen delen, zijn samenwerkingsovereenkomsten nodig. Deze samenwerkingsovereenkomsten zijn al in gebruik, bijvoorbeeld in de gemeente Almere. De gemeente Bergen heeft een trekkersrol in de totstandkoming van deze samenwerkingsafspraken. De NVVK werkt op dit moment aan landelijke convenanten voor gemeenten. Naar verwachting zijn per 1 september 2020 de eerste convenanten gesloten8. De gemeente Bergen kan deze landelijke convenanten inzetten in het kader van vroegsignalering. Een warm huis is het uitgangspunt bij vroegsignalering in 2020 -2021. Dit volgt ook uit de wetswijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Door de woningbouwvereniging, de energiemaatschappijen, het waterbedrijf, de zorgverzekeraar en eventueel de afdeling gemeentelijke belastingen erbij te betrekken, bereiken we dit uitgangspunt. Vroegsignalering is erop gericht om het reguliere betaalverkeer zo snel mogelijk weer te hervatten, inwoners financieel vaardig te maken en te houden en ervoor zorgen dat het financiële huishoudboekje spoedig weer op orde is. Daarvoor is samenwerking met verschillende partijen in het sociaal domein van belang. In de tweede pijler werken we samen met de volgende partners:  Vaste-lasten-partijen: Woningbouwvereniging Kennemer Wonen, energiemaatschappijen, PWN, CAK en zorgverzekeraars zijn een belangrijke schakel in de vroegsignalering.

Zij geven de signalen door aan het meldpunt Betalingsachterstanden en geven een akkoord aan de betalingsafspraken.  Binnen deze pijler heeft het Sociaal Team, Sociaal.nl en MEE & de Wering een belangrijke functie.

8 https://vroegsignaleringshv.nl/signalen/#landelijk-convenant

18

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Ve a t oo de pijle

: Op tijd e ij!

De voortgang van pijler 2 wordt gemonitord aan de hand van een aantal indicatoren. Deze indicatoren worden jaarlijks gemonitord in de schuldenmonitor. Indicator:

1.

Het aantal meldingen van betalingsachterstanden of beslag op inkomen, per melder, neemt jaarlijks af vanaf 2022.

2.

Het aantal meldingen van betalingsachterstanden waarop geen actie wordt ondernomen door het Meldpunt Betalingsachterstanden, incl. de reden. Het aantal meldingen van betalingsachterstanden waar het Meldpunt Betalingsachterstanden contact heeft gezocht met de inwoner, maar geen contact tot stand is gekomen, met reden: niet thuis, weigering, verhuisd/onbekend op adres. Het aantal meldingen van betalingsachterstanden waar het Meldpunt Betalingsachterstanden actie heeft ondernomen, met resultaat: hervatten betaling, doorverwijzing s huldhulp e le i g of a de e hulp e le i g, a de s l… Het aantal meldingen van betalingsachterstanden waarin het Meldpunt Betalingsachterstanden geslaagd is in het contact: er is een diagnose, een Plan van Aanpak en waar nodig een overdracht naar sociaal.nl. Het aa tal ieu e meldingen van inwoners met betalingsachterstanden die nog niet bekend zijn bij Sociaal Team en Sociaal.nl. Aantal CAK-meldingen in verband met achterstanden bij de zorgverzekering is eind 2022 gehalveerd ten opzichte van juli 2020. Bij Sociaal.nl melden zich met toenemende mate mensen uit een nieuwe doelgroepen, bijvoorbeeld (ex) ZZP-ers en ondernemers, ouderen, jongeren, etc.. Gemeten vanaf 2020. Bij Sociaal Teams neemt het aantal financieel gerelateerde vragen ieder jaar toe. Het aantal communicatie-uitingen over financiële zorgen en schuldhulpverlening is 6 tot 8 keer per jaar.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9. 10.

11.

Met de (nieuwe) samenwerkingspartners zijn in het kader van de vroegsignalering procesafspraken gemaakt in 2020 met een uitloop naar 2021.

12.

Uitkomsten van het cliëntervaringsonderzoek Schuldhulpverlening

Mogelijkheid om te volgen: Ja Nee, wat nodig --Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem --Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem --Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem ----

Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem

---

Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem

---

Tot 2022 in Excel bestand daarna ICT-systeem

Ja

---

Via jaarcijfers Sociaal.nl

Ja ---

I.s.m. communicatie content plan opstellen Convenanten tekenen en verwerkingsoveree nkomsten opstellen (1-1-2021 ingeregeld via wetgeving)

Ja

19

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Begroting In deze paragraaf is terug te vinden welke extra werkzaamheden er nodig zijn om de effecten in deze pijler te realiseren. Deze werkzaamheden zijn eerder beschreven in deze actie pijler. Wat

Nodig

Scenario s

(Digitale) bijeenkomst voor vrijwilligers en professionals in het sociaal domein om te leren hoe je financiën en financiële zorgen bespreekbaar kunt maken. De bijeenkomst wordt georganiseerd door en voor het sociaal domein. In beeld brengen, samenbrengen en versterken van een netwerk van preventie in de schuldhulpverlening.

Organisator, communicatie, applicatiebeheer, ruimte, materiaal, inzet personeel, programma

Variërend fysiek en digitaal.

Opzetten van het Meldpunt Betalingsachterstanden Om de vroegsignalering handen en voeten te geven is er menskracht nodig om data vast te leggen, voor regievoering en om contact met inwoners te zoeken na een melding van achterstanden in betalingen. Een dossieronderzoek uitvoeren op de 139 bronheffingen door CAK. Na het dossieronderzoek een plan van aanpak maken, bijvoorbeeld aan de hand van een doelgroepbenadering.

Uitvoeren plan van aanpak om met inwoners een oplossng te zoeken voor de bronheffingen door CAK Q4 2020 en Q4 2021 bestandsanalyse van de meldingen en afhandeling in het kader van de vroegsignalering en doorontwikkeling.

Inzet personeel & netwerkpartners, ruimte, overeenkomsten, werkafspraken Inzet personeel, overeenkomsten, werkafspraken Elke melding kost 7 uur om af te handelen

Onderzoeken van mogelijke Het onderzoek vraag inzet innovatieve samenwerking met bv van personeel, overeenUWV en de energietransitie. komsten, werkafspraken Totale koste Pijle Op tijd erbij!

€ 1.000

€ .

60 uur schaal 10

€ 4.500

Schatting op basis van pilotgemeenten 30 meldingen per jaar

€

.

€ .

Na dossieronderzoek evt. Sociaal.nl inschakelen om betalingsregeling met CAK te treffen. Sociaal.nl is gemandateerd. Plan maken kost tijd en inzet personeel. Inzet personeel en trajecten Sociaal.nl Kennis en ervaring i.h.k.v. vroegsignalering om te komen tot een format voor effectieve vroegsignalering.

Kosten

pm

Personele inzet, analyse, plan, uitvoering.

€ .250

20 uur

€ .500 € 23.250

20

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Pijler 3: Adequate oplossing en innovatie De s hulde p o le atiek is at je oe t ee i ked p o le . Ee aagstuk aa ij de oo zaken vaak onderling afhankelijk zijn, meerdere partijen betrokken zijn en er geen duidelijke oplossing voor handen is. Bovendien is het een sociaal probleem dat vaak vraagt om gedragsverandering. De gemeente Bergen heeft de afgelopen jaren de schuldhulpverlening doorontwikkeld samen met haar partners als Sociaal Team, MEE & De Wering en Sociaal.nl. Sociaal.nl participeert in het Sociaal Team met het inloopspreekuur Geldzaken, casusoverleg en voert de gemeentelijke schuldhulpverlening uit. Ondanks deze extra inspanningen om de toegang te vergemakkelijken, melden zich niet meer inwoners met financiële problemen. In deze pijler worden acties uitgewerkt om inwoners met (problematische) financiële problemen eerder en beter te kunnen begeleiden naar een schuldenvrij leven. Om deze pijler vorm te geven hebben we met 4 inwoners een klantreis doorlopen. De opbrengsten van deze klantreizen zijn verwerkt deze pijler. Voor een adequate schuldhulpverlening in de gemeente Bergen is het volgende nodig: 1. Een laagdrempelige en brede toegang tot schuldhulpverlening 2. Uitbreiding van de producten en diensten in de schuldhulpverlening 3. Het bieden van nazorg gericht op een duurzame financieel gezonde toekomst 4. Gericht inzetten van innovaties

Effect Laagdre pelige e brede toegang Waarom is dit belangrijk? Landelijk gezien heeft één op de vijf huishoudens (20%) een dusdanige betalingsachterstanden dat er sprake is van betalingsproblemen. Iets meer dan de helft heeft lichte betalingsproblemen (800.000). Het overige deel heeft ernstige problemen (555.000)9. Het duurt gemiddeld 5 jaar voordat een inwoner met financiële problemen hulp zoekt voor zijn/haar situatie. Schaamte, schuld en stress zijn de grootste oorzaken van de late hulpvraag. In 2019 zochten landelijk 89.152 mensen hulp voor hun schulden. Wanneer de inwoner zich (uiteindelijk) meldt voor schuldhulpverlening, treft hij in principe een procesgestuurde dienstverlening aan. De vraag en het aanbod sluit hierdoor niet altijd goed aan. Met als gevolg dat gemiddeld 50% uitvalt en niet tot een schuldregeling komt10. Door de schuldhulpverlening laagdrempelig en persoonsgericht vorm te geven, melden inwoners met financiële zorgen zich eerder en blijft de uitval gedurende het traject beperkt11. I pijle Op tijd erbij! o dt a tief i gezet o de i o e sneller te bereiken. Na het gesprek in pijler 2 stroomt een deel door naar de schuldhulpverlening. Het is belangrijk dat het vervolg van de hulpverlening aansluit bij de vraag van de inwoner.

9 https://www.nibud.nl/wp-content/uploads/Factsheet-rondkomen-en-geldproblemen-2018-pdf.pdf 10 https://www.divosa.nl/pdf/--_--de-wegen-naar-een-schuldenvrije-toekomst/pagina.pdf 11 https://www.schouderseronder.nl/publicaties/onderzoek-naar-beleving-burgers-naar-stabilisatiefase

21

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

De situatie in Bergen: De gemeente Bergen heeft haar schuldhulpverlening opengesteld voor alle inwoners. In haar beleid heeft de gemeente Bergen opgenomen dat iedere inwoner, ook de (ex) ZZP-er zich kan melden voor een schuldregeling. Het inloopspreekuur Geldzaken van Sociaal.nl wordt op verschillende locaties gehouden. Bij het ee ste gesp ek hoeft de i o e gee e ijsstukke ee te e e . Daarmee ontstaat een laagdrempelig toegang tot de dienstverlening.  51 huishoudens met financiële zorgen hebben zich in 2019 gemeld bij het inloopspreekuren Geldzaken.  22 huishoudens hebben zich gemeld bij Sociaal.nl voor een schuldregeling in 2019.  In 2019 zijn de schuldeisers bij 22 huishoudens akkoord gegaan met de schuldsanering.  De gemiddelde schuldenlast in 2019 bij aanvraag s huldhulp e le i g ed aagt € 41.312 en is verdeeld over 10 schuldeisers. Het laagdrempelige beleid en de brede toegang van schuldhulpverlening hebben nog niet geleid tot meer aanvragen schuldhulpverlening. Naast de vroegsig ale i g i pijle Op tijd erbij! zijn nog een aantal aanvullende acties nodig om te komen tot een laagdrempelige brede toegang van de schuldhulpverlening. Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1.

Jaarlijks een (digitale) bijeenkomst organiseren voor professionals en vrijwilligers in het sociaal domein over de mogelijkheden van schuldhulpverlening en de toeleiding naar de schuldhulpverlening. 2. Een duidelijkere vermelding op gemeentelijke pagina en andere media met informatie over schuldhulpverlening in begrijpelijke taal (B1 niveau) 3. Succesverhalen delen via verschillende communicatiekanalen om de mogelijkheden en kansen van schuldhulpverlening inzichtelijk te maken. De gemeente is aangehaakt bij de la delijke a pag e Ko jij e uit? e deelt de e hale a deze a assadeu s e gaat op zoek naar lokale ambassadeurs (ervaringsdeskundigen). 4. Sociaal.nl evalueert met iedere nieuwe aanmelding voor schuldhulpverlening zijn/haar zoektocht naar ondersteuning bij de financiële zorgen; aan wie de inwoner hulp gevraagd, op welke instanties gesproken etc. Met deze informatie kan de toegang tot schuldhulpverlening verder verbeterd worden. 5. Bedenk interventies voor kritieke momenten. Denk o.a. aan: eerst ruimte geven aan het verhaal, emoties bespreken, verduidelijking brieven en website (taalniveau B1) en proactieve informatie over proces. 6. Het doel en succescriteria van aanmelding en stabilisatie herformuleren met bijbehorende management age e kpi s.

Jaarlijks met Sociaal.nl evalueren op resultaten en verbetervoorstellen maken om de inwoners een persoonsgerichte aanpak te kunnen bieden, om uitval te voorkomen.

Wie pakt het op? Sociaal.nl i.s.m. de Sociaal Teams Gemeente Bergen, afdeling communicatie Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. Sociaal.nl, MEE & De Wering, communcatie. Sociaal.nl

Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. Sociaal.nl Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. Sociaal.nl, Sociaal Team en MEE & De Wering.

22

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Wat gaan we concreet doen? (op de lange termijn 2022-2023) Wat gaan we doen? 1. De toegang van de schuldhulpverlening mede laten evalueren door de ervaringsdeskundigen die geworven zijn in Pijler 2: Op tijd erbij!

2.

Onderzoeken of het mogelijk is om een centrale plek te organiseren, zowel fysiek als een online. Een informatiepunt voor alle vragen over financiën in de gemeente Bergen. Dit kan meegenomen worden in het onderzoek door de ervaringsdeskundigen.

Wie pakt het op? Gemeente Bergen, domein SamenLeven i.s.m. projectgroep preventie en vroegsignalering Projectleider doorontwikkeling Sociaal Teams, Gemeente Bergen, domein SamenLeven

Effect: Effectieve inzet van de producten in de schuldhulpverlening Waarom is dit belangrijk? Sociaal.nl zet de volgende producten in om de schulden te saneren: - Intake en stabilisatiefase - Schuldregeling in de vorm van schuldbemiddeling - Afgifte WSNP12 (verklaring 285 FW en verzoekschrift art 284 Fw) - Budgetbeheer - Sociaal.nl maakt, indien nodig, gebruik van de wettelijke instrumenten in de minnelijke schuldregeling; dwangakkoord, moratorium en voorlopige voorzieningen. Uit de klantreis kwam naar voren dat het (gevoelsmatig) lang duurt voordat de schuldregeling wordt opgestart. Sociaal.nl saneert schulden door middel van een schuldbemiddeling. In 2018 duurde het 5 maanden voordat een schuldbemiddeling tot stand kwam. Voor de inwoner is dit een onzekere periode wat uitval tot gevolg heeft. De doorlooptijd van een schuldregeling kan op 2 manieren verkort worden: 1. Inzetten van het saneringskrediet. Sociaal.nl saneert schulden door middel van schuldbemiddeling. Bij een schuldbemiddeling duurt het lang voordat de inwoner weer financieel zelfstandig wordt. Dit heeft voor- en nadelen. Sommige inwoners vinden deze lange afhankelijkheid vervelend wat leidt tot uitval in het traject. Met een schuldsanering worden de schulden afgekocht door middel van een saneringskrediet. Door een saneringskrediet wordt de inwoners sneller economische zelfstandig.

Er is immers één schuldeiser, saneringskrediet, om af te lossen. Dit verkleint de uitval in het traject. 2. Inzetten van het schuldenknooppunt. Het duurt vaak lang voordat een schuldregeling tot stand komt. De communicatie die hiervoor nodig is, is inmiddels een zeer tijdrovende klus geworden voor de schuldhulpverlener. Een van de oorzaken is dat schuldhulpverleners en schuldeisers op heel veel verschillende manieren met elkaar communiceren. De NVVK werkt aan een schuldenknooppunt. Via het Schuldenknooppunt kunnen schuldhulpverleners en schuldeisers op een uniforme manier digitaal berichten met elkaar uitwisselen. Dit verkort de doorlooptijden van de schuldregeling aanzienlijk, zodat de inwoner sneller zekerheid heeft. Dit voorkomt uitval.

12

https://www.bureauwsnp.nl/voor-burgers/brochures-en-folders/brochures

23

Op weg naar een schuldenvrij Bergen | 6 juli 2020

Wat gaan we concreet doen? (op de korte termijn 2020-2021) Wat gaan we doen? 1. Volgen van de ontwikkelingen van het landelijk garantiefonds saneringskrediet13 en waar mogelijk aansluiten. Het fonds biedt gemeenten en gemandateerde partijen (Sociaal.nl) de mogelijkheid om saneringskredieten in te zetten zonder borgstelling. 7. Onderzoeken welke voorwaarden en financiële consequenties (denk aan rente %) er zijn van een schuldregeling via de Kredietbank, als een traject via Sociaal.nl niet mogelijk is. 2. Volgen van de ontwikkelingen van het schuldenknooppunt14. Het doel van het schuldenknooppunt is om sneller tot een schuldsanering te komen. 3. Sociaal.nl zet budgetbeheer in zonder dat er een schuldregeling loopt. 4. Het doel en succescriteria van deze nieuwe producten formuleren met bijbehorende management age e kpi s. Jaarlijks met Sociaal.nl evalueren op resultaten en voorstellen maken om deze producten beter in te kunnen zetten. 5. Onderzoeken of de inloopspreekuren Geldzaken qua bereikbaarheid (locatie, tijd, inloop, etc.) aansluit bij de behoefte van de inwoner