13.3.13 - 2026.09.14 VNG: 26/033 nazending stukken ALV 30-9-2026 VNG-inzet richting kabinet
Tekst van het document
Ook neemt de behoefte toe aan collectieve aanpakken voor opgaven die individuele gemeenten niet efficiënt alleen kunnen oplossen, zoals ziekteverzuim en vitaliteit (inclusief het Nationaal Verzuimplatform) en preventie. Voor de VNG betekent dit: sturen op een schaalbaar platformmodel met regie op inhoud en data, uitvoering via 1VNG/DVO’s (dienstverleningsovereenkomsten) en een partnernetwerk, en heldere kwaliteits- en resultaatrapportage. De ambitie is opschaling te combineren met aantoonbare kwaliteit: meer deelnemers, betere dienstverlening en zichtbaar effect. De koers in 2027 is gericht op beheerste opschaling en aantoonbare uitvoeringskwaliteit. We richten onze inzet effectiever in door scherpe keuzes te maken, plateaus (go/no-go) te hanteren en governance/financiën strak te organiseren. 45 Koers in 2027 • VNG Risicobeheer stuurt op strategie, data-inzicht, governance en resultaat; uitvoering loopt waar mogelijk via DVO’s en een zorgvuldig ingericht partnernetwerk. Oftewel, een schaalbaar regiemodel (1VNG). • Doorontwikkeling en opschaling van de collectieve aanpak van ziekteverzuim en vitaliteit. Hieronder valt ook het Nationaal Verzuimplatform. Dit doen we collectief en datagedreven, met transparante rapportages, effectmeting en gerichte ondersteuning van gem eenten.
• Het RPO wordt nadrukkelijker ingezet voor kennisdeling, toepassing in de praktijk en professionalisering van controllers, HR- en risicoprofessionals. Het RPO als versneller dus. • We zien 2027 als kwaliteits- en bewijsjaar. In onze inzet focussen we op stabiliteit van IT en dataketen, foutloze uitvoering, transparante rapportage en actieve evaluatie met deelnemende gemeenten als voorwaarde voor verdere groei. • Activiteiten die onvoldoende bijdragen aan opschaling of aantoonbare resultaten worden getemporiseerd of beëindigd; focus op ‘no regret’ en besluiten die passen binnen governance en compliance. 46 7 Europa, Internationaal en Caribisch deel van het Koninkrijk 47 Internationale samenwerking biedt kansen voor belangenbehartiging, kennisdeling en projecten. De VNG vertegenwoordigt lokale overheden op Europees en internationaal niveau en adviseert over internationaal beleid. Europa is om verschillende redenen belangrijk en interessant voor gemeenten. Gemeenten zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de uitvoering en naleving van EU -beleid, op gebied van digitalisering, milieu, migratie en tal van andere dossiers. Daarnaast participeren steeds meer gemeenten in Europese netwerken van gemeenten, om hun eigen beleidsprioriteiten te helpen realiseren en waar mogelijk Europese projecten en fondsen te verwerven.
Via netwerken als onze koepelverenigingen Council of European Municipalities and Regions (CEMR), United Cities and Local Governments (UCLG) en Europese samenwerkingsverbanden benadrukt de VNG het belang van lokaal bestuur in internationale agenda’s. Ook Saba, Sint Eustatius, Bonaire, Sint Maarten, Aruba en Curaçao, de Caribische leden van de VNG, worden ondersteund. Op internationaal niveau voeren we vele projecten uit, vaak in samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken, waarmee we bijdragen aan de verbetering van lokale diensten en het aanpakken van uitdagingen in de gemeenschappen van de landen waar we actief zijn. 7.1 Europa Voorlopig actueel zijn de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader 2028-2034 (MFK) , die nog tot eind 2027 doorlopen in Brussel. Veel gemeenten maken (in)direct gebruik van Europese financiering om in hun regio te werken aan de groene, digitale en sociale transities en zien graag dat die projecten ook na 2027 gecontinueerd kunnen worden. Ondertussen komt de Europese Commissie ook me t diverse andere belangrijke wetgeving voor gemeenten in 2026, onder andere op energie, aanbestedingen, circulaire economie en het digitale domein.
We trekken daarin zoveel mogelijk op met de Nederlandse gemeentelijke netwerken en regio’s die actief zijn in Brussel en werken stap voor stap uit hoe we meer collectief aan belangenbehartiging kunnen doen. We verstevigen de interbestuurlijke samenwerking richting Brussel; dit wordt opnieuw bekrachtigd tijdens een Bestuurlijk Overleg Europa tussen de koepels van decentrale overheden en de nieuwe bewindspersonen van BZ en BZK, waar ook het EU voorzitterschap van Nederland in 2029 voor het eerst besproken wordt. We verhuizen per 1 januari 2027 in Brussel naar het pand waar ook de Nederlandse provincies gehuisvest zijn, samen met de Unie van Waterschappen/Vewin. Dit met oog op meer samenwerking, zichtbaarheid en om een aanlandplek voor individuele gemeenten te kunnen faciliteren in Brussel. Trends & ontwikkelingen De VNG wil de Europese wet- en regelgeving op zo’n manier beïnvloeden dat het aansluit bij de collectieve wensen en behoeften van gemeenten. De focus ligt op continue financiering en uitvoerbaarheid van beleid uit Brussel. Deze periode komen er opnieuw veel nieuwe wetgevingsvoorstellen vanuit de Europese Commissie, zoals op het gebied van circulaire economie, energie en digitalisering. Onze beïnvloeding is reactief, op basis van wetsvoorstellen van de Europese Commissie. En proactief, voordat nieuwe wetsvoorstellen worden uitgebracht.
Ook vindt gerichte inzet in het Europees Comité van de Regio’s plaats. De VNG ondersteunt en adviseert daarnaast de Nederlandse gemeentelijke delegatie in het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa. Na benoeming van de nieuwe bestuurlijke delegatie naar het Congres in 2026, staat 2027 staat in het teken van onboarding en het opnieuw 48 vormgeven van alle relaties binnen het Congres. De inzet van de Congresdelegatie wordt afgestemd met het team Lokale Democratie en Veiligheid van de VNG en de gelieerde VNG-commissies. Uit onderzoek blijkt dat gemeenten in verschillende mate ‘Europa -proof’ zijn. Minder dan de helft van de gemeenten acht zich (heel) goed in staat om Europese wetgeving uit te voeren. Ondanks dat hebben zij wel een groeiende interesse in Brussel. In de komende jaren willen we de informatievoorziening rond het Europese werk van de VNG zoveel mogelijk standaardiseren en professionaliseren, onder meer via een vernieuwde nieuwsbrief, webpagina Europa en mogelijke producten van de VNG academie. Koers in 2027 • Eind 2027 worden de onderhandelingen rondom het MFK afgerond. Tot die tijd zetten we stevig in op lobby, samen met onze achterban. Dit speelt zich zowel af in Nederland (vormgeving nationaal plan onder het nieuwe MFK) als in Brussel (randvoorwaarden van to ekomstig MFK).
• In 2027 starten de inhoudelijke voorbereidingen van Nederland voor het Raadsvoorzitterschap in 2029. We gaan vroegtijdig in gesprek over inhoudelijke en praktische betrokkenheid van medeoverheden en starten de vormgeving van een gezamenlijke agenda van het voorzitterschap. • In 2027 werken we de vernieuwde inrichting van het Bestuurlijk Netwerk GROS verder uit, naar aanleiding van de evaluatie in 2026. • Binnen de Nederlandse gemeentelijke delegatie van het Europees Comité van de Regio’s kijken we in 2027 naar mogelijkheden voor rapporteurschappen op strategische dossiers. We verstevigen de werkrelatie met de provinciale leden en geven vorm aan het voorzit terschap van de Nederlandse delegatie voor de periode 2027-2030. • In 2027 zetten we in op het inwerken van de in 2026 geïnstalleerde delegatie en het uitbreiden van de relaties in Straatsburg. • In 2027 investeren we verder in de relatie met de nieuwe (Nederlandse) Europarlementariërs en in contacten bij de Europese Commissie, specifiek op de thema’s uit de Europese agenda van de VNG. • We ontvangen in 2027 een delegatie van het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa voor een monitoringsmissie naar de staat van lokale democratie in Nederland. Dit bereiden we voor met BZK.
• We maken een professionaliseringsslag in onze vraagbeantwoording en informatievoorziening op gebied van Europa en verkennen met VNG academie de mogelijkheden voor een Europaleerlijn voor gemeenten. • Na een pilot in 2026, denken we in 2027 actief mee over lange termijn borging van het EU fondsenbureau. Onze inzet is erop gericht dat de VNG (succesvol) meedingt in een aantal Europese calls, voor extra financiering voor lokale opgaven • We vernieuwen de samenwerkingsrelaties met Kenniscentrum Europa Decentraal. In 2027 liggen er nieuwe, meerjarige afspraken over de dienstverlening aan Nederlandse decentrale overheden. • In 2027 zijn we in Brussel verhuisd naar het pand waar ook de Nederlandse provincies gehuisvest zijn, samen met de Unie van Waterschappen/Vewin. 7.2 Internationaal Internationale ontwikkelingen zoals migratie, veiligheid, klimaat en economie zijn van directe invloed op lokaal beleid van Nederlandse gemeenten. Zo legt de opvang van vluchtelingen en andere migranten, mede door de mondiale toename aan conflicten, een groeiende druk op gemeenten. Tegelijkertijd heeft beleid van Nederlandse gemeenten ook impact elders in de wereld. Wereldwijd nemen verstedelijking, klimaatverandering en geopolitieke instabiliteit en rivaliteit toe. Dit zorgt voor nieuwe onzekerheden maar 49 ook kansen voor innovatie en samenwerking.
Lokale overheden spelen een cruciale rol in het vinden van oplossingen die aansluiten bij de behoeften van hun inwoners. Daarom blijft VNG International zich namens de VNG en Nederlandse gemeenten inzetten voor de versterking van goed lokaal bestuur over de hele wereld. Trends & ontwikkelingen Goed lokaal bestuur is een essentiële randvoorwaarde om de beleidsdoelen van het kabinet te kunnen realiseren. Gemeenten wereldwijd spelen namelijk een sleutelrol in duurzame ontwikkeling en stabiliteit. Sterke lokale instituties met betrouwbare dienstverlening zijn noodzakelijk voor het leveren van basisvoorzieningen aan inwoners, het stimuleren van ondernemerschap en economische ontwikkeling en veiligheid, weerbaarheid en stabiliteit. Via projecten in meer dan dertig landen werkt VNG International aan wederopbouw en versterking van lokaal bestuur. Daarin betrekken we de unieke kennis uit Nederlandse gemeenten en werken we samen met partners als onderdeel van de Dutch Diamond. Dit doen we met financiering vanuit bijvoorbeeld het ministerie van Buitenlandse Zaken, EU en Wereldbank. De financiering voor internationale samenwerking staat onder druk, maar zonder sterk lokaal bestuur in partnerlanden blijft de impact van Nederlandse beleidsinzet op ontwikkelingssamenwerking en handel beperkt.
Daarom blijven wij ons inzetten voor een stevige verankering van lokaal bestuur in internationaal beleid en de financiering daarvan, nationaal, op Europees niveau en bij wereldwijde instellinge n. Ook ondersteunen we Nederlandse gemeenten over aspecten van gemeentelijk internationaal beleid in het licht van oplopende mondiale spanningen. Op mondiaal niveau blijven we aandacht vragen voor het belang van het betrekken van lokale overheden bij besluitvorming over internationale agenda’s. Als VNG spelen wij een actieve rol in deze ontwikkeling door actieve inzet in relevante internationale netwerken zoals UCLG. Koers in 2027 • We zetten in op een hernieuwd partnerschap met het ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin we werken aan sterk lokaal bestuur als belangrijke randvoorwaarde voor de prioriteiten van het ministerie op het gebied van veiligheid en stabiliteit, handel en ec onomie, migratie en watermanagement. • Ook in 2027 blijven we aandacht vragen voor het belang van goed bestuur in internationale agenda’s, beleid en programma’s. Dit doen we bijvoorbeeld via onze netwerken in de EU en via de wereldvereniging UCLG, waarin VNG via haar bestuurders actief betrokke n blijft. Hierbij behartigen we ook expliciet de belangen van Nederlandse gemeenten.
• We blijven werken aan een sterke relatie met Nederlandse gemeenten om kansen voor gezamenlijke initiatieven voor internationale samenwerking te initiëren, bijvoorbeeld voor internationale economische samenwerking. Daarnaast zetten we onze ondersteuning van Nederlandse gemeenten bij hun internationale betrokkenheid voort, bijvoorbeeld door het geven van advies en het organiseren van bijeenkomsten voor uitwisseling over gemeentelijk internationaal beleid. 7.3 Caribisch deel van het Koninkrijk De openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba en de autonome landen Aruba, Curaçao, en Sint Maarten zijn lid van de VNG. Zij hebben een bijzondere positie binnen het Koninkrijk en ook binnen de VNG. De Caribische leden van de VNG en gemeenten in Europees Nederland kunnen veel van elkaar leren als het gaat om opgaven zoals bestuurskracht en uitvoeringskracht. 50 Trends & ontwikkelingen Net als de gemeenten in Europees Nederland staan de eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk voor grote uitdagingen. Bijvoorbeeld als het gaat om bestaanszekerheid, voldoende structurele financiering voor de taken die er liggen en uitvoeringskracht. De VNG kan de Caribische leden daarbij ondersteunen. Bijvoorbeeld door te adviseren, beschikbare kennis en producten te delen, praktijkvoorbeelden uit te wisselen, samenwerking te bevorderen en hun stem richting het rijk te versterken.
We ondersteunen de Caribische leden bij concrete bestuurs- en uitvoeringsvraagstukken via het Caribisch uitwisselingsnetwerk en via de VNG Caribendesk. Dat doen we in samenwerking met het ministerie van BZK, die hiervoor financiën beschikbaar stelt. Met het opzetten van de Caribendesk is ingezet op de verbetering van de samenwerking met Caribisch Nederland door bestaande dienstverlening van de VNG beter beschikbaar te maken voor de Caribische leden van de VNG, knelpunten in de uitvoering van wet- en regelgeving inzichtelijk te maken door middel van uitvoeringstoetsen en ondersteuning te bieden bij beleid en uitvoering in het sociaal domein. Koers in 2027 • We versterken de relatie met de Caribische leden door meer bekendheid te geven aan de diensten en producten van de VNG en samenwerking tussen de bijzondere leden uit het Caribisch deel van het Koninkrijk onderling en met Europees Nederlandse gemeenten te versterken. • Ook in 2027 bieden we concrete ondersteuning aan de Caribische leden. Dit doen we onder andere via een vervolg op het Caribisch uitwisselingsnetwerk en de Caribendesk. 8 De organisatie 51 Met het inrichten van één soepele en professionele afdeling bedrijfsvoering en communicatie, brengen we de één VNG-gedachte naar de volgende fase (Samen1VNG).
De organisatieverandering is nog pril, het komt er nu op aan om ook verder te bouwen aan de bedoeling ervan: verbeterde dienstverlening, meer innovatie en verdere verduurzaming binnen de organisatie, de VNG en haar leden nog beter in staat worden gesteld te werken aan de belangrijke beleids- en ontwikkelthema’s. In ons werk hebben we continu aandacht voor het optimaliseren van onze communicatie -activiteiten. De interactie met leden heeft een centrale plek: we informeren onze leden over tal van onderwerpen, via verschillende kanalen. We werken toe naar een organisatiebrede, strategisch ingebedde aanpak voor ledentevredenheid over dienstverlening en producten. Daarin komen luisteren, tevredenheid en behoefte van leden samen. Om zoveel mogelijk impact te maken met de verenigingsstrategie, is het bovendien belangrijk dat we ons blijven ontwikkelen in onze financiële en strategische ondersteuning, denk aan inkoop, HR, financiën en ICT. 8.1 Communicatie en lobby De VNG is een vereniging die het verschil maakt voor alle Nederlandse gemeenten: in Den Haag en Europa, in kennisdeling en in de uitvoering. Communicatie en lobby zijn daarbij cruciale instrumenten. In lijn met de verenigingsstrategie 2030 zetten we duidelijk een stap naar voren.
Communicatie en lobby ontwikkelen zich van een voornamelijk uitvoerende functie naar een strategisch businesspartner voor de drie kerntaken van de VNG. De komende jaren leveren we communicatie en belangbehartiging die aantoonbaar bijdraagt aan positie, politieke steun en invloed, zichtbaarheid, communityvorming en gebruik van VNG -diensten. Dat doen we altijd in nauwe samenwerking met beleidsinhoudelijke experts, VNG-bedrijven en onze leden. Trends & ontwikkelingen De omgeving waarin gemeenten en de VNG opereren, zoals politieke verhoudingen en algoritmen van belangrijke kanalen, veranderen snel. We moeten daarom wendbaar en leergierig zijn. Communicatie en lobby heeft alleen toegevoegde waarde als er na onze inzet een merkbaar verschil is. Dat kan zijn in bekendheid, relevantie, aanzien, conversie, levendigheid van een (digitale) community of politieke steun voor onze inbreng. Daarvoor is centrale regie op communicatie noodzakelijk. We stellen onszelf daarbij als doel relevanter te communiceren met onze leden en stakeholders. Het afgesproken organisatieprincipe om de communicatie-inzet binnen de hele VNG te centraliseren (Samen1VNG), gaat hierbij helpen, maar vraagt nog wel heel wat implementatie inzet. Onze leden verschillen sterk in informatiebehoefte. Burgemeesters, wethouders, raadsleden, gemeentesecretarissen en ambtenaren vragen elk om een andere benadering.
Datagedreven inzichten zullen ons helpen boodschappen beter te laten landen, kennis effectie ver te delen en meer afnemers voor onze diensten te vinden. De content van onze website wordt al goed gevonden en de nieuwsbrieven goed gelezen, maar leden geven aan dat het ook wel veel is en soms overlap bevat. Less (mailings) kan misschien wel more (impact) zijn. In 2027 zetten we een aantal concrete stappen om onze ambitie voor de komende jaren te realiseren. Deze vertalen we hieronder naar onze koers in 2027, gebaseerd op drie pijlers: (1) Strategische communicatie- en lobbybasis, (2) Datagedreven en digitale communicatie en (3) Versterking interne communicatie. 52 Koers in 2027 • We werken de verenigingsstrategie uit in een gezamenlijk vast te stellen corporate communicatiestrategie. Dit vertalen we vervolgens in een kanaal - en middelenstrategie die duidelijkheid en richting geeft aan de hele VNG. • Onze lobbyisten zetten we strategisch gecoördineerd in richting Tweede Kamer en Eerste Kamer, waarbij de meest intensieve inzet gaat naar de moeilijkste dossiers. We stemmen slim af met lobbyisten van netwerken en gemeenten. • De VNG gaat de digitale kanalen doorontwikkelen, zodat we datagedreven kunnen communiceren. Zo kunnen we centraal leren (en direct toepassen) wat goed werkt en wat minder, en voor welke doelgroep. • We versterken de interne communicatie.
Nu de VNG is uitgegroeid tot een grote organisatie en er zoveel ontwikkelingen spelen, is interne communicatie een volwassen discipline die vraagt om passende capaciteit. 8.2 Bedrijfsvoering Een goed functionerende organisatie vraagt om sterke financiële en strategische ondersteuning op het gebied van Inkoop, HR, Business Support, Financiën, Facilitaire Dienst en ICT. Ook een moderne en duurzame werkomgeving is essentieel om deze ambities te ondersteunen. Heel veel gaat al goed in wat we als organisatie doen in het belang van onze leden, maar er is altijd ruimte voor verbetering. Door lopende en nieuwe initiatieven in het perspectief te plaatsen waar we ons als organisatie naartoe ontwikkelen, kunnen we onze medewerkers en onze leden beter meenemen in wat we waarom doen en wat ze van de VNG als organisatie mogen verwachten. Ook kunnen we als organisatie nog beter sturen en prioriteren in onze werkzaamheden, zodat we gericht impact kunnen maken v oor onze leden en hun opgaven. Trends & ontwikkelingen Financiën & Control speelt een cruciale rol door zich te ontwikkelen tot een proactieve en integrale businesspartner. Sturingsinformatie wordt actiever verzameld, geanalyseerd en gekoppeld, zodat een compleet en actueel beeld ontstaat van de financiële, fiscale en juridische aspecten binnen de organisatie.
Om dit te bereiken, worden administratieve systemen en processen verder geoptimaliseerd, met als doel de efficiëntie en effectiviteit te verhogen. Ook Inkoop draagt bij aan een goed functionerende organisatie. Inkoop richt zich in 2027 op het implementeren van contractbeheer en contractmanagement om zo meer grip en inzicht te krijgen in onze (inhuur)contracten. Ook wordt er wederom aandacht besteed aan de nalev ing van de Wet DBA. Daarnaast is er focus op het continu verbeteren van de inkoopprocessen en het uitvoeren van rechtmatige inkoopprocedures. Business Support ondersteunt bij het creëren van overzicht en samenhang binnen de verschillende processen en afdelingen om van daaruit de kaders voor, ondersteuning van en adviezen aan de collega’s in business te verbeteren. Een onderdeel hiervan is ook het doorontwikkelen van de P&C-cyclus en het verstevigen van het jaarplanproces en de sturingsgesprekken. Hierdoor draagt de afdeling Business Support bij aan een versterkte (be)sturing van de organisatie, betere besluitvorming en een effectievere en efficiëntere organisatie en bedrijfsvoering. In een krappe arbeidsmarkt blijft de focus liggen op actieve arbeidsmarktcommunicatie en recruitment. Vanuit het principe ‘de basis op orde’ worden de arbeidsvoorwaarden en het 53 HR-beleid verder geoptimaliseerd, met een goede aansluiting op de cao Rijk.
Informatisering en Automatisering (I&A) ontwikkelt zich verder, passend bij de organisatieopgaven. I&A breidt de kennis en vaardigheden uit, zoals voor het ontwikkelen van managementrapportages. Ook legt I&A de focus op belangrijke aandachtspunten uit de ICT Strategie die vanuit Bedrijfsv oering is vastgesteld. In 2027 richt de Facilitaire Dienst zich op de Europese aanbesteding voor het gebouwonderhoud en de overgang naar een nieuwe onderhoudsorganisatie. Met duidelijke contractafspraken en stevig contractmanagement borgen we kwaliteit, continuïteit en doelmatigheid. Samen1VNG; dat is waar we in de organisatieontwikkeling naartoe werken. We willen de brug slaan tussen de inhoudelijke ambities en wat die betekenen voor de organisatie. Als organisatie staan we samen voor de uitdaging om ons verder te ontwikkelen en toekomstbestendig te blijven. Waarderend veranderen staat hierbij centraal. We doen als VNG’ers al ongelooflijk veel goed en willen dat verder bevorderen, met oog voor de hoeveelheid werk die iedereen verzet en de ervaren werkdruk. Daarom ontwikkelen we werkende weg – stap voor stap, met aandacht voor wat werkt en wat nodig is. Samen bouwen we aan een sterke toekomst. Koers in 2027 • We werken verder aan het moderniseren van ons applicatielandschap en onze infrastructuur, zodat de organisatie flexibeler, veiliger en toekomstbestendiger wordt.
• In 2027 gaan we door met het optimaliseren van het HR-instrumentarium dat de volledige medewerkersreis van de VNG’er ondersteunt, van instroom en onboarding tot ontwikkeling, vitaliteit en uitstroom. We versterken de samenhang en gebruiksvriendelijkheid, zodat processen eenvoudiger en effectiever worden voor medewerkers en leidinggevenden. • In 2027 richt de Facilitaire Dienst zich op de Europese aanbesteding voor het gebouwonderhoud en de overgang naar een nieuwe onderhoudsorganisatie. Met duidelijke contractafspraken en stevig contractmanagement borgen we kwaliteit, continuïteit en doelmatigheid. 54 9 Financiën 55 In dit hoofdstuk gaan we in op de financiële ontwikkeling van de VNG. Daarvoor worden verschillende kaders benoemd die samen richting geven aan de vorm van de VNG-begroting in 2027. De VNG-organisatie is een concern, waarbinnen de verschillende onderdelen samen meerwaarde creëren voor haar leden. De afgelopen jaren is gewerkt aan een sterke basis die ten goede komt aan de kwaliteit en effectiviteit van de primaire dienstverlening: de behartiging van belangen van gemeenten en de ondersteuning van gemeenten bij de uitvoering van taken. Daarbij staat het samenbrengen van het concern en het continueren van de kwaliteit van dienstverlening voorop. Hieronder is de huidige inrichting van de VNG schematisch weergegeven.
De in het organogram weergegeven dochterbedrijven VNG Connect, VNG Risicobeheer, VNG International en VNG Realisatie vallen onder de holding VNG Diensten BV. De volgende organisatorische ontwikkelingen spelen op dit moment: 1. Het is bekend dat de vakbonden zich voorbereiden op nieuwe CAO-gesprekken met het rijk. De VNG volgt de CAO Rijk. In de doorrekening van het CBS zit een minimale indexatie van de loonkosten. Dat betekent een risico voor de VNG op het moment dat de CAO in 2 027 harder zal stijgen. Datzelfde geldt voor de prijsindexatie. Doordat de loonvoet bij het opstellen van de VNG - begroting het zwaarste weegt, wordt deze in de doorrekening ook de meest bepalende component. Leveranciers van de VNG die hun kosten met meer dan de geraamde contributiestijging exclusief ingroei (in 2027 is dit 4,6%) indexeren betekenen voor de VNG dat we moeten bezuinigen. 2. Het gebouwonderhoud, de levering van gas en elektra en de jaarrekeningcontrole worden in 2026 opnieuw aanbesteed vanwege het bereiken van de maximale uitvoeringstermijn.
56 9.1 Ontwikkeling begroting De begroting van de VNG kent drie kerncomponenten., nl de contributie (20%), de rijkssubsidies en het fonds GGU (70%) en de overige baten (10%). Deze inkomensstromen vormen de belangrijkste basis van waaruit de VNG haar activiteiten financiert. Ontwikkeling begroting VNG (Bedragen x € 1000) De begroting is in de afgelopen jaren flink gestegen door de sterkere toename van rijkssubsidies en het GGU-fonds. De belangrijkste fluctuatie in de begroting ontstaat vanuit de wisselende subsidies. In de jaren vanaf 2022 is ieder jaar een stijging van de omvang van de inkomende geldstromen zichtbaar. Subsidieprojecten en het fonds GGU worden concernbreed uitgevoerd. Contributieontwikkeling Eerder is door de ALV een meerjarige contributiesystematiek vastgesteld waarbinnen de contributie kan veranderen op basis van twee componenten: 1. Compensatie voor de loon- en prijsontwikkeling op basis van CPB-indexcijfers 2. 1,0% voor de groei naar volledige dekking van de kosten van de VNG -basisorganisatie vanuit de contributie In het contributievoorstel 2027 stelt het bestuur voor om de contributie te indexeren op basis van de bovenstaande twee componenten. De compensatie voor de loon- en prijsontwikkeling is gebaseerd op een combinatie van de loonvoetsector van de overheid (4,2%) en de HICP, de geharmoniseerde consumentenprijsindex (1,9%).
Deze indices worden afgezet tegen de kosten van de VNG-basisorganisatie. De genoemde indices zijn in maart 2026 door het CPB gepresenteerd in het Centraal Economisch Plan 2026. Op basis van genoemde indices zijn de te verwachte kosten voor de VNG berekend, waarmee de gewogen indexatie voor de loon - en prijsontwikkeling uitkomt op 4,6%. Samen met de ingroei van 1,0% komt de contributieontwikkeling uit op 5,6% voor 2027. Meerjarig perspectief We hebben op basis van de begroting voor 2026 een doorrekening gemaakt die leidt tot een raming voor de jaren 2027 tot en met 2030, rekening houdend met structurele en tijdelijke effecten. De meerjarenraming stellen we op om een eerste inzicht te geven in de financiële ruimte voor beleids- en bedrijfsvoeringprioriteiten. Hierbij gaan we uit van dezelfde uitgangspunten als voor de begroting van 2026. Voor de meerjarige indexatie wordt gebruik gemaakt van de CPB-kerngegevens en de aanvullende kerngegevens Actualisatie Verkenning middellange termijn tot en met 2034, zoals opgenomen in het Centraal Economisch Plan 2026. 70.000 90.000 110.000 130.000 150.000 '21 '22 '23 '24 '25 '26 '27 Ontwikkeling begroting VNG (bedragen x € 1.000) 57 Over de periode 2027 – 2030 verwacht het CPB een ontwikkeling van de loonvoet sector overheid van 3,8% en een HICP van 2,2%.
Indexaties Index 2026 2027 2028 2029 2030 Loonvoet sector overheid A 2,00% 4,20% 3,80% 3,80% 3,80% Prijsontwikkeling (HICP-index) B 2,40% 1,90% 2,20% 2,20% 2,20% (Bedragen x €1.000) Begroting 2026 Raming 2027 Raming 2028 Raming 2029 Raming 2030 Salarissen A 41.408 43.147 44.786 46.488 48.255 Overige Personeelskosten B 4.942 5.036 5.147 5.260 5.376 Afschrijvingen B 1.961 1.998 2.042 2.087 2.133 Kantoor-en huisvestingskosten B 7.418 7.559 7.725 7.895 8.069 Overige bedrijfskosten B 4.024 4.101 4.191 4.283 4.378 Activiteitskosten B -10.282 -10.477 -10.707 -10.943 -11.184 Totaal 49.472 51.364 53.184 55.071 57.026 Doorbelasting Begroting 2026 Raming 2027 Raming 2028 Raming 2029 Raming 2030 Doorbelasting Kosten Bedrijven B -13.326 -13.579 -13.878 -14.184 -14.496 Doorbelasting Salarissen Gelieerde instellingen A -858 -894 -928 -964 -1.000 Dekking uit bestemmingsreserve B -607 -607 -607 -607 Totaal doorbelasting -14.792 -15.081 -15.414 -15.754 -15.496 Kosten 'Kernorganisatie' 34.680 36.283 37.771 39.317 41.531 Verwachte ontwikkeling kosten kernorganisatie in % 6,4% 4,6% 4,1% 4,1% 5,6% Ingroeipercentage contributie 1,0% 1,0% 1,0% 1,0% 1,0% Contributie stijging incl. loon-en prijsontwikkeling 7,4% 5,6% 5,1% 5,1% 6,6% 9.2 | Financiële kaders Voor de begroting 2027 hanteren we een aantal financiële kaders: • | De ontwikkeling van de contributie is conform besluit contributievoorstel 2027.
In november 2025 is tijdens de Najaars ALV hierover door de leden al besloten. Op basis van de in de ALV vastgestelde uitgangspunten komt de contributieverhoging voor 2027 uit op 5,6%. Hiervan is 4,6% de compensatie voor loon- en prijsontwikkeling en 1% ingroei naar volledige dekking van de kosten van de basisorganisatie van de VNG vanuit de contributie. Deze ingroei is van toepassing zolang er vanuit de lopende evaluatie op de contributiesystematiek geen andere afspraken zijn of worden gemaakt. • | Om de druk op het werkkapitaal van de vereniging te verlichten wordt er gekeken naar de contributiesystematiek en herprioritering van de activiteiten. Er wordt gewerkt aan het vast inbedden van herprioriteren in de P&C-cyclus. • | Daarnaast wordt er 2 miljoen euro bezuinigd op contributiegefinancierde activiteiten. Deze besparing kan gevonden worden in alle hieronder genoemde begrotingsposten met uitzondering van subsidies en het fonds GGU. • | De begrote salarislasten worden doorgerekend met als vertrekpunt de formatie zoals deze is vastgesteld door het ADT. Hierbij wordt gekeken naar de bezetting op peildatum 1 juni van het jaar voorafgaande aan het begrotingsjaar. In deze vergelijking is het uitgangspunt dat de in de begroting op te nemen kosten zo dicht mogelijk aansluiten bij de te verwachten werkelijke lasten.
• | Voor de invulling van prioriteiten werd in 2026 een bedrag gereserveerd van 1,7 miljoen euro. Hiervan werd de helft verdeeld over de beleidsdirecties en de andere helft over de staf- en ondersteuningsafdelingen. Het bovengenoemd bedrag wordt jaarlijks ingekocht en daarom niet geïndexeerd. • | Indexatie wordt toegekend aan contractuele verplichtingen, maar voor overige posten niet automatisch berekend. Op basis van een data-gedreven afweging wordt geadviseerd aan het managementteam en na besluitvorming aangepast in de doorrekening. • | Er is geen vangnet voor langdurige zieke medewerkers. Indien nodig moet vervanging binnen het vacaturebudget van het eigen managementteam worden opgelost. • | Naast de contributie en de inzet van het eigen vermogen zijn er ook andere bronnen waaruit de activiteiten van de organisatie als geheel worden gedekt. Subsidies en bijdragen aan het fonds GGU vormen hierbij een wezenlijke bron van inkomsten voor de daarbij behorende activiteiten. Kosten en dekking zijn aan elkaar gelijk. • | Voor het fonds GGU wordt de kaderbegroting en de te betalen bijdrage per inwoner voorgelegd aan de Algemene Ledenvergadering. De omvang van het GGU-fonds is, inclusief de indexatie van 4,6% gelijk aan 87,6 miljoen euro. De werkelijke omvang van de subsidieprojecten zal worden vastgesteld tijdens het opstellen van de begroting 2027 in het najaar van 2026.
Deze vaststelling heeft geen effect op het resultaat van de Vereniging. • | Als gevolg van eerdere subsidies die ontvangen zijn ter ondersteuning van de VNG doelstellingen, niet zijnde GGU activiteiten, kunnen nieuwe werkzaamheden ontstaan. De uitvoering hiervan kan, in een later stadium, als voorstel binnen de GGU worden uitgevoerd. • | In de begroting 2026 komt er conform de contributiesystematiek 12% dekking vanuit de inzet van het eigen vermogen. Op basis van het contributievoorstel 2027 daalt de inzet van het eigen vermogen naar 11% waarmee de begroting voor 2027 sluitend is. Deze ingroei is de tweede component in het contributievoorstel (naast de indexatie voor loon- en prijsontwikkeling). • | De resultaten van de effectenportefeuille en de VNG-bedrijven worden toegevoegd aan het resultaat van de Vereniging op jaareinde. Bij het opstellen van de hierboven weergegeven eerste raming zijn nog niet alle actuele parameters toegepast. De volgende onderdelen zullen hierdoor nog worden geactualiseerd in een volgende raming: 58 59 • De salarisverwerker maakt een doorrekening van de salarislasten. Deze doorrekening geeft een precies inzicht in de te verwachten salarislasten. Op 1 januari 2026 verloopt de huidige CAO Rijk. De VNG volgt deze CAO.
De uitkomsten van gesprekken over een nieuwe CAO zullen, daar waar bekend en vastgesteld, mee worden genomen in de doorrekening van de verwachte salarislasten voor 2027. • De tarieven voor de dienstverlening dienen, net als de (externe) uurtarieven, nog inzichtelijk te worden gemaakt. Dit gebeurt tijdens het opstellen van de begroting 2027, waarbij de in de begroting op te nemen kosten het uitgangspunt vormen voor de tariefstelling. Meerjarig perspectief Werkkapitaal en financiële positie De financiële positie van de VNG vraagt aandacht. De VNG kent een negatief werkkapitaal van +/ - 50 miljoen euro. Concreet betekent dit dat de VNG op het moment dat nu de te betalen kosten en nog verwachte inkomsten met elkaar verrekend worden, er op de bank 50 miljoen euro tekort aan saldo is. De VNG heeft niet direct financiële problemen, omdat er ook een effectenportefeuille is, waarmee dit tekort gefinancierd kan worden. Deze effectenportefeuille heeft een omvang van 70 miljoen euro. Het resterende deel is nodig om een veilige buffer voor financiële tegenvallers (weerstandsvermogen) aan te houden. Kijkend naar de vermogenspositie van de Vereniging lijkt deze robuust en kan het beeld ontstaan dat hier (investerings-)ruimte zit, maar de analyse van het werkkapitaal geeft dus een nadrukkelijk ander beeld.
Voor de financiële huishouding van de Vereniging en ook voor te maken investeringen is het dus niet wenselijk om naar de effectenportefeuille te kijken. Inzet van deze middelen kan de liquiditeitspositie van de Vereniging structureel onderuithalen, waarmee er een continuïteitsrisico ontstaat. Met de versteviging van treasurymanagement werkt de VNG op dit moment aan het goed monitoren van het huidige negatieve werkkapitaal. Door de begroting (meerjarig) sluitend te krijgen, wordt ook voorkomen dat het werkkapitaal de komende jaren zich verder negatief ontwikkeld. In de voorstellen wordt om deze redenen geen rekening gehouden met enige vorm van inzet van de bestaande financiële middelen die de VNG aanhoudt in haar effectenportefeuille. 9.3 Begroting en omvang Fonds GGU Fonds GGU 2027 We hebben op basis van de begroting voor 2026 een doorrekening gemaakt die leidt tot een raming voor 2027, rekening houdend met structurele en ontwikkelbudgetten. In begroting hieronder is € 7,717 miljoen opgenomen voor nog te alloceren budget voor prioritaire opgaven. De prioritaire opgaven bepalen we in samenspraak met het College voor Dienstverleningszaken als portefeuillehouder van het fonds GGU en het VNG bestuur als verantwoordelijke voor de gehele VNG begroting.
Met het nog te alloceren budget voor prioritaire opgaven houden we ruimte om gedurende het jaar middelen gericht in te zetten op ontwikkelingen die passen binnen de verenigingsstrategie en om wendbaar te blijven bij nieuwe of veranderende opgaven. • De indexatie is gelijk aan de indexatie zoals die gebruikt wordt voor de contributie; • Er zijn geen nieuwe proposities opgenomen in de meerjarenraming. Nieuwe proposities worden apart voorgelegd aan de ALV; • De te alloceren budgetten voor prioritaire opgaven zoals genoemd in de financiële kaders hierboven, wordt in de jaarplanbegroting verder uitgewerkt. De jaarplanbegroting 2027 wordt in de Najaars-ALV aan de leden voorgelegd. 60 Op basis van bovenstaande tabel is de bijdrage GGU 2027 per inwoner gelijk aan €.4,858. Voor 2026 is de ALV akkoord gegaan met een bijdrage van € 4,644 per inwoner. Begroting 2027 (Bedragen x €1.000) Structureel Ontwikkeling Totaal 1. Een Krachtige Lokale Overheid 314 1.750 2.064 2. Inclusieve Samenleving 17.761 7.151 24.912 3. Leefomgeving 8.803 4.544 13.347 4. Lokaal Bestuur en Veiligheid 3.579 13 3.592 5. Digitale Samenleving 6.077 1.025 7.102 6. Versterken lokale uitvoering 14.522 3.499 18.021 8.
De Organisatie 9.099 0 9.099 Subtotaal begroting 60.155 17.982 78.137 Te alloceren budget voor prioritaire opgaven 7.717 Begroting 2027 excl indexatie 85.854 Indexatie 2027 3.949 Totaal Begroting Fonds GGU 2025 89.803 Dekking (Bedragen x €1.000) Kolom2 Kolom1 Begroting Huidig fonds (2026) 83.778 Indexatie 3.854 Subtotaal 87.632 Bijdrage Leden 2027 87.632 Overbegroting/ verwacht onderhanden werk 2.171 Totale Dekking 89.803 Vereniging van Nederlandse Gemeenten Nassaulaan 12 Den Haag | Postbus 30435 | 2500 GK Den Haag 070 - 373 83 93 | info@vng.nl | vng.nl 1/1 Voorstel aan de Algemene ledenvergadering Datum ALV : 30 september 2026 Agendapunt : Resolutie “Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor uitvoering” Kenmerk : Onderwerp Resolutie: Rust in de keten, ruimte voor uitvoering Het bestuur stelt de leden voor om in te stemmen met de resolutie: “Asiel en migratie - rust in de keten, ruimte voor uitvoering”. Gemeenten worden dagelijks geconfronteerd met een asiel- en migratieketen die onvoldoende functioneert. Met deze resolutie leggen gemeenten vast wat hen verbindt en welke randvoorwaarden nodig zijn voor een uitvoerbare, betaalbare en voorspelbare aanpak. De resolutie is besproken met circa honderd gemeentebestuurders en bouwt voort op eerdere breed gesteunde VNG-inzet, waaronder het plan ‘Van wachtstand naar werkstand: een alternatief plan voor opvang en integratie’.
Gekozen is voor één breed pakket over asiel en Oekraïne. De huisvesting van statushouders wordt separaat uitgewerkt in een plan voor aanvullende huisvesting voor aandachtsgroepen, waaronder statushouders. Na vaststelling vormt de resolutie het gezamenlijke kader richting kabinet en ketenpartners en voor de nieuwe VNG-bestuursperiode. Bijlage(n) Resolutie: Rust in de keten, ruimte voor uitvoering Tekst voor stemsheet: Stemt u in met de resolutie “Asiel en migratie – rust in de keten, ruimte voor uitvoering” 1 = ja 2 = nee Gevraagd besluit Toelichting op hoofdlijnen RESOLUTIE Asiel en migratie – rust in de keten, ruimte voor uitvoering De leden van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, bijeen in de Algemene Ledenvergadering te Oost Gelre op 30 september 2026, Constaterende dat: • de asielketen nog steeds niet op orde is en lange procedures bijdragen aan een onnodig lange verblijfsduur en een hoge bezetting van de opvang; • een relatief kleine groep overlastgevers grote gevolgen kan hebben voor inwoners, ondernemers en het lokaal bestuur en het maatschappelijk draagvlak voor opvang kan ondermijnen, terwijl gemeenten overlastgevende Oekraïense ontheemden niet zonder meer de toegang tot de gemeentelijke opvang kunnen ontzeggen; • veelvuldig verhuizen van asielzoekers tussen opvanglocaties de continuïteit van werk, onderwijs, zorg, participatie en sociale netwerken verstoort; •
de huidige organisatie en financiering van de opvang passende en kleinschalige lokale oplossingen nog te vaak belemmeren; • ruimtelijke procedures voor opvang en huisvesting vaak een lange doorlooptijd hebben en realisatie gehinderd wordt door vraagstukken onder meer op het gebied van regels rondom stikstof en netcongestie; • eerdere bestuurlijke afspraken over de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van inburgering niet worden nagekomen; • de COA-opvang extra onder druk staat door de beperkte uitstroom van statushouders door de krappe woningmarkt en het onrealistisch is om op korte termijn meer dan 100.000 ontheemden uit Oekraïne extra te huisvesten; • gemeenten regelmatig worden geconfronteerd met onverwacht arriverende nareizigers; • gemeenten behoefte hebben aan structurele en meerjarige zekerheid over taken, regelgeving en financiering, waaronder voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne; • er geen duidelijkheid is over de situatie na afloop van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB); Overwegende dat: • het asiel- en migratiedossier en de opvang van Oekraïners al een groot aantal jaren worden gekenmerkt door acute tekorten, noodmaatregelen en terugkerende crisissituaties, mede veroorzaakt door veranderingen in de uitvoering van beleid door het kabinet, regelgeving en financiering of door het uitblijven van politieke keuzes; • een structureel werkende keten nodig is
waarin iedere partij in staat is een bijdrage te leveren om deze gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het opvangen en begeleiden van asielzoekers, statushouders en Oekraïense ontheemden waar te maken; • een omslag nodig is van crisismanagement en tijdelijke noodmaatregelen naar structurele oplossingen, voldoende uitvoeringscapaciteit, voorspelbare (uitvoering van) regelgeving en langjarige financiële zekerheid, zoals nu door het rijk beoogd met de Doelgroepflexibele Regeling (DFR); • gemeenten geen invloed hebben op de omvang en samenstelling van de instroom en de doorlooptijden van procedures, maar de gevolgen daarvan wel dagelijks ervaren; • de lokale situatie van invloed is op de wijze waarop gemeenten invulling kunnen geven aan de opgaven voor opvang en huisvesting; • eerdere VNG-resoluties als uitgangspunt hebben dat gemeenten verantwoordelijkheid nemen voor het mede mogelijk maken van opvang en integratie, maar dat daarvoor landelijk beleid nodig is dat voor gemeenten uitvoerbaar, betaalbaar en uitlegbaar is. Spreekt uit dat: A1.
Een goed functionerende asielketen de basis is voor een uitvoerbare gemeentelijke opgave • de oplossing voor de druk op de opvang niet alleen bestaat uit het realiseren van nieuwe opvangplaatsen, maar ook uit het verkorten van de verblijfsduur en het verbeteren van de doorstroom en terugkeer voor mensen die niet mogen blijven; • kansarme asielaanvragen, waaronder aanvragen van veiligelanders, versneld worden behandeld en bij het ontbreken van verblijfsrecht daadwerkelijk wordt ingezet op terugkeer; • mensen met een kansrijke asielaanvraag zo snel mogelijk duidelijkheid krijgen over hun verblijf in Nederland, zodat deelname aan de Nederlandse samenleving zo snel mogelijk van start kan gaan; • het rijk actiever inzet op de overdracht van Dublinclaimanten aan de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van hun asielverzoek; • de persoonsgerichte aanpak van overlast landelijk verder wordt uitgerold, gecombineerd met vroegsignalering en preventieve maatregelen om overlast zoveel mogelijk te voorkomen; • rijk, COA en gemeenten komen tot een sluitend proces rond nareis, zodat nareizigers niet zonder beschikbare huisvesting, registratie en voorafgaande afstemming naar gemeenten worden doorgestuurd. A2.
Opvang stabieler en passend bij de lokale situatie wordt georganiseerd • onnodige verhuisbewegingen tussen opvanglocaties zoveel als mogelijk worden voorkomen, zodat continuïteit ontstaat in onderwijs, zorg, participatie, werk en sociale netwerken; • wordt ingezet op meedoen vanaf dag één door asielzoekers in de vorm van actief meedoen en een nuttige bijdrage in de vorm van (vrijwilligers)werk; • naast grotere opvanglocaties ook kleinschalige opvang een volwaardig en financieel uitvoerbaar onderdeel wordt van het opvangstelsel, zodat het gemeenten makkelijker wordt gemaakt aan de doelstellingen van de Spreidingswet te voldoen; • gemeenten die dat willen onder eigen verantwoordelijkheid (kleinschalige) opvang kunnen realiseren en exploiteren, waarbij het COA en andere partijen waar noodzakelijk ondersteunende diensten leveren en de financiering hierop aansluit; • het rijk gemeenten in staat stelt ruimtelijke procedures en andere belemmeringen bij de realisatie op zorgvuldige wijze op te lossen en te versnellen. A3.
Gemeenten structurele en meerjarige zekerheid krijgen • het rijk zorgt voor structurele en meerjarige financiering, met een DFR voor ten minste vijf jaar, die aansluit bij de reële kosten van gemeenten en de duur van de opgaven en voldoende zekerheid biedt om langjarige investeringen in opvang en huisvesting mogelijk te maken; • de gemeentelijke taken voor inburgering, jeugdzorg en andere voorzieningen in balans zijn met de beschikbare financiering; • het rijk ervoor zorgt dat kosten voor gemeenten die voortvloeien uit de asielopgave worden vergoed, bijvoorbeeld kosten voor veiligheid bij de realisatie en exploitatie van een azc. B. Tijdig duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden • gemeenten ruim voor het einde van de tijdelijke bescherming, minstens anderhalf jaar ervoor, duidelijkheid krijgen over het toekomstige verblijfs-, opvang- en voorzieningenregime; • een eventuele overgang geleidelijk, uitvoerbaar en uitlegbaar wordt vormgegeven en gemeenten voldoende voorbereidingstijd krijgen; het rijk zorgt voor volledige en meerjarige dekking van de reële gemeentelijke kosten; • er een landelijk dekkend netwerk komt van zorg- en overlastlocaties voor ontheemden die niet langer in de reguliere gemeentelijke opvang kunnen worden opgevangen. Er moet daarnaast een mogelijkheid zijn zwaar overlastgevende Oekraïners uit de opvanglocatie te verwijderen.
Toelichting (niet-amendabel) Het asiel- en migratiedossier wordt inmiddels al jaren gekenmerkt door acute tekorten, noodmaatregelen en terugkerende crisissituaties. Deze resolutie beoogt de omslag te maken van crisismanagement naar een structureel en voorspelbaar werkende asielketen. Een keten waarin iedere partij zijn verantwoordelijkheid kan waarmaken: de IND zorgvuldig en tijdig kan beslissen, het COA passende en stabiele opvang kan organiseren en gemeenten uitvoering kunnen geven aan hun verantwoordelijkheden voor opvang, huisvesting, participatie, inburgering en integratie. Gemeenten nemen hun verantwoordelijkheid, maar hebben slechts beperkt invloed op de instroom, de duur van procedures en het functioneren van de asielketen. Bovendien verschillen hun mogelijkheden door onder meer de beschikbaarheid van locaties en woningen en de lokale uitvoeringscapaciteit. De kern van deze resolutie is daarom: rust in de keten creëert ruimte voor uitvoering. De huisvesting van statushouders is niet meegenomen in deze resolutie. Hiervoor worden momenteel aparte samenwerkingsafspraken uitgewerkt tussen rijk, woningcorporaties en gemeenten over aanvullende vormen van huisvesting en voorgelegd aan de ALV van 30 september. Deze afspraken richten zich op alle aandachtsgroepen, waaronder statushouders. A1.
Een goed functionerende asielketen De druk op de opvang kan niet alleen worden opgelost door nieuwe opvangplaatsen te realiseren. Ook de verblijfsduur moet worden verkort door snellere procedures, betere doorstroom en effectieve terugkeer. Het EU-Migratiepact beoogt procedures te versnellen, maar tegelijkertijd resteert op basis van een keuze van het kabinet een bestaande voorraad van circa 50.000 aanvragen die naar verwachting in de komende drie jaar moet worden afgehandeld. Ook voor deze groep is versnelling nodig. Kansarme aanvragen moeten sneller worden behandeld en bij Dublinclaimanten moet actiever worden ingezet op overdracht aan de verantwoordelijke lidstaat. Een relatief kleine groep overlastgevers kan het draagvlak ondermijnen voor de veel grotere groep asielzoekers die geen overlast veroorzaakt. Daarom is een sluitende aanpak nodig waarin vroegsignalering, preventie, een persoonsgerichte aanpak, handhaving en waar nodig terugkeer samenkomen. Voor overlastgevers zonder verblijfsrecht moet daadwerkelijk worden ingezet op vertrek en moet worden voorkomen dat zij met onbekende bestemming uit beeld verdwijnen. Ook rond nareis is betere coördinatie nodig. Gemeenten worden nu geconfronteerd met nareizigers die arriveren terwijl nog geen passende huisvesting beschikbaar is.
Rijk, COA en gemeenten moeten daarom zorgen voor tijdige registratie en afstemming, zodat wordt voorkomen dat nareizigers zonder beschikbare huisvesting en registratie en voorafgaande afstemming naar gemeenten worden doorgestuurd. A2. Stabiele en lokaal passende opvang Veelvuldige verhuizingen verstoren onderwijs, zorg, participatie, werk en sociale netwerken en moeten daarom zoveel mogelijk worden voorkomen. Tegelijkertijd moet opvang beter kunnen aansluiten bij de mogelijkheden, voorzieningen en schaal van steden, dorpen en buurten. Kleinschalige opvang moet daarom een volwaardig en financieel uitvoerbaar model zijn. Gemeenten die dat willen, moeten onder eigen verantwoordelijkheid en in passende omvang de opvang kunnen realiseren en exploiteren, waarbij het COA en andere partijen ondersteunende diensten kunnen leveren. Daarnaast zijn gemeenten gebaat bij inzet op het vanaf dag één meedoen, zoals één van de uitgangspunten in het plan ‘Van wachtstand naar werkstand: een alternatief plan voor opvang en integratie’ en dat met een resolutie in november 2025 door de ALV is aangenomen. Asielzoekers met een kansrijke aanvraag moeten zo snel mogelijk aan het werk, de taal leren en integreren. Voor asielzoekers met een kansarme aanvraag wordt ingezet op een zinnige dagbesteding, zoals tijdelijk (vrijwilligers)werk. A3.
Structurele en meerjarige zekerheid Structurele opgaven vragen om structurele financiering. Gemeenten moeten voldoende zekerheid hebben om te kunnen investeren in opvang, huisvesting en voorzieningen, in plaats van steeds afhankelijk te zijn van tijdelijke regelingen. De financiering voor inburgering moet in balans zijn met de gemeentelijke taken. Voor investeringen in opvangplekken voor ontheemden uit Oekraïne en voor asielzoekers is ten minste vijf jaar financiële zekerheid nodig in de DFR. Daarnaast dienen ook onvoorziene kosten die volgen uit de opvangopgave, zoals jeugdzorgkosten voor asielzoekerskinderen of Oekraïense kinderen en extra kosten voor openbare orde en veiligheid, gecompenseerd te worden. B. Tijdig duidelijkheid en continuïteit voor de opvang van Oekraïense ontheemden Gemeenten moeten ruim voor het einde van de RTB weten welk verblijfs-, opvang- en voorzieningenregime daarna geldt en wat dit van hen vraagt. Dit is nu voorzien in maart 2028. Hier is nu, anderhalf jaar ervoor, nog weinig over bekend. Een overgang moet geleidelijk, uitvoerbaar en uitlegbaar zijn, voldoende voorbereidingstijd bieden en gepaard gaan met volledige en meerjarige dekking van de reële gemeentelijke kosten. Wanneer Oekraïners in Nederland blijven, betekent dit extra druk op verschillende voorzieningen.
De inzet moet zich richten op de zelfredzaamheid van ontheemden uit Oekraïne en het minimaliseren van het beroep op sociale voorzieningen, zoals opvang en/of sociale huurwoningen. Het gaat niet enkel over de transitie na afloop van de RTB, maar ook over het meerjarige perspectief dat verder strekt. Hierbij moet ook aandacht zijn voor de groep ontheemden die nu via particuliere opvang worden opgevangen. Bij Oekraïense ontheemden speelt bij individuen problematiek rond overlastgevend gedrag. Gemeenten lopen er daarbij tegenaan dat zij personen die ernstige of aanhoudende overlast veroorzaken als uiterste maatregel niet uit de gemeentelijke opvang kunnen weren, wanneer een passend alternatief ontbreekt. Daarnaast is er in Nederland onvoldoende passend zorgaanbod voor Oekraïense ontheemden met psychosociale problematiek. Hierdoor beschikken gemeenten over onvoldoende mogelijkheden om in complexe situaties passende opvang en begeleiding te bieden. 09. Ontwikkelingen sociaal domein (Bijlage bij ledenbrief “Uitnodiging ALV 30 september 2026” van 2 september 2026) Vooraf Middels deze brief informeren wij u over enkele ontwikkelingen in het sociaal domein, te weten: - De houdbaarheid van het jeugdstelsel en het aanstaande eindadvies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd; - Aangeboden excuses voor misstanden in de gesloten jeugdhulp; - Ontwikkelingen aangaande IZA/AZWA.
Houdbaarheid jeugdstelsel en Deskundigencommissie Al sinds circa 2019 staat de balans tussen taken en middelen in het jeugddomein ter discussie. Dit heeft meerdere malen geleid tot extern onderzoek 1, gevolgd door aanvullende incidentele middelen vanuit de rijksoverheid. Een structurele oplossing is tot op heden uitgebleven. Die is cruciaal om de (interbestuurlijke) rust in het jeugddomein terug te brengen en ruimte te creëren voor inhoudelijke stappen voorwaarts. Tien jaar na de decentralisaties is duidelijk dat het jeugdstelsel fundamenteel moet veranderen. De VNG heeft daarom samen met het rijk, de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ) en de Associatie Wijkteams het initiatief genomen om zelf een voorstel uit te werken voor een beter én structureel beheersbaar jeugdstelsel. Dit voorstel is momenteel in ontwikkeling. Een essentiële eerste stap is het formuleren van een realistischere maatschappelijke belofte . We zien het als een belangrijke opgave om te zorgen voor goede voorzieningen in wijken en op scholen, waar kinderen, jongeren en gezinnen zich kunnen ontwikkelen. Tegelijkertijd is het belangrijk te erkennen dat niet elke tegenslag in het leven kan of moet worden opgelost met (individuele) jeugdhulp. Dat is niet alleen maatschappelijk onwenselijk, maar ook financieel en qua beschikbare professionals niet haalbaar.
Keuzes zijn dus noodzakelijk: de beschikbare capaciteit moet zo goed mogelijk worden verdeeld. De VNG vindt het belangrijk dat taken, verantwoordelijkheden en risico’s zo worden belegd dat de hulp aan jeugdigen en gezinnen daadwerkelijk goed te organiseren en te sturen is. Dit vraagt om voldoende lokale speelruimte om de sociale basis passend in te richten 2. Het vraagt ook om voldoende schaalgrootte en slagkracht om de specialistische jeugdhulp goed te organiseren. Deze koers sluit in grote mate aan bij de bestaande inzet van de VNG.3 De ontwikkelingen vragen ook om nieuwe keuzes. Het VNG-bureau doet dit in samenspraak met gemeenten en de netwerken (o.a. de commissie ZJO, de BJ42 en ambtelijke afstemmingsoverleggen). Het eerstvolgende bestuurlijk overleg over deze ontwikkelingen vindt plaats op 5 november a.s. Het voornemen is om de opbrengst mee te geven aan de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd. Deze commissie, onder leiding van Tamara van Ark, brengt in januari 1 Meest recent resulterend in het rapport Groeipijn (2025). 2 De VNG heeft hiervoor een bestuurlijk aanjager aangesteld en ondersteunt gemeenten bij het ontwikkelen van hun aanpak, o.a. via de Gids voor een brede aanpak voor jeugd en gezinnen: het kind als kompas (2026).
3 Zie o.a.: Resolutie Jeugd (2025), Samenwerkingsgids: een stevige pedagogische basis (2025), Richtinggevend Kader (2025) en Convenant Stevige Lokale Teams (2026). 2027 haar eindadvies uit. Dit gaat over de uitvoering van de maatregelen en de gepleegde inspanningen uit de Hervormingsagenda, mede in relatie tot de uitgavenontwikkeling. De commissie kijkt daarbij zowel terug (2025-2026, prognose 2027) als vooruit (financieel kader vanaf 2028). De commissie beoordeelt de inspanningen in het licht van de bedoeling van de Hervormingsagenda: een goed werkend, beter beheersbaar en financieel houdbaar jeugdstelsel. Met het kabinet-Schoof is afgesproken dat we het advies als ‘zwaarwegend en maatgevend’ beschouwen. De VNG pleegt ook richting het huidige kabinet veel inzet om volledige opvolging van het advies van de Deskundigencommissie in de Voorjaarsnota van 2027 te bewerkstelligen. Onze inzet is gericht op correcte financiering over de achterliggende jaren (2025 t/m 20 27) en een structureel houdbaar stelsel voor de toekomst. Omdat het naar verwachting enige tijd gaat duren voor gewijzigd beleid effect sorteert, dringt de VNG ook aan op een haalbaar transitiepad en daarbij behorende middelen. Excuustraject gesloten jeugdzorg Op 29 augustus jl. hebben rijk, Jeugdzorg Nederland en de VNG excuses aangeboden aan jongeren die in gesloten jeugdzorg hebben gezeten.
De excuses richten zich op erkenning van het leed dat deze jongeren hebben meegemaakt. Voorafgaand aan het excuusmoment heeft de VNG haar leden uitgebreid geconsulteerd, waarbij de leden nadrukkelijk hebben meegegeven dat excuses gepaard moeten gaan met een proces van herstel en (cultuur)verandering, inclusief het aanpassen van het wettelijk kader voor de gesloten jeugdzorg. De rijksoverheid heeft €12 miljoen beschikbaar gesteld voor herstelactiviteiten. Er is een programma gestart waar jongeren terecht kunnen voor lotgenotencontact en ondersteuning bij vragen over bijvoorbeeld wonen, financiën, werk, gezin en zorg. In het najaar maken we nadere afspraken met het rijk en de sector over de verdere aanpassingen in het kader van de gesloten jeugdzorg. IZA/AZWA Vanaf 2027 ontvangen gemeenten financiële middelen om de afspraken uit het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA), waarvoor gemeenten verantwoordelijk zijn, uit te voeren middels een SPUK. Deze SPUK is opgesteld voor de periode 2027 tot en met 2029. Sinds 2023 heeft de VNG een speciaal programmateam voor de ondersteuning van gemeenten bij het uitvoeren van IZA en GALA, en sinds 2026 voor het AZWA Dit ondersteuningsprogramma biedt gemeenten een platform om van elkaar te leren, ontwikkelt producten en informeert gemeenten over de voortgang van AZWA.
Daarnaast vertegenwoordigt het programma de gemeenten op interbestuurlijke tafels en netwerken. In de bijlage vindt u een nadere toelichting op het ondersteuningsprogramma. Programma AZWA 2027 - 2030 26 juni 2026 Inleiding Gezondheid is voor iedereen belangrijk; het is een bepalende factor voor ons geluk, onze maatschappelijke participatie en zelfredzaamheid. Wanneer het nodig is, wil iedereen kunnen rekenen op goede, toegankelijke ondersteuning en betaalbare zorg en ondersteuning zo dichtbij mogelijk. De toegankelijkheid van onze zorg is van onschatbare waarde. Maar door hoge kosten en (dreigende) tekorten aan personeel staat deze toegankelijkheid onder grote druk. Daarom wordt gewerkt aan de beweging van zorg naar gezondheid en een gezond en actief leven voor iedereen. Een beweging naar ‘de voorkant’. Hoe logisch het klinkt, deze beweging behelst een grote transformatie van zorg naar ondersteuning. Het vraagt om het verbinden van de systemen van de zorg: de Wet langdurige zorg (Wlz), de Zorgverzekeringswet (Zvw) met de wereld van het sociaal domein. Waar de zorg vanuit het medisch domein gericht is op het individu op basis van geprotocolleerd aanbod, daar sluiten de meer collectief ingerichte ondersteuning, publieke gezondheidszorg en algemene voorzieningen vanuit gemeenten aan op de gevarieerde behoeften en situaties van inwoners.
Dat biedt extra ondersteuningsmogelijkheden die passen bij wat iemand nodig heeft en die goedkoper zijn vanwege hun collectiviteit, hun aansluiting bij het sociaal weefsel in wijken en hun preventieve werking. Minder meetbaar misschien, maar voor de transformatieopgave alles bepalend. Gemeenten spelen in deze transformatie naar gezondheid dan ook een cruciale rol. Het zijn hún inwoners die in wijken en buurten langer thuis blijven wonen en die te maken krijgen met de veranderende ondersteuningsaanpak. Het behouden van de meerwaarde van de eigenheid van het sociaal domein is daarbij een leidend principe. Om dit waar te kunnen maken staan gemeenten voor een grote uitdaging. In deze transformatie zijn in 2026 belangrijke eerste stappen gezet, maar we staan ook nog steeds aan de vooravond van de daadwerkelijke verbinding tussen het medische en sociaal domein in de regio. Dit vraagt veel van gemeenten de komende jaren. IZA, GALA en AZWA | SPUK AZWA voor gemeenten Het Integraal Zorgakkoord (IZA) richt zich op de | Vanaf 2027 ontvangen gemeenten financiële houdbaarheid van het zorgstelsel, met name via de | middelen om de afspraken waarvoor ze Zorgverzekeringswet. Het Gezond en Actief Leven | verantwoordelijk zijn, uit te voeren.