bij 2021-01-06 huisvesting arbeidsmigranten.pdf

▪

Bedrijfssector: de meeste arbeidsmigranten zijn actief in de horeca, zakelijke dienstverlening en detailhandel. Een lager dan landelijk gemiddeld aandeel van de arbeidsmigranten is werkzaam via een uitzendbureau (32 procent). Uit de gesprekken halen we op dat arbeidsmigranten via een uitzendbureau veelal werken in de land- en tuinbouw, logistiek en industrie (zowel voedingsmiddelen- als metaalelektro).

▪

Verblijfsduur: de verblijfsduur van arbeidsmigranten is sterk afhankelijk van de sector waarin zij werkzaam zijn en loopt uiteen van enkele weken tot meer dan een jaar. Gemiddeld zien we dat 42 procent na een jaar nog economisch actief is, na twee jaar is dit 24 procent. Piekmomenten verschillen ook per sector: in de bollenteelt is mei tot november een drukke periode. In de land- en tuinbouw zijn dit vooral de oogstseizoenen (juni – augustus) en de industrie loopt vrijwel het hele jaar door met enkele piekmomenten rondom feestdagen.

Op basis van een drietal scenario’s is de verwachte ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten tot 2030 geprognotiseerd. Uit deze prognosescenario’s blijkt voor de regio Alkmaar dat het aantal arbeidsmigranten de komende tien jaar wederom verdubbeld tot een populatie van naar schatting 9.140 tot 13.240 werkzame arbeidsmigranten in 2030.

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

25

Vraag 2: Hoeveel arbeidsmigranten zijn woonachtig in de regio Alkmaar en hoe is hun huisvesting georganiseerd? Sluit de omvang van de vraag aan woon- en verblijfsmogelijkheden aan op het huidige aanbod? Op basis van BRP-registraties weten we dat in 2018 in elk geval 3.550 arbeidsmigranten woonachtig zijn in de regio Alkmaar. In 2010 ging het nog om 2.500 geregistreerd woonachtige arbeidsmigranten. Dit aantal is een onderschatting, omdat niet iedere arbeidsmigrant zich als inwoner bij de gemeente registreert. Wanneer we het aantal geregistreerde woonachtige arbeidsmigranten corrigeren, dan schatten we voor 2018 dat er daadwerkelijk 4.950 geregistreerde en niet-geregistreerde arbeidsmigranten in de regio Alkmaar wonen. Er zijn binnen de regio Alkmaar verschillende locaties waar grootschalige huisvesting voor arbeidsmigranten wordt georganiseerd. Dit zijn vergunde locaties voor tijdelijke huisvesting: op bedrijventerreinen in voormalige kantoorpanden, schoolpand en GGZ-instelling. Daarnaast zijn er in elk geval vier vakantieparken waar (soms wel, soms niet vergund) arbeidsmigranten tijdelijk gehuisvest worden. Een enkele uitzender noemt ook pensions en hotels als huisvestingslocatie voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Naast de grootschalige locaties vindt huisvesting plaats op het erf bij agrariërs en tuinders.

Er worden dan enkele tot enkele tientallen (tijdelijke) wooneenheden geplaatst waar arbeidsmigranten vooral in piekseizoenen dichtbij het werk gehuisvest kunnen worden. Uit de inventarisatie blijkt dat goed zicht op het totale aanbod voor buitenlandse werknemers ontbreekt. Er zijn veel minder plekken bekend dan er arbeidsmigranten in de BRP zijn geregistreerd. Omdat grote locaties vaak wel bekend zijn, is het aannemelijk dat het overig deel van de arbeidsmigranten in reguliere woningen zijn gehuisvest. Dat wordt onderschreven door de data uit de CBS Microdata en gesprekken met uitzenders en huisvesters. We zien vanuit de BRP-registraties in de CBS Microdata dat dit onder andere gebeurt in de volgende wijken: Overdie, De Hoef en Zuid in Alkmaar, de Edelstenenwijk, Stad van de Zon en Schilderswijk in Heerhugowaard en Noord-Scharwoude (gemeente Langedijk). Vraag 3: Huisvestingsopgave: welke huisvestingsvraag ligt er per groep arbeidsmigranten (short-, mid- en longstay)? De opgave in de regio Alkmaar is voor bestaande voorzieningen kwalitatief van aard (vervangingsopgave) en voor nieuwe voorzieningen kwantitatief van aard (uitbreidingsopgave). Er zijn een aantal locaties bekend waar grootschalige huisvesting wordt georganiseerd, maar deze zijn voornamelijk van tijdelijke aard. Een structurele, lange termijnoplossing ontbreekt nog. Met het oog op de

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

26

toenemende waarde die wordt gehecht aan kwaliteit vanuit de migranten, wordt het belang van het faciliteren van nieuwe, hoogwaardige huisvesting onderschreven. Zowel uit de cijfers als in de gesprekken komt naar voren dat een groot aandeel van arbeidsmigranten in reguliere woonwijken terecht komt. Het is lastig grip krijgen op verhuur in woonwijken, bij gemeentes komt er pas zicht op de situatie wanneer omwonenden ontevreden zijn. Door het opkopen en verhuren van woningen treedt verdringing op met andere groepen woningzoekenden. Daarnaast matcht de tijdelijkheid van het wonen niet altijd met de sociale samenhang in een buurt. Voor de huisvestingsopgave komen we uit op de volgende aantallen: ▪ De huidige huisvestingsvraag rond shortstay en midstay is iets meer dan 4.000 plekken (2.820 + 1.240 uit tabel 4-1). Er zijn weinig centrale locaties bekend bij de gemeentes in verhouding tot dit aantal. Verwachting is dat veel mensen wonen in minder passende huisvesting (niet conform SNF-keurmerk). Transformatie naar passender woonvormen is gewenst. Op basis van de inventarisaties gaat het om minimaal 2.000 tot 2.500 te transformeren plekken. Om deze opgave exact in beeld te krijgen is nadere registratie en monitoring gewenst. ▪ Voor de uitbreidingsvraag tot 2030 voor shortstay en midstay gaat het om 4.200 plekken (2.840 + 1.360 uit tabel 4-1) volgens huidige inzichten.

▪ Voor de uitbreidingsvraag vanuit longstay is onderdeel van de provinciale ramingen. Het vraagt wel vinger aan de pols / monitoring om vast te stellen in welke mate deze vraag bediend wordt en in welke mate sprake is van oplopende schaarste op de woningmarkt. Daarbij is het belangrijk dat arbeidsmigranten zich tijdig inschrijven voor een reguliere woning, zodat als zij besluiten lang in Nederland te blijven, zij voldoende rechten hebben opgebouwd. Dit voorkomt dat zij op een te laat moment achteraan moeten sluiten in de rij. Dit vraagt informatievoorziening over de toewijzingssystemen in de regio, ook als mensen nog niet weten hoe lang zij in Nederland verblijven.

Tabel 4-1 Indicatie huidige en toekomstige huisvestingsopgave naar short-, mid- en longstay Indicatie huisvestingopgave in aantal plekken Huidig

Groei tot 2030

Toekomstige opgave (richting 2030)

Short stay

2.820

+ 2.840

5.660

Midstay

1.240

+ 1.360

2.600

Longstay

890

+ 780

1.670

Totaal

4.950

+ 4.980

9.930

Bron: Companen (2020), o.b.v. diverse onderzoeken en Decisio (2020)/CBS Microdata

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

27

Vervolg Na afronding van dit rapport wordt, wanneer de situatie het toelaat om fysieke bijeenkomsten te houden, een woondialoog georganiseerd. Het doel daarvan is om met betrokken gemeenten, bedrijven, uitzenders en huisvesters in gesprek te gaan. Zo kunnen oplossingsrichtingen in gezamenlijkheid verder worden uitgewerkt. De uitkomsten van deze bijeenkomst vatten we samen in een oplegnotitie. Een aantal onderwerpen zijn van belang om nader uit te werken voor deze bijeenkomst, of om samen verder te concretiseren tijdens de bijeenkomst: ▪ De opgave die er ligt in aantallen en de daarbij gewenste afwegingen zoals de mate van clustering, type locaties, ligging van locaties, type huisvesting, en de gewenste mate van beheer. ▪ De taakverdeling tussen alle betrokkenen en de samenwerking die daarbij komt kijken. ▪ Regionale spreiding en verdeling van de opgave. ▪ Gewenste opgave in de tijd.

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

28

Bijlage I: Cijfers In onderstaande tabellen staan de belangrijkste cijfers over arbeidsmigranten weergegeven vanuit de Monitor Internationale werknemers (op basis van CBS Microdata). Voor de cijfers geldt dat wij niet mogen rapporteren over groepen kleiner dan 10 in aantal. Daarnaast ronden we cijfers vanwege de leesbaarheid af op tientallen. Aantal arbeidsmigranten naar werkgemeente Tabel A. Aantal arbeidsmigranten, naar werkgemeente, 2010-2018 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Alkmaar 1.070 1.150 980 1.190 1.370 1.330 1.530 1.520 Bergen (NH.) 180 230 190 170 230 230 220 230 Castricum 90 120 100 90 90 90 100 130 Heerhugowaard 460 830 570 530 700 680 810 900 Heiloo 60 70 60 70 80 70 90 90 Langedijk 140 160 140 180 200 200 210 180 Uitgeest 30 50 60 100 130 170 220 290 Regio Alkmaar 2.030 2.610 2.090 2.330 2.800 2.770 3.180 3.330

Jaarlijks 2018 gemiddelde 1.970 8% 280 6% 190 11% 1.290 14% 110 7% 170 2% 470 39% 4.470 10%

Let op: cijfers zijn niet gecorrigeerd voor exacte werklocatie en mensen die ingeschreven staan op een werklocatie elders maar hier werken (bij een uitzendbureau). Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata. Groei is gemiddeld jaarlijkse groei vanaf 2010 tot en met 2018.

Aantal arbeidsmigranten (geregistreerd) naar woongemeente Tabel B. Aantal arbeidsmigranten, naar woongemeente, 2010-2018 Jaarlijks 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 gemiddelde Alkmaar 1.330 1.240 1.250 1.360 1.350 1.350 1.420 1.490 1.650 3% Bergen (NH.) 200 190 190 210 200 200 180 220 250 3% Castricum 150 160 150 190 170 190 200 210 230 6% Heerhugowaard 490 490 510 620 680 710 820 890 990 9% Heiloo 110 100 90 90 100 100 100 120 140 3% Langedijk 150 140 130 130 150 160 180 190 190 4% Uitgeest 70 70 80 90 90 90 80 100 100 4% Regio Alkmaar 2.500 2.390 2.400 2.690 2.740 2.790 2.980 3.210 3.550 5% Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata. Groei is gemiddeld jaarlijkse groei vanaf 2010 tot en met 2018.

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

29

Inkomen arbeidsmigranten Figuur A. Inkomensklassen jaarinkomen arbeidsmigranten de regio Alkmaar, 2018, naar werklocatie regio Alkmaar 15% 3% Uitgeest 7% Langedijk

69%

13%

86%

7%

7%

63%

30%

60%

30%

Heiloo 10% Heerhugowaard 2% Castricum

16%

71%

11%

20%

71%

9%

Bergen (NH.)

20%

70%

10%

65%

14%

Alkmaar 4%

17%

0%

20%

0 tot 10 duizend

40%

10 tot 20 duizend

60%

20 tot 30 duizend

80%

100%

30 tot 40 duizend

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

Herkomst arbeidsmigranten Figuur B. Top-10 nationaliteiten arbeidsmigranten in de regio Alkmaar, 2018, naar werklocatie Marokkaans

2%

Chinees

2%

Spaans

2%

Roemeens

2%

Italiaans

3%

Syrisch

3%

Portugees

3%

Duits

3%

Turks

4%

Pools

41% 0%

10%

20%

30%

40%

50%

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

30

Bedrijfssectoren arbeidsmigranten Figuur C. Top-10 bedrijfssectoren van arbeidsmigranten die in de regio Alkmaar werken, 2018 Uitzendbureaus en detachering Horeca

Zakelijke dienstverlening Detailhandel Groothandel Industrie & metalelektro Gezondheidszorg Landbouw en Visserij

19% 2% 2% 2% 3% 3%

32%

5%

12%

9%

Bouw

11%

Onderwijs Overig

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

Tabel D. Aantal arbeidsmigranten, naar werklocatie, 2018 Bedrijfssector Aantal Aandeel 1. Uitzendbureaus en detachering 1.440 32% 2. Horeca 550 12% 3. Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus en detachering) 500 11% Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

Arbeidsduur arbeidsmigranten Kortdurend verblijf (< 1 jaar) Figuur D. Kortdurend verblijvende arbeidsmigranten (< 1 jaar) dat in de regio Alkmaar werkt, naar aantal maanden, 2018

0-4 maanden

26% 45%

4-8 maanden 8-12 maanden 29%

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

31

Langer verblijvende arbeidsmigranten (> 1 jaar) Tabel E. Aantal langer (> 1 jaar) verblijvende arbeidsmigranten dat in de regio Alkmaar werkt

Jaar 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

Aandeel aanwezig na: Aantal nieuwe arbeidsmigranten 1 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 5 jaar 6 jaar 7 jaar 1.470 32% 18% 17% 12% 9% 6% 5% 850 51% 29% 20% 12% 10% 9% 940 51% 30% 21% 14% 10% 1.320 46% 29% 18% 10% 1.110 50% 27% 16% 1.480 39% 20% 1.630 37% 2.800

Bron: Decisio (2020), op basis van CBS Microdata; CBS Statline (2020)

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

32

Bijlage II: Toelichting methodiek prognose In deze bijlage geven we een toelichting op de methode en uitgevoerde stappen in de prognose van het aantal werkzame arbeidsmigranten tot 2030. Achtergrond prognose: huidige ontwikkeling en gebruikte variabelen in regressie Op basis van CBS Microdata weten we dat het aantal werkzame arbeidsmigranten in de regio Alkmaar sterk is gegroeid tussen 2010 en 2018. Het aantal fluctueert door de jaren heen. Er is een duidelijk verband zichtbaar tussen de jaren waarin het economisch goed ging en het aantal arbeidsmigranten is toegenomen (vanaf 2014), of juist sprake was van een economische dip en een afname van het aantal arbeidsmigranten (2012 en 2013). Een conjunctuurgevoelige ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten is logisch: arbeidsmigranten komen immers hoofdzakelijk naar Nederland vanwege werk. Het ligt daarom voor de hand dat prognoses van de toekomstige aantal arbeidsmigranten daardoor altijd in sterke mate afhankelijk zijn van economische ontwikkelingen. Tegen deze achtergrond, is de voorliggende prognose gebaseerd op de economisch-demografische ontwikkeling in Nederland. En, gaan we ervan uit (aanname) dat het aantal arbeidsmigranten in de toekomst voorspeld kan worden aan de hand van twee indicatoren, namelijk het aantal banen en het aantal openstaande vacatures.

Deze twee indicatoren als grondslag voor de prognose van het aantal arbeidsmigranten lichten we hierna nader toe. Het aantal beschikbare banen als indicator Dat de hoeveelheid beschikbare banen een betrouwbare indicator is, blijkt als we de procentuele toename in het aantal banen tussen 2010 en 2018 afzetten tegen de procentuele toename in het aantal internationale werknemers in dezelfde periode. Figuur 0-1 Procentuele toename in aantal banen (rechteras) en aantal internationale werknemers (linkeras), 2010-2018 60

4

40

2

20 0

-20

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

-40

2018

0 -2

Procentuele toename internationale werknemers Procentuele toename banen Bron: Decisio (2020), o.b.v. CBS Microdata; CBS (2020)

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

33

Het aantal openstaande vacatures als indicator Dat het aantal openstaande vacatures een betrouwbare indicator is, blijkt wanneer we de ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures en de ontwikkeling van het aantal werklozen per vacature af te zetten tegen het aantal arbeidsmigranten in Nederland. Ten eerste, is er een duidelijke samenhang tussen het aantal openstaande vacatures en het aantal arbeidsmigranten (figuur 3). En, het beeld van de ontwikkeling van het aantal werklozen per vacature ondersteunt dit: neemt het aantal werklozen per vacature toe (dus, er is sprake van economisch mindere jaren), dan neemt het aantal arbeidsmigranten af. Als het aantal werklozen per vacature afneemt, dan neemt het aantal arbeidsmigranten juist weer toe. Zie bijvoorbeeld de ontwikkeling van beide in de jaren vanaf 2014 (zie ook figuur 4).

Figuur 0-2 Aantal openstaande vacatures en aantal arbeidsmigranten naar werklocatie in Nederland, jaren 2010 – 2018 800.000

300.000 250.000

600.000

200.000

400.000

150.000 100.000

200.000

50.000

0

0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Aantal arbeidsmigranten

Openstaande vacatures

Bron: Decisio (2020), o.b.v. CBS Microdata; CBS (2020) Figuur 0-3 Aantal werklozen per vacature en het aantal arbeidsmigranten in Nederland, jaren 2010 – 2018 (index 2010 = 100) 400

693 duizend arbeidsmigranten

300

6,8 werklozen per vacature

200

1,4 werklozen per vacature

100 255 duizend arbeidsmigranten

0 2010

2011

2012

2013

Aantal arbeidsmigranten

2014

2015

2016

2017

2018

Aantal werklozen per vacature

Bron: Decisio (2020), o.b.v. CBS Microdata; CBS (2020)

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

34

Controle indicatoren in meervoudige lineaire regressieanalyse De data over aantal banen en openstaande vacatures controleren we samen met verschillende andere indicatoren3 in een meervoudige lineaire regressieanalyse (zie onderstaand kader voor meer informatie). Daaruit komt een positief, statistisch significant verband tussen het aantal arbeidsmigranten en het aantal banen en openstaande vacatures. Als het aantal banen met 1 procent stijgt, neemt het aantal arbeidsmigranten toe met 1,4 procent. Stijgt het aantal openstaande vacatures met 1 procent, dan zorgt dit voor een toename in het aantal arbeidsmigranten van 0,8 procent. Deze groeicijfers vormen het uitgangspunt voor de verdere prognose.

Een (meervoudige) lineaire regressie is een statistische analysetechniek waarmee het mogelijk is om verbanden tussen variabelen in grote databestanden te ontdekken. Als er een significant verband bestaat, berust de correlatie niet op toeval en kunnen we dus aannemen dat het verband klopt. Daarnaast geeft een dergelijke regressieanalyse ook informatie over de sterkte van het verband.

Verwachte ontwikkeling aantal banen en openstaande vacatures Nu we de verhouding weten tussen het aantal banen, openstaande vacatures en arbeidsmigranten, kunnen we dit gebruiken als belangrijk uitgangspunt in prognoses, maar dan moeten we nog wel weten hoe het aantal banen en het aantal openstaande vacatures zich naar de toekomst toe gaat ontwikkelen. Verwachte ontwikkeling aantal banen Het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) publiceerden in 2016 de toekomstverkenningen voor het aantal banen tot 2030 op COROP-niveau (zie tabel 1). In de COROP Alkmaar en omgeving wordt een 3 Denk hierbij aan bevolkingssamenstelling (o.a. vergrijzingsgraad en potentiële

beroepsbevolking) en de internationalisering van de regionale en nationale economie.

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

35

gemiddelde jaarlijkse groei voorspeld van -0,2 procent in WLO Laag en +0,2 procent in WLO Hoog.

Tabel 0-1 Verwachte jaarlijkse economische groei en aantal banen in WLO Laag en Hoog, tot 2030 COROP

Alkmaar e.o. Totaal Nederland

WLO Laag

WLO Hoog

Aantal banen

Aantal banen

Aantal banen

2012 (x

2030 (x

Jaarlijkse

in 2030 (x

Jaarlijkse

1.000)

1.000)

groei

1.000)

groei

96

92

-0,2%

100

0,2%

7.564

7.564

0,0%

8.249

0,5%

Bron: CPB (2016), WLO20154

3b. Verwachte ontwikkeling aantal openstaande vacatures Er zijn geen prognosecijfers opgesteld of bekend over de verwachte ontwikkeling van het aantal openstaande vacatures. Daarom spiegelen we de ontwikkeling in openstaande vacatures (2018) met de ontwikkeling in bruto regionaal product (brp) in hetzelfde jaar. We spiegelen de verwachte ontwikkeling in aantal openstaande vacatures met de macro-economische prognoses van het CPB (groei van binnenland bruto product tot 2030, bron: CBP, Macro-economische verkenningen). Deze groei trekken we door. 4. Prognoses op basis van drie verschillende groeiscenario’s De indicatoren (aantal banen en openstaande vacatures) uit de regressieanalyse en verwachte baanontwikkeling gebruiken we om de verwachte toekomstige groei van het aantal arbeidsmigranten tot 2030 door te rekenen. Daarbij hanteren we drie verschillende groeiscenario’s. In de regio Alkmaar doen we dit aan de hand van: a) Een historisch trendscenario, dat gebaseerd is op de werkelijke regionale relatie tussen banengroei, openstaande vacatures en het aantal arbeidsmigranten voor de periode 2010 tot en met 2018 en het voortzetten van deze trend tot 2030. b) Een scenario Hoog, dat gebaseerd is op de verwachte regionale baanontwikkeling (op COROP-niveau) volgens WLO Hoog en het aantal openstaande vacatures volgens de bbp-ontwikkeling tot 2030.

c) Een scenario Laag, dat gebaseerd is op de verwachte regionale baanontwikkeling (op COROP-niveau) volgens WLO Laag en het aantal openstaande vacatures volgens de bbp-ontwikkeling tot 2030. 4 De studie ‘Nederland in 2030-2050: twee referentiescenario’s – Toekomstverkenning

Welvaart en Leefomgeving’, kortweg WLO, is de basis voor veel beleidsbeslissingen op het gebied van de fysieke leefomgeving in Nederland.

HUISVESTING ARBEIDSMIGRANTEN REGIO ALKMAAR

36