13.2.56 - 2026.09.21, Onderzoeksraad voor Veiligheid, publicatie rapport Kinderen in nood (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Het COA moet er vervolgens op aansturen dat gemeenten het dagelijkse beheer ervan binnen de geldende kwaliteitskaders uitvoeren. Voor VGE’s is het toezicht geheel niet geregeld. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 110 de flexibiliteit missen om , met inachtneming van beleidskaders die de veiligheid op opvanglocaties garanderen , kleine aanpassingen of initiatieven te realiseren die kunnen zorgen voor een betere ver binding met de lokale omgeving Het organiseren van activiteiten samen met de buurt kan soms al stuklopen op basale regelingen , zoals inkoopregelingen van het COA. doelg roep beperkingen tot veiligheidstekorten voor kinderen , zoals een groter aantal verhuizingen die consequenties hebben voor hun veiligheid. Doelgroepbeperkingen kunnen ook invloed hebben op de dyna miek tussen gemeenten. Wanneer sommige gemeenten voor waarden verbinden aan welke asielzoekers zij willen opvangen , heeft dit gevolgen voor andere gemeenten die geen eisen stellen. De evenwichtige verdeling van (bewoners)groepen die het COA nastreeft , raakt door doelgroepbeperkingen uit balans. Gemeenten die geen eisen stellen , zullen flexibeler moeten zijn en relatief meer groepen moeten opvangen die over het algemeen lastiger te plaatsen zijn.
Al met al constateert de Onderzoeksraad dat uitvoeringsorgan i saties slechts in beperkte mate over de juiste middelen beschikken om op een efficiënte en doelgerichte manier opvang te realiseren. Gebrek aan de juiste middelen en slagkracht , evenals het ontbreken heldere kaders op bepaalde vlakken , leiden tot risico’s voor het garanderen van veilige opvang voor kinderen. 5. 2. 3 Gebrek aan gezamenlijke verantwoordelijkheid Bij de realisatie van asielopvang zijn meerdere partijen betrokken die allen hun eigen rol vervullen. Samen zijn deze partijen verant woordelijk voor veilige opvang van asielzoekers , inclusief kinderen in gezinnen en alleenstaande kinderen. In sommige gevallen raakt de onderlinge solidariteit uit beeld en sneeuwt het gezamenlijke belang onder , zeker wanneer er beperkt draagvlak is voor de komst van opvanglocaties. Deze dynamiek kwam ook al naar voren bij de implementatie van de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen. Hoewel er breed draagvlak is voor de Uitvoeringsagenda – alle partijen hebben die in 2024 opnieuw bekrachtigd ontbreken de gedeelde verant woordelijkheid en de onderlinge solidariteit die nodig zijn om er gezamenlijk uitvoering aan te geven. Het openen van de verschillende opvangvormen die de Uitvoeringsagenda schetst , vereist medewerking van alle partijen zodat de baten en lasten kunnen worden verdeeld.
Met Ter Apel als schrikbeeld voor ogen zijn gemeenten echter huiverig om bijvoorbeeld een azc met aan meld faciliteiten te openen , terwijl het creëren van meerdere azc’s met aanmeldfaciliteiten er juist voor moet zorgen dat de situatie in Ter Apel kan worden verzacht. Het Rijk versterkt dergelijke terug houdendheid door onvoldoende te voorzien in duidelijke , structurele financiering voor het openen van langdurige opvang locaties (zie ook paragraaf 5. 2. 1). Het gebrek aan gedeelde verant woordelijkh eid en solidariteit maakt het lastig voor gemeenten om zich te committeren aan de Uitvoeringsagenda , terwijl gezamenlijke inspanning de basis vormt voor een succes Gezamenlijk belang vooropstellen Gemeenten worden geregeld geconfronteerd met weerstand van een deel van de lokale bevolking tegen de opvang van asiel zoekers. Dat maakt het voor hen lastig om uitvoering te geven aan hun aandeel in de gezamenlijke verantwoordelijkheid. Daarom stellen gemeenten regelmatig eisen aan de opvang die zij faciliteren , zeker wanneer het gaat om tijdelijke noodopvang die snel gerealiseerd moet worden. Een van de meest zichtbare voorbeelden betreft de doelgroepbeperkingen die enkele gemeenten stellen. Zoals beschreven in paragraaf 4. 1. 1 leiden Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 111 volle implementatie.
| Hierdoor | lukt het onvoldoende | om | via de | Betrouwbaarheid Uitvoerings agenda | structurele , | stabiele | opvangcapaciteit | te | Gezamenlijke | verantwoordelijkheid | voor | het creëren | van realiseren. | Daardoor | is het niet mogelijk | om | de afhankelijkheid | van | voldoende | veilige | opvang | voor kinderen | kan alleen | worden onveilige | noodopvang | te reduceren. | bewerkstelligd | als verschillende | overheden | en uitvoeringspartijen op een | betrouw bare | manier | met | elkaar | samenwerken. Wanneer | het algemeen | belang | naar | de achtergrond | verschuift , | Gedreven | door de | nood zaak | om | op | zeer korte termijn | opvang is er minder | ruimte | om | gezamenlijk | te werken | aan | structurele | te realiseren , heeft | het kabinet | noodmaatregelen | getroffen | die maatregelen | die de aanhoudende | schaarste | aan | opvangplekken | gemeenten | dwongen | tot het realiseren | van | opvang. | Hoewel | deze kunnen | ondervangen , | zoals | de Uitvoeringsagenda | Flexibilisering | maatregelen | – de | zoge naamde | ‘aanwijzingen | en de inzet van Asielketen | en de Spreidingswet.
| De uitvoering | van | dergelijke | het ruimtelijke | ordenings instrumentarium’ | in sommige | gevallen instrumenten | berust | immers | op een | gezamenlijke | uitvoering | en | op korte termijn | hebben | geleid | tot het openen van | extra | opvang , gedeeld | eigenaarschap. | Wanneer | die ontbreken , | is het lastig om | hebben | zij ook schade | toegebracht | aan | de vertrouwenswaardige , de afhankelijkheid | van | onveilige | noodopvang | te verminderen. | interbestuurlijke | samenwerking | en de gezamenlijke | bereidheid | om veilige opvang | te organiseren. Het Kansenmakersteam van | de | provincie | Utrecht | Wanneer | het kabinet | in december | 2021 aanwijzingen | geeft | aan Een goed | voorbeeld | van | een samenwerking | tussen | verschillende | lokale | overheden | is het | drie gemeenten | en een | regio om | per direct | opvang | te realiseren , zogeheten | Kansenmakersteam | van | de provincie | Utrecht. | Het Kansenmakersteam | is een | grijpt het direct in op lokale | besluitvormingsprocessen. | Het kabinet team | dat gemeenten | van | kennis | en expertise | voorziet , onder | andere | bij de realisatie van | ziet zich genoodzaakt | om | deze | maatregel | in te zetten , omdat | het asielopvang.
| Het team | vormt | de schakel | tussen | gemeenten , | de | landelijke | overheid | en | anders | niet kan voldoen | aan | zijn verplichting | om | asiel zoekers | op te uitvoeringsorganisaties , | zoals het COA | en Nidos. | Ook | verbindt | het team | gemeenten | aan | vangen. 262 | Via de aanwijzingen | probeert | het kabinet | gezamenlijke bijvoorbeeld | expertteams | en netwerken , | zodat | van elkaar | geleerd | kan | worden. | Door | op | verantwoordelijkheid | voor de | opvang | voor asielz oekers | te forceren , structurele | basis het gesprek | te voeren | met | elkaar , wordt | gepoogd | om | de terughoudendheid | maar | gemeenten | zien het opleggen | van de verplichtingen | als van gemeenten | om | asielopvang | te realiseren | te verminderen. | Het Kansenmakersteam | ‘een aanfluiting’. 263 Zo schrijft de gemeente | Enschede | dat | ‘het probeert | draagvlak | te creëren door | te luisteren | naar | de behoeften | van zowel | de | bewoners | toe passen | van | een | dergelijke | aanwijzing | in de toekomst | niet zal van de | opvang | als de gemeente. | Het | Kansenmakersteam | zet tevens | in op | kwalitatieve , | bijdragen | aan | goede | bestuurlijke | verhoudingen’. 264 Zeker | wanneer duurzame | opvang | binnen | de gemeente.
| Door | regionaal | samen | te werken | wordt | bijvoorbeeld | blijkt dat er geen | juridische | basis is voor | het geven | van | aan geprobeerd | het aantal | verhuizingen van | kinderen | en het aantal | wisselingen | van | school | te | wijzingen , heeft dit een averechts | effect op | de bereidheid | onder reduceren. | Het Kansenmakersteam | stelt dat het bieden | van | een gezond | leef en leerklimaat | gemeenten | om | opvang | te realiseren. aan | kinderen | onderdeel | uitmaakt | van de | (in opdracht | van | de Provinciale | Regietafel) | door 262 Kamerstukken | II 202122 , 19 637 , nr. 2806 , p. 3. het Kansenmakersteam | Utrecht | gehanteerde | ‘Utrechtse | aanpak’ , | die gericht | is op het | zoveel | 263 NOS , VNG over aanwijzen | asielopvangplekken: ‘Het | is een aanfluiting’ , mogelijk | normaliseren | en lokaal | en maatschappelijk | inbedden | van | asielopvang. | 29 december 2021. 264 Brief van de burgemeester | van gemeente Enschede aan | de Staatssecretaris | van Asiel en Migratie , Aanwijzing acute noodopvang asielzoekers , 10 januari 2022. Kinderen in nood , september 2026 | | H5 Analyse voortduren onveilige | situatie in de noodopvang | 112 Ook de | inzet van het | ruimtelijk ordeningsinstrumentarium | heeft | terughoudendheid zorgen.
| Om | aan | de weerstand | onder | een | deel invloed | op de | gezamenlijke bereidheid | van | de verschillende | van | de lokale | bevolking | tegemoet | te komen , | kiezen | gemeenten overheden | om | de onderliggende | structurele | opvangproblematiek | soms | niet voor | langdurige | en | structurele | opvang | maar | voor aan | te pakken. | Wanneer | het kabinet | gemeenten | passeert bij | (onveilige) | noodopvang. vergunningverlening , | kan | dit het vertrouwen | van | zowel | het | lokale bestuur | als de | bevolking | in de landelijke | overheid | aantasten. | Dit | Paradoxaal | genoeg | kan | tijdelijke noodopvang , | die in sommige vormt | een | risico voor | de uitvoering | van | structurele | maatregelen | (zie | gevallen | wordt | ingezet | bij gebrek | aan | draagvlak | voor | structurele paragraaf | 5. 1. 2). Zo wordt binnen | het ministerie | benoemd | dat | ‘inzet | opvang , | er juist voor | zorgen | dat | de weerstand | tegen | de | komst van het ruimtelijk | ordeningsinstrumentarium | ‘naar verwachting | van | asielopvang | telkens | opnieuw | blijft oplaaien.
| Door | het de relaties met | de | gemeenten | zal verslechteren | en mogelijk | een | constant | openen | en | sluiten van | tijdelijke noodopvang | moet | die negatieve | invloed | heeft | op de | gesprekken | over | een wettelijke | taak | weerstand | telkens | opnieuw | worden | overwonnen , | terwijl er weinig voor gemeenten’. 265 | Ook | uitten ambtenaren | gelijksoortige | zorgen | tijd beschikbaar | is om | te wennen | aan | een | nieuwe | situatie. Bij over de effecten | van | deze | noodmaatregel | op | de gezamenlijk | tijdelijke noodopvang | is slechts | beperkt | ruimte | om | te zorgen | voor implementatie | van | de Uitvoeringsagenda | Flexibilisering | Asielketen. | goede | faciliteiten en | lokale inbedding , | terwijl zowel | COAbewoners als omwonenden | daarvan | zouden | profiteren. 268 Bovendien Draagvlak | realiseren | voor | asielopvang | is noodopvang | ruim | dubbel | zo duur | als reguliere | opvang. 269 Om | veilige | opvang | te realiseren | is het belangrijk | dat | gemeenten | Deze | hoge | kosten | leiden geregeld | tot verontwaardiging | in de op lokaal | niveau | draagvlak | voor | structurele | opvang | creëren. | samenleving | en in de Kamer. 270 Regelmatig | klinken | er protesten | wanneer | een | gemeente | van | plan is een opvang | voor | asielzoekers | te openen.
| Hoewel | de groep | die | Het gebrek | aan | steun | voor | langdurige , | structurele | opvang | zorgt protesteert | tegen | de | komst | van | asielzoekers | niet representatief | er niet alleen | voor | dat | de afhankelijkheid | van | noodopvang | slechts is voor de | gehele | (lokale) | bevolking , 266 zorgden | protesten | er | beperkt | kan | worden | afgebouwd. | Terugtrekkende | bewegingen | van meermaals | voor | dat | de opening | van | een | opvanglocatie | werd | gemeenten | tornen ook | aan | de | gedeelde | verantwoordelijkheid uitgesteld | of zelfs volledig | afgeblazen. 267 | Het feit dat gemeenten | van | betrokken | overheden | om | gezamenlijk | volwassen | asielzoekers geconfronteerd | kunnen | worden | met | weerstand | tegen | en kinderen | te voorzien | van | veilige | opvang. Zorgen | voor | breed plannen | om | een | opvangcentrum | te openen , | kan bij hen | voor | gedragen | beleid | is niet alleen | de | verantwoordelijkheid | van 265 Ministerie van Binnenlandse | Zaken | en Koninkrijkrelaties , Besluit op een Woo-verzoek over | (voormalig) | hotel ‘t Elshuys , 6 juli 2023 , https://www. rijksoverheid. nl/ documenten/woobesluiten/2023/07/06/besluitopeenwooverzoekovervoormalighoteltelshuys. 266 SCP , Migratie als spiegel van maatschappijbeelden.
| Een onderzoek | naar opvattingen | in de bevolking over migratie , nationale | identiteit , samenleving en politiek , maart 2025. 267 EenVandaag , | Afgelopen | maanden | gingen zeker | 3000 azc-plekken | toch niet door , vaak na protesten: ‘Gemeenten | komen zo | tegenover | inwoners te staan’ , 11 april 2025. 268 COA , Stand van | de uitvoering 2024 , juni 2025. 269 COA , Stand van | de uitvoering 2024 , juni 2025. 270 Zie bijvoorbeeld: Aanhangsel | Handelingen | II 202526 , nr. 2025Z15749. Kinderen in nood , september 2026 | | H5 Analyse voortduren onveilige | situatie in de noodopvang | 113 gemeenten , | maar | van | alle overheden | tezamen. | Wanneer | het kabinet | niet openlijk | steun | uitspreekt | voor | de realisatie | van asielopvang | in gemeenten | waar | weerstand | is tegen | deze | opvang , voelen | gemeenten | zich door | het kabinet | in de steek | gelaten | en krijgen | zij het idee | dat ze er alleen | voor staan. | 271 Werken | aan | draagvlak | in de gemeente | Dalfsen Wanneer | de | gemeente | Dalfsen | begin | 2024 | op | zoek is naar | een | locatie | om | tijdelijke gemeentelijke | opvang | te realiseren , | valt het oog | op een | locatie | in Lemelerveld.
| Net | als bij de | realisatie van | eerdere | opvanglocaties | in de | gemeente | stelt de gemeente | haar inwoners | op de | hoogte | en nodigt | hen | uit voor | een | informatiebijeenkomst. | Al snel laait er protest | op. 272 Verschillende | bewoners vinden | de locatie , die op honderd | meter | van | een | basisschool | ligt , niet geschikt. | Binnen | een | paar | dagen | wordt | 1200 keer | een petitie ondertekend | met | het verzoek | een | andere | locatie | te zoeken. | De gemeente | gaat | in gesprek | met | de | bewoners , | neemt bewoners | mee | in de | exacte | plannen | en doet | enkele | aanpassingen , | onder | andere | aan | de | toegangsweg. | Ondanks | de weerstand zet de gemeente | door. | Voor | de realisatie van | de | locatie | doet de | gemeente | een | beroep | op | lokale | ondernemers. Na | de opening van | de opvang | neemt | de weerstand | snel af en blijft overlast | uit. 273 Wanneer | de | gemeente | op | zoek | gaat | naar | een | duurzaam | alternatief | voor | deze | tijdelijke opvang , | zet de gemeente | vroegtijdig | in op een | goede | samenwerking | met | lokale | organisaties | en | inwoners. 274 | De verschillende | partijen | maken | gezamenlijk | een | overzicht van | wensen | en eisen voor | de | toekomstige | locatie | en een | shortlist | van mogelijke | locaties.
| De | gemeente | weegt | vervolgens | de verschillende | facetten | tegen | elkaar | af en neemt | op basis | daarvan | een | besluit. Voordat | dit besluit openbaar | wordt | gemaakt , | gaan de wethouders | langs | bij alle direct | omwonenden | om | hen | op de | hoogte | te stellen en het besluit | toe | te lichten. De | omwonenden wordt | gevraagd | om | samen | met | het COA | en de gemeenten | na te denken | over de | inrichting | van | het terrein , en op | basis | daarvan wordt | onder | andere | gekozen | voor | lagere | woongebouwen | en | een | geluidswal | met | beplanting. | Hoewel | enkele | bewoners | bezwaar aantekenen | tegen | de komst | van | de opvanglocatie , | lukt het de | gemeente | Dalfsen | om | binnen | enkele | maanden | een | geheel | nieuwe opvanglocatie | te realiseren | en | asielzoekers | die | elders | in de gemeente | verblijven | te verplaatsen | naar | deze | nieuwe | locatie. | De opening | vindt | plaats | zonder | grote | problemen | en grootschalige protesten | blijven uit. 271 NOS , Gemeenten voelen | zich bij besluiten over azc’s in de steek gelaten door Den | Haag´ , 27 november 2025. 272 De Stentor , Bewoners protesteren | tegen noodopvang | Lemelerveld: ‘Kwetsbare | groepen | passen niet op die postzegel’ , 12 maart 2024.
273 De Stentor , Onrust over asielopvang | maakt in | Lemelerveld | plaats voor groeiende | waardering: | ‘Ze zijn zó aardig voor ons’ , 28 september 2024. 274 Gemeente | Dalfsen , Asielzoekerscentrum | Engellandweg , | https://www. dalfsen. nl/asielzoekerscentrumengellandweg/1 [laatst geraadpleegd | op 26 maart | 2026]. Kinderen in nood , september 2026 | | H5 Analyse voortduren onveilige | situatie in de noodopvang | 114 De Onderzoeksraad constateert dat de onderlinge solidariteit tussen de verschillende overheden onder druk staat , waardoor partijen niet altijd gezamenlijk opereren vanuit het algemeen belang van veilige opvang voor kinderen. Dit belemmert de partijen om zich gezamenlijk in te spannen om de veiligheids tekorten voor kinderen in de noodopvang te verhelpen. heeft op de gemeentelijke opvang , is niet duidelijk of bepaalde veiligheidsrisico’s specifiek zijn voor opvang die geëxploiteerd wordt door gemeenten , en of algemene aanpassingen ten behoeve van de kwaliteit en veiligheid ook de situatie op gemeentelijke locaties zal verbeteren. Om veiligheidsrisico’s te kunnen beheersen is het nodig vroegtijdig knelpunten te signaleren. Sinds een aantal jaren investeert de Rijksoverheid in ambtenaren met een brugfunctie die signalen uit het veld tijdig kunnen oppikken.
Naar aanleiding van de komst van Oekraïense vluchtelingen naar Nederland werken bij het ministerie van JenV verschillende ambtenaren die signalen 275 over deze groep uit het veld oppikken. 5. 2. 4 Beperkt signaleren van en reageren op veiligheidstekorten In de uitvoering worden het COA en gemeenten geregeld geconfronteerd met obstakels die veiligheidsrisico’s voor kinderen met zich meebrengen. Hoewel veel professionals in het veld vaak ad hoc reageren en improviseren om onveilige situaties op een locatie weg te nemen (zie ook paragraaf 4.1.5) , zorgen dergelijke aanpassingen meestal niet voor structurele verbeteringen. Het tijdig signaleren van deze tekorten en het inbouwen van ruimte om te kunnen anticiperen op dergelijke situaties zijn van belang om de risico's in de noodopvang beter te beheersen en veiligheidstekorten zo veel mogelijk te verminderen. Omdat bleek dat deze ambtenaren tijdig knelpunten kunnen signaleren , werd deze 276 werkwijze breder uitgerold. Inmiddels zijn ambtenaren met een dergelijke brugfunctie actief binnen het gehele asieldomein. Ook het Ministerie van Onderwijs , Cultuur en Wetenschap heeft al een paar jaar regiocoördinatoren in dienst die tijdig knelpunten kunnen signaleren.
Tijdig signaleren Eerder constateerden we dat er beperkt zicht is op de kwaliteit en veiligheid van (nood)opvanglocaties en op faciliteiten zoals onderwijs en zorg (zie paragraaf 4. 1. 2). Dit gebrek aan informatie belemmert uitvoerende partijen om veiligheidstekorten structureel aan te pakken. Niet alleen ontstaat hierdoor het risico dat problemen pas laat worden gesignaleerd of onderschat , ook is het lastiger om de achterliggende factoren te achterhalen en te kunnen duiden op welke vlakken aanpassingen noodzakelijk zijn. Doordat bijvoorbeeld het COA of het ministerie geen zicht Reageren op signalen uit het veld De infrastructuur voor het tijdig signaleren van signalen is in de loop der jaren verbeterd , maar de ruimte om verbeteringen door te voeren naar aanleiding van de opgepikte signalen is beperkt. Uit gesprekken met de Onderzoeksraad blijkt dat het voor ambtenaren van het ministerie vaak lastig is om signalen uit de praktijk om te zetten in acties die de situatie verbeteren. Ambtenaren met een signalerende brugfunctie tussen het ministerie en gemeenten stellen dat zij niet altijd juist , volledig en tijdig door het ministerie worden geïnformeerd over bijvoorbeeld 275 Besluit van de Minister van Justitie en Veiligheid , Staatscourant. 5 juli 2022 , nr. 17918.
276 Rijksorganisatie voor Ontwikkeling , Digitalisering en Innovatie , Opvang regelen is contacten leggen en onderhouden , en gemeenten ontzorgen , 26 juni 2023. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 115 financiële | regelingen | en | besluiten | rondom | tijdelijke en | duurzame | Gerechtshof | Den | Haag | in 2022 | waaruit | volgt | dat de | kwaliteit | van gemeentelijke | opvang. | Hierdoor | kunnen | zij op hun | beurt | de | noodopvang | gebrekkig | is , paste het | COA | het Programma | van gemeenten | niet voorzien | van | de informatie | die nodig | is om | op | Eisen | (PvE) | voor | de Noodopvang aan. 280 In | het aangepaste | PvE een | veilige manier | opvang | te realiseren. | Ook | stellen | ambtenaren | staat | dat | kinderen | binnen | drie maanden | na | aanvraag | van | asiel dat binnen | het | ministerie | overleggen | over | signalen | uit het veld | en | onderwijs | moeten | krijgen | en | dat minderjarigen | in de noodopvang de te volgen | strategie | niet structureel | plaatsvinden. | een | veilige | binnenspeelruimte | en | buitenspeelvoorzieningen | moet worden | geboden. | In paragraaf | 4. 1.
3 concludeerden | we | dat | de Signalen | over | veiligheidstekorten | voor | kinderen | in de | noodopvang | bestaande normen | en | kaders | te vrijblijvend | zijn om | de | veiligheid kwamen | de | afgelopen | jaren | niet alleen | van | ambtenaren | met | van | kinderen | in de | noodopvang | te borgen. | Zeker wanneer | de een | ‘signalerende | brugfunctie’ , | maar | ook van | toezichthouders | nood | hoog | is , wijken betrokken partijen | regelmatig | af van | deze en andere | (externe) organisaties. 277 Door | de aanhoudende | druk | kaders. op de | opvangcapaciteit | in de | asielketen | en de | beperkte | ruimte voor | verbetering | slagen | het | ministerie | van | A&M | en | het COA | er niet | De Onderzoeksraad | constateert | dat er beperkt | ruimte | is voor in om | concrete | opvolging | te geven | aan | deze | signalen. | De | vele | het | oppakken | van | en | reageren | op | signalen | over onveiligheden signalen | hebben | er tot nu | toe | niet toe geleid | dat | het ministerie | waaraan kinderen | in de noodopvang | worden | blootgesteld. pas | op de | plaats | maakt | en aanstuurt | op structurele | maatregelen | Zolang | deze | ruimte | er niet is , is het niet goed | mogelijk | om | de om | de | situatie voor | kinderen | te verbeteren. 278 | De | focus | van | het | veiligheidstekorten | voor | kinderen | te reduceren.
ministerie | blijft gericht | op de | maatregelen | die moeten | leiden tot een | grotere | (flexibele) | opvangcapaciteit. | Deze | komen echter | niet van | de | grond , zoals | in paragraaf | 5. 1 is toegelicht. Veiligheidstekorten | voor | kinderen | in de noodopvang | blijven daardoor | voortbestaan. De beperkte | ruimte | om | opvolging | te geven | aan | signalen blijkt ook uit de | reactie | op | de uitspraak | van | de | rechter | in de zaak | van | VluchtelingenWerk | tegen | de | Staat | en het | COA 279 | (zie ook paragraaf | 2. 2. 3). In navolging | van | de uitspraak | van | het 277 Zie bijvoorbeeld: Inspectie | Justitie en veiligheid en Inspectie Gezondheidszorg | & Jeugd , Signaalbrief | aan de staatssecretaris: Kinderen | in de noodopvang , | 16 juni 2022 ; Kinderombudsman | en Nationale ombudsman , | De crisis voorbij. Naar een menswaardige opvang | van | asielzoekers vanuit mensen- | en kinderrechtelijk perspectief , 27 juni 2023 ; VluchtelingenWerk | Nederland , Derde | quickscan | (crisis)noodopvang | asielzoekers , oktober 2022. 278 De minister van Asiel en Migratie heeft wel toezeggingen | gedaan | om | enkele specifieke locaties | met slechte leefomstandigheden | voor kinderen | aan | te pakken dan wel te sluiten (bron: Minister van Asiel en Migratie , Beslisnota bij Kamerbrief over | kinderen in de asielopvang , 30 september 2025).
279 Gerechtshof | Den | Haag , 20 december 2022. | ECLI:NL:GHDHA:2022:2429. 280 Zie PvE Noodopvang | versie maart 2023. Kinderen in nood , september 2026 | | H5 Analyse voortduren onveilige | situatie in de noodopvang | 116 Deelconclusie Verschillende bestuurlijke aspecten staan een effectieve aanpak van de aanhoudende veiligheidstekorten voor kinderen in de noodopvang in de weg. Er is slechts beperkt sprake van robuust bestuur dat bij wisselende omstandigheden veilige opvang voor kinderen kan garanderen. Wanneer de druk op de opvang toeneemt en het aantal veilige plekken schaars is , wordt voornamelijk ingezet op noodmaatregelen die op korte termijn effect kunnen sorteren , terwijl structurele maatregelen slechts beperkt van de grond komen. Hierdoor blijft de onderliggende problematiek voortbestaan en kunnen de veiligheidstekorten voor kinderen niet worden gereduceerd. Daarnaast is er een gebrek aan adequate equipering van uitvoeringsorganisaties. Bestaande financiële beperkingen , beperkte slagkracht en onduidelijke kaders belemmeren uitvoeringspartijen regelmatig in het naar behoren uitvoeren van hun opdracht. Het lukt verschillende overheden ook niet altijd om zich gezamenlijk in te spannen om veilige opvang te realiseren.
De structurele maatregelen om de aanhoudende veiligheidstekorten weg te nemen kunnen de problematiek alleen oplossen als individuele belangen van bijvoorbeeld gemeenten niet prevaleren boven het gemeenschappelijke doel en wanneer er breed draagvlak is. Ook is er bij het ministerie van A&M slechts beperkte ruimte om uitvoerende partijen te voorzien van de benodigde informatie over veilige opvang en om de signalen over de onveilige situatie voor kinderen in de noodopvang om te zetten in maatregelen waarmee de veiligheidsrisico’s voor kinderen in de opvang structureel beter beheerst zouden kunnen worden. Kinderen in nood , september 2026 | H5 Analyse voortduren onveilige situatie in de noodopvang 117 6 Conclusies Noodopvang is een structureel onderdeel van het asielopvangsysteem Het opvangsysteem staat sinds 2018 onder druk door een schaarste aan opvangplekken. De afgelopen jaren is nood opvang verworden tot een structureel onderdeel van het asiel opvangs ysteem , ondanks het feit dat dat noodopvang bedoeld is als crisismaatregel om kortdurend , en slechts in tijden van crisis , als laatste redmiddel toegepast te worden. Het aandeel noodopvanglocaties ten opzichte van reguliere opvangcentra is de afgelopen jaren fors toegenomen , noodopvanglocaties blijven langer open dan voorzien , én ze worden ingezet voor langdurig verblijf. Van de 6.
900 kinderen die op 1 juli 2025 in de noodopvang verbleven , leefden 5. 200 kinderen al langer dan één jaar op één of meerdere noodopvanglocaties. Huisvesting: Noodopvang biedt vaak geen veilige en kind vriendelijke fysieke leefomgeving. Privacy en autonomie: De combinatie van continue nabijheid van anderen , gebrek aan persoonlijke ruimte en beperkte autonomie leidt bij kinderen structureel tot gevoelens van stress , machteloosheid en tot voortdurende alertheid. Sociale omgeving: Kinderen in de noodopvang verblijven in sociaal onveilige omstandigheden , waarin zij regelmatig blootgesteld worden aan fysiek en seksueel geweld (inclusief grensoverschrijdend gedrag en misbruik) in hun directe leefomgeving. Persoonlijke ontwikkeling: Door de langdurige inzet van nood opvang en de verhuizingen die noodgedwongen plaatsvinden wordt de toegang tot het onderwijs van kinderen in nood opvang locaties niet gewaarborgd. Medische zorg: Bij het plaatsen van (medisch) kwetsbare kinderen wordt regelmatig geen rekening gehouden met specifieke opvangbehoeften. Leefomstandigheden en frequente verhuis bewegingen ondermijnen de continuïteit van opgestarte medische zorg. Daarnaast vergroten de slechte leefo mstandig heden , de lange verblijfsduur en de druk op betrokken zorgprofessionals het risico op gezondheidsschade.
Stabiliteit: De inzet van noodopvang creëert situaties waarin kinderen veel moeten verhuizen , waardoor zij geen vastigheid hebben en geen toekomstperspectief , wat negatieve gevolgen heeft voor de door hen ervaren stabiliteit en houvast. Kinderen worden in de noodopvang langdurig blootgesteld aan een opeenstapeling van veiligheidstekorten Het permanent inzetten van noodopvang creëert onveiligheid voor kinderen die sterk afhankelijk zijn van de overheid voor hun welzijn en veiligheid. De noodopvang vormt een leefomgeving die kinderen blootstelt aan verschillende mentale en fysieke onveiligheden: Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 118 Kinderen krijgen structureel en voor langere periodes te maken met deze veiligheidstekorten. De aanwezige veiligheidstekorten stapelen zich op en versterken elkaar over en weer. Hierdoor lopen kinderen risico op fysieke en/of mentale schade , zowel op de korte als de lange termijn. Door de structurele inzet van noodopvang als opvangvorm waar kinderen langdurig verblijven , is de overheid niet in staat om de veiligheid van kinderen te garanderen. schaarse middelen en steeds verslechterende leefo mstandig heden voor bewoners op locaties moeten accepteren. Daarnaast vraagt het constant openen en sluiten van opvanglocaties een enorme inspanning.
Deze werkwijze creëert een inefficiënte inzet van zowel financiële middelen als personeel. Zo gaan gedane investeringen in panden verloren en wordt afbreuk gedaan aan waardevolle samenwerkingsverbanden wanneer tijdelijke opvanglocaties weer worden afgebouwd. Partijen behandelen een structureel probleem als een tijdelijke crisis De partijen betrokken bij het regelen van opvangplekken (het Ministerie van Asiel en Migratie (A&M) , het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) , het COA en de gemeenten) zetten langdurig en structureel noodopvang in om een structureel opvangprobleem in de asielketen op te lossen. Zij handelen vanuit een crisislogica , die zich kenmerkt door de gevoelde urgentie om acuut opvangplekken te realiseren , acceptatie van ondermaatse omstandigheden omdat deze slechts tijdelijk zouden zijn , en het handelen van partijen alsof het realiseren van meer plekken niet samengaat met het borgen van de kwaliteit ervan. Betrokken partijen handelen alsof het tekort aan plekken in de asielopvang een plotseling ontstane , tijdelijke crisis betreft. Het tekort aan opvangplekken is echter geen plotselinge crisisgebeurtenis , maar een langdurig , terugkerend en daarmee voorzienbaar probleem dat om robuust bestuur met bijbehorende structurele maatregelen vraagt.
Concessies ten aanzien van de veiligheid worden genormaliseerd Gevolg van dit handelen vanuit een crisislogica is dat kinderen in een onveilige omgeving van noodopvang opgroeien. De betrokken partijen doen bij het realiseren van noodopvang tijdelijk beoogde concessies op het gebied van veiligheid en laten bestaande normen en kaders voor asielopvang los. Hierdoor worden ondermaatse leefomstandigheden geaccepteerd. Ook als locaties langer open moeten blijven dan gepland , is er weinig ruimte voor structurele verbetering op noodopvanglocaties. Verder accepteren partijen dat onderwijs voor kinderen in de nood opvang niet altijd aan de geldende maatstaven voldoet. Omdat het tekort aan opvangplekken aanhoudt , worden steeds opnieuw concessies gedaan. Met het verstrijken van de tijd worden die door alle betrokken partijen genormaliseerd , en krijgen zij een structureel karakter. Inmiddels is het normaal geworden dat een grote groep kinderen jarenlang op onveilige noodlocaties verblijft. De Onderzoeksraad ziet dat betrokken partijen zich met grote toewijding blijven inzetten om te voorkomen dat mensen op het gras moeten slapen en om de opvang zo leefbaar mogelijk te maken.
De voortdurende afhankelijkheid van noodopvang maakt dat het COA en gemeenten hun taak moeten vervullen met Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 119 De crisisaanpak staat structurele oplossingen in de weg Om de ervaren crisis te beteugelen , heeft de Rijksoverheid nood maatregelen getroffen zoals het dwingen van gemeenten om op korte termijn noodopvangplekken te realiseren , en het instellen van de Nationale crisisstructuur. Deze maatregelen speelden weliswaar in op de gevolgen van de structurele opvang problematiek , maar zij droegen niet bij aan een oplossing van het onderliggende probleem. In veel gevallen bestendigen de getroffen maatregelen de opvatting dat sprake zou zijn van een plotselinge crisis en leiden de gekozen maatregelen juist tot verdere onveiligheden. Zo ziet de Onderzoeksraad dat de ruimte 281 voor verbetering van kwaliteit door het ministerie van JenV , het Randvoorwaarden voor veilige noodopvang van kinderen ontbreken De Onderzoeksraad constateert dat de randvoorwaarden voor het realiseren van veilige noodopvang voor kinderen ontbreken , waardoor de geconstateerde veiligheidstekorten blijven voortduren. Vanwege een gebrek aan stabiele financiering is het voor het COA niet goed mogelijk om zelfstandig en op duurzame wijze afspraken te maken met gemeenten over de realisatie van structurele opvangplekken.
Hierdoor blijft het systeem afhankelijk van tijdelijke , kortdurend bedoelde , onveilige en relatief dure noodopvang. Daarnaast verstrekte het ministerie van A&M onvoldoende informatie aan uitvoerende partijen zoals gemeenten over de realisatie van veilige en duurzame (nood) opvang. Het toezicht op tijdelijke gemeentelijke opvanglocaties is onvoldoende helder en (direct) toezicht ontbreekt , waardoor op deze locaties onveiligheden onopgemerkt kunnen voortbestaan. Ook is er onvoldoende beleidsmatige aandacht voor kinderen en onvoldoende cijfermatig en kwalitatief zicht op hun situatie in de noodopvang. De huidige normen en kaders voor noodopvang zijn slechts beperkt richtinggevend en kunnen niet voorkomen dat zich binnen de noodopvang veiligheidsrisico’s voor kinderen voordoen. COA en gemeenten in beperkte mate wordt gecreëerd en benut , omdat ze handelen alsof de kwaliteit van opvangplaatsen niet samengaat met de kwantiteit van bedden. De maatregelen die de overheid heeft getroffen , richten zich met name op de capaciteitsproblemen en het snel realiseren van een groter aantal opvangplekken. Dit gaat ten koste van de aandacht voor kwaliteit en daarmee de veiligheid van opvanglocaties.
Concrete opvolging van signalen van ambtenaren van het 282 , inspectiediensten en andere organisaties ministerie van JenV zoals de Kinderombudsman over de kwaliteit van noodopvang en de veiligheid van kinderen is er niet. Deze signalen worden niet structureel geagendeerd en leiden zodoende niet tot afdoende aanpassingen in beleid en uitvoering. Op die manier blijft het systeem gericht op crisisbeheersing , in plaats van op het realiseren van een robuuste bestuurlijke aanpak die zorgt voor structurele oplossingen. Gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt ondermijnd Het realiseren van veilige noodopvang voor kinderen is een taak waar de betrokken overheidspartijen gezamenlijk verantwoordelijk voor zijn. Zij moeten zich ervan bewust zijn dat de realisatie van veilige opvang van kinderen plaatsvindt binnen een complex en dynamisch opvangstelsel , waarbinnen handelingen van de 281 In de periode van 2 juli 2024 23 februari 2026 betrof dit het ministerie van A&M. 282 In de periode van 2 juli 2024 23 februari 2026 betrof dit het ministerie van A&M. Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 120 ene partij verregaande consequenties kunnen hebben voor de andere. Hier handelen partijen niet altijd naar. Zo leiden doelgroepbeperkingen die gemeenten hanteren tot spanningen en onveiligheden op locaties binnen andere gemeenten.
Ook worden bestuurlijke keuzes gemaakt , zoals het weer ter discussie stellen van de invoering en de handhaving van de Spreidingswet , die niet in het belang zijn van de gezamenlijke opdracht om te zorgen voor een veilige opvang van kinderen. Hierdoor wordt het draagvlak voor een structurele oplossing van de onderliggende opvangproblematiek ondermijnd , en dit past dus niet bij de gezamenlijke opdracht van overheidspartijen om voor veilige opvang voor kinderen te zorgen. Het is van belang dat alle betrokken overheidspartijen zich verantwoordelijk achten voor zowel de kwantiteit als de kwaliteit van opvang. Een te nauwe focus op één van deze twee aspecten leidt binnen de gegeven omstandigheden tot het voortduren van veiligheidstekorten. Goede voorbeelden laten zien dat een brede taakopvatting , een goede samenwerking en heldere communicatie zorgen voor onderling vertrouwen en draagvlak voor meer en veilige (nood)opvang. Kinderen in nood , september 2026 | H6 Conclusies 121 7 Aanbevelingen Het onderzoek laat twee samenhangende kernproblemen zien die ervoor zorgen dat kinderen langdurig , onveilig in de asiel noodopvang moeten verblijven. Crisismaatregelen worden ingezet om om te gaan met een structureel tekort aan opvangplekken. Door deze bestuurlijke keuze blijft duurzame opvangcapaciteit uit. Hierdoor wordt noodopvang structureel ingezet.
De noodopvang kent onvoldoende begrenzing en veiligheids waarborgen , waardoor kinderen structureel worden bloot gesteld aan veiligheidsrisico's. De onderstaande aanbevelingen vormen één samenhangend geheel en kennen geen volgordelijkheid ; zij dienen gelijktijdig en in onderlinge samenhang te worden opgepakt. De minister van Asiel en Migratie is nu , als stelselverantwoordelijke , aan zet. De minister moet de huidige , zoals in dit rapport gedefinieerde onveiligheid aanpakken en de structurele voorwaarden scheppen voor een opvangsysteem waarin kinderen niet opnieuw aan deze risico's worden blootgesteld. A. B. Aan de minister van Asiel en Migratie: Verbeter binnen zes maanden de veiligheid van kinderen in de asielnoodopvang , en bestendig deze verbeteringen. Neem als stelselverantwoordelijke regie over de kwaliteit en veiligheid van de noodopvang en geef uitvoering aan ten minste de volgende acties: Neem direct de volgende maatregelen om de veiligheid van kinderen in de asielnoodopvang te verbeteren: Breng op alle noodopvanglocaties de veiligheidsrisico's voor kinderen in beeld en zorg dat geen enkel kind in een onveilige situatie verblijft. Hef onveilige situaties direct op of plaats kinderen over naar een locatie waar hun veiligheid is gewaarborgd. Stel een harde maximale verblijfsduur voor kinderen in noodopvang vast.
Creëer kwaliteits en veiligheidseisen voor noodopvang waar een bindende werking van uitgaat en zorg ervoor dat deze in de praktijk de veiligheid van kinderen waarborgen. Handhaaf de kwaliteits en veiligheidseisen van de noodopvang. 1. De hoofdboodschap van de Onderzoeksraad is dat het opvang systeem fundamenteel moet en kan veranderen om de structurele onveiligheid van kinderen weg te nemen. Tegelijkertijd kunnen kinderen niet wachten totdat deze systeemverandering is gerealiseerd. Daarom is het noodzakelijk om op korte termijn maat regelen te nemen die de veiligheid van kinderen direct verbeteren , terwijl tegelijkertijd wordt gewerkt aan een duurzaam opvang systeem waarin deze onveiligheid zich niet opnieuw kan voordoen. a. De Onderzoeksraad heeft kennisgenomen van de brief van de minister van Asiel en Migratie van 2 juni 2026 (Kamerstuk 19 637 , nr. 3565) over de positie van kinderen in de asielketen en over zijn visie op de mogelijkheden tot verbetering van hun veiligheid. Ook in dat licht acht de Onderzoeksraad het nog steeds noodzakelijk aanbevelingen te doen om direct uit de aanwezige crisislogica te stappen en gelijktijdig de acute problemen van kinderen in de asielnoodopvang aan te pakken. Kinderen in nood , september 2026 | H7 Aanbevelingen 122 b. Neem besluiten over noodopvang aantoonbaar vanuit de belangen en veiligheid van kinderen.
Geef bij het nemen van beslissingen consequent de veiligheid van kinderen prioriteit en betrek hen hierbij , in lijn met de uitgangspunten van een Kinderrechtentoets. Signaleer , monitor en pak veiligheidsrisico's van ieder kind direct aan. Houd gedurende het verblijf van kinderen voortdurend zicht op hun veiligheid , gezondheid , onderwijsdeelname , verhuis bewegingen en verblijfsduur. Besteed daarbij expliciet aandacht aan de stapeling van problemen en het gegeven dat door verhuizingen risico's uit beeld kunnen raken. Zorg dat signalen tijdig worden herkend en dat passende maatregelen volgen. Stel gemeenten en uitvoeringsorganisaties in staat om de veiligheid van kinderen in de noodopvang te verbeteren. Zorg dat gemeenten en uitvoeringsorganisaties beschikken over de middelen , handelingsruimte en ondersteuning die nodig zijn om veiligheidsrisico’s direct weg te nemen en kinderen veilig op te vangen. Neem hierin als minister de regie en geef invulling aan de benodigde stelselverantwoordelijkheid voor kwaliteit en veiligheid van de opvang. Dit moet bijdragen aan het ontstaan van een weerbaar opvangstelsel dat schommelingen in het aantal mensen dat asiel aanvraagt kan opvangen zonder structureel terug te vallen op noodopvang. Spoor gemeenten aan hun verantwoordelijkheid te nemen voor het realiseren van veilige opvang en stel ze hiertoe in staat.
Voorzie gemeenten langdurig van voldoende middelen , handelings ruimte en ondersteuning. Het Rijk dient zich in woord en daad op te stellen als medeeigenaar van de opvang opgave , zodat gemeenten die opvang realiseren de bestuur lijke en politieke gevolgen van besluiten die voort vloeien uit nationaal beleid , zoals de Spreidingswet , niet alleen dragen. Stel uitvoeringsorganisaties in staat veilige opvang te bieden. Voorzie uitvoeringsorganisaties van voldoende middelen , handelingsruimte en ondersteuning om de veiligheid en kwaliteit van de opvang te waarborgen. Verstevig daarnaast op korte termijn hun positie in de besluitvorming zodat zij (structurele) veiligheidsknelpunten uit de praktijk tijdig kunnen signaleren en rechtstreeks kunnen escaleren naar de minister. Neem als stelselverantwoordelijke verantwoordelijkheid voor het voortvarend oplossen van deze knelpunten. b. c. d. c. 2. Stap uit de crisislogica en investeer in de oplosbaarheid van de structurele onveiligheid van kinderen in de asiel noodopvang. Zet daartoe in ieder geval de volgende stappen om een duurzaam en veilig opvangsysteem te creëren: Bouw de afhankelijkheid van noodopvang af. Zorg voor de volgende noodzakelijke randvoorwaarden: voldoende opvangplekken (zoals ook wordt beoogd met de Spreidingswet) die ook veilig zijn , reservecapaciteit en blijvend stabiele financiering van uitvoeringsorganisaties. a.
Kinderen in nood , september 2026 | H7 Aanbevelingen 123 BIJLAGE A Onderzoeksverantwoording Algemeen De Onderzoeksraad voor Veiligheid is een zelfstandig bestuurs orgaan dat onafhankelijk van de Nederlandse overheid en andere partijen opereert. Dit betekent dat de Onderzoeksraad zelfstandig besluit welke voorvallen worden onderzocht en op welke wijze dit gebeurt. De onderzoekers hebben bevoegdheden om voor het onderzoek relevante informatie te verkrijgen. Deze bevoegdheden zijn vastgelegd in de Rijkswet Onderzoeksraad voor Veiligheid. Deze wet bepaalt tevens dat iedereen verplicht is aan een onderzoek van de Onderzoeksraad mee te werken. Deze verplichting geldt overigens niet voor de kinderen die de Onderzoeksraad voor het onderhavige onderzoek ook heeft gesproken. Voor deze gesprekken zijn , mede in afstemming met externe experts , de nodige ethische waarborgen toegepast. Het welzijn van het kind had daarbij te allen tijde de hoogste prioriteit. alle overige onderzoeksinformatie , worden niet openbaar gemaakt of aan derden verstrekt. De vertrouwelijkheid van onderzoeks informatie vormt een belangrijke randvoorwaarde voor onderzoek dat niet is gericht op het aanwijzen van schuld of aans prakelijk heid , maar dat bedoeld is om lering te trekken.
De missie van de Onderzoeksraad is het verbeteren van de veilig heid in Nederland , met name in situaties waarin mensen voor hun veiligheid afhankelijk zijn van overheid , bedrijven of instellingen. Kinderen die in Nederland asiel hebben aange vraagd en in de nood opvang verblijven , vormen in dat kader een bijzonder kwets bare groep. Binnen het werkveld en bij beleidmakers is al jaren bekend dat de fysieke en mentale veiligheid van deze kinderen ernstig in het geding is. Tal van organisaties , waaronder Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV) , Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd , Kinderombudsman en Nationale ombudsman en VluchtelingenWerk Nederland , hebben ook verbetervoorstellen gedaan. Toch is de overheid er tot op heden niet in geslaagd om de leefomstandigheden voor kinderen in de noodopvang structureel te verbeteren en zo hun veiligheid te waarborgen. De Onderzoeksraad constateert dan ook dat er sprake is van een impasse. De Onderzoeksraad verzamelt zoveel mogelijk relevante informatie uit verschillende bronnen , om op basis daarvan een goed beeld te krijgen van wat heeft plaatsgevonden of nog altijd plaatsv indt. Zodoende worden ook direct en indirect betrokkenen geïnterv iewd. De Onderzoeksraad waarborgt de vertrouwelijkheid van de verzamelde onderzoeksinformatie , en gebruikt verklaringen van betrokkenen alleen in het eigen onderzoek.
Deze verklaringen , en Kinderen in nood , september 2026 | Bijlage A 124 Doel , | focus | en | onderzoeksvragen | Afbakening Na vooronderzoek | heeft | de Onderzoeksraad | op basis | van | een | Het onderzoek | bestrijkt de periode | 20212025. | De | keuze | van de afwegingskader | besloten | onderzoek | te doen | naar | de veilig heid | Onderzoeksraad | om | 2021 als startpunt | te markeren | is ingegeven van | kinderen | in de Nederlandse | asielnoodopvang. | Dit doet | de | door | het feit dat het Centraal | Orgaan | opvang | asielzoekers | (COA) Raad | met | het doel een | bijdrage | te leveren | aan | het door breken | in dat jaar , als reactie | op de toentertijd | overvolle | reguliere | asiel van | de geconstateerde | impasse , | en op die manier | de veiligheids | opvangcentra , | is overgegaan | op de inzet van | nood opvang locaties. tekorten | voor | kinderen | op noodopvanglocaties | effectief aan | te | In die tijd trekken instanties | als het College | voor de Rechten | van pakken , door | de aanwezige | veiligheidsrisico’s | beter te beheersen. | de Mens , de Kinderombudsman | en Nationale | ombudsman | en Om | dat doel | te bereiken , | zijn de volgende | drie onderzoeksvragen | de Inspectie | JenV | voor het eerst aan | de bel ; de veiligheid | van geformuleerd: | kinderen | is in gevaar | doordat | zij in de noodopvang | verblijven. 1.
| Welke | veiligheidstekorten | bestaan | in de noodopvanglocaties waar | kinderen | opgevangen | worden? | De Onderzoeksraad | heeft | niet alleen | de periode | afgebakend | die 2. | Wat verklaart | dat er veiligheidstekorten | voor | kinderen | in het | het onderzoek | beslaat | (september | 2021 tot juli 2025) | maar | ook het asielopvangsysteem | met | noodopvang | bestaan? | onderwerp | (object | van | onderzoek). | Het onderzoek | focust | op drie 3. | Wat verklaart | dat deze | veiligheidstekorten | blijven voort bestaan? | kernelementen: | (on)veiligheid , | kinderen | en de noodopvang. Aan | de ene kant | is het onderzoek | gericht | op het identificeren | (On)veiligheid van | de veiligheidstekorten | binnen | de leefomstandigheden | van | De (on)veiligheid | van kinderen | in de noodopvang | omvat | twee kinderen | in de noodopvang | (onderzoeksvraag | 1). Daarnaast | met | elkaar verweven | dimensies: | fysieke | en mentale | (on)veiligh eid. is een systemische | analyse | uitgevoerd | om | inzicht te bieden | in | Fysieke | (on)veiligheid | wordt | bepaald | door de mate | waarin | deze zowel | het ontstaan | van | die tekorten | (onderzoeksvraag | 2) als het | kinderen | worden blootgesteld | aan | bijvoorbeeld | gezondheids risico’s , hardn ekkige | voortbestaan | ervan | (onderzoeksvraag | 3).
Tezamen | (dreiging | van) agressie | of geweld | en een potentieel | risico volle reflecteren | deze | drie vragen | de focus van | dit onderzoek: | de | omgeving | (o. a. brandgevaar , | drukke | snelweg , | de aan wezig heid onveilige | leefomstandigheden | van | kinderen | in de noodopvang. | van water | en verdrinkingsgevaar) | en de mate | waarin | kinderen De antwoorden | op deze | vragen | vormen | de basis | voor hoe | deze | hiertegen | beschermd | worden. | Mentale | (on)veiligheid | wordt situatie kan worden | verbeterd | , en bieden | daarmee | de opmaat | bepaald | door elementen | als sociaalemotionele | ondersteuning , naar | de aanbevelingen | van | de Onderzoeksraad | aan | de betrokken | ontwikkelkansen (o. a. | toegang tot | onderwijs) , | ervaren | autonomie , partijen. | privacy | en het gevoel | van controle | en stabiliteit. Kinderen in nood , september 2026 | | Bijlage A | 125 Kinderen Met ‘kinderen’ doelt de Onderzoeksraad op alle minderjarigen (niet ouder dan 18) die , alleen of onder begeleiding van een ouder of 283 ander familielid , op een noodopvanglocatie verblijven.
Alleen uitvoering/praktijk van (geestelijke/mentale , somatische) zorg , en onderwijs ; de personeelstekorten bij instanties die kinderen die in Nederland asiel aanvragen hulp/begeleiding (kunnen) bieden , zoals het COA , Nidos , Jeugdzorg , GGD en Gezondheidszorg Asielzoekers (GZA) ; verschillen in opvang tussen kinderen die uit Oekraïne zijn 284 gevlucht staande kinderen , de zogeheten alleenstaande minderjarige vreemdel ingen (amv) , veelal tussen 15 en 18 jaar oud , ontberen de steun en geborgenheid van een volwassene. Zij zijn voor hun veilig heid dus geheel afhankelijk van de Nederlandse over heid. Kinderen in gezinnen hebben weliswaar minimaal één ouder of voogd , maar ook zij zijn blootgesteld aan onveilige leef omstandigh eden op de opvanglocaties waarvoor de overheid eindverantwoordelijkheid draagt. en kinderen die vallen onder het reguliere asielbeleid ; verschillen tussen voogdij over nietNederlandse kinderen die asiel aanvragen en voogdij over Nederlandse kinderen ; problemen rondom de huisvesting van statushouders , inclusief de vermeende relatie met de ‘wooncrisis’ in Nederland.
Noodopvang Onder ‘noodopvang’ verstaan we in dit onderzoek niet alleen de noodopvanglocaties van het COA , maar ook de zogenaamde overlooplocaties (ingezet om het overvolle aanmeldcentrum in Ter Apel te ontlasten) en de tijdelijke gemeentelijke opvangl ocaties (TGO) en de voorloper daarvan , de crisisn ood opvang (CNO). Verschillende locaties kunnen dienst doen als nood opvang locaties , waaronder hotels , sporthallen , evenementenhallen , leegstaande kantoren , recreatiewoningen en passagiersschepen. Ter verdere afbakening: dit onderzoek richt zich in het geheel niet op: de mogelijke oorzaken van asielmigratie ; de mogelijke invloed van de kwaliteit van de opvang van asielzoekers op de instroom van nieuwe asielzoekers ; de inhoudelijke afweging die ten grondslag ligt aan de toekenning asiel en de uitvoering daarvan , inclusief de gevolgen voor de doorlooptijden van de procedure ; 285 de (vermeende) problemen die ‘veiligelanders’ veroorzaken ; de mogelijke oorzaken van de problemen die spelen bij de registratie van kinderen bij aanvang van de asielprocedure ; de opvang van kinderen wier asielverzoek is afgewezen en de manier waarop de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) hiermee omgaat (zolang deze kinderen niet nog in noodopvang zijn ondergebracht) ; Binnen de focus van dit onderzoek worden enkele onderwerpen niet expliciet onderzocht , maar wel beschouwd als
relevante context. Denk daarbij aan: problemen in overvolle reguliere asielopvangcentra ; 283 Wanneer kinderen onder begeleiding van een ander familielid dan een ouder of wettelijk vertegenwoordiger in Nederland aankomen , worden zij Begeleide Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers (BAMA) genoemd. Deze kinderen verblijven samen met dit familielid in de asielopvang en hebben daarnaast een jeugdbeschermer van het Nidos toegewezen gekregen die de voogdij over hen heeft. 284 Vluchtelingen uit Oekraïne vallen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming en hebben op een andere basis , en meer uitgebreide rechten op bescherming in Nederland dan asielzoekers. 285 'Veiligelanders' zijn asielzoekers die komen uit een van de landen die Nederland als veilig beschouwt. Kinderen in nood , september 2026 | Bijlage A 126 eventuele verschillen in de geboortezorg voor asielzoekers en de lokale Nederlandse bevolking en de oorzaken en mogelijke gevolgen daarvan ; 286 eventuele problemen in de opvang van Oekraïners ; B. Conceptueel model veiligheid C. Veldonderzoek Verzamelen kwantitatieve data D. de aanpak van vermissingen en kinderen die slachtoffer 287 worden van mensenhandel ; Ad A. Systematische review Er is al veel onderzoek gedaan naar de problematiek in de opvang van asielzoekers.
Aangezien daarbij ook regelmatig de veiligheid voor kinderen in beschouwing is genomen , is ten behoeve van de eerste onderzoeksvraag begonnen met een systematische review van relevante openbare bronnen. Na een betrouwbaarheidstoets en verwijdering van duplicaten , zijn in totaal 65 bronnen nader onderzocht , waaronder inspectiebrieven , statistieken en cijfers van o. a. het COA , wetenschappelijke artikelen en wet en regelgeving rondom kinderrechten en asielopvang. Al deze informatie is verzameld via Google en de databases van Haagse Feiten (haagsefeiten. nl) en LibSearch (ubvu. vu. nl). de (omvang van de) mogelijke langetermijneffecten van de huidige problematiek op de (nu nog) kinderen die asiel aanvragen in Nederland. Onderzoeksaanpak De meeste onderzoeksgegevens zijn verkregen via een combinatie van kwalitatieve methoden (systematische review , ontwikkelen con ceptueel model ‘veiligheid en veldonderzoek aan de hand van interviews , photovoiceworkshops , casestudies). Waar nodig – en mogelijk , heeft de Onderzoeksraad ook gebruikgemaakt van kwantita tieve data van het COA en het Wetenschappelijk Onderzoek en datacentrum (WODC). De verkregen informatie is systematisch in kaart gebracht en op kwalitatieve wijze geanalyseerd (systeem analyse , tijdlijn , gefaseerde STAMP/CASTanalyse). Hieronder lichten we de onderzoeksaanpak aan de hand van de onderzoeksvragen toe.
De review van deze bronnen richtte zich expliciet op de (fysieke en mentale) veiligheidstekorten in de leefomstandigheden van kinderen in de noodopvang in Nederland gedurende de onderzoeksperiode (20212025). Voor zover relevant voor deze veiligheidstekorten , is daarbij ook gekeken naar de bredere context. De review is uitgevoerd door onderzoekers met gebruik making van AI (ChatGPT). Zowel de onderzoekers als ChatGPT hebben in de bronnen gezocht naar passages die ingaan op deze aandachtspunten. Vervolgens hebben de onder zoekers de resultaten van AI gecontroleerd en de passages geduid. Onderzoeksvraag 1 Het beantwoorden van onderzoeksvraag 1 (Welke veiligheids tekorten bestaan er in de noodopvanglocaties waar kinderen worden opgevangen?) vond plaats door middel van: Systematische review A. 286 Vluchtelingen uit Oekraïne vallen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) en hebben daarom op een andere basis , en meer uitgebreide rechten op bescherming in Nederland dan asielzoekers. 287 Meerdere betrokken partijen zijn met dit onderwerp bezig , maar uit de verkennende gesprekken komt naar voren dat er geen accuraat beeld bestaat van hoe omvangrijk dit probleem mogelijk is. Kinderen in nood , september 2026 | Bijlage A 127 Ad B.
Conceptueel model veiligheid Op basis van de systematische review , in combinatie met inzichten uit eigen veldonderzoek en de daaruit verworven casuïstiek , heeft de Onderzoeksraad zes risicogebieden in de noodopvang (Huisvesting , Persoonlijke ontwikkeling , Privacy & Autonomie , Medische zorg , Sociale omgeving en Stabiliteit) geordend in een conceptueel model veiligheid. Dit model beschrijft hoe de Raad aankijkt tegen de (on)veiligheid van kinderen in de noodopvang. dit onderzoek. Voor een weergave van dit model , zie figuur 7 in paragraaf 3. 1. Ad C. Veldonderzoek Het conceptuele model veiligheid vormt het uitgangspunt vormt voor het kwalitatiefempirische veldonderzoek naar de veilig heids situatie van kinderen die op noodopvanglocaties verblijven. Dit veldonderzoek , waarbij in totaal acht noodopvang locaties zijn bezocht , vond plaats tussen januari en juli 2025. Doel van dit onderzoek was het verzamelen van data om dieper inzicht te krijgen in de al breed erkende fysieke en mentale veiligheidsrisico’s , maar deze tegelijkertijd ook aan te scherpen. Centraal hierbij is het perspectief van het kind. Op elke locatie zijn meerdere onderzoekers gedurende vier tot zes dagen aanwezig geweest. In elk van de zes risicogebieden bestaan bepaalde veiligheids risico’s voor kinderen.
In het risicogebied Persoonlijke ontwikkeling bestaat bijvoorbeeld het risico dat kinderen langer dan drie maanden niet naar school kunnen. In het risicogebied Stabiliteit bestaat het risico dat kinderen in korte tijd van de ene naar de andere opvanglocatie moeten verhuizen. Als dergelijke risico’s niet (voldoende) worden beheerst , ontstaan er veiligheidstekorten die ertoe kunnen leiden dat kinderen op de korte of langere termijn mentale en/of fysieke schade oplopen. Voor de dataverzameling is een combinatie van kwalitatieve methodes ingezet: observatie , interviews , photovoice en case studies. De observaties vonden plaats op alle bezochte locaties , zowel kleinschalige amvlocaties (+/30 bewoners) als grote locaties (1. 500 bewoners) waar kinderen in gezinsverband verblijven. In totaal zijn zestig interviews gehouden met professionals (o. a. het COA , GZA , Nidos , VluchtelingenWerk Nederland , Jeugdgezondheids zorg (GGD) en trajectbegeleiders ISKonderwijs en gemeenten) , en 35 interviews met ouders die met hun minderjarige kind(eren) in de noodopvang verbleven. De voertaal tijdens deze gesprekken was , al naar gelang de behoefte , Nederlands , Arabisch , Spaans of Engels. De onderzoekers die verschillende van deze talen machtig zijn , werden indien nodig ondersteund door tolken Farsi , Koerdisch en/of Turks die ruime ervaring hebben met de doelgroep.
Het model laat ook zien hoe de zes risicogebieden elkaar kunnen beïnvloeden. Bijvoorbeeld: doordat kinderen voortdurend moeten verhuizen , komen zij steeds opnieuw op wachtlijsten voor een school , met als mogelijk gevolg dat zij gedurende maanden geen onderwijs krijgen. Hoewel elk veiligheidstekort op zichzelf staat , is het volgens de Raad vooral de opeenstapeling van tekorten die maakt dat kinderen in de noodopvang in een onveilige situatie leven. Deze opeenstapeling is meer dan de som der delen ; de veiligheidsrisico’s overlappen en versterken elkaar , waardoor de onveiligheid alleen maar ernstiger wordt. Het conceptueel model Veiligheid , onderdeel van het referentie kader (zie bijlage D.1) , is leidend geweest bij de uitvoering van Kinderen in nood , september 2026 | Bijlage A 128 Photovoice is een participatieve methode waarbij deelnemers gevraagd wordt foto’s te maken van hun leefwereld en daarover in gesprek te gaan. Kinderen , die doorgaans niet of nauwelijks de kans krijgen om zich uit te spreken , kunnen op die manier worden gehoord. De onderzoekers hebben op zes locaties twaalf sessies gehouden , met in totaal 67 deelnemende kinderen (1218 jaar). De photovoiceworkshops werden voornamelijk in de moedertaal van de participanten gehouden. In sommige gevallen werden tolken Farsi , Koerdisch en/of Turks ingezet die beschikten over ruime ervaring met de doelgroep.
Enkele kinderen drukten zich tijdens de groepssessies uit in het Engels of Nederlands. aantal casussen centraal gezet , ter illustrering van elk van de zes risicogebieden. Ad D. Kwantitatieve data Indien mogelijk zijn de kwalitatieve inzichten verrijkt met kwantita tieve data. Data betreffende het aantal kinderen in verschillende typen (nood)opvanglocaties , hun verhuis bewegingen en hun tijd in de opvang is verkregen via het COA. De Onderzoeksraad heeft deze data geanalyseerd en figuren en tabellen gemaakt die zijn weergegeven in dit rapport. Het WODC heeft data aangeleverd over het aantal incidenten en misdrijven dat plaatsvond op noodopvanglocaties waar op enig moment kinderen verbleven. Het WODC heeft deze data , die tevens wordt gerapporteerd in het jaarlijkse incidenten en misdrijvenoverzicht , ten behoeve van dit onderzoek geanalyseerd en deze analyses rechtstreeks aangeleverd. Voor de kinderen van twaalf tot en met vijftien jaar is toestemming gekregen van ouders of voogden ; de kinderen vanaf 16 jaar gaven zelf toestemming. De minderjarigheid van onze doelgroep vraagt om grote voorzichtigheid. Kinderen op de vlucht kunnen boven dien te maken hebben met aanvullende factoren (o. a. verlies van vertrouwde omgeving , veel reisbewegingen , verschillende talen onderw eg , voortdurende onzekerheid , verlies van gezinsleden of vrienden) die hen extra kwetsbaar maken.