CConstaterende datBeekdaelen
Koppel je AI →
Document · PDF

005-cal-awacs-2026-rivmrapporthinderenslaapverstoringvanvliegtuiggeluidin2024

BDN Commissie AWACS Limburg 23 september 2026, gemeente BeekdaelenBij agendapunt: RIVM Rapport Hinder en slaapverstoring van vliegtuiggeluid in 202435.683 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Van de gegevens uit 2020 weten we wel dat er minder is gevlogen op de civiele luchthavens, en dat deelnemers waarschijnlijk meer thuis waren vanwege de coronapandemie. Hier was dus mogelijk sprake van een grote verstoring. Landelijk was er op basis van de GMVO minder ernstige hinder van vliegtuiggeluid onder volwassenen in 2024 (3,4%) dan in 2020 (3,7%). Dit was ook het geval voor slaapverstoring, met landelijk 1,5 procent slaapverstoring in 2024 en 1,6 procent in 2020. 6.2 Sterke en zwakke punten van het onderzoek Zoals bij elk (milieu)epidemiologisch onderzoek kent ook dit onderzoek sterke en zwakke punten en onzekerheden. In de volgende paragraaf bespreken we verschillende aspecten rondom de blootstelling, effecten en analyses. 6.2.1 Aspecten rondom de blootstelling In het huidige onderzoek is gebruikgemaakt van door het NLR berekende jaargemiddelde geluidbelasting, die gekoppeld is aan het adres van de deelnemers. Aan deze berekeningen zitten onzekerheden. Meer details over de onzekerheden van de geluidberekeningen staat beschreven in de rapportage “Berekening vliegtuiggeluid 2024 rond civiele en militaire luchthavens’ (Hoekerswever, 2025). Rekenmodel In het algemeen geldt dat de onzekerheden in berekeningen voor de militaire luchthavens naar verwachting groter zijn dan die voor de meeste burgerluchthavens.

Dit komt met name door het gebruik van gemodelleerde vliegroutes, in plaats van radargegevens voor de militaire luchthavens. Geilenkirchen is hierop een uitzondering. Daar worden ook radargegevens gebruikt. Daarnaast beschikken militaire toestellen, waaronder helikopters, over ruimere technische mogelijkheden en operationele vrijheden dan civiele passagiersvliegtuigen. Hierdoor is het vlieggedrag van militaire toestellen minder voorspelbaar en treden er vaker afwijkingen op ten opzichte van de modellering. Deze afwijkingen doen zich vooral voor op grotere afstand van de vliegbases, maar kunnen in mindere mate ook op korte afstand van deze luchthavens voorkomen (Hoekerswever, 2025). Voor de regionale burgerluchthavens wordt momenteel gewerkt aan het opstellen van rekenmodellen volgens het rekenvoorschrift dat in Bijlage 1 van de ‘Regeling burgerluchthavens’ staat, dat verwijst naar Doc29. Een rekenmodel dat voldoet aan het rekenvoorschrift (en daarmee Doc29) wordt opgesteld op het moment dat een luchthavenbesluit wordt voorbereid en daarna wordt vastgesteld. Dit proces is voor de meeste regionale burgerluchthavens nog niet afgerond. De benodigde rekenmodellen waren daarom nog niet beschikbaar tijdens de geluidberekeningen voor dit onderzoek.

Als dit proces is afgerond, wordt aanbevolen om de BR-relaties voor de betreffende luchthavens opnieuw af te leiden met de Doc29-implementatie van regionale luchthavens RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 94 van 119 (Rotterdam The Hague Airport, Maastricht Airport Aachen, Groningen Airport Eelde, Lelystad Airport). De vergelijking tussen BR-relaties afgeleid met Doc29 en het NRM voor de luchthaven Schiphol lieten verschillen zien (Van Poll et al., 2023). Tot ongeveer 47 dB toonde het Doc29-model een hoger percentage ernstig gehinderden dan het NRM. Boven de 47 dB laat het NRM juist meer ernstige gehinderden zien dan het Doc29-rekenmodel. Onderschatting vliegtuiggeluid In het gemodelleerde geluid door het NLR worden niet alle vliegtuigbewegingen meegenomen. Zo worden in de meeste gevallen kleinere vliegtuigen (<6.000 Kg) op militaire luchthavens niet meegenomen. Helikoptervluchten die in het algemeen maatschappelijk belang worden uitgevoerd (politie en traumahelikopters), worden wel meegenomen. Maar vanwege de specifieke kenmerken van deze vluchten kan de werkelijke blootstelling op lokaal niveau sterk afwijken van wat in de berekeningen is aangenomen (Hoekerswever, 2025). Daarnaast missen ook gegevens van buitenlandse luchthavens in België en Duitsland, zoals Luik en Niederhein.

Deze kunnen lokaal ook in Nederland geluid veroorzaken en daarmee mogelijk tot hinder en/of slaapverstoring leiden. Dit kan leiden tot een onderschatting van de daadwerkelijke vliegtuiggeluidbelasting. Afkapwaarden We hebben in dit rapport gevoeligheidsanalyses uitgevoerd om te onderzoeken welk effect het gebruik van verschillende afkapwaarden (minimale geluidniveaus per gemeente) voor de studiepopulatie heeft op de BR-relaties voor ernstige hinder en slaapverstoring rond Schiphol Airport. De resultaten laten zien dat het uitmaakt waar de afkapwaarden in het onderzoek worden getrokken. Uit de analyses blijkt dat op studiepopulaties met hogere afkapwaarden (zoals ≥45 dB Lden of ≥35 dB Lnight) gebaseerde BR-relaties tot hogere voorspelde percentages ernstige hinder en slaapverstoring leiden, vooral bij lagere blootstellingsniveaus. Er was echter slechts sprake van significant andere voorspellingen wanneer de strengste afkapwaarden voor inclusie (en dus het kleinste aantal deelnemers) werden toegepast. Door het gebruik van strengere afkapwaarden kunnen veel mensen buiten de analyse vallen, waaronder een aanzienlijke groep ernstig gehinderden of slaapverstoorden. Het effect van afkapwaarden is groter voor slaapverstoring (Lnight), dan voor hinder (Lden). Het is echter nog niet duidelijk wat de beste aanpak is bij het gebruik van afkapwaarden.

Het gebruik van een relatief kleiner studiegebied rondom de luchthaven geeft een studiepopulatie met een gemiddeld hogere geluidblootstelling en een hoger percentage ernstige hinder of slaapverstoring. Tegelijkertijd zijn er ook nog veel deelnemers buiten dit kleinere studiegebied, met een lager percentage hinder, maar toch een aanzienlijk aantal gehinderden. Er moet daarom dus een zekere afweging gemaakt worden om niet te veel deelnemers op voorhand al uit te sluiten. De gevoeligheidsanalyse in dit onderzoek kan voor toekomstige studies worden uitgebreid (bijvoorbeeld ook andere luchthavens) om tot meer inzichten te komen hoe het beste om te gaan met de afkapwaarden. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 95 van 119 Geluidbelasting kan ook op grotere afstand van een luchthaven worden berekend. De nauwkeurigheid van de rekenmodellen neemt echter af, naarmate de afstand vanaf de luchthaven of vliegroutes toeneemt. Het is nog onduidelijk waar een ondergrens voor een betrouwbare geluidbelasting gelegd moet worden en dit kan ook per luchthaven verschillen. Het validatie-onderzoek rondom Schiphol Airport heeft laten zien dat er een sterke correlatie is tussen metingen en berekeningen voor het Doc29-model (Sahai, 2024a).

In het algemeen werd geconcludeerd dat de gemeten geluidbelasting meestal hoger is dan berekend, met relatief kleine verschillen bij hoge geluidbelasting (ongeveer 1,5 dB), oplopend tot 2,5 dB bij lage geluidbelasting (Sahai, 2024a). Uit het onderzoek naar het toepassingsbereik van metingen en berekeningen van vliegtuiggeluid (Sahai, 2024b) blijkt dat voor Schiphol Airport vanaf ongeveer 50 dB Lden en hoger met relatief grote zekerheid is te zeggen dat de berekeningen betrouwbaar zijn. Onder de 50 dB is het onduidelijk of de berekeningen betrouwbaar zijn, omdat er niet genoeg metingen waren met lage geluidniveaus en er dus geen vergelijking was te maken. De meerderheid van deelnemers binnen deze studie had een geluidbelasting lager dan 50 dB. Ook bij lagere geluidbelasting zien we ernstige hinder en slaapverstoring door geluid van vliegverkeer. De onderzoeksresultaten laten duidelijk zien dat er bij 40 dB meer ernstige hinder is dan bij 30 dB. De gebieden waarin vliegtuigverkeer rond de verschillende Nederlandse luchthavens tot ernstige hinder en ernstige slaapverstoring kan leiden, zijn waarschijnlijk groter dan de nu in dit onderzoek meegenomen rekengebieden, zoals de vliegroutes (Figuur 3.1).

Dit betekent dat het werkelijke aantal mensen dat ernstige hinder en/of ernstige slaapverstoring van vliegverkeer ondervindt, mogelijk hoger ligt dan in het onderzoek wordt vastgesteld. Het voornaamste onderzoeksdoel was echter het opstellen van BR-relaties voor vliegtuiggeluid en ernstige hinder, dan wel slaapverstoring. Daarop heeft het niet meenemen van alle mogelijk gehinderden of slaapverstoorden zeer vermoedelijk geen effect gehad. Dit is terug te zien in de uitkomsten van de gevoeligheidsanalyse. Geluid van andere bronnen Omwonenden van luchthavens worden niet alleen blootgesteld aan geluid van vliegverkeer, maar ook aan andere bronnen van omgevingsgeluid, zoals wegverkeer en railverkeer. Al dit geluid samen wordt ook wel ‘gecumuleerd geluid’ genoemd. Voor de regels rondom cumulatie van geluid en hinder van dit geluid is het belangrijk om zoveel mogelijk de meest recente BR-relaties (Sahai et al., 2026) te gebruiken. De BR-relaties in dit rapport zijn hiervoor te gebruiken. In een nog uit te brengen rapport worden ook nationale BR-relaties bepaald voor ernstige hinder en slaapverstoring en geluid van weg-, rail- en vliegverkeer. Daarnaast is het goed om onderzoek uit te voeren naar gezondheidseffecten van gecumuleerde blootstelling, omdat kijken naar alleen één bron dus waarschijnlijk een onderschatting geeft van de hinder die mensen van omgevingsgeluid ondervinden.

Naast geluid van vliegverkeer worden omwonenden ook blootgesteld aan andere milieufactoren, zoals luchtverontreinigende stoffen in hun woonomgeving. Deze andere milieufactoren kunnen (gestapelde) RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 96 van 119 gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Dit rapport geeft dus alleen een beperkt beeld van de luchtvaarteffecten op de gezondheid van omwonenden. Recent is verkend wat nodig is om gecumuleerde gezondheidsrisico’s rondom Schiphol Airport in beeld te brengen (Houthuijs en Janssen, 2025). 6.2.2 Aspecten rondom de meting van hinder en slaapverstoring We hebben in dit onderzoek verder alleen gekeken naar langetermijnhinder en slaapverstoring in de volwassen populatie (18 jaar en ouder). Er is niet naar kortetermijnhinder en/of slaapverstoring gekeken, zoals dat door Devilee (2024) is gedaan. Slaapverstoring routing Voor slaapverstoring hebben de GGD’en een zogenoemde doorlusoptie binnen de digitale vragenlijst toegepast. Een doorlusoptie houdt in dat sommige vragen uit de digitale vragenlijst niet gesteld worden aan bepaalde deelnemers, afhankelijk van eerdere antwoorden op andere vragen binnen de vragenlijst. Wanneer deelnemers bij de vraag over hinder door vliegtuiggeluid het antwoord “niet hoorbaar” gaven, werd de vraag over slaapverstoring door vliegtuiggeluid overgeslagen.

Personen die in de digitale vragenlijst bij de hindervraag een score 0 tot 10 hebben ingevuld, kregen wel de vraag over slaapverstoring. Deelnemers die een papierenvragenlijst hebben ingevuld, kregen wel beide vragen, ongeacht het antwoord op de hindervraag. In dit onderzoek kozen we ervoor om in de analyses alleen de mensen mee te nemen die daadwerkelijk de vraag hebben ingevuld. Dit heeft als nadeel dat je een deel van de populatie niet meeneemt. Deze populatie is wellicht selectief. In een gevoeligheidsanalyse keken we of dit invloed had op de resultaten (resultaten niet getoond). Doordat de meeste mensen als ze wel waren meegenomen in de categorie ‘niet gehinderd’ waren terechtgekomen, geven de gepresenteerde getallen een kleine overschatting. In een nog uit te brengen rapport over nationale BR- relatie van omgevingsgeluid (weg-, rail- en vliegverkeer) en ernstige hinder en slaapverstoring wordt uitgebreider hiernaar gekeken. 6.2.3 Aspecten rondom de analyses Populatieweging Bij het opstellen van de BR-relaties in dit rapport is gebruikgemaakt van een wegingsfactor. Dit is gedaan omdat de deelnemers van de GMVO niet volledig representatief zijn voor de Nederlandse populatie: sommige groepen en mensen zijn oververtegenwoordigd. Het responspercentage op de vragenlijst onder ouderen was bijvoorbeeld hoger.

Door te wegen, sluiten de BR-relaties beter aan bij de werkelijke bevolkingssamenstelling in de betreffende gemeenten. Het gebruik van populatie-weging heeft effect op het verloop van de BR-relaties. De gewogen BR-relaties liggen vrijwel over de hele blootstelling lager dan de ongewogen curves. Dit betekent dat bij dezelfde geluidbelasting zonder weging meer ernstige hinder wordt voorspeld. Een nadeel van populatie-weging is dat de resultaten verder van de daadwerkelijk verzamelde gegevens komen af te staan en de analyse complexer wordt. Dat maakt de interpretatie en communicatie van de resultaten lastiger. Toch zorgt het gebruik van weging voor een betere inschatting van het aantal ernstig gehinderden in het studiegebied. De relatie zet RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 97 van 119 immers iets over alle volwassen inwoners van het gebied, in plaats van over alleen de studiedeelnemers in het gebied. Meerdere analyses per luchthavens Voor het afleiden van BR-relaties voor vliegtuiggeluid zijn in dit onderzoek verschillende modellen toegepast. Hieruit blijkt dat de relatie tussen blootstelling aan vliegtuiggeluid en de respons van omwonenden niet altijd monotoon stijgend verloopt. De gekozen analysemethode heeft dus invloed op het uiteindelijke verloop van de BR-relatie. In dit onderzoek gaven we per luchthaven aan welke analyse de beste modelfit had met de onderliggende gegevens.

Voor toekomstig onderzoek raden we om net als in het huidige onderzoek analysetechnieken te gebruiken die rekening houden met het mogelijk niet-monotone karakter van BR-relaties bij vliegtuiggeluid, om zo te kijken welke model het beste is. Ondanks dat een BR-relatie op basis van een logistisch regressiemodel met een spline-functie zowel stijgende als dalende verbanden kan beschrijven, levert deze relatie geen gebruiksvriendelijke formule op waarmee derde partijen in de praktijk kunnen rekenen. Om het voor deze BR-relaties toch mogelijk te maken de verwachte hoeveelheid hinder/slaapverstoring bij specifieke geluidwaarden te schatten, is er bij de rapportage een tabel meegeleverd (in de vorm van een Excel- spreadsheet) met de schattingen per dB per BR-relatie. Hiermee kan dan zelf gerekend worden. Dit betreft zowel de schattingen op basis van het model met en zonder spline-functie. Waar mogelijk, zijn er ook formules beschikbaar. Hiervoor is het van belang dat er bij eigen toepassingen binnen het toepassingsbereik van de BR-relatie wordt gerekend. Bij hogere geluidbelasting dan het toepassingsbereik, is ervoor te kiezen om het percentage ernstige hinder van het eind van toepassingsbereik te gebruiken. Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen De GMVO-gegevens geven een goed beeld van de huidige situatie rond hinder en slaapverstoring door geluid van vliegverkeer in Nederland.

De gegevens zijn beschikbaar voor een grote populatie rondom verschillende luchthavens in Nederland, waarbij de vragen op een uniforme manier zijn vastgesteld. Doordat de vraag in 2016 (deels), 2020 (grotendeels) en 2024 (compleet) in de basisvragenlijst is opgenomen, kunnen er vergelijkingen gemaakt worden over de tijd. De GMVO als instrument om onderzoek te doen naar BR-relaties kent ook nadelen. Omdat het primaire doel van de monitor niet is om onderzoek te doen naar effecten van vliegverkeer, is er geen informatie over andere specifieke factoren beschikbaar die mogelijk een rol kunnen spelen, zoals verwachtingen, houding ten opzichte van de luchthaven en geluidgevoeligheid (Van Kempen en Simon, 2019). Verder is het responspercentage in de afgelopen editie van de GMVO teruggelopen. In 2024 was het totale responspercentage 30,3 procent. In 2020 was het responspercentage 39,2 procent en in 2016 was het responspercentage 41,1 procent. Absoluut was het aantal deelnemers in de verschillende jaren nog steeds hoog: 450.146 in 2016, 529.754 in 2020 en 446.587 in 2024. Voor het afleiden van BR-relaties van vliegverkeer heeft er een RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 98 van 119 ophoging plaatsgevonden in gemeenten dicht bij de luchthavens. Het ophogen van de steekproef is lastig in verband met de eisen die GGD’en en CBS aan steekproeffracties stellen.

In combinatie met een teruglopend responspercentage is het daardoor een uitdaging om voldoende deelnemers te krijgen met een hoge geluidbelasting. 6.3 Aanbevelingen Op basis van het huidige onderzoek komen we tot de volgende aanbevelingen: Gebruik zoveel mogelijk recente en luchthaven-specifieke BR- relaties In dit onderzoek zijn per luchthaven verschillende BR-relaties afgeleid, op basis van verschillende modellen. In principe kunnen op beide methodes gebaseerde BR-relaties gebruikt worden om een schatting te maken van de omvang van de ernstige hinder en slaapverstoring. Uit dit onderzoek is gebleken dat voor sommige luchthavens de BR-relatie die gebaseerd is op een logistisch regressiemodel met een spline-functie een duidelijke betere modelfit had dan het logistisch regressiemodel. En dus een betere vertegenwoordig is van de relatie tussen geluidblootstelling en ernstige hinder of slaapverstoring. Het verdient in die gevallen de voorkeur om de BR-relaties te gebruiken, die zijn afgeleid met methode met de beste modelfit. Het onderzoek laat zien dat er verschillen zijn met BR-relaties uit eerdere jaren (2002 en 2020). Ondanks dat de verschillen soms klein lijken, kunnen de effecten op schattingen wel groter zijn, omdat het ook afhangt van de blootstellingsverdeling van de populatie.

Van Kempen (2021) heeft laten zien dat berekeningen van het aantal ernstig gehinderden aanzienlijk kunnen verschillen bij gebruik van verschillende BR-relaties of vragenlijsten. Hiervoor zijn meerdere oorzaken aan te wijzen, zoals de manier waarop blootstelling aan vliegtuiggeluid wordt geschat, het gekozen toepassingsbereik van de BR-relaties, en de wijze waarop hinder wordt gemeten. De effecten bij blootstelling aan een geluidbron hangen verder niet alleen puur af van het niveau van de geluidblootstelling, maar worden ook bepaald door niet-akoestische factoren. Het is daarom belangrijk om zoveel mogelijk recente BR-relaties te gebruiken bij toepassingen voor beleid en schattingen van de hoeveelheid hinder of slaapverstoring, omdat deze de actuele situatie het beste beschrijft. Daarnaast zagen we in dit onderzoek ook verschillen tussen de verschillende luchthavens, zowel in de BR-relatie als in het toepassingsbereik. Het is daarom naast het gebruik van recente BR- relaties ook belangrijk om waar mogelijk luchthaven-specifieke BR- relaties te gebruiken. Als er geen luchthaven-specifieke BR-relatie is afgeleid, kan gekozen worden om de gecombineerde BR-relatie voor burger dan wel militaire luchthavens te gebruiken, of een BR-relatie van een vergelijkbare luchthaven.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 99 van 119 Blijf hinder en slaapverstoring rondom luchthavens monitoren BR-relaties zijn van groot belang voor het Nederlandse beleid. Ze worden onder andere gebruikt om in te schatten hoeveel mensen ernstig gehinderd of slaapverstoord worden door vliegverkeer in een bepaald gebied, zoals in milieueffectrapportages en gebruiksprognoses. Omdat lokale omstandigheden rond luchthavens en de beleving van mensen die rondom luchthavens wonen kunnen veranderen en er voortdurend nieuwe inzichten ontstaan, zoals stillere vliegtuigen en isolatie van woningen, is het belangrijk dat deze kennis actueel blijft. Om te voorkomen dat aanpassingen in beleid en regelgeving te lang op zich laten wachten, adviseren we periodiek (bijvoorbeeld minimaal elke vier of vijf jaar) de BR-relaties voor vliegtuiggeluid te actualiseren en gezondheidseffecten zoals hinder en slaapverstoring rondom luchthavens te blijven monitoren. De GMVO blijft voor monitoring een geschikt instrument. Wel is het hierbij van belang om de steekproef rond de luchthavens op te hogen als men hiervoor blootstelling- responsrelaties wil afleiden. We bevelen aan de slaapverstoringsvraag voor iedereen uit te vragen, zodat geen aannames hoeven worden te gedaan, of deelnemers niet meegenomen hoeven te worden.

De rol van andere factoren (co-determinanten) op hinder en slaapverstoring Doordat BR-relaties inzicht geven in het aantal mensen dat ernstig gehinderd of slaapverstoord wordt door vliegverkeer in een bepaald gebied, biedt dit de overheid kennis om afwegingen te maken. Uit onderzoek is bekend dat, behalve het geluid, ook andere factoren een rol kunnen spelen bij ernstige hinder of ernstige slaapverstoring (Van Kempen & Simon, 2019). Dan gaat het onder meer om persoonlijke en contextuele factoren (co-determinanten), zoals geluidgevoeligheid, verwachtingen over toekomstige geluidniveaus, angst, bezorgdheid, houding en de mate waarin omwonenden zich betrokken voelen bij besluitvorming door de overheid (procedurele rechtvaardigheid), die invloed kunnen hebben op de ervaren hinder (Van Kempen & Simon, 2019). Door deze factoren in kaart te brengen, ontstaat inzicht in welke aanvullende maatregelen mogelijk ingezet kunnen worden om hinder en slaapverstoring door vliegverkeer te beperken, naast het terugbrengen van de geluidbelasting. Als de overheid ook (meer) wil inzetten op dit soort aanvullende maatregelen, wordt aanbevolen om nader te onderzoeken hoe deze factoren bij onderhavige luchthavens samenhangen en in hoeverre ze te beïnvloeden zijn. De GMVO is hiervoor geen geschikte methode omdat het primaire doel niet is om onderzoek te doen naar effecten van vliegverkeer.

Hierdoor is er maar beperkt ruimte voor vragen over andere factoren die van invloed kunnen zijn. Een voorbeeld van een geschikt onderzoek is het belevingsonderzoek rondom Eindhoven Airport (Van Ballegooij et al., 2024). Onderzoek ook andere effecten van vliegverkeer en de rol van hinder en slaapverstoring hierin Hinder door omgevingsgeluid, zoals van vliegverkeer, wordt beschouwd als een chronische stressbron, die op de lange termijn kan bijdragen aan het ontstaan van gezondheidseffecten. Vanuit de internationale literatuur weten we dat blootstelling aan vliegverkeer ook andere RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 100 van 119 gezondheidseffecten kan veroorzaken (WHO, 2018). Sinds het uitkomen van de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid is er ook naar andere gezondheidseffecten gekeken dan hart- en vaatziekten, zoals onder andere kanker, dementie, depressie (European Environmental Agency, 2025). In Nederland is weinig onderzoek hiernaar gedaan. Het RIVM heeft toegang tot verschillende gezondheidsregistraties (databases) met landelijke dekking, zoals gebruikt in onderzoek naar effecten van ultrafijnstof rond Schiphol Airport (Janssen et al., 2022).

Daarnaast kan met de over hinder en slaapverstoring uit de Gezondheidsmonitor verzamelde gegevens, de mogelijke rol van deze effecten onderzocht worden op andere effecten zoals hart- en vaat ziekten, zoals gedaan is in Zweden (Hadad et al., 2024). Onzekerheden in de blootstellingkarakterisering Geluidbelasting kan op grotere afstand van een luchthaven worden berekend, maar de nauwkeurigheid van rekenmodellen neemt af met de afstand. Ook bij lagere geluidbelasting zien we ernstige hinder en slaapverstoring door vliegverkeer. Bij het interpreteren van lagere blootstellingsniveaus moet rekening worden gehouden met een mate van onzekerheid, maar hoe groot deze onzekerheid is nog niet vast te stellen. Voor epidemiologisch onderzoek is het belangrijk om meer duidelijkheid te krijgen over de betrouwbaarheid van de gemodelleerde lage geluidbelasting per luchthaven. Dit kan helpen met het bepalen van toepassingsbereik van een BR-relatie. Bij implementatie van Doc29 voor regionale luchthavens is het aan te bevelen om de BR-relaties voor de burgerluchthavens opnieuw af te leiden met dit nieuwe rekenmodel, omdat we in 2020 verschillen zagen voor de luchthaven Schiphol Airport (Van Poll et al., 2023). Hierop aansluitend kan ook verder onderzoek gedaan worden naar wat geschikte afkapwaarden van de geluidblootstelling zijn voor inclusie van onderzoeksdeelname naar BR- relaties.

In het huidige onderzoek was dit gebaseerd op de gemiddelde geluidbelasting per gemeente, waarbij de gevoeligheidsanalyse aantoonde dat deze keuze een beperkt, maar duidelijk effect kan hebben op de BR-relatie. Voor toekomstige afleidingen van BR-relaties wordt daarom aangeraden om daarnaar ook verder onderzoek te doen. BR-relaties op basis van Doc29 rekenmodel Tijdens het uitvoeren van de geluidberekeningen was de implementatie van Doc29 voor de regionale burgerluchthavens (Rotterdam The Hague Airport, Maastricht Aachen Airport, Groningen Airport Eelde en Lelystad Airport) nog niet voltooid. Daarom is voor de bepaling van de geluidblootstelling, en dus voor het opstellen van de BR-relaties, gebruik gemaakt van het NRM. Zodra Doc29 voor deze luchthavens beschikbaar is, wordt aanbevolen om de BR-relaties voor deze luchthavens opnieuw te bepalen. 6.4 Conclusie Het huidige onderzoek laat zien dat rondom de meeste luchthavens in Nederland ernstige geluidhinder en slaapverstoring door vliegverkeer voorkomt. Voor de meeste onderzochten luchthavens is voor ernstige hinder en vliegtuiggeluid een BR-relatie af te leiden. De BR-relaties laten een stijging van het percentage ernstig gehinderden zien bij een toename van de geluidbelasting. Voor ernstige slaapverstoring zijn voor RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 101 van 119 Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport BR-relaties bepaald.

Hierbij is ook een hoger percentage ernstig slaapverstoorden bij een hogere nachtelijke geluidbelasting. Bij het schatten van de omvang van het aantal mensen dat ernstig wordt gehinderd of slaapverstoord door geluid van vliegverkeer, zou zoveel mogelijk gebruikgemaakt moeten worden van een luchthaven- specifieke BR-relatie, omdat we in dit onderzoek verschillen zagen tussen luchthavens. In vergelijking met de BR-relaties uit 2002 and 2020, laten de nieuwe BR-relaties in dit onderzoek verschillen zien. Het is daarom belangrijk om de meest recente BR-relaties te gebruiken voor beleid en in berekeningen van ernstige hinder en slaapverstoring. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 102 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 103 van 119 Referenties Aho K., Derryberry D, Peterson T. (2014). Model selection for ecologists: The worldviews of AIC and BIC. Ecology. 95. 631-6. 10.1890/13-1452.1. Van Ballegooij M, Van Gestel, A en Blous, L. (2024) Beleving Leefomgeving Rond Luchthaven Eindhoven – meting 2023. GGD Brabant-Zuidoost en GGD Hart voor Brabant. Rapport-Beleving- leefomgeving-rond-luchthaven-Eindhoven-2023.pdf Basner, Mathias, and McGuire. (2018) WHO Environmental Noise Guidelines for the European Region: A Systematic Review on Environmental Noise and Effects on Sleep. International journal of environmental research and public health vol. 15,3 519. 14 Mar.

2018, doi:10.3390/ijerph15030519. Breugelmans ORP, Van Wiechen CMAG, Van Kamp I, Heisterkamp SH, Houthuijs DJM (2005). Gezondheid en beleving van de omgevingskwaliteit in de regio Schiphol: 2002. Tussenrapportage Monitoring Gezondheidskundige Evaluatie Schiphol. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 630100001/2004. Breugelmans O., Houthuijs D., Poll R. van. (2016) Inventarisatie van gezondheids- en belevingsonderzoeken (1996- 2015) rondom (regionale) luchthavens van nationale betekenis. Bilthoven, RIVM. RIVM- briefrapport 2016-0101. Breugelmans O, Houthuijs D, Van Kempen E. (2019) Geluidhinder rond Nederlandse luchthavens Monitoring, enquêtes en blootstelling- responsrelaties. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2019-0110 Brink M, Schäffer B, Schreckenberg D. (2025) Key aspects for survey data processing and statistical analysis when modelling exposure- annoyance relationships. Congres paper Forum Acusticum Euronoise. Devilee J, Mabjaia N, Volten H, Haaima M, Sahai A, Reedijk M, Van Kempen E, Schipper M (2024). Samen meten aan geluid en beleving rond de luchthaven Schiphol. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2024-0057. European Envirommental Agency (2025). Environmental Noise in Europe 2025, EEA report 05/2025. doi: 10.2800/9200716 Guski R., Schreckenberg D., Schuemer R. (2017) WHO environmental noise guidelines for the European Region: a systematic review on environmental noise and annoyance.

Int J Environ Res Public Health. 14(12). pii:1539. Hahad, O., Gilan, D., Michal, M. et al. (2024) Noise annoyance and cardiovascular disease risk: results from a 10-year follow-up study. Sci Rep 14, 5619. https://doi.org/10.1038/s41598-024-56250-8 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 104 van 119 Heblij S.J. en Derei J. (2019) Methodenrapport Doc29. NLR-CR-2019- 076. Hoekerswever B.J. (2025). Berekening vliegtuiggeluid 2024 rond civiele en militaire luchthavens. NLR-CR-2025-227. Hoekstra J., Van Poll R, Reedijk M. (2024). Blootstelling-Responsrelaties vliegtuiggeluid. Geluidhinder en slaapverstoring rond Eindhoven Airport. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2024-0153. Houthuijs D, Janssen N.A.H. (2025). Verkenning van de mogelijkheden om gecumuleerde gezondheidsrisico's door milieubelasting rond Schiphol in beeld te brengen. Bilthoven, RIVM. RIVM Rapport 2025-0128. ISO, 2021 Acoustics — Assessment of noise annoyance by means of social and socio-acoustic surveys. International Organization for Standardization. Janssen P.H.M., Slob W., and Rotmans J., Gevoeligheidsanalyse en onzekerheidsanalyse: een inventarisatie van ideeen, methoden en technieken. 1990, Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 958805001 Janssen N.A.H., Houthuijs D., Dusseldorp, A. (2022). Gezondheidseffecten van ultrafijn stof van vliegverkeer rond Schiphol. Integraal rapport.

Bilthoven, RIVM RIVM-rapport 2022-0069 Van Kempen, E.E.M.M & Simon, S.N. (2019). Kennisscan hinder door luchtvaartgeluid: Effecten van woningisolatie en niet-akoestische factoren. Bilthoven, RIVM. RIVM-briefrapport 2019-0096 Van Kempen, E. (2021). Nieuwe gezondheidskundige richtlijnen voor omgevingsgeluid. Nadere gezondheidskundige analyses. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2020-0148. Kriekels A., Weegrapport GM2020, CBS, 20 april 2021. Lemstra D. (2025). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Deelen voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR-2025-004. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting- deelen-2024 Lumley T., "survey: analysis of complex survey samples", R package version 4.4., 2024 Van Poll R., Reedijk M., Hoekstra J., Swart W., Van de Kassteele J., Houthuijs D. (2023). Relaties vliegtuiggeluid - Hinder en slaapverstoring 2020. Civiele en militaire vliegvelden in Nederland. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2022-0007 R Core Team, R: A Language and Environment for Statistical Computing, 2025, https://www.R-project.org/ RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 105 van 119 Sahai A., Wartenberg T., Mabija N., Hogenhuis R., Heblij S., Vinkx K. (2024a). Programmatische Aanpak Meten Vliegtuiggeluid (PAMV): Validatie Doc.29-model voor Schiphol. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2023-0429. Sahai A., Mabija N., Wartenberg T., Heblij S., Hogenhuis R., Vinkx K. (2024b).

Programmatische Aanpak Meten Vliegtuiggeluid (PAMV): Toepassingsbereik metingen en berekeningen van vliegtuiggeluid. Bilthoven, RIVM, RIVM-rapport 2023-0366. Sahai A., Wartenberg T., Van Kempen E., Kok A. (2026) Methoden voor gecombineerde blootstelling aan geluid en het effect op hinder. Het geheel is groter dan de som der delen. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2025-0156. Schober P., Vetter P. (2021) Logistic Regression in Medical Research, Anesth Analg. 2021 Jan 14;132(2):365–366. doi: 10.1213/ANE.0000000000005247 Smetsers, R., et al. (2019). Vliegtuiggeluid: meten, berekenen en beleven: Een verkenning van wensen en ontwikkelopties. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2019-0201. Smith M.G., Cordoza M., Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environ Health Perspect. 2022 Jul;130(7):76001. doi: 10.1289/EHP10197. Epub 2022 Jul 11. PMID: 35857401; PMCID: PMC9272916. Sperandei S. (2014). Understanding logistic regression analysis. Biochem Med (Zagreb). 2014 Feb 15;24(1):12–18. doi: 10.11613/BM.2014.003 Welkers D., Van Kempen E., Helder R., Verheijen E., Van Poll R. (2020) Motie Schonis en de WHO-richtlijnen voor omgevingsgeluid (2018): het doel heiligt de middelen. Bilthoven, RIVM. RIVM-rapport 2019-0227. Welkers D., Sahai A., \ban Kempen E., Helder R. (2021) Analyse gelijkwaardigheidscriteria Schiphol.

Bilthoven, RIVM. RIVM-briefrapport 2020-0219 World Health Organization. Regional Office for Europe. (2018). Environmental noise guidelines for the European Region: executive summary (WHO/EURO:2018-3287-43046-60243, Issue. https://www.who.int/publications/i/item/9789289053563 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 106 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 107 van 119 Afkortingen AIC: Akaike information criterion BI: Betrouwbaarheidsinterval BAG: Basisregistratie Adressen en Gebouwen BR-relatie: Blootstelling-responsrelatie. Dit geeft de samenhang weer tussen de blootstelling aan bijvoorbeeld geluid en de kans of waarschijnlijkheid dat een bepaald effect, bijvoorbeeld hinder, optreedt. CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek dB(A): Decibel met geluidweging A. In dit rapport korten we dit af naar dB, omdat er geen andere geluidwegingen in dit rapport terugkomen. Doc29: ECAC Doc29 3rd Edition Report on Method of Computing Noise Contours around Civil Airports, kortweg: Doc29 ECAC European Civil Aviation Conference EH: Ernstig gehinderden ES: Ernstig slaapvestoorden GES: Gezondheidskundige Evaluatie Schiphol GGD: Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst GMVO: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen ISO: International Organization for Standardization Ke: Kosteneenheid. Lden: Level-day-evening-night.

Jaargemiddelde maat voor geluid in het gehele etmaal, met een weging naar dag, avond en nacht. Lnight: Jaargemiddelde maat voor geluid in de nacht. NLR: Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum NRM: Nederlands Reken Model PAMV: Programmatische Aanpak Meten en Reken Vliegtuiggeluid RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu WHO: World Health Organization (Wereld Gezondheid Organisatie) RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 108 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 109 van 119 Bijlage 1 beschrijving van luchthavens, geluidmaten en effecten Beschrijving van luchthavens Schiphol Airport De luchthaven Schiphol Airport heeft zes start- en landingsbanen, waarvandaan passagiers, vracht en zakelijke/privé-vluchten plaatsvinden. In 2024 waren er 489.336 vliegbewegingen10. In totaal waren er 24.941 nachtvluchten door handelsverkeer (ILT, Handhavingsrapportage Schiphol, 2023-2024)11. Groningen Airport Eelde De Luchthaven Groningen Airport Eelde heeft één start- en landingsbaan en een heliport. De luchthaven wordt voornamelijk gebruikt voor passagiers en lesvluchten. In 2024 waren er 10.169 vliegbewegingen12. In totaal waren er 385 nachtvluchten voor reddingsacties, hulpverlening of medische vluchten (ILT, Handhavingsrapportage Groningen Airport Eelde 2024-2025)13.

Rotterdam The Hague Airport De luchthaven Rotterdam The Hague Airport heeft één start- en landingsbanen, waarvandaan met name passagiersvluchten plaatsvinden. In 2024 waren er 30.729 vliegbewegingen14. In totaal waren er 1.262 nachtvluchten door handelsverkeer (ILT, Handhavingsrapportage Rotterdam The Hague Airport 2024)15. Lelystad Airport De luchthaven Lelystad Airport heeft één start- en landingsbaan. In 2024 waren ruim 75.000 vliegtuigbewegingen voornamelijk algemeen vliegverkeer (waarvan 61% les – en oefenvluchten)16. Er was één nachtvlucht (ILT, Handhavingsrapportage Lelystad Airport, 2024)17. Maastricht Aachen Airport Maastricht Aachen Airport heeft één start-/landingsbaan. In 2024 waren er 7.485 passagiers- en vrachtvluchten18. In totaal waren er zeven nachtvluchten.19 10 CBS, Statline, Luchtvaart, maandcijfers Nederlandse luchthavens van nationaal belang. Geraadpleegd op 22 april 2026. 11 Handhavingsrapportage Schiphol 2024 | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) 12 CBS, Statline, Luchtvaart, maandcijfers Nederlandse luchthavens van nationaal belang. Geraadpleegd op 22 april 2026. 13 Handhavingsrapportage Groningen Airport Eelde 2024-2025 | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) 14 CBS, Statline, Luchtvaart, maandcijfers Nederlandse luchthavens van nationaal belang. Geraadpleegd op 22 april 2026.

15 https://www.ilent.nl/documenten/luchtvaart/luchthavens/rapporten/handhavingsrapportage -rotterdam-the-hague-airport-2024 16 Hoeveel vliegbewegingen zijn er van en naar Nederland? | CBS. Geraadpleegd in maart 2026. 17 https://www.ilent.nl/documenten/luchtvaart/luchthavens/rapporten/handhavingsrapportage -lelystad-airport-2024 18 CBS, Statline, Luchtvaart, maandcijfers Nederlandse luchthavens van nationaal belang. Geraadpleegd op 22 april 2026. 19 https://www.ilent.nl/documenten/luchtvaart/luchthavens/rapporten/handhavingsrapportage -maastricht-aachen-airport-2024 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 110 van 119 Vliegbasis Geilenkirchen In dit onderzoek is Maastricht Aachen Airport samengenomen met militaire NAVO-Vliegbasis Geilenkirchen, gelegen in Duitsland. Dit vanwege de grote overlap in gemeenten. Deze vliegbasis heeft één start- en landingsbaan. In 2024 waren hier 1.577 vliegbewegingen20. Maritiem Vliegkamp De Kooy Maritiem Vliegkamp De Kooy heeft één start- en landingsbaan, waarvandaan zowel civiel als militaire vluchten vertrekken. In 2024 er 15.778 civiele vliegbewegingen en 6.972 militaire vliegbewegingen21. Vliegbasis Eindhoven Vliegbasis Eindhoven heeft één start- en landingsbaan, waarvandaan zowel militaire als civiele vluchten vertrekken. In totaal waren er in 2024 45.325 vliegbewegingen. Hiervan was het grootste deel civiel met 40.827 bewegingen.

In totaal waren er 4.498 militaire vliegbewegingen22. Vliegbasis Volkel Vliegbasis Volkel heeft één start- en landingsbaan met een parallelbaan. De luchthaven wordt voornamelijk gebruikt voor jachtvliegtuigen en helikopters. In 2024 waren er 9.369 vliegbewegingen waarvan 2.304 door F35, 2534 door F16, 4.275 AMB-helikopters, 72 door andere jachtvliegtuigen, 164 door overige vliegtuigen en 20 door andere helikopters23. Vliegbasis Gilze-Rijen Vliegbasis Gilze-Rijen heeft een heli-square en twee start- en landingsbanen. In 2024 waren er 29.048 vliegbewegingen, waarvan het grootste gedeelte door helikopters. Aantal bewegingen naar vliegtuigtype: 12.374 door Chinook, 9.137 door Apache, 5.467 door Cougar, 134 door NH90, 1.015 door overige helikopters, 662 door lichte propellervliegtuigen en 259 door overige vliegtuigen24. Vliegbasis Leeuwarden Vliegbasis Leeuwarden heeft een heli-square en twee start- en landingsbanen. De vliegbewegingen zijn vooral militair (voornamelijk jachtvliegtuigen) en spoedvluchten vanuit Waddeneilanden. In 2024 waren er 7.592 bewegingen waarvan:4.339 met F35, 771 met F16, 1.379 met AMB-helikopters 316 door andere jachtvliegtuigen, 699 door overig vliegtuigen en 88 door overig helikopters25. 20 Reinders, O. (2025). Halfjaarrapportage vliegbaanbewaking vliegbasis Geilenkirchen, tweede halfjaar 2024. NLR. NLR-CR-2025-523. 21 Lemstra, D. (2026).

De geluidbelasting rondom het Maritiem Vliegkamp De Kooy voor het jaar 2025. NLR. NLR-CR-2026-168. 22 Lemstra, D. (2025). De geluidbelasting rondom de militaire luchthaven Eindhoven voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR-2025-005. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting -eindhoven-2024 23 Reinders O. (2025). De Geluidbelasting rondom de vliegbasis Volkel voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR-2025- 008. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting-volkel-2024 24 Reinders O. (2025). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Gilze-Rijen voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR- 2025-006. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/17/geluidbelasting-gilze-rijen-2024 25 Lemstra, D. (2025). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR- 2025-007. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting-leeuwarden-2024 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 111 van 119 Vliegbasis Woensdrecht Vliegbasis Woensdrecht heeft één start- en landingsbaan en een heli- square. In 2024 waren er 9.103 vliegbewegingen, waarvan het grootste deel met Pilatus PC-7 (n=7.556), 80 door jachtvliegtuigen, 1.033 door helikopters, 74 door propellervliegtuigen en 365 door overige vliegtuigen26. Vliegbasis Deelen In 2024 waren er 1.502 vliegbewegingen van Vliegbasis Deelen.

Hiervan waren er 759 door Chinook, 65 door Apache, 383 door Cougar, 23 door NH90, 260 door overige helikopters en 12 door andere vliegtuigen. 27 Beschrijving van geluidmaten Dit onderzoek neemt drie geluidmaten mee: Lden, Lnight en Kosteneenheid. De Kosteneenheid wordt alleen meegenomen voor de militaire luchthavens. Lden De Lden is een maat van geluidbelasting voor het hele etmaal en vaak gebruikt in regelgeving. De ‘den’ is een afkorting van ‘day-evening- night’. De Lden, zoals toegepast binnen dit onderzoek, is een jaargemiddelde van de 24-uurs-waarde waarin verschillende wegingen worden toegepast voor blootstelling gedurende de dagperiode (7-19 uur), de avondperiode (19-23 uur) en de nachtperiode (23-7 uur). Binnen de Lden wordt het verloop van het geluidniveau gedurende de gehele vliegbeweging meegenomen. Lnight De Lnight is vergelijkbaar gedefinieerd als de Lden, maar bevat alleen de nachtelijk periode (23-7 uur). Er worden geen extra wegingsfactoren toegepast. Kosteneenheid De Kosteneenheid (Ke) is een geluidmaat, die gebaseerd is op het vliegverkeer gedurende een jaar. Deze wordt bepaald door maximale geluidniveaus (LAmax) van individuele vliegtuigbewegingen bij elkaar op te tellen. Aan vliegtuigbewegingen gedurende de avond en nacht wordt een extra weging gegeven. Hierdoor wegen deze zwaarder mee.

Zie rapportage NLR (Hoekerswever, 2024) voor de exacte straffactoren per tijdsperiode. De maat Kosteneenheid wordt toegepast voor handhavingsberekeningen voor Nederlandse militaire luchthavens. Deze wordt niet meer gebruikt voor civiel vliegverkeer in Nederland (wel als civiel vliegverkeer op een militaire basis plaatsvindt zoals Eindhoven Airport en De Kooy). Beschrijving effecten hinder en slaapverstoring Hinder Hinder is een verzamelterm voor uiteenlopende negatieve gevoelens, zoals ergernis, ontevredenheid, boosheid, teleurstelling, zich 26 Reinders O. (2025). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Woensdrecht voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR- 2025-009. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting-woensdrecht-2024 27 Lemstra D.(2025). De geluidbelasting rondom de vliegbasis Deelen voor het jaar 2024. NLR. NLR-CR-2025- 004. https://www.defensie.nl/documenten/2025/03/07/geluidbelasting-deelen-2024 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 112 van 119 teruggetrokken voelen, hulpeloosheid, neerslachtigheid, ongerustheid, verwarring, het zich uitgeput voelen en agitatie (WHO, 2011). Of iemand iets als hinderlijk ervaart, verschilt per persoon. Dit komt doordat hinder niet alleen wordt bepaald door de mate van geluidblootstelling, maar ook door diverse andere factoren.

Denk hierbij aan situationele, contextuele en persoonsgebonden factoren, ook wel niet-akoestische factoren of co-determinanten genoemd. Voorbeelden van niet-akoestische factoren zijn: gevoeligheid voor geluid, verwachtingen over toekomstige veranderingen, angstreacties en de houding ten opzichte van de bron van hinder (geluid van vliegtuigen). Omdat mensen hierin verschillen, is het niet mogelijk om exact te voorspellen wie in welke mate hinder ondervindt. Wel is op groepsniveau aan te geven hoeveel hinder er gemiddeld voorkomt. Slaapverstoring Naast hinder kijkt dit onderzoek naar slaapverstoring door nachtelijk geluid van vliegverkeer. Slaap is voor de mens een belangrijk herstelmechanisme. Als mens hebben we voldoende slaap nodig om goed te kunnen functioneren. Het zorgt ervoor dat we overdag alert zijn, dat we beter kunnen omgaan met stress, en dat onze concentratie en geheugenfuncties goed werken. Een (chronisch) verstoorde slaap kan negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid, zoals een verhoogde hartslag, toegenomen bewegingen tijdens de slaap, verandering in slaapritme, nachtelijk ontwaken en slapeloosheid. De vragen zoals ze in de basisvragenlijst zitten van de GMVO 2024 staan in Figuur B1.1. Het gaat hier dus om zelf-gerapporteerde gezondheidseffecten van de deelnemers.

De deelnemers aan de GMVO 2024 hadden geen toegang tot de berekende geluidsbelasting op hun woonadres. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 113 van 119 Figuur B1.1 De vragen over geluidhinder en slaapverstoring uit de basisvragenlijst Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 114 van 119 Bijlage 2 Extra Tabellen en Figuren Tabel B2.1 Aantal extra vragenlijsten uitgezet per GGD-regio GGD Luchthaven Aantal vragenlijsten Amsterdam Schiphol Airport 3.500 Zaanstreek/Waterland Schiphol Airport 300 Hollands-Noorden Schiphol Airport 500 Kennemerland Schiphol Airport 600 Brabant-Zuidoost Vliegbasis Eindhoven 1.030 Hart voor Brabant Vliegbasis Eindhoven 2.120 Brabant-Zuidoost Vliegbasis De Peel 1.000 Limburg-Noord Vliegbasis De Peel 500 Hart voor Brabant Vliegbasis De Peel 500 Groningen Groningen Airport Eelde 950 Drenthe Groningen Airport Eelde 1.550 Flevoland Lelystad Airport 2.000 Friesland Leeuwarden 3.000 Hart voor Brabant Vliegbasis Gilze-Rijen 3.000 Hart voor Brabant Vliegbasis Volkel 3.000 Hollands-Noorden Maritiem Vliegkamp De Kooy 2.000 Rotterdam-Rijnmond Rotterdam The Hague Airport 3.500 West-Brabant Vliegbasis Woensdrecht 1.000 Zuid-Limburg Maastricht Aachen Airport 1.500 Zuid-Limburg Vliegbasis Geilenkirchen 1.500 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 115 van 119 Tabel B2.2 ∆AIC per logistische regressiemodel voor elke luchthaven waar BR- relaties voor zijn afgeleid op basis van Lden of Lnight.

Luchthaven BR-relatie Model ∆AIC1 Schiphol Airport EH-Lden LR 28 Schiphol Airport EH-Lden LRS* 0 Schiphol Airport ES-Lnight LR 137 Schiphol Airport ES-Lnight LRS* 0 Rotterdam The Hague Airport EH-Lden LR 104 Rotterdam The Hague Airport EH-Lden LRS* 0 Rotterdam The Hague Airport ES-Lnight LR 51 Rotterdam The Hague Airport ES-Lnight LRS* 0 Vliegbasis Eindhoven EH-Lden LR 35 Vliegbasis Eindhoven EH-Lden LRS* 0 Maastricht-Geilenkirchen EH-Lden LR 63 Maastricht-Geilenkirchen EH-Lden LRS* 0 Vliegbasis Gilze-Rijen EH-Lden LR* 0 Vliegbasis Gilze-Rijen EH-Lden LRS* 10 Vliegbasis Leeuwarden EH-Lden LR* 4 Vliegbasis Leeuwarden EH-Lden LRS* 0 Vliegbasis Volkel EH-Lden LR 23 Vliegbasis Volkel EH-Lden LRS* 0 Burgerluchthavens exclusief Schiphol Airport EH-Lden LR 535 Burgerluchthavens exclusief Schiphol Airport EH-Lden LRS* 0 Militaire luchthavens EH-Lden LR 72 Militair luchthavens EH-Lden LRS* 0 1. De delta AIC (Akaike Information Criterion) is het verschil tussen de AIC-waarde van een model met het beste fittende model (het model met de laagste AIC)). Het beste fittende model heeft een delta AIC van 0, wanneer de delta AIC van een model groter dan 10 is, wordt ervan uitgegaan dat het model een slechtere modelfit heeft dan het model met de laagste AIC. EH=ernstige hinder, ES=ernstige slaapverstoring, LR = Logistisch regressiemodel, LRS = Logistisch regressiemodel met spline-functie.

* = Het model met de beste modelfit op basis van de AIC. RIVM-rapport 2026-0054 Tabel B2.3 Formules continue BR-relaties per luchthaven Naam | Formule | Toepassings bereik Lden - EH Schiphol Airport | %EH = (1 / (1 + e-(-9,78067 + 0,16671*Lden))) * 100 | 30 – 60 dB Rotterdam The Hague Airport | %EH = (1 / (1 + e-(-8,97671 + 0,15345*Lden))) * 100 | 25 – 55 dB Vliegbasis Eindhoven | %EH = (1 / (1 + e-(-8,55874 + 0,14236*Lden))) * 100 | 30 – 55 dB Maastricht & Geilenkirchen | %EH = (1 / (1 + e-(-8,10735 + 0,13679*Lden))) * 100 | 25 – 55 dB Vliegbasis Gilze-Rijen | %EH = (1 / (1 + e-(-11,08465 + 0,19042*Lden))) * 100 | 30 – 53 dB Vliegbasis Volkel | %EH = (1 / (1 + e-(-7,52602 + 0,11888*Lden))) * 100 | 30 – 60 dB Vliegbasis Leeuwarden | %EH = (1 / (1 + e-(-8,580 + 0,14441*Lden))) * 100 | 30 – 63 dB Civiele luchthavens exl.

Schiphol | %EH = (1 / (1 + e-(-7,50673 + 0,11720*Lden))) * 100 | 15 – 60 dB Militaire luchthavens | %EH = (1 / (1 + e-(-8,31665 + 0,13546*Lden))) * 100 | 0 – 65 dB Lnight - ES Schiphol Airport | %ES = (1 / (1 + e-(-8,13131 + 0,15531*Lnight))) * 100 | 22 – 48 dB Rotterdam The Hague Airport | %ES = (1 / (1 + e-(-6,21491 + 0,11041*Lnight))) * 100 | 5 – 43 dB Kosteneenheid - EH Vliegbasis Eindhoven | %EH = (1 / (1 + e-(-3,04121 + 0,09182*Ke))) * 100 | -20 – 30 Ke Vliegbasis Gilze-Rijen | %EH = (1 / (1 + e-(-3,38497 + 0,0867*Ke))) * 100 | -20 – 20 Ke Vliegbasis Volkel | %EH = (1 / (1 + e-(-2,77723 + 0,08128*Ke))) * 100 | -20 – 40 Ke Vliegbasis Leeuwarden | %EH = (1 / (1 + e-(-2,56948 + 0,08942*Ke))) * 100 | -20 – 40 Ke EH= ernstige hinder, ES=ernstige slaapverstoring, Ke=kosteneenheid, dB=decibel. * Excel met daarin percentage ernstige ernstig en slaapverstoring per 1 dB voor zowel continue als spline-BR-relaties. Pagina 116 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 117 van 119 Figuur B2.1 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Kosteneenheid, berekend met NRM binnen de studiegebieden van militaire luchthavens. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve.

De verticale zwarte lijnen en punten geven de uitkomsten weer van de categorische BR-relatie. Ze vertegenwoordigen de kans op ernstige hinder (plus betrouwbaarheidsinterval) van de desbetreffende 10 Ke-groep. De laagste en hoogste 10 Ke-groep bevat ook alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling van de 10 Ke-dB-groep. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 10 Ke-groep valt. De curve is slechts getoond over het toepassingsbereik (-20-40 Ke) van de BR-relatie.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 118 van 119 Figuur B2.2 Vergelijking van blootstelling-responsrelatie (BR-relaties) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlands Rekenmodel (NRM)) uit 2024 en 2020 van vier verschillende luchthavens. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer van 2024. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de BR-relatie van 2024. De gestreepte lijn geeft de BR-relatie van 2020 weer. De getoonde BR-relaties zijn gebaseerd op een zelfde type logistisch regressiemodel (Maastricht en Geilenkirchen, Vliegbasis Volkel en Vliegbasis Leeuwarden: een logistisch regressiemodel zonder spline, Vliegbasis Eindhoven: een logistisch regressiemodel met spline.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 119 van 119 Bijlage 3 Gegevens van blootstelling-responserelaties tussen blootstelling aan vliegtuiggeluid en ernstige hinder/slaapverstoring rondom burgerluchthavens en militaire luchthavens in Nederland met gegevens van 2024 Zie de bijlage https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2026- 0054.xlsx Zie sheet B3.1 (Blootstelling-responserelaties tussen vliegtuigtuiggeluid (Lden) en ernstige hinder). Zie sheet B3.2 (Blootstelling-responserelaties tussen vliegtuigtuiggeluid (Lnight) en ernstige slaapverstoring). Zie sheet B3.3 (Blootstelling-responserelaties tussen vliegtuigtuiggeluid (Kosteneenheid) en ernstige hinder). Dit is een uitgave van: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu Postbus 1 | 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl juni 2026 De zorg voor morgen begint vandaag

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://beekdaelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/bf7b0332-8b43-4bd5-87f1-6868f2d3903b?agendaItemId=3487399e-2de9-42ae-87e2-2d410bc0da64