Kadernota 2025

Kadernota

Jaarrekening

Begroting

2de bestuurs rapportage

1ste bestuurs rapportage

Kadernota gemeente Beesel 2025 April 2024 1

18 april 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Leeswijzer

pag. 2 pag. 2

Voorwoord 1. Uitgangspunten 2. Ontwikkelingen 3. Toelichtingen per programma 3.1. Programma 1. Beleven 3.2. Programma 2. Samenkracht 3.3. Programma 3. Fijn wonen en bedrijvig 3.4.Programma 4. Veilige en dienstverlenende gemeente 3.5. Overhead 4. Overzicht kadernota 2025

pag. 3 pag. 5 pag. 9 pag. 11 pag. 11 pag. 14 pag. 20 pag. 27 pag. 29 pag. 31

Leeswijzer In deze kadernota starten we na het voorwoord in het eerste hoofdstuk met een aantal uitgangspunten die landelijk spelen en/of die we lokaal hanteren om te komen tot een begroting 2025. In hoofdstuk 2 schetsen we op een aantal schaalgroottes de belangrijkste trend / ontwikkeling. Vervolgens lichten we in hoofdstuk 3 per programma de ontwikkelingen toe. Wanneer we bij een onderdeel een voorstel tot wijziging van de begroting verwachten hebben we dit onderdeel genummerd (PX.X: PX staat voor programma met bijbehorend nr. en .X voor het nummer van de wijziging binnen het betreffende programma). In hoofdstuk 4 is vervolgens het overzicht opgenomen van de te verwachten wijzigingen op de begroting. Daar waar dat nu al mogelijk is zijn bedragen opgenomen.

2

Voorwoord Aan de leden van de gemeenteraad,

Voor u ligt de Kadernota 2025. De derde Kadernota van de collegeperiode 2022-2026. De Kadernota heeft als doel om financiële en beleidsmatige ontwikkelingen te schetsen en hierin richting te bepalen ter voorbereiding op de begrotingsbehandeling. Ook in 2025 werken we verder conform het coalitieakkoord ‘Samen bouwen we aan onze gemeenschap, voor vandaag en morgen.’ Naast de wettelijke en reguliere - nog ieder jaar groeiende taken werken we bovenal door aan lopende en geplande nieuwe opgaven uit het coalitieakkoord: 

    

We realiseren Goede Voorzieningen onder andere door het realiseren van een duurzaam Integraal Kindcentrum (inclusief gymzaal) in het kerkdorp Beesel en door het herontwikkelen van De Schakel tot een duurzame accommodatie voor verenigingen en sociaalmaatschappelijke partners; We investeren verder in Beleven in onze gemeente door de realisatie van de Groene Loper, als beleefbare verbinding tussen de Maas en het Brachterwald, en geven verder invulling aan onze (Europese) ambities in het kader van het strategisch thema Sint Joris en de Draak; Met de uitvoering van de nieuwe economische visie geven we vorm en inhoud aan Beesel als Bedrijvige gemeente; Op het gebied van Wonen investeren we in de openbare ruimte rondom Rustoord, geven we uitvoering aan de ambities uit de woonzorgvisie en spelen door middel van modulaire woningen in op de grote behoefte aan huisvesting voor diverse doelgroepen; We zetten in op Duurzaamheid door het uitvoeren van acties op onze vijf duurzaamheidsthema's: sociale duurzaamheid, duurzame energie, biodiversiteit & klimaatadaptatie, circulaire economie en duurzame mobiliteit; Binnen Samenkracht blijven we onverminderd inzetten op preventie.

Het programma leefbaarheid heeft een verbindende functie tussen het sociale en fysiek domein, bijvoorbeeld door het toepassen van positieve gezondheid in diverse beleidsterreinen en door middel van een integrale wijkgerichte aanpak.

We hebben in de afgelopen jaren weer een robuuste financiële positie weten te bereiken inclusief ruimte voor de realisatie van onze ambities. Zo zijn er stappen gezet op het ‘meer in control zijn’, we hebben met de invoering van de doelenboom onze financiën gekoppeld aan onze doelen en we kennen een sterke reservepositie. Dit wordt bevestigd door de meest recente BDO-benchmark naar de financiële positie van Nederlandse gemeenten. Beesel scoort hierin een 9 op een schaal van 10 en staat hiermee op plaats 11 van de 113 gemeenten <25.000 inwoners. Dat geeft ons een solide vertrekpunt voor de komende jaren. Want zoals al eerder aangekondigd ontstaat er vanaf 2026 een nieuwe financiële realiteit voor gemeenten, het zogenaamde ‘ravijnjaar’. Elke gemeente krijgt dan te maken met een lagere uitkering via het gemeentefonds, zo ook de gemeente Beesel. Onduidelijk is echter nog hoe groot de impact nu daadwerkelijk wordt voor gemeenten nu de coalitieonderhandelingen in Den Haag nog in volle gang zijn en er nog volop gelobbyd wordt om bezuinigingen, taakstellingen en herverdeling van het gemeentefonds nog aan te passen in de aanloop naar 2026. Belangrijk onderdeel daarvan is de lobby van VNG mede gebaseerd op de door de gemeente Beesel ingediende en aangenomen motie tijdens het VNG-congres 2023 om de korting van 3 miljard op het gemeentefonds volledig te schrappen.

Deze lobby heeft onder andere gezorgd dat de Rijksoverheid in de nieuw gepresenteerde voorjaarsnota 2024 de opschalingskorting definitief schrapt en gemeenten hierdoor structureel €715 miljoen per 2026 ontvangen. Daarop wordt wel een bedrag in mindering gebracht in onze algemene uitkering in het jaar 2025. Dit maakt dat het ravijn minder groot geworden is dan eerder geschetst, onze financiële situatie meerjarig stabieler is maar dat er nog wel vele onzekerheden zijn. Maar we zien ook dat er nog diverse keuzes en mogelijke maatregelen vanuit het rijk op tafel liggen in het kader van de nog lopende coalitieonderhandelingen. De voorjaarsnota biedt dus wel enig perspectief maar de onzekerheid vanuit de coalitieonderhandelingen maakt het lange termijn perspectief onzeker.

3

Toch is het van groot belang om lokaal toch tot een werkbaar perspectief voor de toekomst te komen In deze kadernota ligt dan ook de focus op de te verwachten ontwikkelingen en bijstellingen. We gaan daarom eerst in op de uitgangspunten voor de begroting 2025 om vervolgens de trends en ontwikkelingen per programma en beleidsveld nader te duiden. Op basis van dit kaderstellend document en de besluitvorming hierover wordt vervolgens verder gewerkt aan een concept meerjarenbegroting ter behandeling in november 2024. Wij kijken uit naar uw inbreng bij de behandeling van de kadernota en gaan hierover graag met u in gesprek. Namens het college van burgemeester en wethouders, Bob Vostermans

4

1

Uitgangspunten

De basis voor de kadernota 2025 wordt gevormd door de meerjarenbegroting 2024, de reeds bekende financiële gevolgen uit de bestuursrapportages 2023 die meerjarig doorwerken en vastgesteld beleid. Loon en prijsontwikkeling Wij houden voor de begroting 2025 rekening met een loon- en prijsontwikkeling van 3%. Dit betreft een inschatting in afwachting van een nieuwe CAO. Voor de compensatie van prijsstijgingen is de stijging concreet ingerekend waar dat bekend is, waar dit niet bekend is hanteren we de geharmoniseerde prijsindex van het CPB. Inflatie In 2022 en 2023 was de inflatie hoog mede door de oorlog in de Oekraïne en de energiecrisis. Inmiddels is de inflatie afgevlakt naar het niveau van voor de sterke stijging. Voor 2025 en verder verwachten we vooralsnog geen sterke schommelingen van het inflatiepercentage. De middelen die we hiervoor in de huidige meerjarenraming hebben opgenomen zijn naar verwachting toereikend om deze inflatie af te dekken. Wmo voorjaarsnota Ten aanzien van de Wmo is in de voorjaarsnota 2024 aangekondigd dat in de toekomst (een nader te bepalen deel van de) Wmo niet langer via de algemene uitkering van het Gemeentefonds gaat, maar via een aparte financiering. Hierbij wordt gezocht naar een passende geobjectiveerde indexering die rekening houdt met kostenontwikkeling en demografie/vergrijzing.

Uitgaande van de demografie raming van het CPB voor de Wlz van 1,7 procent en de actuele CBS-realisatie, reserveert het Rijk op de Aanvullende Post vanaf 2026 een jaarlijkse tranche van circa 75 miljoen euro additioneel, oplopend tot 300 miljoen euro in 2029 voor gemeenten. De lokale vertaling moet nog plaatsvinden. Gemeenschappelijke regelingen De inflatie heeft de afgelopen jaren niet alleen op onze begroting een flinke stempel gedrukt, maar ook op de begrotingen van onze Gemeenschappelijke Regelingen (GR-en). Daar waar we deze effecten konden voorzien, hebben we in de huidige meerjarenraming al een doorvertaling hiervan opgenomen. Echter, in de reeds beschikbare kaderbrieven van deze GR-en zien we dat er voor de jaren 2025 en verder nog inflatiecorrecties te verwachten zijn. Op dit moment is nog niet aan te geven wat de exacte verhogingen in de bijdragen gaan zijn. Deze begrotingen worden in het kader van de zienswijzeprocedures aan uw raad voorgelegd. De begrotingen worden daarna vastgesteld door de algemene besturen van de gemeenschappelijke regelingen. Dit kan mogelijk nog tot aanpassingen leiden. Belastingen Voorgesteld wordt om voor 2025 vast te houden aan het eerdere besluit om de OZB jaarlijks 3% te verhogen. Voor de overige belastingen gaan we uit van ‘kostendekkend’. De belastingdruk voor een gemiddeld huishouden met een eigen woning ziet er dan als volgt uit.

Belastingdruk Beesel OZB Rioolheffing Afvalstoffenheffing (vastrecht) Ledigingen Totaal

5

2024 2025 2026 2027 2028 444,62 457,96 471,70 485,85 500,43 170,75 179,50 188,25 197,00 197,00 151,00 151,00 151,00 151,00 151,00 55,00 55,00 55,00 55,00 55,00 821,37 843,46 865,95 888,85 903,43

Als we het provinciale beeld vergelijken over 2024 kan worden geconcludeerd dat de lastendruk in Beesel voor een gemiddeld huishouden opnieuw de laagste van de provincie is, mede door de € 36 heffingskorting die we bieden. Dat is geen doel op zich maar wel een mooi streven voor onze inwoners en een goede basis richting toekomst. Algemene uitkering gemeentefonds De algemene uitkering uit het gemeentefonds is in deze kadernota gehanteerd zoals bij het schrijven bekend uit de decembercirculaire. In de begroting 2025 zullen wij de algemene uitkering ramen volgens de dan bekende cijfers uit de meicirculaire. Voor Beesel betekent het ‘ravijnjaar’ op dit moment een daling van de uitkering uit het Gemeentefonds van € 1,5 miljoen, zie ook onderstaande tabel: bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

2028

Uitkering gemeentefonds Beesel

30.700

29.200

30.000

30.800

Actuele begrotingssaldo kadernota 2025 Het actuele begrotingssaldo zoals dat in deze kadernota wordt gehanteerd is gebaseerd op het huidige meerjarige beeld na verwerking van de bevindingen uit de 2de bestuursrapportage 2023. Aanvullend is hierop de wijziging vanuit de voorjaarsnota 2024, die vervroegd beschikbaar is gekomen, toegevoegd. Programma bedragen x € 1.000

Begroting Begroting Begroting Begroting 2025 2026 2027 2028

Beleven

-1.826

-1.615

-1.549

-1.549

Samenkracht

-16.809

-16.592

-16.729

-16.729

Fijn wonen en bedrijvig

-6.103

-5.906

-6.021

-6.021

Veilige en dienstverlenende gemeente

-4.055

-3.927

-4.148

-4.148

Algemene dekkingsmiddelen

36.082

34.681

35.654

35.654

Overhead

-6.901

-6.755

-6.851

-6.851

Bedrag voor onvoorzien

-100

-100

-100

-100

Mutaties reserves

613

375

229

229

Geraamd resultaat

900

160

485

485

Voorjaarsnota (15-04)

-473

500

550

600

Geraamd resultaat

427

660

1035

1085

Zowel de teruggang in baten uit het Gemeentefonds, de te verwachten inflatie als het resultaat uit de voorjaarsnota 2024 hebben we reeds verwerkt in bovenstaande meerjarenraming. Hiermee is incidenteel 2025 minder ruimte dan voorzien en is het meerjarig perspectief positief maar is dat in bovenstaande tabel vóór verwerking van alle ontwikkelingen uit deze kadernota. Afhankelijk van de keuzes die we hierin voor de komende jaren maken zal het resultaat in een of meerdere jaren negatief uitvallen. Hiervoor zullen we dan aanvullende dekkingsvoorstellen moeten doen. In hoofdstuk 4 onder ‘ontwikkelingen’ zijn de onderdelen benoemd waarop we een kostenstijging verwachten en we in november keuzes over moeten zullen maken.

6

De VNG adviseert ten aanzien van de teruggang in het gemeentefonds om alvast mogelijke ombuigingen in kaart te brengen. Zo kunnen de verdere ontwikkelingen in het gemeentefonds nauwgezet worden gevolgd en kunnen eventuele benodigde maatregelen in geval dat toch noodzakelijk blijkt te zijn snel worden genomen. Naast de korting op het gemeentefonds is het Rijk ook voornemens nog een wijziging in de financieringssystematiek van datzelfde gemeentefonds door te voeren. Het gemeentefonds wordt niet langer gekoppeld aan de (groei van) uitgaven van het Rijk (trap op - trap af systematiek) maar aan de ontwikkeling van het BBP (economische groei). Het is nog de vraag wat de daadwerkelijke effecten hiervan op onze gemeente zijn. Gezien het feit dat de coalitieonderhandelingen nog gaande zijn, verwachten we echter niet dat deze financieringssystematiek op korte termijn doorgevoerd gaat worden. Bovendien, mocht deze wijziging negatief voor gemeenten uitpakken, dan gaan we uit van een ingroei pad van enkele jaren. Dit geeft ons de tijd om, indien nodig, zorgvuldig te bepalen welke vervolgstappen we moeten zetten. Gelet op de nog steeds grote onzekerheden op de rijksbegroting en daarmee ook de onzekerheden op de uitkering uit het gemeentefonds voor onze gemeente is het zaak dat we koers weten te houden.

Het is op basis van alle onzekerheden nu te vroeg om verregaande maatregelen te treffen maar we moeten er wel rekening mee houden dat deze in de toekomst wel nodig zijn. Hiertoe stellen we als basiskader voor deze kadernota de volgende algemene uitgangspunten (A) voor: A1: De gemeente Beesel doet er samen met regiogemeenten, K80-gemeenten en in de eigen lobby alles aan om de bezuinigingen vanuit het Rijk verder te dempen of zelfs terug te draaien. Daarnaast blijven wij ons, conform onze oproep in de aangenomen motie op het VNG-congres in 2023, inzetten voor de werkwijze dat wij als lokale overheden taken van het Rijk goed uit kunnen voeren in nabijheid van onze inwoners maar we daar dan ook de bijbehorende middelen voor moeten ontvangen. A2: Meerjarig dient de begroting sluitend te zijn waarbij we koers houden op onze ingezette weg en blijven we inzetten op realisatie van onze ambities met en voor onze gemeenschap. A3: Begrotingsjaren 2025 en 2026 hoeven op basis van het huidige beeld (nog) niet sluitend te zijn mits de begroting meerjarig wel sluitend is. Vanuit de reserve ‘Vangnet onzekerheden Rijk’ vangen we een tijdelijke terugval in rijksmiddelen lokaal op als dat nodig is.

A4: In verband met de onzekerheden omtrent de landelijke coalitieonderhandelingen zullen we mogelijke ombuigingen (extra inkomsten en/of bezuinigingen) onderzoeken om lokaal snel te kunnen acteren op het moment dat dat nodig is. Voor ombuigingen die in verband met voorzienbaarheid, overeenkomsten en contracten een langere implementatietijd kennen kan tevens gebruikt worden gemaakt van incidentele dekking uit de reserve ‘Vangnet onzekerheden Rijk’. Zo kunnen we indien nodig de ombuigingen verantwoord doorvoeren en een nieuw structureel evenwicht bereiken.

Met deze werkwijze zijn wij van mening dat wij recht doen aan de situatie waarin het rijk opnieuw geen helder perspectief kan schetsen voor de gemeentefinanciën en er opnieuw allerlei bezuinigingen in het verschiet zijn gesteld met wisselende status. Wij hebben er vertrouwen in dat we op basis van bovenstaande werkwijze onze gemeente niet onnodig tekort doen en snel kunnen schakelen als dat nodig mocht blijken te zijn als er meer duidelijkheid komt over het meerjarige rijksbeleid. Daarnaast sluiten we hierbij aan op het VNG advies om tekorten te laten zien en ombuigingen voor te bereiden. Ambitiebudget In de begroting hebben we via het ambitiebudget structurele ruimte gecreëerd voor de realisatie van ambities en projecten. Uiteindelijk worden vanuit dit budget kapitaallasten afgedekt van gerealiseerde projecten, in de aanloop wordt dit budget ingezet in de voorbereiding en uitvoering van diverse trajecten en projecten. Onderstaand een geactualiseerd beeld van de inzet van dit budget:

7

Programma

2025

2026 e.v.

Onderhoud kunstwerken (jaarlijks) Thema St Joris en de Draak, Europese culturele route (incidenteel)

2 10

2 10

Thema St Joris en de Draak (kapitaallasten)

-

24

Noodlokaal Triolier (incidenteel, afschrijving nog 2 jr 30k per jaar, min huuropbrengsten 2k per jaar) Maatschappelijk vastgoed. Voorbereidingskredieten, onderzoeks- en ontwerpkosten ten behoeve van maatschappelijk vastgoed. Maatschappelijk vastgoed. Uitvoering aanpassing De Schakel (kapitaallasten vanaf 2026 op basis van nadere uitwerking plannen) Maatschappelijk vastgoed. Uitvoering aanpassing Gemeentehuis (kapitaallasten op basis van nadere uitwerking plannen (na Schakel) IKC Beesel (nieuwbouw 't Spick) en gymzaal Beesel (kapitaallasten vanaf 2027 op basis van PvE en nadere uitwerking plannen) Groene Loper, kredietverhoging (kapitaallasten)

28

28

ntb

ntb

-

ntb

-

ntb

-

ntb

17

17

Inrichting Centrum Offenbeek (kapitaallasten)

20

20

ntb

ntb

ntb

ntb

Overhead

Uitvoering mobiliteitsplan (besluitvorming over mobiliteitsplan moet nog plaatsvinden, dan ook dekkingsvoorstel) Kapitaallasten woningbouwprojecten (o.a. openbare ruimte omgeving Rustoord en flexwonen). (kapitaallasten) Procesbegeleiding programmabureau (incidenteel)

103

-

Leefbaarheid

Programma leefbaarheid (incidenteel)

10

Totaal

190

Beleven

Samenkracht

Fijn wonen en bedrijvig

Project

In de begroting 2025 wordt de inzet van het ambitiebudget verder uitgewerkt. Vanwege de gewijzigde dekking voor de economische visie is er vanaf 2025 50k per jaar meer vrije ruimte beschikbaar. Daarnaast nemen de kapitaallasten vanaf 2026 toe waardoor de vrije ruimte in 2026 kleiner is dan hierboven aangeven. Vanaf 2027 zullen daar ook de kapitaallasten van het IKC Beesel bij gaan komen. Het verloop van de vrije ruimte van het ambitiebudget is afhankelijk van de hoogte van de investeringen uit bovenstaande tabel en de termijn van realisatie. Daarnaast bewaken we in de komende periode het totaal van de benodigde dekking voor de kapitaallasten op basis van de ramingen die van verschillende projecten beschikbaar komen. Mocht het ambitiebudget op termijn niet toereikend zijn dan zal afgewogen moeten worden om het budget te verhogen, andere dekking te zoeken, onderdelen niet uit te voeren. Hierover zullen we in elke P&C rapportage rapporteren. Voorstel algemeen In verband met de huidige situatie en de onzekerheden stellen we 4 algemene uitgangspunten voor op basis waarvan we in de komende periode verder werken aan een passende meerjarenbegroting. Nr A1 A2 A3

A4

8

Voorstellen algemeen Lobbystrategie rijksmiddelen Begroting 2025-2028 meerjarig sluitend aanbieden Voor de ‘dip’ 2025 / 2026 kan incidenteel gebruik worden gemaakt van de reserve ‘Vangnet onzekerheden Rijk’ als dat nodig is om koers te kunnen blijven houden. Voor mogelijke tegenvallers uit de landelijke coalitieonderhandelingen onderzoeken we ombuigingsvoorstellen voor het geval die nodig zijn. Inzet van incidentele zijn hierbij kortdurend mogelijk totdat structureel nieuw evenwicht is bereikt vanuit concreet rijksbeleid gemeentefonds.

Karakter Doorlopend Structureel Incidenteel

Budget Inzet via K80 Reserve

Incidenteel

Reserve

101

2 Ontwikkelingen Naast de uitgangspunten uit hoofdstuk 1 hechten we er waarde aan om een aantal ontwikkelingen in dit hoofdstuk te behandelen die in meer of mindere mate invloed gaan hebben op onze meerjarenbegroting. Landelijke ontwikkelingen Naast de bekende majeure dossiers in Nederland op het gebied van onder andere wonen, energie, verharding in de samenleving, jeugdzorg, landbouw etc. is de demografische ontwikkeling - gelet op de algehele impact hiervan - van belang voor de keuzes die we lokaal moeten maken. De Nederlandse bevolking verandert van samenstelling, het aantal ouderen neemt sterk toe (vergrijzing) en het aantal jongeren daalt (ontgroening). Hierdoor stijgt de gemiddelde leeftijd van de bevolking en neemt de grijze druk toe. Dit betekent dat het aantal personen ouder dan 65 jaar stijgt ten opzichte van het werkende deel van de bevolking. Daarbij komt wel een toename aan gezonde/vitale ouderen, door verbeterde leefomstandigheden en gezondheidszorg. Naar verwachting zal het aantal geboorten de komende jaren afnemen. Nu al heeft een historische omslag plaatsgevonden en is het aantal ouderen (>65) groter dan het aantal jongeren. Regionale ontwikkelingen Naast deelname aan diverse gemeenschappelijke regelingen zoals in hoofdstuk 1 toegelicht werken we in de regio Noord-Limburg steeds intensiever samen ten behoeve van de brede welvaart van onze inwoners.

Tegelijkertijd worden we ook steeds meer gedwongen als gemeenten (door de Rijksoverheid) om samen te werken gelet op de majeure opgaven die ons als gemeenten opgelegd worden. We blijven hiervoor voortbouwen op bestaande samenwerkingen in diverse beleidsthema's. In 2024 vindt er onderzoek plaats naar de hierbij best passende samenwerkingsvorm voor onze regio. De gemeente Beesel blijft inzetten op een volwaardig partnerschap in de regio, waarbij inhoud leidend blijft boven vorm. Daarbovenop dwingen enkele ontwikkelingen ons om op een aantal regionale taken en opgaven nieuwe afspraken te maken, bijvoorbeeld op het gebied van regionale promotie, de arbeidsmarkt regio en de taakstelling uit de door het Rijk aangenomen Spreidingswet. Lokale ontwikkelingen De geschetste landelijke ontwikkeling heeft ook lokaal impact op onze bevolkingssamenstelling, de arbeidsmarkt, onze zorg, onze financiën, de benodigde voorzieningen en de woonbehoefte. De diversiteit aan woon- zorgbehoeften voor ouderen neemt verder toe alsook de vraag om woon-zorg diensten. Daarnaast zijn er meer alleenstaande ouderen en neemt de vraag naar 1- en 2persoonswoningen voor ouderen toe. Daarbij komt een nog grotere druk op Wmo en Wlz (Wet langdurige zorg) door de hoge vergrijzing en daarmee toenemende vraag aan voorzieningen en gebrek aan arbeidskrachten.

De houdbaarheid van het huidige zorgstelsel komt daarmee onder druk te staan. Naast de uitvoerbaarheid van ons zorgstelsel, zowel landelijk als regionaal en lokaal, komen de financiën hierdoor (nog meer) onder druk te staan. Het Rijk houdt hier nog onvoldoende rekening mee in (bijvoorbeeld) de hoogte van de uitkering van het gemeentefonds. De gemeente Beesel kent een bloeiende gemeenschap. Tegelijkertijd moeten we constateren dat we in onze gemeenschap ook inwoners hebben waar uitdagingen relatief groot zijn op sociaaleconomisch gebied, door zorgen op het gebied van bestaanszekerheid, laaggeletterdheid, gezondheid, werk en/ of opleiding. Ook kennen we in onze gemeente een jeugdzorg percentage dat vergelijkbaar is met de gemeente Venlo. Organisatieontwikkeling In de begroting van 2024 hebben we al de ontwikkeling van een steeds kritischere arbeidsmarkt omschreven. Deze zorgt er nog onverminderd voor dat we moeten anticiperen en keuzes moeten maken om onze ambities en de daarin gestelde doelen te behalen in de gewenste periode. Daarbij hebben we ervoor gekozen om te investeren in jong talent door de inzet van trainees en zetten we extra tijdelijke inhuur in om de continuïteit van de doorloop van projecten te blijven waarborgen waar dit kan. Positief is dat we de meeste vacatures passend ingevuld krijgen.

Helaas zien we ook dat op een aantal plaatsen vacatures moeilijk dan wel niet ingevuld worden. Dit speelt met name in het ruimtelijke domein en is in lijn met de ontwikkeling die we landelijk zien. Vanuit het organisatie ontwikkel traject ‘Ongerwaeg’ zetten we in op binden en boeien van onze medewerkers.

9

We willen graag een nabije, dienstverlenende gemeente in gemeenschap zijn. In de praktijk zien we dat, met alle extra taken die gemeenten krijgen en de ambities die de gemeente Beesel heeft, ons personeelsbestand en daarmee de span of control in de afgelopen jaren is gegroeid. In 2025 is het van belang om dit te consolideren en te borgen richting toekomst. We zullen ons ook aankomend jaar op een uitdagende arbeidsmarkt blijven inzetten om de juiste mensen op de juiste plekken te werven, te boeien en te binden en de ambities van Gemeente Beesel te realiseren. Samenwerking en/of uitbesteding van werk is hierbij ook iedere keer onderdeel van de afweging. Hierbij zetten we ons in op dat de kennis van externen niet verloren gaat maar dat we ons deze eigen maken om onze eigen kwaliteit van werk te vergroten.

10

3 Toelichting per programma 3.1

Programma 1. Beleven

Met het programma 1 - Beleven - zetten we in op dat voor iedereen in Beesel sport en cultuur toegankelijk is en dagen we iedereen uit tot bewegen. Ook zetten we in op dat er cultureel veel te beleven is en trekken we bezoekers naar onze gemeente doordat we een aantrekkelijke, bourgondische, actieve en levendige gemeente zijn. Verbindend thema hierbij is Sint Joris en de Draak. Binnen programma 1 bestendigen we onze inzet op het gebied van sport, cultuur en toerisme en geven we invulling aan de in het beleid op genomen ambities van deze collegeperiode. In dit programma werken we aan de volgende doelen uit de doelenboom:

Afb. Doelenboom programma 1

Beleid Sport Sporten en bewegen zijn goed voor de gezondheid, sociale contacten, welzijn en de persoonlijke ontwikkeling. Wij willen dat alle inwoners met plezier kunnen sporten en bewegen. Sportverenigingen binnen onze gemeente hebben hier uiteraard een hele grote rol in. Dankzij deze verenigingen kunnen wij op het gebied van sport waar nodig consolideren en waar gewenst (door)ontwikkelen. Cultuur We willen voor onze inwoners een gemeente zijn met een aantrekkelijk en stimulerend aanbod van cultuur, zowel actief als passief. In Beesel is veel te beleven en is cultuur toegankelijk en zichtbaar voor iedereen. De gemeente vindt dat deelname aan cultuur bijdraagt aan de persoonlijke ontwikkeling van haar inwoners. Tevens draagt cultuur bij aan een levendige gemeenschap en

11

daarmee aan een prettig leefklimaat. De gemeente wil daarin haar verantwoordelijkheid nemen en investeert in zowel professionele- als amateurorganisaties op het gebied van cultuur. Recreatie en toerisme Dit is een belangrijke ‘drager’ voor de gemeente Beesel gelet op ons karakter, de ligging, het aanbod en de sterke positie die we hierin hebben mede door bungalowpark de Lommerbergen en Drakenrijk. Ook vormt het een inkomstenbron voor de gemeente. Het is van belang om richting toekomst deze positie niet alleen te behouden maar ook juist op dit thema te versterken conform ingezet beleid. P1.1 Capaciteit recreatie & toerisme In 2019 is de visie 'In het Spoor van de Draak' vastgesteld. Er is volop uitvoering gegeven aan deze visie. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van de Groene Loper en de activiteiten binnen het programma Draak. In 2024 focussen we op de bedrijfscontacten met de ondernemers in de toeristische-recreatieve sector. De input uit deze gesprekken benutten we om te komen tot een actieprogramma voor 2025 en 2026. In 2024 is ingezet op extra personele capaciteit, evaluatie voorafgaand aan de begrotingsbehandeling is niet mogelijk gezien de korte doorlooptijd. Wij stellen voor deze extra capaciteit te verlengen voor een periode van 2 jaar gelet op onze ambitie.

Samenwerking in de regio Marketing & Promotie In 2025 komt een tweetal ontwikkelingen bij elkaar, die ons dwingen op het gebied van de regionale samenwerking op Marketing & Promotie onze organisatie en koers te wijzigen. De gemeente Beesel is voor Marketing en Promotie aangesloten bij twee regio's: 

In regio Noord-Limburg hebben we met de herijking van het actieprogramma Vrijetijdseconomie gekozen om op zoek te gaan naar een Destination Management Organisatie (DMO), die de regio Noord-Limburg actief moet gaan promoten. Het doel is om niet meer "iedere gemeente voor zich" en vraaggestuurd onze regio en daarmee ook Beesel toeristisch te promoten, maar veel meer in te zetten op het actief anticiperen en inspelen op trends en ontwikkelingen in deze sector.  Dit betekent ook dat we ons als Beesel bezinnen op de samenwerking met Midden-Limburg, via Limburg Marketing, waar we ook bij zijn aangesloten. Daarnaast kennen we via het VVV-Inspiratiepunt De Lommerbergen een regionaal voorbeeld hoe we lokale en regionale marketing hebben vormgegeven. Met het Routebureau en alle deelnemende gemeenten streven we naar uniformiteit en kwaliteit in de beleving van de routestructuren. We werken in 2024 aan een kader voor de regionale ambities ten aanzien van de routestructuren (fietsen en wandelen). Een belangrijke voorwaarde om het toeristisch aanbod lokaal en regionaal aantrekkelijk te houden. Deze cocktail van zaken maakt dat we ook vanuit Beesel een heroverweging moeten maken op marketing en promotie. Sint Joris en de Draak In 2025 werken we samen met partners en andere Draakgemeenten verder aan het onderscheidend thema Sint Joris en de Draak (de strijd tussen goed en kwaad).

We zetten langjarig in op dit unieke handelsmerk (met mankracht en middelen) omdat we ervan overtuigd zijn dat dit voor onze gemeenschap en onze (eu)regio toeristisch, recreatief, cultureel en economisch grote voordelen met zich meebrengt. Dit thema kent een plek binnen diverse beleidsvelden (zoals Cultuur, Immaterieel erfgoed en Recreatie en Toerisme) en binnen het Programma Draak (Europese Culturele Route, doorontwikkeling Drakenrijk en Sint Joris en de Draak in de openbare ruimte). P1.2 Nieuw beleid: Herijking subsidiebeleid Vitale vrijwilligersorganisaties zijn onmisbaar. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan een levendige samenleving en bevorderen de samenredzaamheid van onze inwoners. In 2024 herijken we het subsidiebeleid. Dit met als doel dat de subsidies aan vrijwilligersorganisaties op een eerlijke, transparante en (financieel) duurzame manier worden verdeeld. Hiermee leveren we een bijdrage aan het behoud van een rijk verenigingsleven, dat bijdraagt aan onze beleidsdoelstellingen en de leefbaarheid in onze gemeenschap. De herijking heeft naast impact op sport- en cultuurverenigingen (programma 1) ook gevolgen voor jeugdverenigingen en maatschappelijke organisaties (programma 2). De financiële consequenties van de herijking verwerken we in de begroting 2025. Op dit moment is de taakstelling van € 9.000 op subsidies nog onderdeel van de raming.

Wanneer bij de inhoudelijke

12

behandeling van het subsidiebeleid blijkt dat er behoefte is aan aanpassing dan kan dit worden verwerkt in de begroting 2025. Voorstellen programma 1 Voor programma 1 stellen we voor om de ingezette koers ongewijzigd voort te zetten. In onderstaand schema hebben we de voorstellen opgenomen voor programma 1 om in de begroting 2025 verder uit te werken. Nr P1.1 P1.2

13

Voorstellen programma 1 Inzet op doelen recreatie & toerisme verlengen voor de duur van 2 jaar. Implementatie herijkt subsidiebeleid (icm P2.2). Behandeling van het herijkte subsidiebeleid is later in 2024 voorzien en zal daarna worden verwerkt in de begroting.

Karakter Incidenteel

Budget 130K

Structureel

N.t.b.

3.2

Programma 2. Samenkracht

In dit programma werken we aan een gezonde, levendige samenleving, waarin inwoners een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven ervaren. De inwoner staat centraal en we leveren een bijdrage aan de zelf- en samenredzaamheid van onze inwoners. We streven naar een samenleving waarin alle inwoners zich thuis voelen, zelfredzaam zijn en naar vermogen kunnen meedoen en waarin jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien. Een inclusieve samenleving waarin inwoners oog hebben voor elkaar en waar eenzaamheid en uitsluiting zoveel als mogelijk wordt tegengegaan. De omgeving is, fysiek en sociaal, zo ingericht dat iedereen kan meedoen, wordt gestimuleerd tot een gezonde leefstijl en gebruik kan maken van de beschikbare voorzieningen. Samen zorgen we er zo voor dat ondersteuning in de juiste balans en betaalbaar blijft. Dit doen we door het versterken van de sociale basis, preventie en het bieden van passende ondersteuning. Deze ondersteuning is zoveel mogelijk lokaal, integraal en informeel. Positieve gezondheid is daarbij het uitgangspunt. In dit programma werken aan de volgende doelen uit de doelenboom:

Afb. Doelenboom programma 2 (deel 1 van 2)

14

Afb. Doelenboom programma 2 (deel 2 van 2)

De belangrijkste trends en ontwikkelingen binnen dit programma zijn:  Door middel van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) wil de overheid bevorderen dat de zorgsector samenwerkt om de zorg effectief en betaalbaar te houden. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) streeft de overheid naar het bredere doel van een gezonde generatie in 2040. Het IZA vraagt de zorgsector om met een integrale blik te kijken naar mensen met een aandoening, ziekte of beperking en hen te helpen met een gezonde(re) leefstijl. Het doel hierbij is om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Het GALA vraagt gemeenten om gezonde inwoners te helpen zo lang mogelijk gezond te blijven;  De zorg staat onder druk door een groot personeelstekort én een toename van een complexere zorgvraag en ondersteuningsbehoefte. Nergens is het landelijk personeelstekort sterker voelbaar dan in de regio Noord- en Midden-Limburg. In 2032 heeft het zorg- en welzijnsdomein in onze regio naar verwachting een tekort van 10% van het aantal benodigde medewerkers. Dit komt deels door onze demografie zoals omschreven in hoofdstuk 2: Noorden Midden-Limburg vergrijzen snellen dan de rest van het land en het aantal mensen dat het groeiende aantal ouderen kan verzorgen neemt af.

Ook het relatief ongunstige sociaaleconomische profiel van onze regio (lage SES in veel gebieden) en de ongezonde leefstijl van een deel van de inwoners zorgen voor een fors hogere zorgvraag;  In het kader van bovenstaande twee bullits onderzoekt de gemeente Beesel samen met regiogemeente Horst aan de Maas een pilot in het kader van een meer duurzame uitvoering van de Wmo;

15

 



Niet alleen in de professionele zorg neemt de druk toe. Dit geldt ook voor de mantelzorg en het vrijwilligerswerk; Landelijk stijgt sinds 2019 het aantal jongeren dat zonder diploma hun school verlaat. In studiejaar 2021-2022 waren er 30.242 nieuwe voortijdige schoolverlaters. Om jongeren een goede ondersteuning te bieden van school naar werk, is het wetsvoorstel 'Van school naar duurzaam werk' in voorbereiding van de ministeries van OCW en SZW. Dit wetsvoorstel wil de kansengelijkheid vergroten door jongeren met een (risico op) afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden bij de overgang van school naar werk en bij het behoud van werk bij (dreigende) werkloosheid. We zien de kosten van maatwerkvoorzieningen stijgen ondanks de nieuwe regionale inkoop en resultaatgericht beschikken. De oorzaak ligt met name in autonome kostenstijgingen, bijvoorbeeld nieuwe CAO's en indexeringen. Daarnaast blijven zaken als de verwijzing naar zorg door partners en het gebruik van specialistische jeugdzorg moeilijk beïnvloedbare factoren.

Nieuw beleid In 2023 is een groot aantal beleidsplannen binnen het Sociaal Domein geactualiseerd (GezondheidWmo beleid, Lokaal Jeugdbeleid, Sport- en cultuurbeleid). Ook in 2024 en 2025 werken we aan het actualiseren van beleid. Deze beleidskeuzes hebben gevolgen voor de inzet van personeel en middelen. De komende periode werken we (conform de lange termijnplanning raad) aan: P2.1 Herijking armoedebeleid We vinden het belangrijk dat inwoners van de gemeente Beesel met (kans op) armoede of problematische schulden kunnen meedoen in de samenleving. Naar aanleiding van landelijke ontwikkelingen, zoals inflatie en gestegen energieprijzen, verandert (de behoefte van) de doelgroep. In 2024 herijken we het armoedebeleid om passende minimaregelingen aan te bieden aan inwoners met minimale middelen. Het doel hiervan is het voorkomen en tegengaan van armoede en schulden en het stimuleren van (financiële) zelfredzaamheid en (arbeids)participatie. P2.2 Herijking subsidiebeleid (toelichting zie programma 1) Vitale vrijwilligersorganisaties zijn onmisbaar. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan een levendige samenleving en bevorderen de samenredzaamheid van onze inwoners. In 2024 herijken we het subsidiebeleid.

De herijking van het subsidiebeleid heeft naast impact op sport- en cultuurverenigingen (programma 1) ook gevolgen voor jeugdverenigingen en maatschappelijke organisaties (programma 2). Nieuwe wettelijke taken P2.3 Spreidingswet Gemeenten hebben per 1 februari 2024 met de 'Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen' (Spreidingswet) een wettelijke taak in de opvang van asielzoekers. Het doel van de wet is te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtige verdeling van diverse doelgroepen over provincies en gemeenten. De uitvoering van de Spreidingswet kan mogelijk gevolgen hebben. Gemeentes kunnen ook doelgroepen met elkaar uitruilen. Vooralsnog zet de gemeente Beesel binnen de regio Noord maximaal in op de opvang van statushouders en Oekraïense ontheemden. Uiteraard blijft dit een grillig onderwerp, en verandert de opdracht vanuit het Rijk regelmatig. Via de P&C cyclus informeren we u over de financiële gevolgen, voor de uitvoering van deze wet kan de reserve ‘Opvang Oekraïners’ worden ingezet. Wet van school naar duurzaam werk De beoogde ingangsdatum van de nieuwe ‘Wet van school naar duurzaam werk’ is 1 augustus 2025. Doel van het wetsvoorstel is dat jongeren die dit nodig hebben, begeleiding krijgen bij de overstap van school naar werk en bij (dreigende) werkloosheid.

Het wetsvoorstel bestaat uit een combinatie van instrumenten die bij onderwijsinstellingen, gemeenten en doorstroompunten wordt belegd. We blijven aangehaakt bij de ontwikkelingen met betrekking tot deze nieuwe wet die in voorbereiding is maar verwachten op dit moment geen of slechts minimale budgettaire gevolgen. Samenwerking in de regio Om onze doelen binnen het Sociaal Domein te bereiken, werken we op veel thema's samen met gemeenten in de regio en andere partijen.

16

In 2023 is er een project opgestart om te komen tot een passende structuur, governance en agenda voor de Arbeidsmarktregio Noord Limburg. In dat kader wordt er binnen onze arbeidsmarktregio (AMR) in 2024 gesproken over de toekomst van de AMR. Het proces wordt in 2024 afgerond en krijgt hiermee zijn uitwerking in 2025. Zoals in de inleiding van dit hoofdstuk al benoemd heeft de VNG namens de gemeenten het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ondertekend. Het IZA richt zich op de houdbaarheid van het zorgstelsel en heeft als doel de zorg, toegankelijk en betaalbaar te houden. Hiervoor wordt onder andere ingezet op versterking van de samenwerking tussen het (gemeentelijke) Sociaal Domein en de eerstelijnszorg. Voor de uitvoering van dit akkoord heeft het ministerie van VWS een specifieke uitkering (SPUK IZA) beschikbaar gesteld voor de samenwerkingsregio Noord- en Midden-Limburg met Venlo als mandaatgemeente. Voor de realisatie van de doelen gedurende de looptijd 2023-2026 zijn de 14 gemeenten een samenwerkingsovereenkomst aangegaan. P2.4 Resultaat gericht beschikken Gemeenten beschikken over een grote mate van beleidsvrijheid om de uitvoering van de Wmo 2015 en Jeugdwet zo vorm te geven dat deze aansluit bij de lokale situatie. Veel gemeenten hebben deze beleidsvrijheid benut om de werkwijze resultaat gericht beschikken te ontwikkelen en in de praktijk te brengen.

Gemeenten en aanbieders zijn van mening dat deze werkwijze flexibiliteit biedt om te komen tot passende ondersteuning tegen beheersbare kosten. Ook in de regio Noord-Limburg werken we voor zowel de Wmo als de Jeugdwet volgens het principe resultaat gericht beschikken. Sinds 2016 heeft de Centrale Raad van Beroep (CRvB) herhaaldelijk geoordeeld dat resultaat gericht beschikken in strijd is met de juridische zekerheid van cliënten. Deze uitspraken vormden aanleiding voor het ontwerpen van het wetsvoorstel resultaat gericht beschikken. Staatssecretaris van VWS van Ooijen heeft de Tweede Kamer in oktober 2023 geïnformeerd dat dit wetsvoorstel niet bij de Kamer wordt ingediend, omdat partijen het niet eens kunnen worden over de wijze waarop de rechtszekerheid vorm kan krijgen. In maart 2024 heeft de VNG aangegeven nog een keer in gesprek te gaan met het ministerie om te kijken naar de mogelijkheden het wetsvoorstel Resultaatgericht beschikken opnieuw vorm te geven. We wachten de uitkomsten van deze gesprekken af. Indien het wetsvoorstel resultaat gericht er niet komt, zou dit ertoe kunnen leiden dat de maatwerkvoorzieningen Jeugd en Wmo opnieuw moeten worden aanbesteed. De kosten en capaciteit die dit met zich meebrengt zijn op dit moment nog niet bekend. P2.5 Inkomenstoets Huishoudelijke Hulp (65K structureel) We hanteerden een inkomenstoets voor de huishoudelijke hulp.

In januari 2024 heeft de Centrale Raad voor Beroep (CRvB) twee hoger beroepszaken van de gemeente Beesel behandeld. De CRvB heeft de gemeente Beesel niet in het gelijk gesteld (zie raadsinformatiebrief over afschaffen inkomenstoets bij aanvragen voor huishoudelijke hulp via Wmo d.d.19 maart 2024). In navolging van de uitspraak van de CRvB wegen we de financiële draagkracht van inwoners niet meer mee bij de aanvragen voor huishoudelijke hulp en werken we volgens de wettelijke kaders die de Wet Wmo 2015 ons biedt. Door het niet meer werken met de inkomenstoets verwachten we in 2025 een extra stijging (inhaalslag) van het aantal aanvragen huishoudelijke hulp en daarmee het aantal voorzieningen. In de begroting 2025 zijn we voornemens hiervoor structureel € 65.000,- extra bij te ramen op basis van aantallen en verwachtingen. Om de houdbaarheid van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) te verbeteren, heeft het kabinet besloten om voor alle Wmo-voorzieningen waar nu het abonnementstarief voor geldt, een inkomensafhankelijke eigen bijdrage in te voeren. Deze wijziging gaat naar verwachting per 1 januari 2026 in. Hoe de nieuwe, inkomensafhankelijke eigen bijdrage er precies uit komt te zien wordt in de komende periode verder uitgewerkt.

In het kader van het onderzoek van de gemeente Beesel samen met regiogemeente Horst aan de Maas naar een pilot in het kader van een meer duurzame uitvoering van de Wmo zijn mogelijk extra middelen / capaciteit nodig, vooralsnog zal dat incidenteel zijn en zijn de kosten nu nog niet bekend. Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De uitgaven van de jeugdzorg zijn flink gestegen. Daarmee is ook het beroep van de jeugdzorg op de krappe arbeidsmarkt gegroeid. Dit heeft geleid tot het opstellen van een landelijke hervormingsagenda jeugd. De hervormingsagenda jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Daarbij wordt van alle partijen inzet verwacht. Gemeenten en het rijk investeren in de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Met de hervormingsagenda jeugd zetten we in op betere en tijdige zorg en ondersteuning en een

17

beheersbaar en daarmee duurzaam financieel stelsel voor jeugdzorg. In 2025 gaan we verder aan de slag met het regionaal en lokaal uitvoeren van de landelijke hervormingsagenda. Hiervoor hebben we in de meerjarenbegroting 2024-2027 voor het jaar 2025 al een taakstelling opgenomen van 708.000, dit conform hervormingsagenda. De acties en werkwijze uit de hervormingsagenda passen we inmiddels toe, echter hebben we op basis hiervan nog niet de verwachting dat de taakstelling (landelijk en lokaal) hiermee wordt gehaald. We volgen de ontwikkelingen op de voet en we gaan er van uit dat het Rijk met aanvullende maatregelen (en/of (incidentele) middelen) komt wanneer het beeld landelijk niet verbeterd vanuit de hervormingsagenda. Op dit moment stellen we daarom nog geen wijziging voor in afwachting van landelijke ontwikkelingen. Maatwerkvoorzieningen Jeugd De inkoop van de maatwerkvoorzieningen Jeugd doen we op de schaal van Noord- (en Midden) Limburg. Binnen de maatwerkvoorzieningen jeugd zien we een aantal ontwikkelingen, die mogelijk financiële gevolgen heeft voor 2024 en verder. P2.6 Segment 1 - Opname vervangende behandeling en behandeling met verblijf (582k structureel) Begin 2023 hebben de 14 gemeenten in Noord- en Midden-Limburg een samenwerkingsovereenkomst ondertekend waarin nadere afspraken zijn gemaakt over de (gezamenlijke) uitvoering van segment 1.

Begin 2023 is hiervoor een voorlopige verdeelsleutel opgesteld, op basis van de op dat moment bekende kosten per gemeente. In de begroting 2024-2027 hebben we de kosten voor jeugdzorg zo reëel mogelijk geraamd op basis van de informatie die we op dat moment (medio 2023) hadden. Het aantal jeugdigen in dure trajecten, zoals in segment 1, blijft lastig te voorspellen. In het najaar is een nieuwe berekening gemaakt op basis de daadwerkelijke kosten tot dan toe. Hieruit is gebleken dat het percentage voor Beesel niet 2,5% maar 4,5% betreft. De aangepaste verdeelsleutel is van invloed op de verrekening van kosten over 2023, maar heeft ook consequenties voor begroting 2025 en verder. De verwachting is dat het aantal jongeren dat gebruik maakt van zorg in Segment 1, waarvan de toegang regionaal is georganiseerd, de komende jaren nagenoeg gelijk blijft. Hiervoor nemen we structureel een extra bedrag van € 582.000 op, voorstel zal via eerste bestuursrapportage 2024 worden verwerkt). P2.7 Herstelplan zorgaanbieder Eén van de grote zorgaanbieders in de regio, waar we veel mee samenwerken, staat voor het opstellen en uitvoeren van een herstelplan. We verwerken de financiële consequenties van het herstelplan in 2024. Het herstelplan zal in totaal 11,4 miljoen euro bedragen, op basis van de verdeelsleutel zal de bijdrage vanuit Beesel worden bepaald.

Mogelijk heeft dit ook structurele impact, maar dat is op dit moment nog niet bekend. Participatiewet in Balans De laatste jaren staat de bestaanszekerheid van steeds meer mensen in Nederland onder druk. Deze kwetsbaarheid geldt in het bijzonder voor mensen die afhankelijk zijn van een bijstandsuitkering op basis van de Participatiewet. De overheid slaagt er niet altijd in om het benodigde vangnet of passende ondersteuning tot participatie te bieden. Het programma Participatiewet in Balans is bedoeld om daarin verandering te brengen. Iedereen moet kunnen beschikken over een toereikend en zeker bestaansminimum. Mensen moeten daarnaast gestimuleerd en ondersteund worden om naar vermogen deel te nemen op de arbeidsmarkt en aan de samenleving. De Participatiewet wordt komende jaren herzien binnen het programma Participatiewet in Balans. Hierbij staan vertrouwen, menselijke maat en vereenvoudiging centraal. Het betreft niet alleen het aanpassen van de wet, maar ook het versterken van de vakkundigheid in de uitvoering. De beoogde datum van inwerkingtreding van de Participatiewet in Balans is 1 januari 2025. Het betreft geen nieuwe wet, maar een wijziging van de huidige Participatiewet. We werken in de regio Noord-Limburg samen om de wetswijziging eenduidig te implementeren.

Programma Leefbaarheid We zien leefbaarheid als een belangrijk thema (ook provinciaal en landelijk) dat zich binnen alle beleidsvelden manifesteert en dat een verbindende functie heeft tussen het sociale en fysieke domein. We onderzoeken vanaf 2024 op welke manier leefbaarheid extra aandacht vraagt en het (de samenwerking tussen) het sociale en fysieke domein kan versterken, bijvoorbeeld door het toepassen van positieve gezondheid binnen het fysieke domein. In dit programma pakken we in ieder geval de netwerkversterking met maatschappelijke partners en inwoners op. Ook ontwerpen we een nieuwe integrale wijkgerichte aanpak (op basis van ervaringen

18

met de huidige wijkaanpak). Het budget dat vervolgens benodigd is voor deze wijkaanpak, ramen we bij de concrete aanpak per wijk/ gebied. Programma Integraal Kindcentrum Beesel (IKC) inclusief gymzaal We werken in 2024 aan het Programma van Eisen en het ontwerp van het IKC met onze partners uit het onderwijs, de kinderopvang en de dagopvang voor ouderen en in brede participatie (zoals sportverenigingen, stichting Beheer Binnensportaccommodaties Beesel, Kernoverleg en omwonenden). Na kredietaanvraag en aanbesteding, starten we in 2025 met de realisatie. De kapitaallasten van het IKC dekken we vanaf 2027 vanuit het budget vitale voorzieningen en vanuit het ambitiebudget. Programma Maatschappelijk Vastgoed In dit programma staat een toekomstbestendige plek geven aan diverse functies (zoals educatie, ontmoeting, cultuur, informatie, dienstverlening en podiumfunctie) in onderlinge samenhang centraal. Dit geven we vorm samen met sociaal-maatschappelijke partners, verenigingen en in brede participatie. Het gaat voor 2024- 2026 om planvorming, ontwerp en realisatie van herinrichting van De Schakel, gevolgd door het gemeentehuis. De kapitaallasten betalen we vanaf 2026/ 2027 vanuit het ambitiebudget.

Voorstellen programma 2 Voor programma 2 Samenkracht stellen we 3 uitgangspunten voor op grond waarvan we de begroting 2025 opstellen. Vervolgens volgt het overzicht met voorstellen voor dit programma om in de begroting 2025 nader uit te werken. Toegankelijk en betaalbaar houden van zorg Met de regionale aanpak van het Integraal Zorg Akkoord richten we ons op veranderbewegingen die leiden tot vermindering van arbeidsdruk en het toegankelijk houden van de zorg. Dit kunnen we niet alleen. Samen met partijen uit het zorg- en welzijnsdomein in Noord- en Midden- Limburg zetten we in op de gezamenlijke beweging die zich richt op positieve gezondheid, preventie en passende zorg en ondersteuning. Beweging van ziekte naar gezondheid We bevorderen een gezond en actief leven en verkleinen gezondheidsverschillen door te blijven inzetten op preventie, vroegsignalering en het versterken van de sociale basis. Hiermee helpen we inwoners zo lang mogelijk gezond te blijven en zelfredzaam te zijn. Maatwerkvoorzieningen Sociaal Domein We geloven erin dat het voorkomen van (ernstige) zorgen de kwaliteit van leven van onze inwoners vergroot en de zorgbehoefte verkleint. Het versterken van de sociale basis en inzet op preventie draagt hieraan bij. Als dit niet voldoende is, bieden we geïndiceerde voorzieningen (maatwerkvoorzieningen).

Ondanks de vele ontwikkelingen binnen de maatwerkvoorzieningen en bijbehorende (financiële) risico's, blijven we uitvoering geven aan onze wettelijke taken binnen het Sociaal Domein. Nr P2.1 P2.2 P2.3

P2.4 P2.5 P2.6 P2.7

19

Voorstellen programma 2 Herijking armoedebeleid implementatie Behandeling van het herijkte armoedebeleid is later in 2024 voorzien en zal daarna worden verwerkt in de begroting. Herijking subsidiebeleid (icm P1.3) Behandeling van het herijkte subsidiebeleid is later in 2024 voorzien en zal daarna worden verwerkt in de begroting. Spreidingswet (lange termijn effect). Voor de uitvoering van deze wet wordt voorgesteld de reserve ‘Opvang Oekraïne’ breder inzetbaar te maken, te weten voor alle doelgroepen zoals in de spreidingswet nu opgenomen. Resultaat gericht beschikken Inkomenstoets Huishoudelijke Hulp Segment 1 Jeugd Herstelplan zorgaanbieder (incidenteel 2024)

Karakter structureel

Budget N.t.b.

structureel

N.t.b.

incidenteel

Reserve

Inc./ struct. Structureel Structureel Structureel

N.t.b. 65K 582K N.t.b.

3.3

Programma 3. Fijn wonen en bedrijvig

In programma 3 werken we aan een omgeving waarin het fijn wonen, werken en recreëren is. Dit doen we door te zorgen voor een gemeenschap waar het bedrijfsleven de ruimte krijgt om te ondernemen. Dit zien we terug in de centra, de bedrijventerreinen en in ons waardevolle buitengebied. Ook zorgen we voor een prettige woongemeenschap. Belangrijk aandachtspunt is een aanbod van de juiste kwaliteit, voor de juiste doelgroep op het juiste moment. De meeste woningen waarmee we de toekomst in gaan staan er al, deze verdienen dan ook grote aandacht. Gelijktijdig werken we aan nieuwe woningen als waardevolle aanvulling op de bestaande voorraad. Zowel het wonen, werken en recreëren doen we in een klimaatbestendige, toegankelijke, goed bereikbare, groene en schone leefomgeving. Hiermee stimuleren we ontmoeting, beweging, sociale verbondenheid, verblijf en recreatie. Dit doen we door een juiste inrichting en onderhoud van de openbare ruimte. Dit alles doen we met aandacht voor duurzaamheid. Zo werken we aan een goede omgeving en samenleving en wentelen we de negatieve gevolgen zo min mogelijk af op de volgende generaties of andere delen van de wereld. Naast fysieke duurzaamheid, zoals afname van uitstoot van broeikasgassen, werken we ook aan sociale duurzaamheid. Dit betekent dat iedereen kan meedoen, iedereen het kan betalen en mee kan profiteren.

In programma drie werken we aan de volgende doelen op basis van onze doelenboom:

Afb. Doelenboom programma 3

De belangrijkste trends en ontwikkelingen zijn:  Het aantal ruimteclaims blijft groot. Ruimtevragers komen onder andere voort uit de energietransitie, economische ontwikkelingen, de woningbouwopgave en opgaven rondom landbouw, natuur, water en klimaatadaptatie. Deze landelijke trends vertalen zich eveneens naar Rijksopgaven en (rijks)programma’s. Voorbeelden zijn het Nationaal programma landelijk gebied (NPLG), de woningbouwopgave en het principe water- en bodemsturend. Dit vraagt ook in Beesel om scherpe keuzes en sturing.  De lokale economie biedt meer dan alleen werkgelegenheid. Ondernemers hebben een belangrijke rol in het behoud van de gemeenschapsidentiteit en het versterken van de sociale cohesie. Maar zoals we de afgelopen jaren hebben geleerd, verandert de wereld continu. Tal van regionale, nationale maar ook mondiale transities en ontwikkelingen, zoals de

20



energietransitie, klimaatverandering, vergrijzing en transitie op de arbeidsmarkt, hebben invloed op het functioneren van onze lokale economie. De energie- en infrastructuur staat onder druk. We gaan van een centraal naar een decentraal energiesysteem, met daarbinnen ook nog eens opwekkers die weersafhankelijk zijn. Op dit moment ervaren we dat de elektrificatie sneller gaat dan gedacht en de benodigde infrastructuur fors achterloopt. Bedrijven, maar ook andere organisaties of gebouwen met een grootaansluiting kunnen niet aangesloten worden. De verwachting is dat dit tot zeker 2030 aanhoudt. Voor een gezond ondernemersklimaat is een toekomstbestendige energieinfrastructuur en -voorziening noodzakelijk.

Nieuw beleid Ook in 2025 werken we aan het actualiseren van beleid. Deze beleidskeuzes hebben gevolgen voor de inzet van personeel en middelen. De komende periode werken we aan: Groen- wegenbeleidsplan In 2024 wordt gestart met het opstellen van een nieuw groen- en wegenbeleidsplan, dit loopt door in 2025. Hierin beschrijven we op welke onderhoudsniveau we onze groenvoorzieningen en wegen beheren. Daarbij wordt ook de vertaling gemaakt welke activiteiten hiervoor nodig zijn en welke kosten daaraan verbonden zijn. Ondertussen werken we door aan onze reguliere onderhoudsprojecten en komen we tot uitvoering van de wijkaanpak Wildenkamp. P3.1 Mobiliteitsplan In 2024 is gestart met het opstellen van een nieuw mobiliteitsplan. Onderdeel van het mobiliteitsplan is een uitvoeringsprogramma. We nemen uw raad mee in dit proces en zullen het plan in 2025 ter besluitvorming voorleggen. Op dat moment is ook helder welke financiële gevolgen dit heeft. Economische visie en uitvoeringsprogramma In de economische visie (vastgesteld in april 2024) schetsen we de koers voor de toekomst, erkennen we de uitdagingen en kansen en maken we duidelijk wat de inzet en rol is van zowel de gemeente, ondernemers en ander belanghebbenden. Op basis van de overkoepelde visie zijn we aan de slag gegaan met een concreet 10-puntenplan. Om de doelen van dit plan te realiseren is structureel budget nodig.

Hiervoor is reeds € 50.000, - toegewezen voor de jaren 2025, 2026 en 2027. P3.2 BIZ Centrum Reuver BIZ Centrum Reuver De centrumondernemers willen een Bedrijven Investeringszone (BIZ) oprichten met als voornaamste doel de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het centrum te verbeteren. De gemeente omarmt dit initiatief en is bereid gedurende de looptijd van de BIZ (5 jaar) een financiële bijdrage te leveren. De hoogte van deze bijdrage moet nog worden bepaald. Towndeal In het kader van de Towndeal hebben we het overgangsgebied tussen bedrijventerrein Roversheide en de omliggende woonwijken (locatie in de driehoek St. Annastraat/ Broeklaan / Mariastraat) met een mix van woon- en werkfuncties in beeld. We willen dit gebied op een toekomstbestendige, duurzame manier transformeren. In 2025 willen we een vervolg hieraan geven op basis van de processtappen die we in 2024 bepalen, inclusief benodigde capaciteit en middelen. P3.3 Grondbeleid Het grondbeleid is een middel om gemeentelijke doelstellingen te verwezenlijken. In 2023 is gestart met het opstellen van een nieuwe nota grondbeleid, deze wordt in 2024 afgerond. Geconstateerd wordt dat uitdagingen bij verschillende disciplines om ruimte vragen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de opwek van duurzame energie, woningbouw, bedrijvigheid en klimaatadaptatie.

De nota grondbeleid geeft handvatten en kaders hoe te handelen bij strategische aan- en verkopen van onroerende zaken en grondtransacties. Het huidige grondbeleid dateert uit 1993 en gaat uit van een passieve houding vanuit de gemeente bij aan- en verkoop van gronden. Afhankelijk van de te maken keuzes hierin kan een en ander een doorwerking hebben op de ambtelijke capaciteit en benodigde expertise. Daarnaast is financieringsruimte dan mogelijk noodzakelijk.

21

Speelbeleid De laatste jaren hebben wij gemerkt dat de speelvoorzieningen niet meer altijd goed aansluiten bij de wensen van onze inwoners. We willen ons meer richten op het realiseren van waardevolle plekken in de woonomgeving die multifunctioneler ingericht zijn, waarbij spelen, ontmoeten, rusten en van de natuur genieten samengaan. In 2024 zijn we gestart met het opstellen van een speel- en sportbeleid in de openbare ruimte. We houden in het nieuwe beleid rekening met andere opgaven zoals hittestress en demografische ontwikkeling. We haken in op thema’s zoals inclusiviteit, leefbaarheid en duurzaamheid. We betrekken buurten en wijken bij het opstellen van het beleid. Naar verwachting zal het speelbeleid in Q1 van 2025 ter besluitvorming worden voorgelegd aan uw raad. Samenwerking in de regio Om onze doelen te bereiken werken we in wisselende samenstelling samen met andere partijen. We overwegen doorlopend of de huidige manier van (samen)werken de juiste is of dat aanpassing nodig is. Zo verkennen we in 2024 de mogelijkheden voor een (voorlopige) toetreding tot de gemeenschappelijke regeling Reinigingsdienst Maasland. Aanleiding hiervoor is het aflopende contract op 1 maart 2025 met PreZero voor de huis-aan-inzameling van o.a. rest- en GFT-afval. Het aantal aanbieders in de markt voor deze dienst is erg schaars, en daarmee ook de concurrentie.

Het resultaat van dit onderzoek verwachten we in 2024 en aansluitend zal besluitvorming plaatsvinden. Crossroads Limburg is de quattro helix organisatie die ondernemers, onderwijs en overheid in NoordLimburg bij elkaar brengt. In 2023 is Crossroads gestart met het opstellen van een routeplan inclusief financieringsvoorstel. De uitkomsten van dit onderzoek worden verwacht in Q2 van 2024 en verwerkt in de begroting 2025. Naar aanleiding van de discussie over het al dan niet uittreden uit de Stichting Ons WCL loopt ook nog een ander onderzoek. Zo wordt onderzocht of, en zo ja in welke mate, behoefte bestaat aan regionale samenwerking inzake het landelijk gebied en aansluitend welke organisatievorm hierbij past. Dit resultaat wordt eveneens in Q2 2024 verwacht. De resultaten van deze onderzoeken verwerken we in de meerjarenbegroting. P3.4 Regionale Uitvoeringsdienst Limburg-Noord (RUD LN) In 2020 en 2021 verschenen diverse kritische rapporten -van onder meer de Algemene Rekenkamer en het Openbaar Ministerie- over de kwaliteit van de bescherming van de fysieke leefomgeving. Dit resulteerde in maart 2021 in het advies van de Commissie Van Aartsen om het stelsel van omgevingsdiensten en de landelijke rijksinspecties verder aan te scherpen.

Op basis van dit advies werd door de VNG, IPO en het Rijk medio 2022 het Interbestuurlijk programma Versterking VTHstelsel (IBP VTH) gestart om de aanbevelingen van de Commissie Van Aartsen daadwerkelijk te implementeren. Het IBP ontwikkelt daartoe een aantal ‘producten’ die aan de benodigde versterking moeten bijdragen. Zo heeft het IBP robuustheidscriteria opgesteld die staan voor de absolute ondergrens van organisatorische randvoorwaarden waaraan omgevingsdiensten moeten voldoen om VTH-taken professioneel (deskundig, consistent en daadkrachtig) uit te kunnen blijven voeren. Alle omgevingsdiensten dienen te toetsen of zij aan deze robuustheidscriteria voldoen. De RUD LN heeft in de afgelopen jaren diverse initiatieven ondernomen om de robuustheid van de organisatie te verbeteren. Uit de in 2023 uitgevoerde toetsing bleek desalniettemin dat de RUD LN niet voldoet aan vijf van de zes criteria van het IBP VTH. Hierdoor is de RUD LN niet robuust en heeft zij voor 1 april 2024 een plan van aanpak ingediend bij het ministerie van I&W waarin staat hoe de dienst binnen twee jaar gaat voldoen aan alle zes de criteria. Het moeten gaan voldoen aan de robuustheidscriteria gaat (financiële) gevolgen hebben. Deze verwerken we in de meerjarenbegroting 2025. Omgevingswet Op 1 januari 2024 is de omgevingswet in werking getreden.