CConstaterende datBeesel
Koppel je AI →
Document · PDF

13.3.15 - 2026.09.21, VNG 26/035, Tweede nazending ALV 30-09-2026

Besluitvormende raadsvergadering 5 oktober 2026, gemeente BeeselBij agendapunt: VNG ledenbrieven (ter kennisname)122.810 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 15

Omkeringsthema: Veiligheid 26 • In 2027 werken we een lobbyagenda uit voor de versterking van de positie van het lokaal bestuur in het veiligheidsbestel. • We ondersteunen gemeenten in de versterking van de samenwerking met de politie, en leveren een bijdrage aan de uitvoering van de visie op de politiefunctie. • In 2027 bieden we gemeenten ondersteuning in vraagstukken rondom polarisatie en maatschappelijke onrust. • We ondersteunen buitengewone opsporingsambtenaren (boa’s) door middel van de opricht ing van een expertise- en dienstencentrum en helpen bij de professionalisering van de functie door model handhavingsarrangementen en opleidingsplannen op te stellen, en doo r kennissessies te organiseren over adequaat handhaven. • In 2027 ondersteunen we gemeenten bij de uitvoering van de Wet Veilige Jaarwisseling (landelijk vuurwerkverbod) door het delen van goede voorbeelden en het organiseren van informatiebijeenkomsten en webinars. • We bouwen de gemeentelijke kenniskring verder uit over: veilige publieke dienstverlening, Onze Hulpverleners Veilig en de gemeentelijke aanpak van Explosieven. We denken aan een inspiratiegids om goede aanpakken rondom veilige publieke dienstverlening te bundelen. • In 2027 hebben we een nieuw gemeentelijk kader ontwikkeld over evenementenveiligheid. • In 2027 helpen wij gemeenten met handelingsperspectief hoe ze om moeten gaan met desinformatie.

• In 2027 gaan we verder aan de slag met het opwerpen van barriŁres tegen ondermijning in de zorgsector, met als doel de kwetsbare zorgbehoevenden te beschermen en malafide zorgaanbieders, -verleners en -tussenpersonen aan te pakken. • Wij leveren, in samenspraak en samenwerking met Zorg en Inclusief, een bijdrage aan de uitvoering van de landelijke agenda Zorg en Veiligheid. Met focus op de aanpak van ve rward en onbegrepen gedrag. • Ook de VNG levert een bijdrage aan het Nationaal Actieplan Stop Geweld tegen Vrouwen . Dit gebeurt langs drie lijnen: (1) veiligheid achter de voordeur, (2) veiligheid in de publieke ruimte en (3) veiligheid in het openbaar bestuur. 4.3 Weerbaarheid Een weerbare maatschappij draagt bij aan de bescherming van onze veiligheid, vri jheid, welvaart en waarden. Dit geldt niet alleen bij hybride aanvallen of een militair conflict, maar ook bij andere crises of rampen, zoals grootschalige overstromingen, een pandemie of langdurige uitval van vitale processen. Daarom moet de overheid zich goed voorbereiden (en weerbaarder worden) om te zorgen dat de samenleving niet stil komt te staan bij een crisis of een grootschalige ontwrichting. De samenleving als geheel moet doordrongen raken van het belang van zelf- en samenredzaamheid en het versterken van het sociaal weefsel zodat individuen en gemeenschappen beter voorbereid zijn op mogelijke crises.

Het is een whole of society opgave. Trends & ontwikkelingen Oplopende (geopolitieke) spanningen en militaire hybride dreigingen zijn extra aanleiding om als gemeenten een substantiºle bijdrage te leveren aan de weerbaarheid en veerkracht van Nederland. Op basis van eigen taken (bevolkingszorg, rampen en crises, brandweer en geneeskundige hulp, maar ook waterzuivering, huisvesting, infra, energie) en daartoe opgeroepen door het kabinet en de Europese Omkeringsthema: Weerbaarheid 27 Commissie. We moeten ons voorbereiden op grootschalige en langdurige uitval van kritieke voorzieningen, als samenleving en als overheden. Gemeenten hebben een belangrijke rol in het versterken van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Door steunpunten in te richten, borgen gemeente n in tijden van crisis informatievoorziening en het verstrekken van noodvoorzieningen aan de meest kwetsbaren. Daarnaast moeten gemeenten ervoor zorgen dat hun eigen democratische besluitvorming, taakuitvoering en bedrijfsvoering ten allen tijde doorgang kunnen vinden, bijvoorbeeld door analoge protocollen te ontwikkelen Øn te oefenen. In onze lobby richten we ons op effectieve wetgevi ng en governance, duidelijke rollen en heldere plannen over gemeentelijke uitvoering zoals bevolkingszorg bij crisis. Het beoogde effect is een weerbare, veerkrachtige lokale samenleving. We zien hierin een opgave die een lange adem vergt.

Koers in 2027 • We voeren consultaties uit op verwachte (wetgevings-)voorstellen vanuit het rijk over noodrecht en weerbaarheid. • In 2027 breiden we ons expertisefunctie weerbaarheid verder uit richting gemeent en: we houden een forum Weerbaarheid actueel, verzorgen webinars en podcasts, zorgen voor leer- en kennissessies met en tussen gemeenten, en organiseren een groot landelijk weerbaarheidscongres. • Wij helpen in 2027 (na de pilotfase) gemeenten met de inrichting van voldoende noodsteunpunten; zoveel mogelijk langs uniforme kaders en maken bestuurlijk e afspraken daarover. • Wij helpen gemeenten hun plannen voor bedrijfs-continuïteitsmanagement te updaten, waarbij de kwetsbaarheden van processen zijn geadresseerd. We verkennen mogelijkheden voor collectieve inkoop en aanbesteding. • Wij werken nauw samen met de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV) en andere partners bij de landelijke communicatie campagne Denk Vooruit. • Wij helpen gemeenten bij het in kaart brengen van de lokale vitale voorzieningen (zoals voedsel, stroom en water) en het maken van afspraken voor alternatieven bij uitval. • Wij verzorgen leerateliers voor het organiseren van lokale sociaal maatschappelijke weerbaarheid en het versterken van het sociaal weefsel.

• Wij actualiseren de handreiking weerbaarheid en veerkracht (en de 41 onderliggende maatregelen) op lokaal niveau, en werken dit uit in handelingsperspectief voor onze leden. 4.4 Gemeenterecht Het gemeenterecht biedt kaders voor besluitvorming, toezicht, financiºn, participatie en interbestuurlijke verhoudingen. Daarmee waarborgt het niet alleen rechtszekerheid en transparantie, maar ook lokale autonomie – een kernwaarde van het Nederlandse openbaar bestuur. De VNG zet zich in vo or sterke, slagvaardige en toekomstbestendige gemeenten. Dat betekent dat zij voortdurend in gesprek is met het rijk en andere overheden over wet- en regelgeving die gemeenten raakt. Of het nu gaat om een volledige herziening van het algemeen bestuursrecht, de positie van de rechtsstaat, ontwikkelingen in de Gemeentewet, het overheidsprivaatrecht of het maken van modelverordeningen: steeds staat de vraag centraal of het gemeenterecht voldoende ruimte biedt voor lokaal maatwerk en d emocratische legitimatie. Trends & ontwikkelingen Wij zetten ons maximaal in om uitvoerbare wetgeving tot stand te brengen, die een wendbaar en krachtig lokaal bestuur bevordert.

In 2027 gaat het daarbij voornamelijk om de snelle digitalisering van het recht, de ontwikkeling van de rechtsstaat, een doorontwikkeling van de Wet open overheid, d e evaluatie van de Wet gemeenschappelijke regelingen, het staatsnoodrecht, juridische aspecten van een weerbare 28 samenleving en een voorgenomen herziening van het algemeen bestuursrecht . Ook zijn er ontwikkelingen in het kiesrecht die gevolgen hebben voor gemeenten en het juridisch vormgeven aan diverse vormen van burgerparticipatie. Daarnaast zorgt de uitwerking van formele wetgeving en de toename van autonome- en medebewindsbevoegdheden voor het lokaal bestuur voor een toenemende vraag naar modelverordeningen. Wij helpen gemeenten om juridische problemen op te lossen en om te gaan met complexe wet- en regelgeving op lokaal niveau. Deze inzet intensiveren wij in 2027. We stellen nieuwe modelverordeningen op, of wijzigen bestaande. Dat zijn er in totaal zo’n honderd waarvoor we intensief overleg voeren met dossierhouders binnen de VNG, ministeries en externe partijen. We schrijven praktisch bruikbare handreikingen over actuele onderwerpen. We beantwoorden op jaarbasis meer dan duizend juridische adviesvragen van gemeenten en faciliteren gemeentelijke juridische netwerken.

Koers in 2027 • In 2027 werken we aan een wetgevingspakket dat up-to-date is waardoor wij geme enten kwalitatief hoogwaardige wetgevingsproducten kunnen bieden. We streven naar uitv oerbare wetgeving. • In 2027 implementeren we een grootschalige wijziging van de model-Algemene Plaatselijke Verordening vanwege de inwerkingtreding van de Omgevingswet. • In privaatrechtelijke dimensies focussen we op multidisciplinaire onderwerpen als gemeentelijke samenwerking, gedoogplichten in de Omgevingswet en de privaatrechtelijke component bij klimaatvraagstukken. De VNG ontwikkelt, redigeert en presenteert een aantal publicat ies over actuele thema’s op het snijvlak van publiekrecht en overheidsprivaatrechtelijk handelen. Denk aan contracten, overeenkomsten en inkoopvoorwaarden. • De VNG actualiseert modelverordeningen indien nieuwe wet- en regelgeving, jurisprudentie of ontwikkelingen op beleidsmatig gebied hiertoe aanleiding geven. We inventariseren keuzes op basis van een integrale werkwijze en in nauwe samenwerking met de beleidsteams. • In 2027 brengen we de gevolgen van onder andere AI voor de juridische werkzaamh eden van gemeenten in kaart.

• Ook in 2027 staan we verschillende gremia bij, inhoudelijk en/of secretarieel, denk aan: VNG commissie Bestuur en Veiligheid, VNG Adviescommissie Gemeenterecht, Landelijk Kabinetscontact, Werkgroep Openbare Inrichtingen, Vereniging Juridische Kwaliteits zorg Lokaal Bestuur (VJK), Vereniging voor Bestuursrecht Recht (VAR), Vereniging voor Wetgeving en stich ting Beroepsopleiding Gemeentejuristen. 4.5 Gemeentefinanciºn De VNG ondersteunt en adviseert de leden over de belangrijkste zaken op het gebied van gemeentefinanciºn en -belastingen. Op de verschillende dossiers zijn we een belangrijke gesprekspartner richting het rijk over de bekostiging van de taken. Hierbij speelt de uitkeringsvorm en de verdeling van de middelen ook een grote rol. Afgelopen jaren hebben uitgewezen dat de balans tussen taken en middelen geen vanzelfsprekendheid is en dat we ons hier vaak tot op het hoogste niveau voor moeten inzetten. Maar ook in de uitvoering van gemeenten ondersteunen we, onder andere door h et beschikbaar stellen van modelverordeningen en handleidingen in de lokale heffingen. Trends & ontwikkelingen De belangrijkste taak blijft om taken en middelen structureel in balans te brengen . Om dit te bereiken geven we onder andere opvolging aan de verschillende adviezen van de Raad van het Openbaar Bestuur (ROB).

Waarbij ook de adviezen van de studiegroep Interbestuurlijke verhoudingen een belangrijke rol 29 spelen. De commissie Van Ark zal zich in 2027 uitspreken over de (financiºle) houdbaa rheid van het jeugdstelsel, met de bijbehorende financiºle consequenties. Dit wordt een belangrijk en spannend traject gezien de verschillende belangen. In 2027 bevindt de uitwerking van de alternatieve fi nancieringsvorm van (delen van) jeugdzorg en de Wmo zich in een eindfase. Wij hebben de hoop dat dit o ok tot meer rust en inzicht leidt in het zorgdossier. Ook start dit jaar de evaluatie van de normeringssystematiek. Als de Financiºle-v erhoudingswet per 2028 gewijzigd wordt, zal de introductie van de nieuwe uitkeringsvorm door middel van een Bijzondere Fondsuitkering (BFU) mogelijk worden. We verwachten daarnaast nog mogelijke aanpassingen in het Provinciaal financieel toezicht en het dossier schatkistbankieren als gevolg van de evaluatie Wet Financiering decentrale Overheden (Fido) in 2026. De modernisering van het gemeentelijk belastinggebied krijgt naar verwachting meer vorm. Dit geldt onder andere voor de toeristen- en parkeerbelasting en aanpassing instrumentarium ten behoeve van verduurzaming. Ook komt de evaluatie van de Wet WOZ tot een einde en gaan we aan de slag met opvolging van de aanbevelingen.

Daarnaast werken we aan de uitwerking van de fiscal e instrumenten die effect hebben op gemeenten, met name in de fysieke leefomgeving (leegstand, planbaten). Koers in 2027 • In 2027 en 2028 vervangen we de software van TIOX in het GGU-project WOZ-datacenter, aangezien de huidige software (uit 2007) sterk verouderd is. Hiervoor is naar verwachti ng een flinke investering nodig, mede omdat we gedurende de herbouw tot 1 mei 2028 het ou de systeem ook nog moeten onderhouden. • In 2027 gaan we door met het inzetten op de benodigde investeringen in de ICT-gerelatee rde processen in de WOZ-keten. Het is noodzakelijk om dit te moderniseren naar de hui dige tijd, omdat anders essentiºle onderdelen van het proces tot stilstand komen. Va nwege de grote financiºle inkomsten bij gemeenten uit de WOZ is deze inzet nu cruciaal. Dit betekent o nder andere dat we verder aan de slag gaan met de herbouw van de Landelijke Voorziening (LV) WOZ . • Naar verwachting heeft de evaluatie van de Wet WOZ, uitgevoerd in 2026, effect op de benodigde informatiepositie (type en omvang gegevens bij waardering) en uitvoering van de Wet WOZ voor gemeenten. Daarnaast wordt gewerkt aan een vervolg van het wetsvoorstel Wet versterking waarborgfunctie Algemene Wet Bestuursrecht (Awb). 4.6 Arbeidszaken De VNG verzorgt de collectieve werkgeversfunctie voor onze 342 leden.

Dit doen wij door het afsluiten van de Cao Gemeenten en de pensioenregeling ABP voor de ruim 200.000 werknemers in de gemeentelijke sector. Daarvoor trekken we samen op met de Werkgeversvereniging Samenwerkende Gemeentelijke Organisaties (WSGO) met ruim 200 leden en 40.000 werknemers. Voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt sluiten wij twee cao’s en één pensioenregeling af. De Cao Sociale Werkvoorziening (45.000 mensen) sluit de VNG namens gemeenten. De Cao Aan de s lag (20.000 mensen) sluiten we samen met de werkgeversvereniging Cedris af. Voor beide cao’s geldt de pensioenregeling PWRI (Pensioenfonds Werk en (re)Integratie). Ook behartigt de VNG de belangen van de politieke ambtsdragers voor hun rechtsp ositie en pensioen in het Overleg Rechtspositie Decentrale Politieke Ambtsdragers met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Trends & ontwikkelingen De arbeidsmarkt staat onder spanning. Krapte is nog aanwezig onder andere door de demografische ontwikkelingen van vergrijzing en ontgroening. De gevolgen van technologische ontwikkelingen (zoals AI) zijn voelbaar maar nog niet concreet en kwantificeerbaar. Onzekerheden in de geopolitiek van 30 de wereld hebben ook hun effect op de samenleving in Nederland, en dus ook op de werkvloer.

Omgaan met onzekerheid, mentale druk, verruwing van contacten en desinformatie zijn asp ecten waar juist ook in de werkgever-werknemer relatie aandacht voor nodig is. Goed werkgeverschap vraagt om blijvende aandacht voor duurzame inzetbaarheid en integriteit. Om werknemers wendbaar en weerbaar te maken en te houden is het bieden van een veilige werkomgeving een voorwaarde. Daarnaast is het belangrijk om met passende arbeidsvoorwaard en aantrekkelijk te blijven ten opzichte van andere sectoren. Met het nieuwe kabinet Jetten zullen naar verwachting afspraken gemaakt worden over de AOW, over de WW en ZW. Deze wetgeving vormt de kaders voor de cao-afspraken. Evenals de verdere e ffecten van de Wet DBA en de Wet op de loontransparantie. Wijzigingen in wetgeving zullen leiden to t gesprekken met de bonden over of en hoe deze impact hebben op de Cao’s. En ook in het gesprek met het ministerie van BZK over de rechtspositie van politiek ambtsdragers. De aantrekkelijkheid van het po litieke ambt staat onder druk. Polarisatie en toegenomen werkdruk vragen om blijvende aandacht voor een toekomstbestendige rechtspositie van politieke ambtsdragers. Koers in 2027 • Het driejarige (2024-2026) GGU-Programma Arbeidsmarktkrapte (AMK) loopt 2026 ten eind e. Het instrument doelgroepencampagne is zeker in samenhang met het vacatureplatform werkenbijgemeenten.nl waardevol gebleken.

De ambitie is om deze grootste vacaturewebsite van de gemeentelijke overheid te borgen en de samenhang met een doelgroepen aanpak te behouden. Door de samenwerking met het eveneens beºindigde Programma Focus op Uitvoering (FoU) is duidelijk geworden, volgens de uitgangspunten van de ALV 2025, dat samenwerken, standaardiseren, in relatie tot innoveren belangrijk is. In 2027 zal de samenhang, tussen omgaan met krapte, samenwerken, standaardiseren breed binnen de VNG opgepakt worden. Hierbij is het van belang dat er ook aandacht is voor wendbaarheid en het verandervermogen van werknemers en organisaties. De inzichten van de programma’s AMK en FoU zullen geborgd worden en doorontwikkeld in de digitaliseringsagenda gericht op slim mer werken met AI. • Als wet- en regelgeving wijzigt, betekent dit altijd een toets op de bestaande cao-afspraken en rechtspositionele regelingen. Hiervoor zijn de reguliere overleggen met bonden en ministeries ingericht. Ook zijn er aan alle cao-tafels onderzoeken afgesproken (in de sector gemeenten 6) die gezamenlijk door bonden en VNG (samen met de WSGO) worden uitgevoerd. Dus ook waar een cao niet afloopt, is er sprake van regulier overleg. De afloopdatum van de huidige cao Gemeenten en cao SGO is 1 april 2027.

De ledenraadpleging over de inzet voor de onderhandelingen staat gepland vanaf eind 2026, het zwaartepunt van de onderhandelingen wordt verwacht i n het eerste kwartaal van 2027. • 2027 is een speciaal jaar voor de rechtspositie van de politieke ambtsdragers. In navolging van de Wet Toekomst Pensioenen worden alle wethouderspensioenen en pensioenen van de ande re politiek ambtsdragers ondergebracht bij het ABP. De transitie betreft een grote en comp lexe verandering die zorgvuldig en met tempo moet worden uitgevoerd. Daarnaast verwach ten we de kabinetsreactie van het ministerie van BZK naar aanleiding van het adviesrapport van 10 februari 2026 over de herijking arbeidsvoorwaarden politieke ambtsdragers. De gesprekken hierover lopen via de adviescommissie Rechtspositie Politiek Ambtsdragers van het College voor Arbeidszaken in het Overleg Rechtspositie Politiek Ambtsdragers van het ministerie van BZK en ve renigingen van alle betrokken politieke ambtsdragers. 31 5 Digitale samenleving 32 Als het gaat om digitalisering staan gemeenten voor flinke uitdagingen. Verantwoord e uitvoering van gemeentelijke taken en dienstverlening aan inwoners en bedrijven staan onder druk door schaarse middelen en mensen. Als informatie-intensieve organisaties ervaren gemeenten beperkingen van hun huidige informatiekundige ondersteuning en landschap.

Zij zijn onderdeel van een veranderd geopolitiek speelveld, waarin digitale systemen regelmatig doelwit zijn van kwaadwillende actoren en bestaande afhankelijkheidsverhoudingen nieuwe risico’s met zich meebrengen. Redenen genoeg voor gemeenten om de digitalisering gezamenlijk te gaan oppakken. Dat blijkt wel uit de overweldigende meerderheid (99%) voor de resolutie ‘Als ØØn sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving’. Door een krachtenbundeling ontstaat de slagkracht om regie te voeren op de d igitale samenleving, grote maatschappelijke opgaven effectief aan te pakken en dienstverlen ing te verbeteren. Bovendien staan we samen sterker in een wereld waarin digitale dreigingen toenemen . Door de handen ineen te slaan, vinden gemeenten samen veilige en verantwoorde digitale oplossingen. Deze nauwe gemeentelijke samenwerking betekent een enorme paradigmawissel: van vrijblijvende samenwerking naar een centrale, collectieve aanpak. Op termijn (10-15 jaar) collectiviseren gemeenten minstens 80% van hun digitalisering. Gemeenten schaarden zich eensgezind achter vier prioriteiten om als eerste op te collectiviseren: AI, Cloud, Digitale Dienstverlening (Common Ground) en Digitale Veilighe id. En de doorsnijdende thema’s Autonomie, Sourcing en Vakmanschap. Een stukje zelfstandigheid opgeven levert de gemeenten veel op.

Ambtelijk is er binnen de lokale overheid ook de nodige impact: Wat betØkent het om als collectief aan AI te werken, met welke dossiers begin je en hoe implementeer je dit? Alle rollen en disciplines zijn betrokken, van inhoudelijk experts tot gemeentesecretarissen. Gemeentelijke netwerken en expertnetwerken krijgen hierin een centrale rol. We maken gebruik van de kracht v an de koepels. Gemeenten staan in deze ontwikkeling niet alleen. In de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) besloten gemeenten, provincies, waterschappen en het rijk om digitalisering overheidsbreed op te pakken. Intensief, als gelijken en bindend: ‘de vrijblijvendheid voorbij’. De priorit eiten komen overeen: gemeenten werken interbestuurlijk aan hun eigen collectivisering. 5.1 Digitale veiligheid & privacy De VNG werkt met de Agenda Digitale veiligheid in 2027 verder aan de volgende hoofdthema’s: Voorbereiding op digitale ontwrichting, online aangejaagde openbare ordeverstori ngen, weerbaarheid inwoners en ondernemers en de basis op orde in eigen huis. Dat laatste gaat ove r risicogebaseerde informatiebeveiliging en toezicht en verantwoording (breed) op basis van E NSIA, hØt verantwoordingsinstrument over informatiebeveiliging en datakwaliteit dat ook steeds beter inzicht geeft en de gemeente helpt te verbeteren.

Met het beleidsteam Digitale Veiligheid, de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) en ENSIA ondersteunen we gemeenten in de versterking van hun digitale weerbaarheid. Met de community digita le veiligheid biedt de VNG een online en offline platform waarop medewerkers van gemeenten mee kunne n denken met de uitwerking van wet- en regelgeving, best practices met elkaar kunnen delen en verbindt zij partijen en initiatieven met elkaar. De samenwerking op digitale veiligheid is kansrijk, we zijn al ver in d enken en voorbereiding. De IBD en ENSIA en de inkoopmantels via GGI-Veilig zijn al concrete collectieve diensten. Vanu it de Agenda Digitale Veiligheid werken we in 2027 verder aan interbestuurlijke en collectieve oplossingen. Omkeringsthema: Digitalisering 33 Trends & ontwikkelingen De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en de opkomst van quantu mcomputing bieden kansen. Tegelijkertijd vergroten zij de digitale risico’s aanzienlijk. De leefwereld is online en offline nauw verbonden en ontwikkelingen in de digitale wereld kennen altijd een maatschappe lijke weerslag. De impact van (geopolitieke) verstoringen op de digitale veiligheid van gemeenten en hun inwoners kan enorm zijn.

Denk aan sluizen of gemalen die kunnen uitvallen of gemanipuleerd worden door een hack, waardoor afvalwater het drinkwater kan vervuilen, of hulpdiensten die elkaar niet meer kunnen bereiken of een luchthaventerminal die stilvalt. De aankomende wetgeving vraagt om veiligheid te zien als een hybride vraagstuk, vanuit een all hazard approach, met publieke en private partners en in ketens. Die hybride aanpak, waarin de fysieke en digitale risico’s samen worden geanalyseerd voor adequate maatregelen, is een nieuwe invalsho ek. Het is daarom belangrijk dat hier structurele middelen voor komen en dat de taken, verantwoord elijkheden en bevoegdheden concreet zijn vastgelegd binnen het digitale veiligheidsstelsel. Voor gemeenten is het een uitdaging om deze ontwikkelingen bij te benen. Een sterke informatiepositie met inzicht en overzicht over lokale kritieke entiteiten, technologie en dienstverlening is noodzakelijk voor adequate handelen. Het aantrekken, behouden en opleiden van voldoende gekwalificeerd personeel is een voortdurende uitdaging om de continuïteit en kwaliteit van digitale veiligheid te waarborgen. De geopolitieke en statelijke dreigingen raken ook de gemeentelijke bedrijfscontin uïteit en vragen om een stevige verankering van weerbaarheid en digitale autonomie in de strategische sturing en inzet van technologie.

Honderd procent veiligheid bestaat niet, maar informatiebeveil iging is wel een heel belangrijke voorwaarde. Gericht risicobeheer is noodzakelijk, waarbij digitale risico’s net als juridische en financiële risico’s op bestuurlijk niveau worden meegewogen. Dit vraagt om een sterke informatiepositie over de feitelijke veiligheid en structurele financiering, de juiste expertise aan b oord en sterk opdrachtgeverschap van ICT-diensten en bij inkoop, contract- en leveranciersmanage ment van digitaal veilige technologie. Daar werkt de Informatiebeveiligingsdienst van d e VNG aan. Koers in 2027 • In contacten met landelijke politiek en de rijksoverheid vertegenwoordigt de VNG de gemeenten. Wij gaan het gesprek aan over de benodigde randvoorwaarden en middelen om taken op het gebied van digitale veiligheid uit te voeren. • De VNG zet zich in om Europese en nationale wet- en regelgeving te vertalen naar beleid, producten en diensten om de digitale veiligheid van gemeenten en hun rol in de d igitale veiligheid van de maatschappij op lokaal niveau te versterken. • De VNG zet zich ook in 2027 in voor structurele financiºle middelen waarmee gemeenten de lokale digitale veiligheid kunnen versterken. • In 2027 werken wij verder aan het digitale veiligheidsstelsel waarbij taken, verantwoo rdelijkheden en bevoegdheden geconcretiseerd, uitgebreid en vastgelegd zijn.

• De VNG biedt concrete oefeningen om zowel intern als in samenwerking met de veiligheidsregio en landelijke partners de rollen in digitale dreigingen en verstoringen te verduidelijken en in te trainen. • De VNG zet zich in voor voorzieningen waar bestuurders, raadsleden en ambtenaren vanuit hun functie melding kunnen doen van onrechtmatige of schadelijke online content. • Met de rijksoverheid werken we aan een privacyvriendelijke tool waarmee gemeenten - binnen de juridische kaders van de openbare orde en veiligheid - onderzoek kunnen doen naar online aangejaagde ordeverstoringen. • In 2027 werkt VNG aan de bestuurlijke gereedschapskist van de burgemeester, zodat deze blij ft aansluiten bij de snel veranderende digitale wereld, en zodat gemeenten een gepaste aanpak kunnen ontwikkelen. 34 • De VNG zet zich in voor een goede lokale informatiepositie, gevoed uit periodieke regionale cyberbeelden, zodat gemeenten voldoende capaciteit vrij kunnen maken en met de juist kennis en kunde kunnen werken. • Voor de IBD gaan we in 2027 verder met de doorontwikkeling en het structureel bestendigen van de benodigde middelen voor de uitvoering van de taken op het gebied van in formatiebeveiliging en privacy.

• Onze IBD-dienstverlening breiden we in 2027 verder uit naar een robuuste sectorale v oorziening om de gemeenten maximaal te ondersteunen in de taken die voortvloeien uit de Cyberbeveiligingswet. Waar mogelijk werken we producten op naar standaarden. • Met BZK gaan wij in gesprek voor een verlenging van de subsidie voor de ENSIA-to ol. 5.2 Verantwoorde inzet van digitalisering Digitalisering is al lang niet louter een technisch dossier meer; het is een maatschappelijk vraagstuk dat diep ingrijpt in het dagelijks leven van inwoners en het functioneren van de gemeenten. Van sociale media en chatbots, tot digitale dienstverlening en beslissende algoritmes; technol ogie beïnvloedt hoe mensen elkaar ontmoeten, hoe jongeren opgroeien, hoe inwoners de overheid ervaren en hoeveel grip zij ervaren op hun eigen leven. De VNG ondersteunt gemeenten bij het pakken van de regie op de digitale aspecten van onze maatschappij en de effecten die het heeft op onze samenleving. In de Agenda Digitale Grondrechten & Ethiek leggen gemeenten vast dat zij technologie nie t alleen moeten inzetten onder het mom van efficiºntie, maar ook doeltreffend, mensgericht en democratisch. Het beschermen van digitale grondrechten en de inbedding van ethiek vormen de basis v oor het verantwoord gebruik van digitale technologieºn binnen gemeenten.

De VNG ondersteunt gemeenten met handreikingen, een brede community, overheidsbrede samenwerking en kaders zoals de Principes voor de digitale samenleving. Trends & ontwikkelingen Niet alleen de digitale autonomie van overheden staat onder druk, dat geldt ook voor de autonomie van de digitale samenleving. De democratie staat onder invloed van de verdienmodellen  van sociale media. We zien dit onder andere in de impact van desinformatie op verkiezingen, in het ontbreken van bescherming van kwetsbare groepen, polariserende algoritmen die het publiek debat beï nvloeden en in toenemende online agressie tegen politieke ambtsdragers. Het beschermen van digitale grondrechten en het normeren en democratiseren van technologie vormen de basis voor het verantwoord gebruik van digitale technologieºn binnen gemeenten. Zo beschermen gemeenten de lokale democratie en publieke waarden in de digitale samenleving. Als het misgaat in de online leefwereld van jongeren, dragen gemeenten een deel van de gevolgen. Jongeren ervaren de positieve effecten (zoals verbinding, plezier, kennis) maar ook de negatieve kanten, met grote impact voor de veiligheid, gezondheid, leerprestaties en financiºle ze kerheid van jongeren.

Gemeenten voelen de gevolgen van de negatieve aspecten bij online interactie tussen jongeren, bijvoorbeeld bij mentale gezondheidsproblemen (jeugdzorg) of bij online ruzies die ontsporen in jongerengeweld op straat, zoals in en rellen op straat (openbare orde en veiligheid). De huidige social mediaplatforms versterken dit, via het verslavende ontwerp en algoritmes die polarisatie in de hand werken. De opkomst van autoritaire technologie is een bedreiging voor de lokale, Nederlandse en Europese democratie. Het gaat hierbij om onder andere surveillancetechnologie en dataverzameling van persoonsgegevens door enkele private equity bedrijven, die buiten Europese democratische controle vallen. Deze bedrijven achter autoritaire technologie lijken zich steeds vaker te bewegen richting staatsmacht. 35 Koers in 2027 • Om de democratie te beschermen streven we naar een gezonde digitale publieke ruimte. We stellen gemeentelijke eisen aan hoe de digitale publieke ruimte functioneert, en komen met een roadmap die hier naartoe werkt. Dit doen we in interactie met de leden, interbestuurlijke samenwerking en het maatschappelijk veld, want de digi tale publieke ruimte is van de samenleving als geheel. • Kinderen en jongeren verdienen bescherming in de digitale samenleving. Dat vraagt inzet vanuit verschillende overheden, onderwijs en maatschappelijke organisaties.

VNG zet zich in om de samenwerking tussen deze partijen te versterken en versnippering tegen te gaan. We faci literen de kennisdeling tussen gemeenten en delen best practices. • We monitoren de ontwikkelingen rondom de (regulering van) autoritaire technologie en zetten in op Europese regulering. We versterken de informatievoorziening over dit ond erwerp aan gemeenten, wanneer het gemeenten direct raakt. 5.3 Verantwoord datagebruik en versterken informatiepositie De VNG Datastrategie en de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) zijn instrumenten om de ind ividuele positie van gemeenten als eerste overheidsorganisatie te verstevigen. We versterken hiermee de collectieve positie van gemeenten als ØØn bestuurslaag. We zetten nadrukkelijk in o p datagedreven werken voor maatschappelijke opgaven en ondersteuning aan gemeenten, en versterken de belangenbehartiging via datagedreven werken. Met het oog op verantwoord datagebruik bouwen we aan een dat afundament met versnellers en kaderstelling. Waarbij we de noodzaak van standaardisati e niet uit het oog verliezen. De dataprojecten uit dit thema raken de maatschappelijke opgaven in alle beleidsdomeinen, en zijn te vinden in de hoofdstukken 2 t/m 4. Trends & ontwikkelingen In de afname van het vertrouwen in de overheid speelt data een rol. Denk aan de toeslagenaffaire en de aanpak van de coronacrisis.

Meer dan ooit hebben we een gedragen, transparan te strategie voor verantwoord datagebruik nodig. De samenleving wordt steeds complexer, de grote maatschappelijke opgaven ingewikkelder. Het niet kunnen delen van data vormt een belemmering voor het oplossen van die vraagstukken. Terwijl het delen van data het vinden van oplossingsrichtingen vergroot. Uiteraard is het delen van data niet altijd vanzelfsprekend en toegestaan. Om optimaal te kunnen profiteren van de kansen die data delen biedt, zijn een visie, een afsprakenstelsel en standaardisering nodig. Daarnaast kan collectief inkopen van data voor gemeenten besparingen opleveren. We zien over de he le linie een verschuiving van individueel naar collectief ontwikkelen en van aanbodgestuurd naar vraaggestuurd o ntwikkelen. Koers in 2027 • Om versnippering van ICT-oplossingen te voorkomen, investeren we in 2027 in e en samenbindende aanpak voor datagedreven werken, zodat we collectief beter in staat zijn de opgaven het hoofd te bieden. • In 2027 versterken we de informatiepositie voor gemeentelijke opgaven in het so ciaal en fysiek domein. 36 5.4 Innovatie-infrastructuur Digitalisering en technologie, zowel bestaand als gloednieuw, bieden f orse kansen voor maatschappelijke opgaven. Gemeenten willen die kansen met andere overheden verzilveren.

Hiervoor hanteren zij een innovatie-infrastructuur die goede ideeºn, energieke gemeenten en faciliteiten voor experiment en opschaling met elkaar verbindt. Inhoudelijk zijn de Verenigingsstrategie 20230, de NDS-prioriteiten (Nederlandse Digitaliseringsstrategie) en de Common Ground-principes richtinggev end voor de initiatieven, waarbij gemeenten werken aan – waar mogelijk overheidsbrede – collectivisering van hun digitalisering. De VNG ondersteunt hierin met het programma GROEI, het Kennisnetwerk Data en Samenlevin g en natuurlijk de verbinding met de NDS. Daarmee leggen wij de hele puzzel van energie tot impact, van idee tot collectieve implementatie. Trends & ontwikkelingen Gemeenten werken aan (waar mogelijk overheidsbrede) collectivisering v an hun digitalisering. De innovatie-infrastructuur richt zich in ieder geval op de prioriteiten die zijn vastges teld door de ALV en in de NDS. Ook ideeën vanuit andere agenda’s kunnen bij dit ‘loket’ terecht.  Daarin blijven ze experimenteren en ontwikkelen in ecosystemen van enthousiaste partijen, met koplopers die ophalen wat he t bredere veld nodig heeft en met kaders en criteria die garanderen dat wat zij maken ook bruikbaar is voor alle betrokkenen. Wat verandert, is dat zij dit nu Æltijd in een overheidsbrede context doen. De VNG en interbestuurlijke partners ondersteunen hierbij.

Innovatie vraagt allerlei disciplines en - voor grote impact - een fors schaaln iveau. Daarom stimuleert de VNG gemeenten om met andere overheden (in ecosystemen) elkaar te vinden, kritisch te beoordelen wat innovatie betekent en wat de grenzen daarvan zijn. Om te bekijken waarin zij verder wil len investeren, en wat zich leent voor de stap naar opschaling en collectivisering. Daarbij kijken we scherp welke onderwerpen en ontwikkelingen echte meerwaarde hebben. Verantwoorde inzet van de t echnologie blijft hierbij hØt speerpunt. De VNG zorgt voor de verbinding met (Europese) initiatieven, in het bijzonder in de NDS. Koers in 2027 • De VNG werkt in 2027 aan het doorontwikkelen van een overheidsbrede innovatie- infrastructuur, waaronder: opschaalfaciliteiten, criteria en ecosystemen voor experimenten en pilots. • In 2027 zetten we onder andere GROEI, kennisnetwerken en communities in voor prioriteiten in de overheidsbrede samenwerking en collectivisering. • De VNG gaat in 2027 voor een doorontwikkeling en verbinding van Kennisnetwerk Data & Samenleving met gemeentelijke en overheidsbrede communities. 5.5 AI en Algoritmen AI en algoritmen veranderen fundamenteel hoe gemeenten hun publieke taken uitvoeren en organiseren.

Voor gemeenten is het gebruik van AI geen doel op zich, maar een middel om maatschappel ijke opgaven, uitvoeringsdruk en arbeidsmarktkrapte (beter) het hoofd te bieden. De VNG ond ersteunt gemeenten bij het gezamenlijk en verantwoord inzetten van AI, met borging van publieke waarden zoal s transparantie, privacy en de menselijke maat. AI is een van de thema’s van de collectiviseringinzet: w at niet- onderscheidend is, organiseren we samen. De toegevoegde waarde voor gemeenten ligt in schaalvoordeel, digitale autonomie en een duurzame, controleerbare AI-infrastructuur. 37 Trends & ontwikkelingen De ontwikkeling van (generatieve) AI heeft een disruptief karakter. AI-instrumenten worde n ingezet in stemwijzers en beïnvloeden publieke opinievorming, terwijl jongeren chatbots gebruiken als digitale ‘vriend’ of zelfs als vervangend aanspreekpunt voor psychologische ondersteuning. Dit raakt op een fundamentele manier onze democratie en de sociale veiligheid van inwoners. Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van een beperkt aantal internationale niet-Europese technologie leveranciers, wat vragen oproept over digitale autonomie en controleerbaarheid. Binnen gemeentelijke organisaties vindt AI steeds vaker zijn weg naar werkprocessen, zoals transcriptie, documentanalyse en ondersteuning bij juridische afhandeling.

Hoewel deze toepassingen waardevol zijn, blijven structurele en aantoonbare tijdsbesparingen vooralsnog beperkt. De efficiencybelofte is groter dan de gerealiseerde impact, terwijl risico’s rond privacy, bias en governance toenemen. Zonder gezamenlijke kaders dreigt versnippering en nieuwe vendor lock-in. Op Europees en nationaal niveau gebeurt ook veel. De implementatie van de AI-verorde ning wordt uitgesteld en diverse aspecten ervan liggen weer op de Europese tekentafel. Interbestuurlijk is binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie AI een heldere prioriteit, maar de concrete uitwe rking van infrastructuur en het toekomstperspectief is nog volop in ontwikkeling. Voor de VNG betekent dit dat wij niet primair inzetten op meer pilots, maar op regie, infrastructuur en collectieve kaders. Onze ambitie is om AI duurzaam en bestuurbaar te organiseren: via gezamen lijke standaarden, verantwoorde inkoop en een federatief opgebouwde AI-infrastructuu r waarin de diverse juridische en ethische checks & balances collectief ingericht zijn en gezamenlijke innovatie een schaalbare landingsplek vindt. In 2026 komen we met het programmaplan AI & Algoritmen, waarin collectivisering mede de koers bepaalt.

Dit jaar staat in het teken van het leggen van het fundament: bestuurlijke consensus, gezamenlijke kaders, standaardisatie en het voorbereiden van een collectieve uitvoeringsinfrastructuur. Dit fundament wordt gelegd in nauwe samenhang met de AI-prioriteit binnen de NDS, waarbij we interbestuurlijk werken aan de noodzakelijke randvoorwaarden. Koers in 2027 • Vanuit een federatieve aanpak - via bestaande samenwerkingsverbanden en gedeel de standaarden - bouwen we in 2027 stapsgewijs toe naar een bestuurbare regie- infrastructuur waarin modelkeuze, compliance, logging en leveranciersafhankelijkheid collectief worden georganiseerd. De stip op de horizon is een collectieve AI-infrastructuur voor ge meenten. In 2027 verschuift het zwaartepunt naar het uitwerken van het organisatorische en financiºle model dat deze infrastructuur gaat vragen van de VNG en de gemeenten. • In 2027 versterken we de samenwerking met het kennisnetwerk Markt & Overheid, zodat digitale autonomie, herbruikbaarheid en gezamenlijke sourcing structureel worden geborgd. AI is immers een van de sleuteltechnologieºn waar verantwoorde inkoop en strategisch leveranciersmanagement cruciaal zijn. Ook benutten we de doorontwikkelingen rondom de kennisfunctie van de VNG.

Ledenbetrokkenheid wordt structureel georganiseerd via de community AI & algoritmen en in samenhang met de (doorontwikkeling van) VNG Academie, zodat kennis, leren en praktijkervaring cyclisch worden verbonden aan beleid en uitvoering. • We positioneren AI niet als tijdelijk innovatieprogramma, maar als structureel collectiviseringsthema binnen de digitale infrastructuur van gemeenten. 38 6 Versterken lokale uitvoering 39 Ook op het terrein van dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers hopen we in 2027 weer stappen te zetten. We werken mee aan de realisatie van een overheidsbrede loketfunctie. Dit alles doen we om de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers te verbeteren. Gem eentebreed wordt de meerwaarde gevoeld om samen op te trekken in vraagstukken rondom digitalisering. Openbaarheid is een randvoorwaarde voor een open bestuurscultuur. Met het realiseren van een open overheid werken gemeenten niet alleen aan de uitvoering van relevante wet- e n regelgeving, maar ook aan de digitale transformatie bij gemeenten. De VNG helpt gemeenten om hun aanpak rondom data en digitalisering naar een hoger plan te trekken en tegelijkertijd de (digitale) grondrechten van inwoners te waarborgen. De Common Ground-visie geeft hiervoor goede bouwstenen. Collecti viteit maakt de lokale bestuurslaag sterker.

Er liggen mooie aangrijpingspunten om de lokale uitvoering nog ve rder te versterken. Beleid kan alleen effectief zijn als het realistisch, betaalbaar en uitvoerbaar is. We constateren dat deze randvoorwaarden nog steeds niet op orde zijn, en dat blijven wij ook in 2027 voor het voetlicht brengen. Tal van factoren staan de mogelijkheid om als betrouwbare overheid te kunnen opereren in de weg, denk aan: stapeling van taken, ontoereikende financiºle middelen, onlogische regelgeving, belemmeringen in de mogelijkheden voor gegevensdeling en gebrek aan personeel. Om deze problemen te kunnen voorkomen, is het ontzettend belangrijk dat uitvoerbaarheid al vanaf de start onderdeel is van beleidsontwikkeling. Ook slaan we de handen ineen op gebied van bedrijfsvoeringsfuncties zoals collectieve inkoop en contractbeheer. Het coöperatieve Risicobeheerfonds laat zien dat de bundeling v an krachten ons als lokale overheid veel kan brengen. 6.1 Inclusieve dienstverlening Met projecten en programma’s ondersteunt de VNG gemeenten bij het verbeteren van hun dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Inclusieve dienstverlening is zowel digitaal als analoog, gebruiksvriendelijk, begrijpelijk, transparant en toegankelijk voor iedereen. Overheidscommunicatie is daarbij duidelijk en toegankelijk, zodat inwoners en ondernemers beter begrijpen wat hun rechten, plichten en mogelijkheden zijn.

Trends & ontwikkelingen De VNG richt zich op het versterken van samenhang en hergebruik in de manier waarop gemeenten hun dienstverlening organiseren. Daarbij wordt dienstverlening steeds vaker geplaatst in een overheidsbrede context, waarin inwoners en ondernemers niet het onderscheid merken tussen geme enten, rijksorganisaties of uitvoeringsinstanties. Voor de digitale dienstverlening vormt de Nationale Digitaliseringsstrategie (NDS) het uitgangspunt. De VNG ondersteunt gemeenten door het stimuleren van standaarden, kaders en prakti sche hulpmiddelen en door afstemming met landelijke partijen en uitvoeringsorganisaties. Een aan tal projecten dat bijdraagt aan deze inzet is ondergebracht bij het expertisecentrum Dienstverlening van de VNG, waaronder MijnServices en Duidelijke Overheidscommunicatie. Deze projecten dragen bij aan een herkenbare en samenhangende inrichting van de gemeentelijke dienstverlening en bouwen voort op bestaande oplossingen en kennis. Bij inclusieve dienstverlening hoort ook het beter verbinden van diensten en contactpunten waar inwoners en ondernemers ondersteuning zoeken. De VNG stimuleert het gebruik van normen en s tandaarden die gemeenten helpen om hun dienstverlening toegankelijk en toekomstbestendi g in te richten, zoals het NL Design System voor het ontwerpen en ontwikkelen van toegankelijke digitale toepassi ngen.

40 Koers in 2027 • In 2027 ligt de nadruk op verdere verbreding en bestendiging van MijnServices in de gemeentelijke praktijk. De VNG ondersteunt gemeenten bij het aansluiten van een breder dienstenaanbod en bij het duurzaam inzetten van MijnOmgevingen, met aandacht voor samenhang met landelijke ontwikkelingen en uitvoeringsorganisaties. • De VNG werkt in 2027 toe naar meer duidelijkheid over de wijze waarop de loketfunctie zich ontwikkelt. Daarbij worden kennis en leerervaringen gedeeld en wordt samenhang bevorderd tussen digitale en fysieke contactpunten, waaronder informatiepunten en loketten. • De VNG blijft gemeenten ondersteunen bij het toepassen van duidelijke, begrijpelijke en toegankelijke overheidscommunicatie, in samenhang met bestaande normen en initiatieven en - waar relevant - in samenwerking met andere overheidsorganisaties. • Signaalmanagement is geen expliciet onderdeel van de inzet op dienstverlening. Wel volgt de VNG de ontwikkelingen rond signaalmanagement, zoals benoemd in de NDS, en verkent zi j welke betekenis deze op termijn kunnen hebben voor gemeenten. 6.2 Digitale Overheid Gemeenten onderschrijven de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en collectiviseren een groot deel van hun gebruik en inzet van digitalisering. Dit volgt uit de ALV resolutie ’Als ØØn sterke bestuurslaag regie op de digitale samenleving’ en het besluit voor vier prioriteiten.

In dit licht ondersteunt de VNG met verantwoorde en effectieve inzet van digitalisering voor de betere uitvoering van de gemeentelijke taken door allereerst: de gemeentelijke invulling van de informatievoorziening met behulp van referentiearchitectuur en uitwisselstandaarden te ondersteunen. Deze gemeentelijke invulling van de informatievoorziening is gebaseerd op de visie Common Ground. Ten tweede vertalen we gemeentelijke inzichten en wensen naar de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) op landelijk n iveau die de gemeentelijke informatievoorziening maximaal ondersteunt. Ten derde streven we naar uniformiteit in datadeling in de vele ketens en taken waarin gemeenten met andere partijen samenwerken. Tot slot vertalen en beïnvloeden we (Europese) wetten en ambities zodat ze helpen om digitalisering in goede banen te leiden. Trends & ontwikkelingen Tegen de achtergrond van een veranderende geopolitieke context zien we meer focus op digitale autonomie. De vertrouwelijkheid en beschikbaarheid van data en bedrijfscontin uïteit moeten worden gewaarborgd. Hierdoor wordt de beweging naar de cloud een strategisch onderwerp dat bestuurlijke aandacht vraagt. Ook blijft het verantwoord gebruik van data voor maatschappelijke op gaven en betere dienstverlening aandacht.

De VNG richt zich hiervoor met name op het mogelijk maken van gegevensdeling, het verhogen van de kwaliteit van data en een duurzame financiering van datastelsels. Voor gemeenten levert het Common Ground programma belangrijke bouwstenen om de gemeentelijke digitale dienstverlening te ondersteunen. Een andere grote ontwikkeling die op gemeenten afkomt is de EIDAS 2.0 verordening die gaat over een nieuw digitale identiteitsstelsel (inclusief Wallet functionaliteit) waar alle gemeenten op aan moeten sluiten. Op al deze ontwikkelingen spelen we in vanuit een samenhangende architectuur, rekeni ng houdend met nationale afspraken, standaarden en voorzieningen. Er is brede behoefte een collectieve aanpak verder vorm te geven. De VNG geeft een samenhangende ondersteunings- en implem entatie aanpak vorm. Waarbij we de ontwikkelingen vanuit Europa, de NDS en gemeentelijke collectivisering op gebied van digitalisering voor gemeenten behapbaar maken. Zo worden gemeenten beter in staat gestel d de baten van digitalisering goed te benutten en de risico’s te mitigeren. 41 Koers in 2027 • In 2027 ligt de prioriteit van onze aanpak bij digitale autonomie, Cloud en data (gegevensdeling, bronkwaliteit, financiering stelsels). • Gelet op de ontwikkelingen rondom het stelsel rond EIDAS 2.0, gaat de VNG zich ook inzett en op het terrein van digitale identiteit.

We helpen gemeenten te voldoen aan d e vereisten. • In 2027 bereiden we de borging van de resultaten van het programma Common Ground voor, ten behoeve van het platform dienstverlening. • De VNG houdt zich in 2027 bezig met samenhangende implementatie van wetgeving en NDS- prioriteiten (architectuur, afspraken, standaarden en voorzieningen). • Bij informatiekundige vraagstukken sturen we in 2027 vanuit ‘werken onder architectuur’ op hergebruik van standpunten, afspraken, standaarden en bouwstenen zodat gemeenten minder versnippering maar meer samenhang ervaren. 6.3 Informatiehuishouding en openbaarheid Betrouwbare informatie en een open gemeente zijn voorwaarden voor goed lokaal bestuur. Door informatie duurzaam toegankelijk te bewaren en relevante documenten actief openbaar te maken, dienen gemeenten de democratische rechtsstaat, de burger, het bestuur en economische on twikkeling. Daarnaast wordt door publieke verantwoording bijgedragen aan de versterking van het vertrouwe n. Door gemeenten te helpen om de digitale basis op orde te krijgen, ontstaan er voor gemeenten kansen om de mogelijkheden van moderne technologie beter te benutten en meer waarde te halen ui t informatie.

Trends & ontwikkelingen In de weg naar een moderne informatiehuishouding moeten gemeenten de komende jaren een lokaal platform inrichten waarop zij documenten behorende tot informatiecategorieºn uit de Wet open overheid (Woo) actief openbaar kunnen maken. Door specifieke metadata aan deze documenten t oe te voegen, zijn deze te ontsluiten in de landelijke voorziening. Daarnaast moeten gemeenten uitvoe ring gaan geven aan de nieuwe Archiefwet. Deze treedt naar verwachting op 1 januari 2027 in werking. De nieuwe Archiefwet verplicht gemeenten om blijvend te bewaren informatie eerder over te brengen naar het e-depot van de Archiefdienst en om een gediplomeerd archivaris aan te wijzen. Het voldoen aan de Woo en de nieuwe Archiefwet draagt daarmee in belangrijke mate bij aan het vertrouwen van burgers in h un eigen gemeenten en het duurzaam verbeteren van de eigen bedrijfsvoering. Wij helpen ge meenten bij het realiseren van een open bestuurscultuur door richting te geven aan het op orde bre ngen van de informatiehuishouding en door concrete oplossingen aan te reiken. Gemeenten beogen meer regie te krijgen op cruciale digitale keuzes, met minder afhankelijkheid van enkele marktpartijen en meer wendbaarheid. Een robuuste informatiehuishouding en het vergroten van eigenaarschap over de eigen informatiehuishouding zijn hiervoor randv oorwaardelijk.

Wanneer gemeenten meer grip krijgen op hun informatie kan de realisatie van een soevereine en moderne digitale werkomgeving worden vergroot. Een moderne digitale werkomgeving vraagt van gemeenten o m een herontwerp van de werkprocessen zodat medewerkers met weinig eigen inspannin gen automatisch compliant werken. Wij helpen gemeenten met het realiseren van de moderne digitale werkomgeving door richting te geven aan het herontwerp van processen en het hergebruik van bestaande componenten op interbestuurlijk niveau aan te jagen. Koers 2027 • De VNG ondersteunt gemeenten bij het krijgen van meer Grip op Informatie en het oplossen van knelpunten bij invoering van de Woo en de gemoderniseerde Archiefwet. 42 • We zoeken interbestuurlijk naar oplossingen voor digitale archivering, publicatie van overheidsinformatie en de digitale werkomgeving. • Samen met de Adviescommissie Archieven actualiseren we de Selectielijst archiefbescheiden gemeenten en intergemeentelijke organen. Voor bijzondere categorieºn zoals e-mail e n tekstberichten ontwikkelen en beheren we specifieke selectielijsten. • We helpen gemeenten om prioriteit te geven aan hun informatiehuishouding, doo r onder andere te werken aan het opstellen van een bestuurlijke leerlijn over informatiehuishouding en door op interbestuurlijk niveau vorm te geven aan een innovatieagenda voor informatiehuishouding en openbaarmaking.

6.4 Uitvoerbaarheid Uitvoerbaar (rijks)beleid is een essentiºle randvoorwaarde om als gemeenten betrouwbaar en voorspelbaar te kunnen zijn voor inwoners en ondernemers. Die uitvoerbaarheid vraagt om heldere taken, passende middelen en realistische uitvoeringsvoorwaarden. Op dit moment staan deze randvoorwaarden onder druk, onder meer door de stapeling van taken, een disbalans tussen taken en middelen, regelgeving die niet altijd aansluit bij de gemeentelijke praktijk of onderling schuurt, beperkte mogelijkheden voor gegevensdeling en schaarste aan personeel. De VNG zet zich daarom krachtig en constructief in om deze randvoorwaarden structureel t e verbeteren. Voor leden betekent dit dat de VNG zich richt op uitvoerbare wet- en regelge ving, passende financiering en betere interbestuurlijke samenwerking. Daarmee vergroten we gezamenlijk de uitvoe ringskracht, verminderen we knelpunten in de praktijk en versterken we de betrouwbaarheid van gemeenten. Trends & ontwikkelingen Gemeenten staan voor complexe en samenhangende maatschappelijke opgaven, terwijl de financiºle vooruitzichten onzeker blijven en de balans tussen taken, middelen en uitvoerbaarheid onder druk staat. Uitvoerbaarheid is daarbij een randvoorwaarde: beleid kan alleen effectie f zijn als het realistisch, betaalbaar en uitvoerbaar is.

Dit vraagt om stevige interbestuurlijke afspraken en s tructureel passende financiering. Het coalitieakkoord en de opvolging van het rapport-Polman ‘Samen bouwen aan resultaten’ bieden aanknopingspunten om uitvoerbaarheid steviger te verankeren in het beleidsproces. De afspraak om beleidsvoornemens in co-creatie met medeoverheden uit te werken en d e Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) standaard toe te passen, is daarbij cruciaal. Daarmee wordt geborgd dat uitvoerbaarheid vanaf de start onderdeel is van beleidsontwikkeling. Wij zien dat zowel de Eerste Kamer als het ministerie van BZK inzet op versterking en zorgvuldige toepassing van deze werkwijz e. De VNG zet in op het structureel borgen van uitvoerbaarheid aan de voorkant van b eleid. Nieuwe wet- en regelgeving mag niet worden vastgesteld zonder aantoonbare uitvoerbaarheidstoets en zonder heldere afspraken over taken en financiºle dekking. Onze inzet is dat gemeenten hun maatschappelijke o pgaven kunnen uitvoeren op een manier die uitvoerbaar, betaalbaar en betrouwbaar is. Koers in 2027 • We agenderen vanuit de gemeentelijke uitvoeringspraktijk wat nodig is om besta ande en toekomstige knelpunten op te lossen en de uitvoeringskracht te versterken, onder ande re door opvolging te geven aan de Stand van de uitvoering gemeenten.

• We zetten in op de inbreng van de gemeentelijke praktijk vanaf de start in (rijks)beleid. Dat doen we door op alle relevante voornemens de UDO-werkwijze te volgen . • We borgen het thema uitvoerbaarheid in het inwerkprogramma van de VNG en van de nieuwe commissies en faciliteren domeinoverstijgend leren. 43 • We monitoren hoe het in de praktijk gaat met het interbestuurlijke samenwerken aan uitvoerbaar beleid. We gebruiken deze informatie als basis voor interbestuurlijk overleg over het verbeteren van de interbestuurlijke verhoudingen. • We voeren uitvoeringstoetsen op beleidsvoorstellen uit als onderdeel van het UDO-proces. Dat doen we op basis van kwalitatief, representatief onderzoek in de gemeentelijke praktijk. Altijd op basis van de inbreng van gemeenten en rekening houdend met de onderl inge variatie tussen gemeenten. • We ontwikkelen de werkwijze van de uitvoeringstoetsen door en verkennen de mogelijkheden van verantwoorde, veilige en aanvullende inzet van AI ter verhoging van de kwaliteit van de toetsen. 6.5 Collectieve dienstverlening en inkoopbeleid Gemeenten besteden jaarlijks miljarden euro’s aan dienstverlening voor hun inwoners. Dit doen zij door middel van inkoop en aanbesteding van producten en diensten binnen strikte Euro pese en Nederlandse wet- en regelgeving.

Met deze uitgaven kunnen gemeenten sturen op maatscha ppelijke opgaven, zoals maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI), het bijdragen aan de lokal e economie, maar ook focussen op besparingspotentieel of het afvlakken van meerkosten. Gemeenten kunnen hun inkoopkracht zowel individueel als gezamenlijk benutten. Waarbij samenwerking, standaardisering en collectivisering als gezamenlijke uitgangspunten belangrijk zijn voor de organisati e van deze activiteiten. De VNG behartigt gemeentelijke belangen bij ontwikkelingen in (Europese) wet- en regelgeving en stimuleert, faciliteert en ondersteunt de samenwerking tussen leden en gelieerde organisat ies. De VNG richt zich integraal op de sourcing keten en sluit daarbij aan op toekomstige collectieve ontwikkelingen richting collectiviteit. Van kennisdeling tot gezamenlijke inkoop – draagt bij aan een efficiºntere en effectievere besteding van gemeenschapsgeld. Trends & ontwikkelingen Veel gemeenten kampen met krapte in mensen en in middelen. Er is steeds meer aandacht voor kostenbesparingen en het beperken van meerkosten. Het besluit van de ALV om meer samen te werken, te standaardiseren en te collectiviseren biedt een instrument om als sector gezamenlijk te organiseren.

De VNG draagt daaraan bij door producten en diensten voor alle gemeenten te creºren, waa rbij we de bestuurlijke wens vertalen naar betrouwbare uitvoering. Bijvoorbeeld in de vorm van het ontwikkelen van een centrale TenderKalender. We bundelen interne activiteiten om deze effectief en efficiºnt uit te voeren. We creºren ØØn voordeur om tot een collectieve oplossing te komen en ontwikkelen relatiemanagement door om onze leden in positie te brengen. We zijn aanspreekbaar, gericht op verbi nding en resultaat en daarbij voortdurend in contact met marktpartijen, leveranciers, ministeries en andere (keten)partners. We onderzoeken mogelijkheden om categoriemanagement te organiseren. En werken naar een du urzame financieringsmethodiek toe. We maken de voordelen van onze dienstverlening inzichtelijk zodat we helder en voorspelbaar zijn voor gemeenten en bestuurders. Variºrend tussen maatsch appelijke meerwaarde, het collectief ontzorgen door samen te werken, gerealiseerde besparing en minder meerkosten, belangenbehartiging, het opbouwen en onderhouden van een netwerk Øn systematiek van voortbrenging en samenwerking. De Europese richtlijn is ØØn van de belangrijkste wetten met kaders voor inkoop en aanbesteden. De herziening daarvan is nog in volle gang.

Daarnaast komt er steeds meer zicht op de gevolgen van de sectorale Europese bindende regelgeving ten aanzien van inkoop en aanbestede n die wordt ontwikkeld in Europa, en het onderontwikkelde vermogen van zowel de Europese Commissie als de Nederlandse overheid om daar integraal inzicht in te bieden. Zonder dat inzicht is goed opdrachtgeven en de uitvoering 44 binnen wettelijke kaders door de duizenden inkopers en contractmanagers bij gemeenten en aanverwante organisaties een hele lastige opgave. Koers in 2027 • Met het oog op werkbare kaders voor inkoop en aanbesteden voor aanbestedende diensten, behartigen we de belangen van gemeenten in Europese- en Nederlandse wetsvoo rstellen. • In 2027 verankeren we de sourcing cirkel bestuurlijk, gedreven vanuit een inhoudelijk toekomstbeeld. • In 2027 zetten we verder in op vertaling van wettelijke MVOI-eisen voor onze leden en de bijbehorende ondersteuning van gemeenten in de uitvoering. • In 2027 starten we met het hernieuwen van verschillende collectieve aanbestedingen. En onderzoeken we mogelijkheden om tot meer framework afspraken met marktpartijen te komen. • We versterken de dagelijkse uitvoeringspraktijk van gemeenten door een set aan standaa rd (inkoop)producten. • We ontwikkelen initiatieven en dragen deze uit.

Bijvoorbeeld de centrale Tendernedkalender en het organiseren van een werkwijze om categoriemanagement bij gemeenten te realiseren. 6.6 Risicobeheer VNG Risicobeheer ondersteunt gemeenten en andere decentrale overheden met kennis, producten en diensten om risico’s integraal te beheersen en strategisch te benaderen. We maken risico’s inzichtelijk en bestuurbaar, zodat gemeenten eerder kunnen sturen op preventie, kwaliteit en ko sten. Dat doen we datagedreven, met heldere rapportages en toepasbare instrumenten (zoals risicoprofielen en risicolabels). Via het Risico Platform Overheden (RPO) versterken we kennisdeling en profession alisering van controllers, HR- en risicoprofessionals, onder meer rond ziekteverzuim, vitaliteit en preventie. De toegevoegde waarde voor leden is sneller kunnen handelen, beter kunnen verantwoorden en effectiever prioriteren, met doelmatiger inzet van publieke middelen. Trends & ontwikkelingen Gemeenten hebben toenemende behoefte aan datagedreven risicosturing (benchmarking, risicoprofielen) en aan concrete handvatten om preventie en interventies daadwerkelijk te organiseren. Tegelijk groeit de druk om publieke middelen doelmatig in te zetten en keuzes beter te onderbouw en richting bestuur, raad en accountant. Digitalisering en privacy-eisen (AVG) vragen om een stabiele, veili ge data- en IT- infrastructuur en transparante governance.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://beesel.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/7f1bd9f4-7d0e-49e2-9201-97f9ceb50bbf?agendaItemId=ebd32992-e4cb-40df-a198-8a9f13a316fa