bijlage bij vraag 9 VVD, voorverkenning agenda agrarische toekomst Beemster 17-2-2020.pdf

3.5.

Mooi Noord-Holland

MOOI Noord-Holland 22 is een onafhankelijke en niet-commerciële adviesorganisatie op het gebied van landschap, stedenbouw, architectuur en cultuurhistorie in Noord-Holland. MOOI Noord-Holland organiseert en faciliteert voor 37 Noord-Hollandse gemeenten adviescommissies, waaronder in de gemeente Beemster 23. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) • Zaken die op de gemeente afkomen zijn schaalvergroting, vrijkomende agrarische bedrijven en verduurzaming. Hoe ga je om met zonneparken en windmolens in de Beemster? Schaalvergroting past tot nu toe in het raamwerk, blijf hier wel kritisch op. Wat doe je met boerderijen die geen boerderij meer zijn? Wonen gaat lastig samen met agrarisch gebruik, vooral als agrarische bedrijven 22

https://www.mooinoord-holland.nl/

23 https://www.mooinoord-holland.nl/inhoud/uploads/2018/06/MooiNH_Jaarverslag_BEEMSTER_LR-spread.pdf

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

66

• •

•

•

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

dichtbij liggen. Een vrijkomende boerderij is vaak te groot of te duur voor 1 gezin. Hoe ga je om met woningsplitsing? Dan kan het erf ook veranderen (bijvoorbeeld door het plaatsen van schuttingen). De gemeente was al heel vroeg heel integraal bezig met kwaliteitsbeleid en heeft toen ook met boeren besproken. Boeren waren bezorgd dat ze niets meer mogen. Er zijn toen spelregels afgesproken en binnen de kaders kunnen boeren toch productie leveren. De belangrijkste opgave is hoe je initiatieven inpast zonder de belangrijkste kwaliteiten aan te tasten. Goed voorbeeld is de Cono-kaasfabriek. Om Beemsterkaas te produceren, moeten ze in de polder zitten. De uitbreiding is zorgvuldig ingepast in het raamwerk. Maak je herbestemmingsbeleid of blijft alles maatwerk? Welke manier van agrarische bedrijfsvoering wil je. Rijksadviseur Berno Strootman heeft hier over gezegd: “De landbouw heeft ons veel gebracht; een ongekende variatie aan gezond voedsel van hoge kwaliteit tegen een lage prijs. De nadelen van dit op productiemaximalisatie gerichte model worden echter ook steeds meer voelbaar.

Voor een deel van de boeren is het steeds moeilijker een goede boterham te verdienen en de intensieve landbouw heeft zijn weerslag op de natuur en het landschap.” Het College van Rijksadviseurs zet ontwerpend onderzoek in voor de zoektocht naar een betere deal tussen boer en maatschappij met pilots, waarin vanuit ruimtelijk, ecologisch en landbouweconomisch perspectief wordt onderzocht hoe de transitie naar een meer natuur- en landschapsinclusieve landbouw vorm kan krijgen. Welstandscommissies worden herbenoemd tot gemeentelijke adviescommissies. De gemeente is straks vrijer en de advisering kan breder. Gemeenten kunnen zelf bepalen wat voor vragen ze stellen en wie er deel uit maken van het team. Het moet in ieder geval gaan over rijksmonumenten, maar kan ook over uiterlijk van bouwwerken gaan, of bijvoorbeeld over landschap of ecologie. In ieder gebied is de opgave verschillend. Waar zit de belangrijkste vraag op omgevingskwaliteit? Daar zou je de adviescommissie op af moeten stemmen. Komend jaar is een overgangsjaar van het supervisieteam Des Beemsters (heeft al een tijd niet meer vergaderd) en de welstandscommissie naar een nieuwe adviescommissie. Over de opzet van nieuwe adviescommissies komt in februari een handreiking van de VNG uit, waar Mooi Noord-Holland aan meewerkt. Een van de vragen is hoe je participatie daarin een plek geeft.

Wat is de stip op de horizon/wat wil de organisatie bereiken • De Beemster is uniek, dus ga hier met grote zorgvuldigheid mee om. Weeg kwaliteiten mee bij ontwikkelingen. Koester de kwaliteiten en de status. Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • De aanpak van kwaliteitsbeleid in de Beemster is heel inspirerend richting de omgevingswet. Gooi dit niet overboord, want het past goed in de lijn van de omgevingsvisie. Kijk goed welke systematiek toekomstbestendig is. • In de Beemster is alles maatwerk. Ga het gesprek aan. Ook verduurzaming is maatwerk. Neem procesregels op. Bekijk plannen in samenhang. Maatwerk betekent ook dat er ambtelijke capaciteit voor nodig is. • Bij de gemeentelijke herindeling is het belangrijk om het bewustzijn van kwaliteitsbeleid en erfgoed overeind houden. Daarom wordt een overdrachtsdocument gemaakt met hoe het kwaliteitsbeleid tot nu toe is gedaan en hoe dat in de komende jaren verder kan. Denk goed na over de nieuwe samenstelling en werkwijze van de adviescommissie.

3.6.

LTO afdeling Land van Leeghwater

De afdeling 24 is de belangenbehartiger voor land en tuinbouw in het landelijk gebied. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) • De Beemster is UNESCO werelderfgoed. De belofte was dat het niets zou kosten en geen belemmeringen zou opleveren. De status wordt nu echter gebruikt om extra eisen te stellen of plannen op de lange baan te schuiven. Cono kan daar over meepraten. De nieuwe fabriek is mooi, 24 https://www.ltonoord.nl/afdeling/land-van-leeghwater

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

•

•

• • • •

•

• • • • •

• • • •

67

maar het heeft lang geduurd en is 20 miljoen duurder geworden. Cono is een coöperatie, dus boeren hebben dat uiteindelijk moeten betalen. Des Beemsters was een advies voor de inrichting van agrarische erven, maar is nu regel geworden. Dat kan behoorlijk belemmerend zijn. Er moet extra gelet worden op een veilige inrichting van de erven. De vrachtauto's worden steeds groter en moeten zonder belemmeringen kunnen manoeuvreren. Daardoor niet alles dicht op elkaar bouwen. Af en toe is een nieuwe ontsluiting nodig en een brede poort voor vrachtwagencombinaties. Vergunningverlening duurt nu te lang en er worden teveel extra eisen gesteld. Het dammen- en bruggenbeleid moet worden geactualiseerd. Volgens het merendeel van de boeren mag de stekker uit de erfgoedstatus. Vooral omdat de vergunningverlening erg traag gaat of zelfs helemaal niet doorgaat. De landbouw is al lang in transitie. De markt gaat dat ook vragen. De zuivelverwerkers stellen ook steeds meer eisen aan toegeleverde melk. Dat geldt ook voor akkerbouw. Het aantal hectares blijft. Kavels van 10 hectare volstaan prima. De verkaveling zoals in de Kopergravure voldoet prima. Uit het Manifest Landbouw en landschap in de metropoolregio Amsterdam blijkt dat er perspectief voor de landbouw in de Beemster is. Er zit wel kwel, maar de sloten worden doorgespoeld om te verversen. Met doorspoelen is verzilting in de hand te houden.

Het is goede landbouwgrond. Er is geen mestoverschot in Noord-Holland: Alles is namelijk grondgebonden met uitzondering van 1 varkenshouder die het heel goed doet (Beemsterlant’s varken). Het bedrijf kan niet aan de vraag voldoen en wil uitbreiden maar mag dit nu niet. Beemster producten zijn regionale producten, maar de afzetregio is veel groter. Het overgrote deel wordt niet regionaal afgezet. De regio is Duitsland, Engeland, Frankrijk en Nederland. En Beemsterkaas in de hele wereld. Er is een visie op kringlooplandbouw en voedsel verbindt. Contact met consumenten kost veel tijd. Open dagen zijn prima. Het is goed om te weten waar ons voedsel vandaan komt. Het begint bij de pabo-opleidingen. Veel leraren hebben nu geen idee hoe de agrarische sector werkt. Zorg dat dit in het lesprogramma wordt opgenomen zodat de juffen en meesters dit goed over kunnen brengen op de kinderen. De wegkanten en slootkanten zijn in het voorjaar altijd een zee van bloemen. Hierdoor blijft de biodiversiteit en is de Beemster geen monocultuur. De combinatie van landbouw, veeteelt en de reizende bollenkraam zorgt voor een grote afwisseling van het landschap. De RESSEN staan op de kaart. Er moet hernieuwbare energie worden geleverd. Windmolens passen daar niet in volgens de gemeente. Er is wel een wens vanuit de agrarische sector voor kleine windmolens.

Energie en goed internet zijn een basisvoorziening. We kunnen voorlopig ook niet zonder gas. Zorg voor een goede infrastructuur voor stroom en internet. Energie-infrastructuur is heel lastig aan te leggen omdat alle bermen zijn beplant met bomen. De kabels zullen daarom vooral door land van boeren moeten. De gemeente is ambtelijk gefuseerd, ieder heeft nog zijn eigen bestuur. De ambtenaren die werken op het stadhuis van Purmerend hebben twee bazen en dat werkt lastig of niet.

Wat is de stip op de horizon/wat wil de organisatie bereiken • Beemster is een agrarisch productiegebied! • Een perspectief voor de landbouw: transities hebben ruimte nodig….geen ot en sien. Kleine bedrijven passen in een romantisch beeld, maar deze bedrijven zijn minder in staat om te investeren in efficiënte en gezonde productietechnieken. • Het huidige bestemmingsplan buitengebied 2012 voldoet bij lange na niet meer aan de veranderingen in de omstandigheden waarin de agrarisch bedrijven moeten produceren. Bij het opstellen van het behoudende bestemmingplan is duidelijk rekening gehouden met de beschermende status van werelderfgoed. Het advies document Des Beemsters is uiteindelijk in het bestemmingplan verwerkt en werd daardoor leidend. Kortom er moet actie ondernomen worden.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

68

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • De gemeente is altijd heel conserverend geweest in bestemmingsplannen. Als je de horizon wil blijven zien dan moet je de boeren de ruimte geven. Zorg dat er niet teveel regeltjes bijkomen, maar minder. Er is nog nooit deregulering geweest. Ga niet nog meer dichtregelen in de nieuwe Omgevingswet. Ga uit van vertrouwen in elkaar, geen wantrouwen. • Afnemers stellen veel eisen, waardoor gezonde productie standaard wordt. De sector wil niet dat de overheid zich met de manier van produceren bemoeit. De overheid gaat wel over de vormgeving en ligging van bedrijven en gebouwen, maar moet wel mee met de tijd. Als ze dat niet doet is dat een bedreiging voor het functioneren van de agrarische sector. Stallen moeten bijvoorbeeld tegenwoordig hoger (meer licht, lucht en ruimte voor dieren). Er zijn hogere zijwanden nodig van schuren voor kistenbewaring. De dakhelling wordt daardoor ook anders. De regels zijn nu te beperkend. Maak betere ontsluitingen van boerenbedrijven mogelijk. • Het land zal altijd worden bewerkt, maar door minder bedrijven. Vrijkomende gebouwen hebben een nieuwe bestemming nodig. Het is de taak van de overheid om daar de verrommeling tegen te houden. • Er is bijvoorbeeld veel behoefte aan zorgwonen. Aan de andere kant is het toevoegen van veel gewone woningen in het agrarisch gebied bedreigend.

Als je in het agrarisch gebied woont, aanvaardt je de lusten en lasten. Introduceer geen gewone woningen maar plattelandswoningen. • Landbouw is afhankelijk van weer en omstandigheden (soms moet bijvoorbeeld ook ’s nachts worden gewerkt). Nieuwe bewoners in het gebied zijn niet gewend aan agrarische activiteiten. Ze willen vaak alleen de lusten en niet te lasten. • Sta geen zonneparken op landbouwgrond toe. Zonnepanelen kunnen wel op de schuren, niet op de stolpen. • Maak geen bufferzones naast Natura-2000 gebieden.

3.7.

Rabobank Waterland

Rabobank 25 is de huisbankier van agrarisch Nederland. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) • Na de tweede wereldoorlog was de hoogste prioriteit om nooit meer honger te hebben. Daarom is de productiecapaciteit vergroot. Innovatie was vooral gericht op schaalvergroting en mechanisatie. Nederland heeft de nu de meest productieve agrarische sector van de wereld. Het sectorperspectief van de landbouw is nu gericht op verduurzaming. Er is grote druk op agrarisch grondgebruik. PFAS, stikstof, fosfaatrechten heeft impact op het agrarisch bedrijf. • De nieuwe generatie boeren moet verder verduurzamen, naar een toekomstbestendige sector. Het is belangrijk om de grond niet uit te putten en daar nieuwe oplossingen voor te vinden. • Bedrijven in de Beemster zijn traditioneel wat kleiner dan gemiddeld in Nederland. Dat komt omdat grond hier schaars is. De grondprijzen zijn hoog in de Beemster: klein oppervlak en goede grond, ook goed voor andere activiteiten. • Door gebrek aan opvolging is schaalvergroting niet te ontkomen. Er komen minder en grotere bedrijven. Per saldo zullen er niet meer koeien komen en zullen koeien meer worden geconcentreerd. • Grotere bedrijven zijn beter in staat om te investeren en moderniseren. Bijvoorbeeld emissiebeperkende maatregelen (luchtwassers, mestverwerking, vloeren).

De publieke opinie is meer gericht op kleinschalige bedrijven omdat die een romantisch gevoel oproepen. In de praktijk kunnen grootschaliger bedrijven gezonder produceren met goede stallen, een andere manier van produceren en meer mogelijkheden voor dierenwelzijn. Ze zijn beter in staat om duurzaamheidsdoelstellingen te halen. • Deze ontwikkeling leidt in de Beemster tot grotere stallen, niet tot meer dieren. Denk aan nog relatief kleinschalige bedrijven met circa 150-200 koeien per bedrijf. Het gaat niet om ‘megastallen’.

25 https://www.rabobank.nl/lokale-bank/waterland-en-omstreken/

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

•

•

•

• • •

•

69

Cono levert ook een bovengemiddelde melkprijs, maar stelt daarvoor wel eisen. Beemsterkaas is premium. Beemster is goed neergezet. Klanten zijn bereid om daarvoor te betalen en dat is gunstig voor boeren. De melkprijs is een wereldwijde prijs. De marktverwachting voor de melkveehouderij is goed. Er is een stijgende vraag naar melkproducten, melk is wereldwijd een luxeproduct. Een grotere economie betekent een grotere vraag naar melkproducten. Ook is er een wereldwijde toename van de bevolking. De regionale milieudruk moet worden opgelost, maar verder is de marktverwachting goed. In veenweidegebieden zijn andere problemen. Bij verplaatsing van bedrijven uit veengronden wordt de druk op Beemstergrond ook steeds groter. Veel mensen in grote steden hebben geen benul waar het eten vandaan komt. Daarom is er een programma voedsel verbindt. Het is belangrijk om boer en consument bij elkaar te brengen. De Beemster ligt dicht bij de noordelijke randstad (binnen half uur rijden) en biedt daarom veel mogelijkheden, zoals toerisme. Nu is er nog niet veel toerisme. Een Cono experience center is daarom een goed idee. Boerderijwinkels, de kaasmakerij, voorlichting op scholen, het is allemaal goed voor de positie van de Beemster als voedselschuur.

De forten van de Stelling van Amsterdam zijn niet voor niets ruim buiten Amsterdam gebouwd, zodat Amsterdam voedsel kon blijven verbouwen bij een belegering. Voedselvoorziening rond de stad maakt Amsterdam weerbaarder. Verbindt stad en land, gebruik het verhaal van de Beemster en de forten.

Wat is de stip op de horizon/wat wil je bereiken • Beemster is het visitekaartje van Nederland van de veehouderij: moderne duurzame bedrijven, toonaangevend verwerkingsbedrijf Cono, onderdeel van de Metropoolregio en staat open voor de rest van de wereld. • Ruimte voor duurzame agrarische bedrijven. • Rabobank is de huisbank van agrarisch Nederland en wil dat ook blijven. Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • Modernisering vraagt schaalvergroting: kunnen investeren in duurzaamheid. Biedt ruimte voor schaalvergroting, dat leidt tot betere bedrijven • Als je verduurzaming wil moet je niet de boel klem zetten, maar ruimte geven. De Ode-belasting is een slecht voorbeeld en werkt averechts. Bedrijven hebben zelf geld nodig om de omslag in de energietransitie te kunnen maken • De gemeente is nu terughoudend met vergunningen. Er is meer flexibiliteit nodig. Een probleem oplossen is ruimte bieden. • Betrek de omgeving erbij door dialoog, stageplekken, plekken voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, sta open voor buitenstaanders. Hierdoor krijgen burgers meer begrip voor waar ons eten vandaan komt. • Zorg voor weidegang: de koe hoort in de wei. Bewaak de grondgebondenheid en zet in op biodiversiteit en natuurbehoud. • De Rabobank denkt graag mee en heeft een vakdirecteur Food&Agri om meer de diepte mee in te gaan.

3.8.

Jonge agrariër, lid Nederlands Agrarisch Jongeren Kontact

Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt 26, afkorting: NAJK, is de belangenvereniging voor agrarische jongeren in Nederland. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) Waar loop je tegen aan als agrarische ondernemer:

26 https://www.najk.nl/

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

70

•

•

•

•

• •

•

•

• •

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

Woningen is lastig rond agrarische bedrijven. Het lijkt erop dat door milieuregelgeving stallen steeds verder van woningen af moeten staan. Zorg er daarom voor dat er niet meer woningen in de nabijheid agrarische bedrijven komen De schaalvergroting gaat door. De komende 10 jaar gaan veel bedrijven stoppen door gebrek aan opvolging. Er zijn straks dus minder ondernemers bij hetzelfde areaal grond. De overblijvende bedrijven worden groter. Grotere bedrijven hebben grotere stallen nodig omdat er meer koeien op een locatie zullen zijn (in plaats van verspreid over verschillende kleine locaties. Grotere bedrijven met een groter areaal grond betekent meer transport omdat er meer kavels verspreid in het gebied liggen. Al het verkeer langs de boerderij is niet gewenst en niet veilig. Maak een losse dam met ontsluiting voor het agrarisch bedrijf, los van het boerengezin. Dit is nu lastig voor elkaar te krijgen. Grotere bedrijven betekent ook steeds grotere en zwaarder materieel. Houdt rekening met landbouwverkeer bij de herinrichting van wegen. De wegen verzakken snel, dus pak ook de fundering aan. Het enige voordeel van slechte wegen is dat er langzamer wordt gereden. De stroomvoorziening in de Beemster is niet goed. Zonne-energie wordt gestimuleerd, maar agrariërs kunnen de stroom niet kwijt aan het net.

Opwekking en gebruik zijn vaak niet op hetzelfde moment, terwijl het saldo over het jaar wel 0 kan zijn. Netbeheerders willen wel kabels aanleggen, maar dat moet dan zonder vergoeding door het agrarisch gebied. Kom met een vergoeding voor de beperking in het grondgebruik. Als de gemeente een duurzaamheidsslag wil maken, moet het stroomnet worden aangepast. De tweede bedrijfswoning mag alleen door de boer worden gebruikt, het is geen gewone woning. De WOZ-waarde wordt te hoog ingeschat omdat de woning niet als gewone woning kan worden verkocht. Dat geldt ook voor agrarische stallen. De waarde is minder dan loodsen op bedrijventerreinen omdat deze ook alleen agrarisch mogen worden gebruikt. Er is nu veel gedoe over stikstof en CO2. De agrarische sector wordt gezien als probleemveroorzaker. De boer wil gewas telen op een zo goed en efficiënt mogelijke manier en zo goed mogelijk voor vee en gewas zorgen. Ze willen het liefst alleen daarmee bezig zijn. Dat betekent dat ze een goede bodem en bemesting nodig hebben. Het belang van biodiversiteit is er, maar agrarische productiegronden moeten agrarisch gebruikt kunnen blijven worden. Bermen met uitgesteld maaibeheer tbv biodiversiteit zorgen voor het verwaaien van onkruid naar agrarische percelen, waar de boer vervolgens gewasbeschermingsmiddelen moet gebruiken tegen onkruid. Dan verdwijnen ook de gunstige kruiden in het gebied.

Er staat nu regelmatig kruidenmengsel bij veehouders op het land ter promotie van de eigen sector. Gebruik voor bijenlint/bloemenlint geen agrarisch gebied maar bijvoorbeeld de middenberm van de randweg Beemster. Er zijn veel natuurgebieden rond de Beemster, die beperkend werken op het gebruik binnen de Beemster. Meer betalen voor hetzelfde product gaat de consument niet zomaar doen. Door regelmatig bezoekers op de boerderij, wordt de beeldvorming rond de agrarische sector positiever en komt er meer waardering. Bijvoorbeeld Beemster oogstfeest, Dagje bij de boer. Het gaat erom dat mensen zien hoe boeren werken.

Wat is de stip op de horizon/wat wil je bereiken • Boeren is passie; zo goed mogelijk met dieren en land omgaan. De stapel wet- en regelgeving werkt belemmerend. • De hele polder is ingericht op efficiënt agrarisch gebruik. Dat moeten we vooral blijven doen. Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • Zorg dat het een agrarisch gebied blijft door boeren te ontzien waar dat kan. • Ga met de tijd mee en houdt daarbij rekening bij vergunningverlening. Er is veel gedoe met wet- en regelgeving: teveel beleid en regels. • Het is goed om hierover het gesprek aan te gaan en jonge agrariërs denken graag mee. Dit kan bij het agrarisch bedrijf.

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

3.9.

71

Beemster Ondernemer

De ondernemersvereniging 27 behartigt de belangen van ondernemers in de Gemeente Beemster en heeft op dit moment ruim 90 leden. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) • Er is nu sprake van een status quo voor economische ontwikkelingen. Als ondernemers iets willen, hebben ze niet het gevoel dat daar nu bij de gemeente een gewillig oor voor is. Dit komt door de op handen zijnde fusie. Alles gaat nu stroperig bij de aanvraag van vergunningen, bovenop de status van werelderfgoed. • Er liggen bij de industrieterreinen Insulinde en Bamestra behoorlijke opgaven: parkeren, bereikbaarheid, aanzicht, toegankelijkheid, uitstraling, uitbreidingsverzoeken van bedrijven en verzoeken om te wonen bij bedrijven. De ondernemersvereniging is daarover in gesprek met de gemeente, maar iets gezamenlijks doen is lastig. • Er is nu weinig ruimte voor creatieve oplossingen terwijl dat in het werelderfgoed wel nodig is. Bijvoorbeeld bij Fort resort Beemster is parkeren een probleem. De ondernemer had een creatief idee voor een parkeerterrein, maar dat past niet in het erfgoedbeleid. Nu staat de hele Nekkerweg vol, en dat is niet fraai, maar voldoet wel aan de werelderfgoedregels. Wat is de stip op de horizon/wat wil de organisatie bereiken • Beemster waarden koesteren, maar wel met economische mogelijkheden. • Een betere zichtbaarheid, bereikbaarheid en uitstraling van de bedrijventerreinen.

Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • Een echte goede visie op hoe je met bedrijvigheid in de Beemster omgaat. Wat betekent de fusie voor ondernemen in Beemster? Wat betekent het voor de bedrijventerreinen? • De vereniging wil graag betrokken worden bij de opstelling van een nieuwe economische visie. • Gezamenlijk met het bestuur aan de slag om economische ontwikkelingen inpasbaar te maken in het werelderfgoed. • Meer ondernemers binden om samen ook slagvaardiger te zijn om zaken op te pakken. Bijvoorbeeld om een grotere rol te kunnen spelen bij de opgaven die spelen op de industrieterreinen. • Ambtelijk bestuurlijk krijgt de ondernemersvereniging steeds meer te maken met mensen uit Purmerend. De eerste positieve ervaringen zijn er en dit kan verder uitgewerkt worden. Het gevoel is dat de slagvaardigheid ook groter wordt. Het oogt minder stroperig. • Vanuit de ondernemer gezien zal er na de fusie geen hele andere situatie zijn. De markt is toch al veel breder. Voor vergunningen wordt het wel iets anders. Er zou meer mogelijk moeten kunnen zijn.

3.10. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Het Hoogheemraadschap 28 werkt aan de bescherming van het land tegen het water, tegen wateroverlast en watertekort, voor schoon en gezond oppervlaktewater en voor veilige (vaar)wegen. Wat speelt er (trends en ontwikkelingen) • Er wordt een watersysteemanalyse uitgevoerd. De Beemster is een mooi afgebakend gebied. Het hele gebied is gemodelleerd. Met dit model kan je goed zien wat er gebeurt als er bijvoorbeeld een bovennormatieve bui valt: waar zitten de knelpunten in de aan-of afvoer. Uit het model komen aandachtsgebieden waar vervolgens in de praktijk wordt gekeken of er daadwerkelijk problemen worden herkend.

27

https://www.beemster-ondernemer.nl/

28 https://www.hhnk.nl/

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

72

•

•

•

•

• • •

• • • •

•

•

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

De Beemster heeft een vrij robuust watersysteem, maar we krijgen steeds vaker te maken met zwaardere buien in een kortere tijd. Het watersysteem voldoet aan de normen, maar bij zwaardere buien zijn er uitdagingen. Denk hierbij aan water op straat. Dat zie je vooral in stedelijk gebied. Het Waterschap onderzoekt waar dan problemen kunnen optreden en gaat in gesprek met die omgeving om te adviseren over verbeteringen. Klimaatadaptatie is een opgave voor iedereen. Uit een eerste inventarisatie komen in de Beemster twee aandachtsgebieden naar voren: de zuidwesthoek is vrij nat, maar dat is vooral agrarisch in gebruik (grasland). De potentiële schade bij teveel water is daar beperkt. Een ander aandachtsgebied is de kern Zuidoost Beemster. Het watersysteem is daar erg krap en de potentiële schade groter. Bij meer verharding kunnen knelpunten optreden. Oplossingen zijn (op volgorde): vasthouden, bergen en afvoeren. In het gebied wordt in het project Des Beemsters gekeken naar vertraagd afvoeren en waterafvoer langs meer afvoer sloten/routes. In de Beemster is al een slag gemaakt om de waterstructuur te versterken. Delen van het gebied hebben een grotere drooglegging, zodat er een buffer is voor tijdelijke peilstijgingen. De overmaat in het watersysteem wordt aangewend voor een nieuwe uitbreidingswijk in Middenbeemster (zie Dorpsontwikkelingsvisie www.visievanbeemster.nl.

De oppervlaktewaterkwaliteit is zeer voedselrijk. De lat voor waterkwaliteit ligt niet heel hoog in agrarisch gebied. Het is een agrarische polder met voedselrijke omstandigheden in de sloten (veel nutriënten en stikstoffosfaten). Bodemdaling is geen probleem in het gebied. Verzilting is op dit moment geen urgent probleem, maar door zeespiegelstijging kan de kweldruk wel toenemen. Het Waterschap is een van de grootste energieverbruikers in Noord-Holland. Hier is een opgave in de energietransitie. Er wordt onderzocht wat mogelijk is op eigen terreinen. Op een aantal terreinen van RWZI's worden bijvoorbeeld zonnepanelen aangebracht en wordt verder nagedacht over het inzetten van de eigen assets voor de energieopgaven. Er komen ook regelmatig vragen van marktpartijen of oevers, dijken of water gebruikt mogen worden voor zonne-energie, of warmte uit oppervlaktewater. Er is nog geen beleid voor zonnepanelen op water. Hier staat het hoogheemraadschap vooralsnog terughoudend tegenover. Er wordt eerst onderzocht wat de effecten zijn op onderhoud en waterkwaliteit. Er wordt ook nagedacht over de aanleg van een warmtenet, bijvoorbeeld in samenwerking met de HVC. De rioolpersleiding vanuit Middenbeemster zit aan de capaciteit. Als de nieuwe woonwijk erbij komt, zal er ook iets af moeten. Hierbij wordt gekeken naar afkoppelmogelijkheden in de kern.

Er is aandacht nodig voor ongerioleerde percelen in het buitengebied: bij splitsing van boerderijen voor meerdere huishoudens is het riool vaak niet toereikend. Onderhoud van wegen is geen kerntaak van het Waterschap. De algemene lijn is dat het Hoogheemraadschap het beheer van het stedelijk water overneemt en de gemeente het beheer van wegen. De recreatiefunctie in het gebied neemt toe. Er zijn ideeën voor toeristische functies in de forten. Er komen ook steeds meer vragen over aanlegsteigers en ander gebruik voor de recreatievaart in de ringvaart. Vanuit de MRA neemt de druk op de verstedelijking toe. In Middenbeemster is nu nog een grote uitbreiding gaande. In Zuidoostbeemster zal de komende jaren nog een fors aantal woningen worden gebouwd.

Wat is de stip op de horizon/wat wil de organisatie bereiken • Zorgen dat er genoeg water beschikbaar is en dat het teveel wordt afgevoerd of liever nog binnen het gebied wordt gebufferd voor drogere tijd en om de mogelijke kweldruk in de toekomst voldoende tegendruk te geven. • Rekening houden met klimaatontwikkeling. Er valt meer regen in een kortere tijd. Water steeds maar weg blijven pompen en het in droge tijden weer inlaten kan op termijn gaan conflicteren met

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

•

73

de duurzaamheidsprincipes (elektriciteit wordt duur). Voorkeursalternatief is om het water binnen de polder te bufferen. Samen werken aan een robuust watersysteem. Korte lijnen met de gebruikers in het gebied.

Wat is daarvoor nodig en wie doet wat • Het Waterschap kan redelijk autonoom werken aan haar hoofdtaken, maar er zijn ook grijze gebieden met kansen om samen te werken. Soms zijn anderen nodig om doelen te halen. Er zijn mogelijk kansen om meer te realiseren voor hetzelfde geld, door samenwerking. Hiervoor moeten de kansen in samenwerking met de belanghebbende partijen in beeld worden gebracht. Dat kan als meerdere doelen worden gediend. Het Waterschap staat daarvoor open.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

74

Wensen, opgaven en ontwikkelingen

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

4. Samenvatting

4.1.

Samenvatting uitkomsten voorverkenning

De uitkomsten uit de opgehaalde informatie in hoofdstuk 2 en 3 zijn hierna samengevat. Dit is belangrijke input voor de Agenda van de agrarische toekomstvisie van de Beemster. Deze voorverkenning geeft nog geen compleet beeld, omdat niet alle beleidsstukken meegenomen zijn en ook niet alle belangrijke gebiedspartijen zijn geïnterviewd. Samenvatting wensen, opgaven en ontwikkelingen omgevingspartijen • De Beemster is een agrarisch productiegebied, geen museum. Zorg dat dat zo blijft door ondernemers de ruimte te bieden. Uit de interviews komt naar voren dat men de werkwijze van plantoetsing anders wil, uitgaande van vertrouwen. Weeg kwaliteiten mee, maar ga mee in de tijd. • Beemster is een merk. De Beemster kan een belangrijke rol vervullen als visitekaartje van de Nederlandse melkveehouderij. • Afnemers vragen om gezonde productie, de agrarische sector zal duurzaam moeten produceren. Biedt ruimte voor de transitie. • Breng boer en consument dichter bij elkaar. Verdeel het Beemster product in de breedste zin van het woord. Breng het netwerk op orde en richt bijvoorbeeld een energie coöperatie op. • Samen aan de slag om economische ontwikkelingen mogelijk te maken binnen het Erfgoed. • Samen werken aan een robuust watersysteem. Samenvatting hoofdlijnen beleid en ambities en hoofdopgaven uit beleid en programma’s • De Beemster is een agrarisch productiegebied, geen museum.

• Naar een circulaire voedsel­economie. • De koe in de wei en de akkerbouw duurzamer. • Ruimte voor schaalvergroting, verbreding en stoppers. Terughoudend omgaan met andere functies. • Energietransitie. Ook energieproductie en geschikte infrastructuur. • Klimaatadaptatie en herstel biodiversiteit • Boer en consument bij elkaar brengen. Waar komt ons voedsel vandaan. • Trots op Beemster als merk: producten, erfgoed. Beide kwaliteitsproducten die verder uitgebouwd kunnen worden. • Alles met respect voor het cultuurhistorisch erfgoed: pragmatische insteek: het gebied is gemaakt voor voedselproductie. De agrarische sector moet dit op een duurzame en gezonde manier kunnen blijven doen. Het raamwerk biedt voldoende flexibiliteit voor een duurzame toekomst. Het beleidskader is samengevat in de onderstaande inventarisatiekaart met verschillende gebieden. De gebiedsindeling is vertrekpunt voor het opstellen van doelen per deelgebied of locatie. De stip op de horizon is namelijk ook verschillend per gebied.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

76

Samenvatting

Inventarisatiekaart beleid Legenda

Werelderfgoed De Beemster, gemeentegrens Ruimtelijke kwaliteit: Kopergravure, gouden regels, erfregels. Werelderfgoed Stelling van Amsterdam (forten met schootsvelden en inundatiegebied)

Infrastructuur: Rijksweg, regionaal wegennet en lokaal wegennet

Agrarisch gebied

Stedelijk gebied (buiten plangebied)

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Samenvatting

77

Beschermd dorpsgezicht Middenbeemster (buiten plangebied)

Afronding 4e kwadrant kern Middenbeemster

Bedrijventerrein (buiten plangebied)

Zaadveredelingsbedrijf

Weidevogelleefgebied

Aardkundige waarden Kruisoord

Natura-2000 gebied (buiten plangebied, wel van invloed binnen plangebied)

Ruimtelijk patroon van de Beemster en gebiedsindeling inspiratiekader voor nieuwe initiatieven

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860

78

4.2.

Samenvatting

Dilemma’s

Uit het beleidskader, programma’s en interviews komt een aantal dilemma’s boven drijven waar het gebied een antwoord op moet vinden. •

•

•

•

• •

•

• •

Erfgoedstatus versus ruimtelijke ontwikkelingen (schaalvergroting, verbreding, functiewijziging, recreatie). Hoe blijf je er voor zorgen dat de kwaliteiten behouden blijven, maar tegelijk de agrarische transitie naar een gezonde en duurzame productie mogelijk wordt. Hoe zorg je dat regelgeving niet onnodig belemmerend en vertragend werkt. Is aanpassing van regelgeving nodig om de transitie mogelijk te maken? Er wordt getoetst aan het bestemmingsplan en andere juridische ruimtelijke documenten. Daaruit wordt gekeken of de ontwikkeling kan plaatsvinden in het gebied (en dus of ze 'des Beemsters' zijn). In de beleving wordt Des Beemsters als toetsingskader gebruikt. Agrarisch gebruik versus biodiversiteit en gezondheid: hoe kan je rendabel produceren met herstel van biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. Innovatie gericht op het toekomstbestendig maken van de sector. De Beemster als groen bedrijventerrein. Openheid versus biodiversiteit. Biodiversiteit kan een bedreiging vormen voor de UNESCO kernkwaliteiten. Daar waar het bijvoorbeeld gaat om stroken van kruidenmengsels (bedreiging voor de beleving van de grote openheid). Dit is mogelijk op te lossen door lagere mengsels aan te planten. Schaalvergroting versus de koe in de wei: hoe zorg je voor weidegang bij een toenemende concentratie van dieren op een plek.

Wat is het draagvermogen van het gebied voor schaalvergroting en met name stallen? Schaalvergroting versus verkeersveiligheid: hoe zorg je voor een geschikte en veilige infrastructuur met behoud van de cultuurhistorische kwaliteiten? Energietransitie versus openheid en agrarisch gebruik: Hoe kan de energietransitie in het gebied tot stand worden gebracht met behoud van openheid en agrarisch gebruik? Hoe zorg je voor een goede energie- en warmte-infrastructuur met behoud van agrarisch gebruik? Agrarisch gebruik versus ander gebruik: Hoe zorg je dat toenemend multifunctioneel gebruik van het buitengebied samen gaat met agrarisch gebruik? Hoe kan invulling worden gegeven aan de recreatieve ambities? Hoe houdt de Beemster haar bekendheid en voorbeeldfunctie als voedselproducent? Wat is er (ruimtelijk en/of organisatorisch) nodig om boer en consument dichter bij elkaar te brengen? Wat is er organisatorisch nodig voor een duurzame toekomst van de Beemster? Hoe wordt in de toekomst bepaald of een idee een goed idee is? Wie doet wat en wat is de rol van de gemeente daarbij?

Deze verkenning geeft een eerste beeld van de dilemma’s die plaatsvinden vanuit verschillende domeinen, hun samenhang en tegenstrijdigheden. De opgave voor Beemster is om samen een transitie te starten en daarin de balans te hervinden tussen de domeinen van economie, ruimte/landschap, cultuur, sociale inclusie en ecologie en die uitwerking als gedeeld beeld op te nemen in de Agenda. Belangrijk daarbij is om onder andere ondernemers, bewoners, omgeving, overheden, kennisinstellingen in en voor de Beemster te activeren om dat met nieuwe en innovatieve dynamiek in de Beemster daadwerkelijk te laten ontstaan. Samen werken (co-creëren) aan opgaven kan plaatsvinden op uitnodiging van de overheid, maar ook op uitnodiging van andere stakeholders.

Figuur Penta Helix (Bron: The social innovation foundation)

98004.20191860

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

Samenvatting

4.3.

79

Discussie

De manier waarop het vervolgproces wordt ingericht, wordt sterk bepaald door de vraag welk product gemaakt gaat worden en welk doel dat product dient. Is dat product (met bijvoorbeeld de titel Koersdocument Beemster) vooral een kapstok om agrariërs, bewoners en anderen te activeren, zodat een nieuwe en innovatieve dynamiek binnen de grenzen van de Beemster ontstaat? Of is een Koersdocument vooral bedoeld om samen met betrokkenen keuzen te maken bij het oplossen van gesignaleerde dilemma’s, zodat het vervolgens kan dienen als onderlegger voor verdere gemeentelijke beleidsontwikkeling? Het ideale beeld is dat er gekozen wordt voor een twee sporen aanpak, waarin aan beide bovenstaande producten gewerkt kan worden. In het ene spoor worden de inwoners en gebruikers van de Beemster geactiveerd om mee te denken over de toekomst van de Beemster, de kansen die zij zien en de bijdragen die zij kunnen leveren. In het andere spoor wordt dat vertaald naar concrete producten. Deze producten zijn bijvoorbeeld de ontwikkeling van nieuw gemeentelijk beleid (zoals een Omgevingsplan voor de Beemster of een Economische visie) of nieuwe vormen van samenwerking tussen agrariërs onderling of tussen agrariërs en consumenten. Door deze beide sporen parallel te laten verlopen en interactie te organiseren versterken ze elkaar.

Naar aanleiding van de bijeenkomst op 14 januari 2020 is afgesproken dat gemeente Beemster en provincie Noord-Holland het vervolgproces nog nader gaan verkennen, omdat dit vervolgproces juist vraagt om interactie en dialoog met elkaar, te weten alle stakeholders in de Beemster. Ook is een verdere verkenning nodig om een completer beeld te krijgen van de Beemster schaal.

Rho adviseurs voor leefruimte vestiging Rotterdam

98004.20191860