CConstaterende datBeekdaelen
Koppel je AI →
Document · PDF

005-cal-awacs-2026-rivmrapporthinderenslaapverstoringvanvliegtuiggeluidin2024

BDN Commissie AWACS Limburg 23 september 2026, gemeente BeekdaelenBij agendapunt: RIVM Rapport Hinder en slaapverstoring van vliegtuiggeluid in 202435.683 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Gemiddelde | Aandeel in | Schatting EH blootstelling | populatie | Aantal | Model Blootstellingsgroep1 | (Ke)2 | Aantal | (%)3 | EH | (95% BI) < -10 Ke | -15,0 | 2.257 | 17,9 | 58 | 2,2 (1,5 - 3,1) -10 - 0 Ke | -4,9 | 4.823 | 38,4 | 215 | 3,8 (3,2 - 4,5) 0 - 10 Ke | 4,6 | 2.956 | 23,5 | 272 | 8,1 (6,9 - 9,5) 10 - 20 Ke | 13,9 | 1.753 | 13,9 | 312 | 16,0 (13,8 - 18,4) 20 - 30 Ke | 25,1 | 538 | 4,3 | 233 | 36,3 (31,3 - 41,7) > 30 Ke | 34,5 | 247 | 2,0 | 141 | 53,8 (46,0 - 61,4) 1. | De 10-Ke-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven Ke-waarde. 2. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Kosteneenheid. 3. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. Pagina 62 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Tabel 4.17 Slaapverstoringschatting voor Vliegbasis Volkel, op basis van categorisch model.

Gemiddelde | Aandeel in | Aantal | Schatting ES Blootstellingsgroep1 | blootstelling | Aantal | populatie Lnight2 | (%)3 | ES | Model (95% BI) < 10 dB | 7,5 | 2.149 | 18,2 | 20 | 0,8 (0,5 - 1,4) 10 - 15 dB | 13,1 | 4.274 | 36,2 | 35 | 0,9 (0,6 - 1,5) 15 - 20 dB | 16,9 | 2.988 | 25,3 | 70 | 2,0 (1,5 - 2,7) 20 - 25 dB | 22,3 | 1.485 | 12,6 | 41 | 3,0 (1,9 - 4,8) 25 - 30 dB | 26,9 | 638 | 5,4 | 27 | 1,4 (0,9 - 2,2) > 30 dB | 31,7 | 266 | 2,3 | 34 | 12,0 (8,2 - 17,1) 1. | De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven dB-waarde. 2. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lnight. 3. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: ES= Ernstige slaapverstoring, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. 4.3.3 | Vliegbasis Leeuwarden Binnen het studiegebied rondom Vliegbasis Leeuwarden ervaarde 11,6 procent van de deelnemers (n=5.163) ernstige hinder en 2,5 procent ernstige slaapverstoring door het geluid van vliegverkeer. Dit betreft het hoogste percentage ernstige gehinderden van de studiegebieden rondom de Nederlandse luchthavens binnen dit onderzoek. Figuur 4.12 toont de BR-relatie tussen ernstige hinder van vliegtuiggeluid en blootstelling aan vliegtuiggeluid (in Lden) rondom Vliegbasis Leeuwarden.

De getoonde BR-relatie is gebaseerd op een logistisch regressiemodel met spline-functie. Dit model had de betere modelfit en week aanzienlijk af van de BR-relatief op basis van een regulier logistisch regressiemodel. In Tabel 4.18 staan de voorspellingen van het categorische model. De hinder neemt duidelijk toe bij een stijging in de blootstelling. Het toepassingsbereik van de BR- relatie voor ernstige hinder door vliegtuiggeluid rondom Vliegbasis Leeuwarden is 30-63 dB. De BR-relaties tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid uitgedrukt in de Kosteneenheid staan in Figuur 4.13. Tabel 4.19 laat de hinderschattingen op basis van categorische model zien. Ook hier is een duidelijke relatie zichtbaar tussen geluidbelasting en ernstige hinder. Binnen het studiegebied van Vliegbasis Leeuwarden was er weinig ernstige slaapverstoring (n=113) en ook een lage nachtelijk blootstelling aan vliegtuiggeluid, omdat er niet structureel in de nacht gevlogen wordt. Tabel 4.20 laat de uitkomsten zien van het categorische model. Pagina 63 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Figuur 4.12 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) in het studiegebied van Vliegbasis Leeuwarden. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een spline- blootstelling.

De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De verticale zwarte lijnen en punten geven de uitkomsten weer van de categorische BR-relatie. Ze vertegenwoordigen de kans op ernstige hinder (plus betrouwbaarheidsinterval) van de desbetreffende 5 dB-groep. De laagste en hoogste 5 dB-groep bevat ook alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling van de 5 dB-groep. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 5 dB-groep valt. De curve is slechts getoond over het toepassingsbereik (30-63 dB) van de BR-relatie. Tabel 4.18 Hinderschatting voor Vliegbasis Leeuwarden, op basis van categorisch model, blootstelling in Lden. Aandeel Blootstellingsgroep1 | Gemiddelde | Aantal | in blootstelling2 | populatie | Aantal | Schatting EH (%)3 | EH | Model (95% BI) < 35 dB | 30,2 | 947 | 19,6 | 21 | 1,7 (1,0 – 3,0) 35 - 40 dB | 37,6 | 978 | 20,2 | 39 | 3,6 (2,3 - 5,7) 40 - 45 dB | 42,8 | 1.580 | 32,7 | 119 | 8,0 (6,3 - 10,3) 45 - 50 dB | 46,9 | 656 | 13,6 | 97 | 13,0 (10,1 - 16,7) 50 - 55 dB | 52,3 | 352 | 7,3 | 122 | 33,9 (27,6 - 40,8) 55 - 60 dB | 56,7 | 218 | 4,5 | 100 | 46,3 (39,0 - 53,7) 60 - 65 dB | 63,2 | 42 | 0,9 | 24 | 54,9 (37,3 - 71,3) > 65 dB | 69,3 | 66 | 1,4 | 41 | 59,0 (45,0 - 71,7) 1.

| De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven dB-waarde. 2. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep 3. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval, Ke=Kosteneenheid. Pagina 64 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Figuur 4.13 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Kosteneenheid, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) in studiegebied van vliegbasis Leeuwarden. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De verticale zwarte lijnen en punten geven de uitkomsten weer van de categorische BR-relatie. Ze vertegenwoordigen de kans op ernstige hinder (plus betrouwbaarheidsinterval) van de desbetreffende 10 Ke-groep. De laagste en hoogste 10 Ke-groep bevat ook alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling van de 10 Ke-groep. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 10 Ke-groep valt. De curve is slechts getoond over het toepassingsbereik (-20-40 Ke) van de BR-relatie.

Tabel 4.19 Hinderschatting voor Vliegbasis Leeuwarden op basis van categorisch model, blootstelling in Kosteneenheid. Gemiddelde | Aandeel in blootstelling | populatie | Aantal | Schatting EH Blootstellingsgroep1 | Ke2 | Aantal | (%)3 | EH | Model (95% BI) < -10 Ke | -15,0 | 1.041 | 21,5 | 23 | 1,7 (1,0 – 3,0) -10 - 0 Ke | -4,3 | 1.691 | 34,9 | 75 | 4,2 (3,0 - 5,9) 0 - 10 Ke | 3,5 | 1.254 | 25,9 | 125 | 10,3 (8,2 - 12,8) 10 - 20 Ke | 15,3 | 398 | 8,2 | 117 | 27,3 (21,9 - 33,4) 20 - 30 Ke | 23,5 | 339 | 7,0 | 153 | 44,4 (38,6 - 50,4) > 30 Ke | 42,6 | 116 | 2,4 | 70 | 57,9 (47,3 - 67,8) 1. | De 10-Ke-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven Ke-waarde. 2. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Kosteneenheid. 3. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval, Ke=Kosteneenheid. Pagina 65 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Tabel 4.20 Slaapverstoringschatting voor Vliegbasis Leeuwarden, op basis van categorisch model.

Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep1 | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting ES Lnight2 | (%)3 | ES4 | Model (95% BI) < 5 dB | 2,5 | 2.132 | 46,9 | - | 0,7 (0,4 - 1,3) 5 - 10 dB | 7,4 | 1.020 | 22,4 | - | 2,6 (1,6 - 4,2) 10 - 15 dB | 12,5 | 521 | 11,5 | - | 2,1 (1,1 - 4,1) 15 - 20 dB | 17,4 | 490 | 10,8 | - | 3,7 (1,9 - 7,2) 20 - 25 dB | 21,8 | 311 | 6,8 | - | 6,3 (3,1 - 12,1) > 25 dB | 27,7 | 71 | 1,6 | - | 6,3 (1,9 - 18,8) 1. De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB-waarde. 2. De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lnight. 3. Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. 4. De aantallen waren te laag (<10) om van het CBS vrijgegeven te mogen worden. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. 4.3.4 | Vliegbasis Woensdrecht Binnen het studiegebied rondom Vliegbasis Woensdrecht ervaarde 1,5 procent van de deelnemers (n=3.346) ernstige hinder door het geluid van vliegverkeer. Op Vliegbasis Woensdrecht zijn geen nachtvluchten. Het was niet mogelijke om een BR-relatie af te leiden voor ernstige hinder. Tabel 4.21 geeft de voorspellingen van het categorische model weer. De schatting van ernstig hinder neemt toe bij een stijging in de blootstelling.

Het aantal ernstig gehinderden is niet weergegeven per blootstellingsgroep, omdat de aantallen te laag waren. Tabel 4.21 Hinderschatting voor Vliegbasis Woensdrecht, op basis van categorisch model, blootstelling in Lden. Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep1 | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting EH Lden2 | (%)3 | EH4 | Model (95% BI) < 25 dB | 27,5 | 1.922 | 53,1 | - | 0,8 (0,5 - 1,4) 30 - 35 dB | 32,7 | 721 | 19,9 | - | 1,4 (0,4 - 4,6) 35 - 40 dB | 37,8 | 752 | 20,8 | - | 1,1 (0,6 - 2) > 40 dB | 41,8 | 223 | 6,2 | - | 7,1 (4 - 12,2) 1. De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB-waarde. 2. De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lden. 3. Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. 4. De aantallen waren te laag (<10) om van het CBS vrijgegeven te mogen worden. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. 4.4 | Samengevoegde BR-relaties De voorgaande BR-relaties waren specifiek per luchthaven, of waren van een toepassing op een gecombineerd studiegebied van twee luchthavens (Maastricht en Geilenkirchen). Het was soms door kleine aantallen en/of te weinig spreiding niet altijd mogelijk om voor een specifieke luchthaven een BR-relatie af te leiden.

Daarom hebben we ook de gegevens van de verschillende luchthavens samengevoegd en op basis daarvan een BR-relatie opgesteld. Hierbij is Schiphol Airport is niet meegenomen, omdat: a) deze luchthaven qua geluidbelasting zeer afwijkt van de andere burgerluchthavens en: b) de geluidbelasting van Pagina 66 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 67 van 119 deze luchthaven met een ander rekenmodel (Doc29) is bepaald, dan de andere luchthavens. De volgende BR-relaties zijn afgeleid: 1) BR-relaties op basis van de gegevens van deelnemers die rondom Nederlandse burgerluchthavens zijn samengenomen, waarbij de geluidbelasting is berekend met NRM, namelijk: Rotterdam The Hague Airport, Groningen Airport Eelde, Vliegbasis Eindhoven, Maastricht/Geilenkirchen en Lelystad Airport. Vliegbasis Eindhoven wordt hier meegenomen als burgerluchthaven, maar formeel is dit een militaire vliegbasis met civiel medegebruik. Het aandeel civiel vliegverkeer is hier groot en daarom meer vergelijkbaar met de overige burgerluchthavens. Voor Maastricht/ Geilenkirchen is dezelfde afweging gemaakt. Hierbij is alleen gebruikgemaakt van geluidbelasting in Lden (ernstige hinder).

2) BR-relaties waarbij de gegevens van deelnemers die rondom alle militaire Nederlandse luchthavens zijn samengenomen, namelijk: Vliegbasis Gilze-Rijen, Maritiem Vliegkamp De Kooy, Vliegbasis Volkel, Vliegbasis Woensdrecht en Vliegbasis Leeuwarden. Op Maritiem Vliegkamp De Kooy is ook sprake van civiel medegebruik. 4.4.1 Burgerluchthavens Er zijn BR-relaties opgesteld op basis van alleen de deelnemers die binnen een studiegebied wonen van burgerluchthaven, exclusief Schiphol Airport (n = 113.447, percentage ernstige hinder = 3,9%). Hierbij wordt het studiegebied van Vliegbasis Eindhoven beschouwd als een burgerluchthaven. De BR-relatie wordt getoond in Figuur 4.14. Voor deze BR-relatie is de keuze gemaakt om een grotere range van geluidblootstellingen op te nemen als een vertegenwoordiging van burgerluchthavens met een relatief lage geluidbelasting (met name Lelystad Airport en Groningen Eelde Airport). De BR-relatie op basis van het logistische regressiemodel met spline-functie had de betere modelfit en komt beter overeen met de voorspellingen van het categorische model. Pas vanaf blootstellingen van >35 dB is er een toename te zien in hoeveelheid ernstige hinder. Het toepassingsbereik van deze BR- relatie is 15 dB tot 52 dB. Tabel 4.22 geeft de voorspellingen van ernstige hinder van het categorische model weer voor de burgerluchthavens in dit onderzoek.

Figuur 4.15 maakt een vergelijking tussen de BR-relaties tussen ernstige hinder en Lden van de afzonderlijke burgerluchthavens en de gecombineerde BR-relatie. De BR-relaties van de individuele luchthavens komen sterk overeen met de gecombineerde BR-relatie. Alleen de BR-relatie van Vliegbasis Eindhoven wijkt duidelijk af van de andere relaties bij een geluidblootstelling hoger dan 45 dB. Tabel 4.23 geeft de voorspellingen van het categorische model voor ernstige slaapverstoring weer voor de burgerluchthaven, exclusief Schiphol Airport in dit onderzoek. (n = 103.726, percentage ernstige slaapverstoring = 1,7%). Er kon geen BR-relatie worden opgesteld voor deze groep luchthavens, omdat er weinig nachtvluchten plaatsvonden, en er daardoor een zeer lage Lnight-geluidblootstelling was. Wel toont het categorisch model dat de meeste ernstige slaapverstoring plaatsvindt bij RIVM-rapport 2026-0054 de hoogste Lnight-geluidblootstelling. Ook is vanaf 25 dB Lnight pas een toename te zien in de het percentage slaapverstoring. Figuur 4.14 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) binnen de studiegebieden van Nederlandse burgerluchthavens, zonder Schiphol Airport. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling.

De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De verticale zwarte lijnen en punten geven de uitkomsten weer van de categorische BR-relatie. Ze vertegenwoordigen de kans op ernstige hinder (plus betrouwbaarheidsinterval) van de desbetreffende 5 dB-groep. De laagste en hoogste 5 dB-groep bevat ook alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling van de 5 dB-groep. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 5 dB-groep valt. De curve is slechts getoond over het toepassingsbereik (15-52 dB) van de BR-relatie. Tabel 4.22 Hinderschatting voor alle burgerluchthavens1, exclusief Schiphol Airport op basis van categorisch model. Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep2 | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting EH Lden3 | (%)4 | EH | Model (%) < 20 dB | 17,5 | 13.802 | 12,2 | 191 | 1,2 (0,9-1,6) 20 - 25 dB | 23,5 | 7.963 | 7 | 99 | 1,1 (0,8-1,5) 25 - 30 dB | 27,5 | 19.903 | 17,5 | 297 | 1,4 (1,2-1,6) 30 - 35 dB | 32,8 | 30.967 | 27,3 | 665 | 1,8 (1,6-1,9) 35 - 40 dB | 36,9 | 25.748 | 22,7 | 956 | 3,3 (2,9-3,7) 40 - 45 dB | 41,8 | 88.18 | 7,8 | 859 | 7,9 (7,1-8,8) 45 - 50 dB | 47,0 | 4.515 | 4 | 873 | 16,6 (15,3-18) >50 dB | 51,3 | 1.731 | 1,5 | 514 | 26,8 (24,4-29,4) 1. | Hierbij is Vliegbasis Eindhoven als een burgerluchthavens beschouwd. 2.

| De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB-waarde. 3. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lden. 4. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. Pagina 68 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Figuur 4.15 Blootstelling-responsrelaties (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) voor drie individuele luchthavens (doorgetrokken lijnen) en gecombineerde relatie van Nederlandse burgerluchthavens exclusief Schiphol Airport (onderbroken lijn). De gekleurde lijn geeft de BR-relatie van de verschillende civiele luchthavens. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De curves worden alleen getoond voor het toepassingsbereik van de BR-relatie. Voor de BR-relatie van het totale civiele vliegverkeer is er geen betrouwbaarheidsinterval getoond. Tabel 4.23 Slaapverstoringschatting voor alle burgerluchthavens1, exclusief Schiphol Airport, op basis van categorisch model.

Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep2 | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting ES Lnight3 | (%)4 | ES | Model (%) < 5 dB | 2,5 | 32.017 | 30,9 | 289 | 0,7 (0,6-0,9) 5 - 10 dB | 7,8 | 16.248 | 15,7 | 220 | 1,2 (1-1,4) 10 - 15 dB | 12,6 | 16.627 | 16 | 194 | 1,1 (0,9-1,3) 15 - 20 dB | 17,5 | 20.788 | 20 | 356 | 1,2 (1,1-1,4) 20 - 25 dB | 21,7 | 9.832 | 9,5 | 194 | 1,5 (1,2-2,0) 25 - 30 dB | 26,9 | 4.718 | 4,5 | 198 | 3,0 (2,5-3,5) 30 - 35 dB | 32,0 | 2.255 | 2,2 | 156 | 6,0 (4,8-7,4) 35 - 40 dB | 37,0 | 1.031 | 1,0 | 126 | 11,2 (9-13,9) >40 dB | 41,2 | 210 | 0,2 | 51 | 23,5 (17,3-31,0) 1. | Hierbij is Vliegbasis Eindhoven als een burgerluchthavens beschouwd. 2. | De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB- waarde. 3. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lden. 4. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. Pagina 69 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 70 van 119 4.4.2 Militaire luchthavens De BR-relatie voor ernstige hinder door vliegtuiggeluid op basis van de deelnemers binnen de studiegebieden van militaire luchthavens (n = 29.685, percentage ernstige hinder = 7,0%) is getoond in Figuur 4.16.

De gegevens van Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis Leeuwarden, Vliegbasis Volkel, Vliegbasis Woensdrecht en Maritiem Vliegkamp De Kooy zijn hierbij samengenomen. De studiegebieden van Vliegbasis Eindhoven en Geilenkirchen/Maastricht zijn niet meegenomen, omdat het grootste aandeel vliegbewegingen hier civiel vliegverkeer is. In de BR-relatie is duidelijk een hoger percentage ernstig gehinderden te zien als de geluidblootstelling hoger is. Tabel 4.24 geeft de ernstige hinder voorspellingen van het categorische model weer voor alle militaire luchthavens in dit onderzoek. Een vergelijking van de BR-relaties voor ernstige hinder van de afzonderlijke militaire luchthavens met de samengevoegde BR-relatie is getoond in Figuur 4.17. Hierbij wordt per luchthaven de BR-relatie getoond met de modelfit, zoals beschreven in de eerdere paragrafen. De BR-relaties wijken bij hogere geluidblootstelling relatief meer van elkaar af. Er is ook een totale BR- relatie afgeleid op basis van de Kosteneenheid. Deze wordt getoond in Figuur B2.1 in Bijlage 2. Tabel 4.25 geeft de voorspellingen van het categorische model voor ernstige slaapverstoring weer voor alle militaire luchthavens in dit onderzoek. Daarbij is vooral een stijging is te zien in de hoogste categorie (>30 dB Lnight).

Er is geen BR-relatie afgeleid voor ernstige slaapverstoring en Lnight voor de militaire luchthavens, omdat er niet structureel in de nacht gevlogen wordt. Figuur 4.16 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) binnen de studiegebieden van militaire luchthavens. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De verticale zwarte lijnen en punten geven de uitkomsten weer van de categorische BR-relatie. Ze vertegenwoordigen de kans op ernstige hinder (plus betrouwbaarheidsinterval) van de desbetreffende 5 dB-groep. De laagste en hoogste 5 dB-groep bevat ook alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling van de 5 dB-groep. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 5 dB-groep valt. De curve is slechts getoond over het toepassingsbereik (20-65 dB) van de BR-relatie.

RIVM-rapport 2026-0054 Tabel 4.24 Hinderschatting voor alle militaire luchthavens1, op basis van categorisch model Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep2 | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting EH Lden3 | (%)4 | EH | Model (%) < 25 dB | 22,5 | 3.168 | 10,7 | 70 | 1,8 (1,4-2,5) 25 - 30 dB | 27,1 | 3.081 | 10,4 | 40 | 0,9 (0,6-1,5) 30 - 35 dB | 32,8 | 5.561 | 18,7 | 106 | 1,7 (1,3-2,3) 35 - 40 dB | 37,4 | 7.556 | 25,5 | 268 | 3,0 (2,5-3,6) 40 - 45 dB | 42,5 | 5.319 | 17,9 | 388 | 7,4 (6,5-8,5) 45 - 50 dB | 47,4 | 2.657 | 9,0 | 355 | 12,7 (11,1-14,6) 50 - 55 dB | 51,8 | 1.365 | 4,6 | 343 | 23,1 (20,2-26,3) 55 - 60 dB | 57,0 | 678 | 2,3 | 319 | 42,2 (37,7-46,9) > 60 dB | 64,0 | 300 | 1,0 | 175 | 56,5 (49,0-63,7) 1. | Dit bevat de volgende luchthavens: Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis Leeuwarden, Vliegbasis Volkel, Vliegbasis Woensdrecht en Maritiem Vliegkamp De Kooy. 2. | De 5-dB-blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB-waarde. 3. | De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lden. 4. | Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: EH = Ernstige hinder, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval.

Figuur 4.17 Blootstelling-responsrelaties (BR-relaties) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) voor drie individuele studiegebieden van militaire luchthavens (doorgetrokken lijnen) en gecombineerde relatie van alle militaire Nederlandse luchthavens (gestreepte lijn). De gekleurde lijnen geven de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. Voor de gecombineerde relatie is er geen betrouwbaarheidsinterval getoond. Pagina 71 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Tabel 4.25 Slaapverstoringschatting voor alle militaire luchthavens*, op basis van categorisch model. Gemiddelde | Aandeel in Blootstellingsgroep | blootstelling | Aantal | populatie | Aantal | Schatting ES Lnight | (%) | ES | Model (%) < 5 dB | < 5 | 4.591 | 19,0 | 33 | 0,6 (0,4-0,9) 5 - 10 dB | 8,0 | 4.702 | 19,4 | 73 | 1,5 (1,1-2,1) 10 - 15 dB | 13,0 | 6.461 | 26,7 | 58 | 1,0 (0,7-1,4) 15 - 20 dB | 17,1 | 4.727 | 19,5 | 98 | 2,1 (1,5-2,8) 20 - 25 dB | 22,2 | 2.432 | 10,1 | 76 | 3,5 (2,4-5,1) 25 - 30 dB | 26,8 | 990 | 4,1 | 43 | 3,2 (1,8-5,7) > 30 dB | 31,7 | 277 | 1,1 | 35 | 10,6 (6,9-16,0) 1.

Dit bevat de volgende luchthavens: Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis Leeuwarden, Vliegbasis Volkel, Vliegbasis Woensdrecht en Maritiem Vliegkamp De Kooy. 2. De 5-dB blootstellingsgroep, de laagste en hoogste groep, bevat alle deelnemers met een respectievelijk lagere of hogere blootstelling dan de aangegeven 5 dB-waarde. 3. De gemiddelde blootstelling van alle deelnemers binnen de groep, uitgedrukt in Lnight. 4. Het procentuele aandeel van de groep aan de totale studiepopulatie. Afkortingen: ES = Ernstige slaapverstoring, 95%BI: 95%-betrouwbaarheidsinterval. 4.5 | Vergelijking BR-relatie 2024 met BR-relatie GES 2002 Schiphol Airport 4.5.1 | Schiphol Airport De GES 2002 BR-relatie (Breugelmans et al., 2005) voor Schiphol Airport is vergeleken met de nieuw opgestelde BR-relaties in dit rapport voor de burgerluchthavens. Hier wordt de vergelijking alleen gemaakt met de BR-relatie op basis van het logistische regressiemodel met een continue blootstelling zonder spline-functie. Dit omdat de GES 2002- relatie destijds gebaseerd was op hetzelfde type model. Voor de vergelijking met Schiphol Airport is een aangepaste versie van de GES 2002 BR-relatie gebruikt, omdat deze destijds gebruikmaakte van Lden- waarden, die gebaseerd zijn op het NRM en niet op het Doc29-model (Heblij en Derei, 2019).

De BR-relatie van Schiphol Airport in 2024 heeft een ander verloop dan de 2002 BR-relatie, zoals te zien is in Figuur 4.18. Bij Lden-waarden van < 50 dB voorspelt de 2024- minder ernstige hinder dan de 2002-curve. Maar bij blootstellingen hoger dan 50 dB wordt er juist meer ernstige hinder voorspeld. Pagina 72 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 73 van 119 Figuur 4.18 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met het Doc29-rekenmodel) rondom Schiphol Airport. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De gestreepte lijn geeft de GES 2002 Schiphol- curve weer, omgerekend naar de Doc29-methodiek. De getoonde BR-relatie van 2024 is op basis van het logistisch regressiemodel zonder spline-functie. De Y-as is bewust geschaald tot 60 procent om het verschil tussen beide curves meer inzichtelijk te maken. 4.5.2 Overige burgerluchthavens Figuur 4.19 vergelijkt de GES 2002 Schiphol Airport BR-relatie ook met de BR-relaties met de overige burgerluchthavens van nationaal belang en ook met Vliegbasis Eindhoven. De nieuwe BR-relaties van Vliegbasis Eindhoven en Rotterdam The Hague Airport zijn bijna identiek aan het verloop van de GES 2002 BR-relatie.

De betrouwbaarheidsintervallen van de nieuwe BR-relaties overlappen met de GES 2002-relatie. De curve van de gecombineerde BR-relatie van Maastricht en Geilenkirchen ligt wel hoger dan de GES 2002 BR-relatie.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 74 van 119 Figuur 4.19 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) rondom Rotterdam The Hague Airport, Vliegbasis Eindhoven en Maastricht Aachen Airport/Geilenkirchen. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De Y-as is bewust geschaald tot 60 procent om het verschil tussen beide curves meer inzichtelijk te maken. 4.5.3 Slaapverstoring De nieuw opgestelde BR-relaties voor ernstige slaapverstoring zijn vergeleken met de GES 2002 BR-relatie (Breugelmans et al., 2005) voor Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport. Hier wordt opnieuw de vergelijking alleen gemaakt met het logistische regressiemodel met een continue blootstelling zonder spline-functie. Dit omdat de GES 2002-relatie destijds ook op basis van eenzelfde type model is opgesteld. Voor de vergelijking met Schiphol Airport is een aangepaste versie van de GES 2002 BR-relatie gebruikt, omdat deze destijds gebruikmaakte van Lnight-waarden die gebaseerd zijn op het NRM en niet op het Doc29-model (Heblij en Derei, 2019).

De BR-relatie van Schiphol Airport 2024 ligt voor een groot deel boven de 2002 BR-relatie, zoals te zien is in Figuur 4.20. Figuur 4.21 toont dat de BR-relatie van Rotterdam The Hague Airport 2024 boven de GES

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 75 van 119 BR-relatie ligt. Op basis van de BR-relaties uit 2024 is er dus meer slaapverstoring te verwachten bij een gelijke Lnight-geluidbelasting ten opzichte van de GES BR-relatie uit 2002. Figuur 4.20 Blootstelling-responsrelaties (BR-relaties) tussen ernstige slaapverstoring en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Doc29- rekenmodel) rondom Schiphol Airport). De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De gestreepte lijn geeft de GES 2002 Schiphol curve weer, omgerekend naar de Doc29-methodiek. De Y-as is bewust geschaald tot 50 procent om het verschil tussen beide curves meer inzichtelijk te maken. Figuur 4.21 Blootstelling-responsrelaties (BR-relaties) tussen ernstige slaapverstoring en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlandse Rekenmodel (NRM)) rondom Rotterdam The Hague Airport. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op een model met een continue blootstelling. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De gestreepte lijn geeft de GES 2002 Schiphol curve weer. De Y-as is bewust geschaald tot 50 procent om het verschil tussen beide curves meer inzichtelijk te maken.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 76 van 119 4.6 Vergelijking BR-relatie 2024 met BR-relatie 2020 Op basis van de GMVO 2020 zijn destijds ook BR-relaties opgesteld tussen ernstige hinder/slaapverstoring en vliegtuiggeluid (Van Poll et al., 2023). Door het uitbreken van de coronapandemie in Nederland betrof dit een afwijkend jaar, waarin er van meerdere, vooral civiele, luchthavens aanzienlijk minder werd gevlogen. Tegelijkertijd waren veel mensen relatief meer thuis. Op basis van de GMVO 2024 ervaart 3,4 procent van de Nederlandse volwassen bevolking ernstige hinder van vliegtuiggeluid. Bij de GMVO 2020 was dit 3,7 procent van de bevolking. De verschillen tussen de landelijke percentages van ernstige slaapverstoring zijn kleiner: 1,5 procent in 2024 en 1,6 procent in 2020. Dit had mogelijk een effect op het verloop van de BR-relaties uit 2020. Waar dit mogelijk was zijn voor luchthavens de BR-relaties uit 2024 en 2020 met elkaar vergeleken. Het verschil tussen de BR-relatie op basis van een logistisch regressiemodel met en zonder spline-functie was voor Schiphol Airport in 2020 aanzienlijk (Van Poll et al., 2023). In 2024 waren de verschillen tussen de twee BR-relaties echter minimaal.

Hierdoor verschilt het voor de vergelijking tussen de BR-relaties uit 2020 en 2024 sterk of er gekeken wordt naar de relaties op basis van een logistisch regressiemodel met of zonder een spline-functie. Daarom wordt voor Schiphol Airport de vergelijking gemaakt op basis van zowel de BR- relaties met en zonder spline-functie. Voor de overige luchthavens wordt voor beide jaren slechts de vergelijking gemaakt op basis van de BR- relatiemethodiek zoals in deze rapportage (logistische regressie voor Rotterdam The Hague Airport, logistische regressie met spline voor Vliegbasis Volkel). Verder is bij Schiphol Airport uitgegaan van de BR- relatie, gebaseerd op Lden-waarden berekend via het Doc29-model. Figuur 4.22 toont de vergelijking van de BR-relatie van Schiphol Airport uit 2020 en 2024 (waarbij de geluidbelasting in beide gevallen is berekend met Doc29) op basis van een logistisch regressiemodel met en zonder spline-functie. Hierbij is voor 2020 gebruik gemaakt van de BR- relatie gebaseerd op Doc29 om tot een betere vergelijking te komen. De originele rapportage over de BR-relatie uit 2020 toont met name de BR- relaties gebaseerd op NRM, en destijds is de BR-relatie voor Schiphol Airport met Doc29 en een spline-functie niet getoond (Van Poll et al., 2023). Zoals verwacht, zijn er hier duidelijke verschillen te zien tussen 2020 en 2024.

Bij de vergelijking op BR-relaties gebaseerd logistisch regressiemodellen zonder spline, ligt de 2024 BR-relatie onder de 2020 BR-relatie. Bij de BR-relaties gebaseerd op de logistisch regressiemodellen met spline, ligt de 2024 BR-relatie boven de 2020 BR-relatie. De BR-relatie uit 2024 ligt voor Rotterdam The Hague Airport onder de BR-relatie uit 2020 (Figuur 4.23). Dit betekent dat er bij een gelijke geluidblootstelling, meer ernstige hinder wordt verwacht op basis van de 2020 BR-relatie, dan bij gebruik van de 2020 BR-relatie. De BR-relatie 2024 van Vliegbasis Volkel ligt boven de BR-relatie van 2020. De verschillen tussen de BR-relaties zijn hier wel minder groot dan bij Schiphol Airport. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 77 van 119 Figuur B2.2 in Bijlage 2 toont de overige vergelijkingen voor de BR- relaties van het gecombineerde studiegebied van Maastricht en Geilenkirchen, Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis Leeuwarden en Vliegbasis Leeuwarden. Hierin is te zien dat voor Maastricht/Geilenkirchen en Vliegbasis Gilze-Rijen de 2024 BR-relatie onder de BR-relatie uit 2020 ligt. Voor Vliegbasis Eindhoven was dit slechts gedeeltelijk het geval. De BR-relaties van Vliegbasis Leeuwarden op basis van 2020 en 2024 waren zeer gelijk aan elkaar.

Figuur 4.24 toont de BR-relaties voor ernstige slaapverstoring uit 2024 en 2020 in dezelfde figuur voor Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport. De BR-relatie van Schiphol Airport uit 2024 ligt voor een groot deel gelijk aan de BR-relatie van 2020. Bij blootstellingen van >35 dB Lnight voorspelt de BR-relatie uit 2020 meer ernstige slaapverstoring. Kanttekening hierbij is dat de BR-relatie uit 2020 berekend is met NRM, terwijl de BR-relatie in 2024 met Doc29 is berekend. De BR-relatie voor Rotterdam The Hague Airport uit 2024 ligt zeer gelijk aan de BR-relatie van 2020. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 78 van 119 Figuur 4.22 Vergelijking blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Doc29) rondom Schiphol Airport, voor 2020 en 2024. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op gegevens uit 2024. De gestreepte lijn toont de BR-relatie op basis van de gegevens uit 2020. De bovenste grafiek geeft een vergelijking op basis van logistische regressiemodellen. De onderste grafiek geeft een vergelijking op basis van logistische regressiemodellen met een spline-functie.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 79 van 119 Figuur 4.23 Vergelijking blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Nederlands Rekenmodel (NRM)) rondom Rotterdam The Hague Airport en Vliegbasis Volkel, voor 2020 en 2024. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op gegevens uit 2024 en de gestreepte lijn de BR-relatie op basis van de gegevens uit 2020.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 80 van 119 Figuur 4.24 Vergelijking Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige slaapverstoring en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lnight, berekend met NRM) (Rotterdam The Hague Airport en Schiphol Airport 2020) of Doc29 (Schiphol Airport in 2024)) rondom Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport voor 2020 en 2024. De gekleurde lijn geeft de BR-relatie weer, gebaseerd op gegevens uit 2024. De gestreepte lijn geeft de BR-relatie weer op basis van de gegevens uit 2020. De Y-as is bewust geschaald tot 50 procent om het verschil tussen beide curves meer inzichtelijk te maken.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 81 van 119 5 Gevoeligheidsanalyses Dit hoofdstuk toont de resultaten van enkele gevoeligheidsanalyses die zijn uitgevoerd als onderdeel van de studie. Dit zijn extra analyses die zijn toegevoegd om een duiding te geven aan de uitkomsten en om de mogelijke gevolgen van keuzes binnen de onderzoeksopzet (zoals het gebruik van populatie-weging en afkapwaarden voor ondergrens) in kaart te brengen. De resultaten worden ook bediscussieerd. 5.1 Impact afbakening studiegebied Schiphol Airport 2024 Binnen de studie wordt gebruikgemaakt van jaargemiddelde geluidblootstellingwaarden op basis van rekenmodellen. Het gebruik van gemodelleerde geluidwaarden roept vaak de vraag op tot welke waarde deze berekeningen nog betrouwbaar, dan wel hoorbaar zijn. In de bestaande rekenmodellen is er momenteel geen specifieke drempelwaarde beschikbaar om een duidelijke en harde ondergrens te stellen voor betrouwbare Lden- of Lnight-waarden. Er wordt wel van uitgegaan dat hogere waarden nauwkeuriger zijn. dan lage waarden. Dat pleit ervoor om studies te beperken tot gebieden met hoge geluidwaarden. Desondanks is het ook mogelijk dat er ook in gebieden met relatief lage geluidbelasting, alsnog hinder optreedt. Inwoners van deze gebieden zouden dan al op voorhand direct buiten de analyses vallen.

Hiermee rekening houdend heeft het RIVM in het opstellen van de BR- relaties een grens voor inclusie in de studie gehanteerd (waar mogelijk, zie paragraaf 2.1.3) van een gemiddelde gemeenteblootstelling van 25 dB Lden. Dit was een op basis van vorige studies en inzichten gekozen waarde, maar dit roept wel de vraag op of deze drempelwaarde een effect heeft op het verloop van de BR-relaties. Om dit te bepalen, zijn er dus extra analyses uitgevoerd. Het doel van deze gevoeligheidsanalyses was het inschatten van het effect van de grootte van het studiegebied van Schiphol Airport op de afgeleide BR- relatie. Er is gekozen om dit specifiek te doen voor Schiphol Airport, omdat dit het studiegebied betreft met zowel het hoogste aantal deelnemers, als de hoogste geluidblootstellingen. Hierbij werd er gewerkt met verschillende afbakeningen van het op de gemiddelde Lden- blootstelling gebaseerde studiegebied per gemeente. In totaal zijn er drie extra BR-relaties opgesteld, steeds met een kleiner aantal deelnemende gemeenten, en daardoor een relatief hogere Lden- blootstelling en ook meer ernstige hinder in de studiepopulatie (Tabel 5.1). In Figuur 5.1 zijn deze BR-relaties, samen met de volledige BR- relatie, weergegeven. Hierbij is gebruikgemaakt van een logistisch regressiemodel zonder spline-functie.

RIVM-rapport 2026-0054 Tabel 5.1 Overzicht studiepopulatie gevoeligheidsanalyse afbakening studiegebied Schiphol Airport voor BR-relatie ernstige hinder. Afbakening Schiphol | Aantal | N deelnemers | N ernstige Airport | gemeenten | hinder (%) Originele studiegebied | 65 | 99.000 | 9.410 (9,5) Lden ≥35 dB1 | 55 | 81.400 | 9.030 (11,1) Lden ≥40 dB | 37 | 60.276 | 8.108 (13,5) Lden ≥45 dB | 12 | 17.949 | 4.029 (22,4) 1. | Gebaseerd op mediaan blootstelling aan Lden van alle deelnemers van Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen binnen gemeente. Figuur 5.1 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Doc29) binnen de gevoeligheidsanalyse voor Schiphol Airport. De blauwe lijn geeft de BR-relatie weer op basis van het volledige studiegebied van Schiphol Airport. De rode lijn toont een BR-relatie waarin alleen gemeentes met een mediaan-blootstelling boven de afkapwaarde (boven = ≥40 dB; onder = ≥ 45 dB) zijn opgenomen. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 5 dB-groep valt op basis van de gehele populatie van het studiegebied.

Pagina 82 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 De curve van de op het afgebakende studiegebied van ≥35 dB gebaseerde BR-relatie was vrijwel identiek aan de BR-relatie van het gehele studiegebied van Schiphol Airport (resultaten niet getoond). Bij een afbakeningsgrens van ≥40 dB wijkt de BR-relatie wel af van de reguliere BR-relatie bij Lden-waardes vanaf ≥52 dB. De curve van de 40 dB BR-relatie voorspelt hier namelijk meer ernstige hinder dan de originele curve, maar de betrouwbaarheidsintervallen van twee BR- relaties overlappen elkaar volledig. Daardoor zullen er geen significante verschillen zijn tussen de percentages voorspelde ernstige hinder op basis van deze twee BR-relaties. Wel zijn er significante verschillen tussen de op een studiegebied met 45 dB als afkapwaarde gebaseerde BR-relaties en de BR-relatie die zijn gebaseerd op het volledige studiegebied. Bij Lden-waardes tussen de 40 en 54 dB wijken de betrouwbaarheidsintervallen van de BR-relaties namelijk van elkaar af, waardoor er daadwerkelijk andere percentages worden voorspeld door de twee BR-relaties. Dit verschil is echter wel beperkt. Ter illustratie, bij een blootstelling van 50 dB verwacht de BR- relatie die gebaseerd is op het volledige studiegebied 19,1 procent ernstige hinder. De BR-relatie die gebaseerd is op alleen gemeenten met ≥45 dB verwacht 21,3 procent.

Het effect van de verschillende afkapwaarden op de BR-relatie is ook onderzocht met logistische regressiemodellen met een spline-functie. Ook bij deze methode werd alleen een verschil met de volledige BR- relatie gezien bij de BR-relatie op basis van de ≥45 dB afkapwaarde. Bij Lden-waardes tussen de 40 en 45 dB was er een significant verschil tussen de curves, waarbij de ≥45 dB-curve meer ernstige hinder voorspelde dan de volledige BR-relatiecurve (bij 42 dB: 9,9% versus 5,0% ernstige hinder). Bij hogere waardes lopen de twee curves vrijwel parallel aan elkaar en voorspellen ze dezelfde mate van ernstige hinder (resultaten niet getoond). Verder is er ook een vergelijkbare analyse gedaan waarbij is gekeken naar ernstige slaapverstoring en Lnight-blootstelling rondom Schiphol Airport. Hiervoor zijn er verschillende afkapwaarden gebruikt voor inclusie binnen de studiepopulatie (Tabel 5.2). Net als bij de Lden, was er geen verschil tussen de BR-relatie op basis van het volledige studiegebied en het studiegebied met de laagste afkapwaarde (≥ 25dB Lnight). De overige BR-relaties worden getoond in Figuur 5.2. Tabel 5.2 Overzicht studiepopulatie gevoeligheidsanalyse afbakening studiegebied Schiphol Airport voor BR-relatie ernstige slaapverstoring.

Afbakening Schiphol | Aantal | N deelnemers | N ernstige Airport | gemeenten | slaapverstoring (%) Originele studiegebied | 65 | 93.639 | 4.661 (5,0) Lnight ≥ 25dB1 | 50 | 74.380 | 4.490 (6,0) Lnight ≥ 30dB1 | 22 | 32.596 | 3.092 (9,5) Lnight ≥ 35dB1 | 7 | 10.788 | 1.721 (16,0) 1. Gebaseerd op mediaan blootstelling aan Lnight van alle deelnemers Gezondheidsmonitor binnen gemeente. Pagina 83 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 84 van 119 Figuur 5.2 Blootstelling-responsrelatie (BR-relatie) tussen ernstige slaapverstoring en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lnight) binnen de gevoeligheidsanalyse voor Schiphol Airport. De rode lijn geeft de BR-relatie weer op basis van het volledige studiegebied van Schiphol Airport en de paarse lijn toont een BR-relatie waarin alleen gemeentes met een mediaan- blootstelling boven de afkapwaarde (boven = ≥30 dB; onder = ≥ 35 dB) zijn opgenomen. De gekleurde vlakken rondom de lijn vertegenwoordigen het betrouwbaarheidsinterval van de curve. De grijze vlakken geven weer welke percentage van de totale studiepopulatie binnen welke 5 dB-groep valt op basis van de gehele populatie van het studiegebied. De BR-relatie op basis van het studiegebied met de 30 dB-afkapwaarde wijkt af van de volledige BR-relatie bij blootstellingen tussen de 20 en 38 dB, waarbij de BR-relatie gebaseerd op de afkapwaarde meer ernstige slaapverstoring voorspelt.

Ter illustratie, bij een blootstelling van 35 dB Lnight voorspelt de originele BR-relatie 6,3 procent ernstige slaapverstoring en de BR-relatie op basis van de 30 dB afkapwaarde 7,4 procent ernstige slaapverstoring. Ondanks dat dit relatief kleine verschillen zijn, heeft dit wel impact op een groot deel van de studiepopulatie. Daardoor worden er dus wel aanzienlijk meer ernstig slaapverstoorden voorspeld op basis van de andere BR-relatie. Het effect van de afkapwaarde is nog groter bij 35 dB, waarbij de BR- relatie een hogere curve heeft dan de reguliere BR-relatie bij Lnight- waardes tot 42 dB. De twee curves liggen hier nog verder uit elkaar. Zo is volgens de BR-relatie op basis van de afkapwaarde bij 35 dB 9,0

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 85 van 119 procent ernstige slaapverstoring te verwachten, tegenover 6,3 procent bij de reguliere curve. Het gebruik van afkapwaardes, waardoor het studiegebied kleiner wordt maar de relatieve blootstelling en mate van ernstige hinder/slaapverstoring groter, heeft dus effect op het verloop van de BR-relaties. De significante effecten beperken zich echter wel tot de lager blootgestelde binnen de populatie. De BR-relaties op basis van de afkapwaarden voorspellen meer ernstige hinder/slaapverstoring in deze populatie. Het gebruik van de afkapwaardes heeft een sterker effect op de BR-relaties voor Lnight/slaapverstoring, dan op de relaties voor Lden/hinder. Oftewel, de gevoeligheidsanalyses laten zien dat het gebruik van een andere afkap/inclusiewaarden voor de geluidbelasting van invloed kan zijn op het verloop van de BR-relaties. Hierbij zijn er wel pas statistisch significante verschillen te zien op basis van de strengste afkapwaarden (45 dB Lden, 35 dB Lnight). Deze BR-relaties voorspellen bij gelijke blootstelling, meer hinder en slaapverstoring, dan de BR-relatie met de standaard inclusiecriteria. Het is wel de discussie of dit verschil opweegt tegenover de hoeveelheid deelnemers (en gehinderden) die buiten de analyse worden gelaten wanneer de strengere afkapwaarden worden toegepast.

Voor de Lden was er pas sprake van een significant verschil met de totale curve wanneer 45 dB als een afkapwaarde werd gebruikt. En de verschillen in percentage voorspelde ernstige hinder waren beperkt. Tegelijkertijd is een aanzienlijke grote groep ernstig gehinderden (bijna 4.000) die in gemeenten wonen, die buiten de 45 dB-afkapwaarde vallen. 5.2 Impact populatie-weging BR-relaties Bij het opstellen van de BR-relaties is binnen dit rapport gebruikgemaakt van een populatie-wegingsfactor. Dit omdat de GMVO-deelnemers geen volledig correcte afspiegeling zijn van de gehele Nederlandse populatie. Door de wegingsfactor toe te passen, is de BR-relatie een betere representatie van de gehele populatie binnen de betreffende gemeenten. Deze wegingsfactor is ook gebruikt in de voorgaande BR- relaties die voor vliegtuiggeluid in Nederland zijn opgesteld. Tegelijkertijd zijn er ook nadelen aan het gebruik van wegingsfactoren. Door het toepassen van de weging komen de uitkomsten verder af te staan van de daadwerkelijk waargenomen gegevens uit de vragenlijst. De extra bewerking van het toepassen van de wegingsfactor zorgt ook voor meer complexiteit, wat de begrijpelijkheid van de relatie vermindert en de interpretatie en communicatie van de uitkomsten ook weer moeilijker maakt (Brink et al., 2025).

Om de impact van het gebruik van populatie-weging te onderzoeken, zijn er voor de luchthavens Schiphol Airport, Rotterdam The Hague Airport en Vliegbasis Volkel BR-relaties opgesteld, waarbij geen wegingsfactor is toegepast. Deze zijn vervolgens vergeleken met de eerder besproken BR-relaties, waarbij wel gewogen is voor populatie. Hierbij is gebruikgemaakt van logistische regressiemodellen zonder een spline-functie om tot een betere vergelijking te komen. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 86 van 119 De uitkomsten van de drie verschillende luchthavens laten een consistent beeld zijn: De populatie-gewogen BR-relatie ligt over vrijwel het hele verloop van de Lden-blootstelling onder de BR-relatie zonder de populatie-weging. Bij een gelijke blootstelling is er dus meer hinder te verwachten op basis van ongewogen curve. Het verschil tussen de gewogen en ongewogen BR-relatie is het grootste bij Schiphol Airport. De verschillen tussen de relaties zijn voor een groot deel te verklaren door het effect van het ophogen van de steekproef en de oververtegenwoordiging van bepaalde groepen inwoners binnen de steekproef. Bij een gelijke blootstelling en een hoger aantal gehinderden, komt een BR-relatie namelijk hoger te liggen.

Binnen de steekproef zijn er door de deelnemende GGD’en extra steekproeven uitgezet in wijken/gemeentes met een hoge geluidbelasting of waar signalen waren van geluidoverlast van vliegverkeer (n = 4.900 rondom Schiphol Airport; n = 3.000 rondom Rotterdam The Hague Airport; n = 3.000 rondom Vliegbasis Volkel) (zie Tabel B2.1). Dit is gedaan om voldoende deelnemers te hebben in gebieden met een hogere geluidbelasting. Naar verwachting zal dit geresulteerd hebben in meer deelnemers met een hoge geluidbelasting, en daardoor meer ernstige hinder, binnen de totale studiepopulatie van de luchthavens. Daarnaast wordt de steekproef relatief vaker ingevuld door bepaalde leeftijdsgroepen. Aangezien andere factoren (zoals demografische, situationele, persoonlijke) van invloed kunnen zijn op het ervaren van hinder, is er een ander percentage hinder te verwachten wanneer je kijkt naar puur het aantal deelnemers of het populatie- gewogen aantal deelnemers. Ter illustratie, het absolute percentage (zonder weging) van het aantal deelnemers met ernstige hinder in het studiegebied van Schiphol is 9,5 procent, maar het populatie-gewogen percentage van ernstige hinder is 6,8 procent. Voor Rotterdam The Hague Airport is hetzelfde patroon te zien (3,6% ernstige hinder zonder weging, 3,1% met weging), net als voor Vliegbasis Volkel (9,8% ernstige hinder zonder weging, 7,3% met weging).

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 87 van 119 Figuur 5.3 Vergelijking ongewogen en gewogen Blootstelling-responsrelatie (BR- relatie) tussen ernstige hinder en blootstelling aan vliegtuiggeluid (Lden, berekend met Doc29 of Nederlands Rekenmodel (NRM)) rondom Schiphol Airport, Rotterdam The Hague Airport en Vliegbasis Volkel. De blauwe lijn geeft de BR-relatie weer op basis van het ongewogen BR-relatie. De groene lijn toont een BR-relatie met populatieweging (gewogen). Rekenmodel Schiphol is Doc29. Rekenmodel Rotterdam en Volkel is NRM.

RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 88 van 119 RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 89 van 119 6 Discussie Dit rapport onderzocht de relatie tussen blootstelling aan vliegtuiggeluid en het effect op hinder en slaapverstoring voor verschillende burgerluchthavens en militaire luchthavens in Nederland. De blootstelling aan vliegtuiggeluid werd gemodelleerd door het NLR voor het jaar 2024. Hinder en slaapverstoring zijn onderzocht met behulp van de GMVO 2024. Er zijn verschillende BR-relaties opgesteld tussen ernstige hinder, ernstige slaapverstoring en drie verschillende indicatoren van blootstelling aan (nachtelijk) vliegtuiggeluid (L den, Lnight en Kosteneenheid) rondom burgerluchthavens en militaire luchthavens in Nederland. De onderstaande paragrafen bespreken de belangrijkste uitkomsten en de sterke en zwakke onderzoekspunten. Het percentage ernstig gehinderden door geluid van vliegverkeer verschilt per studiegebied van de luchthavens. Het hoogste percentage ernstige hinder wordt gerapporteerd rond het studiegebied van Vliegbasis Leeuwarden (11,6%), gevolgd door Vliegbasis Volkel (9,8%) en Schiphol Airport (9,5%). Maritiem Vliegkamp De Kooy heeft het laagste percentage ernstig gehinderden (1,1%). Het percentage ernstige slaapverstoorden is het hoogst in het studiegebied van Schiphol Airport (5,0%). 6.1 Beantwoording van de onderzoeksvragen Deze paragraaf beantwoordt de onderzoeksvragen.

1. Wat is de BR-relatie voor geluid van vliegverkeer en ernstige hinder/ernstige slaapverstoring voor Nederlandse burgerluchthavens en militaire luchthavens? Tabel 6.1 geeft aan voor welke luchthavens er BR-relaties zijn afgeleid op basis van in 2024 verzamelde gegevens. Dit betreft zowel BR-relaties van individuele luchthavens als van verschillende luchthavens gecombineerd. Hieronder beschrijven we de resultaten voor hinder en slaapverstoring verder. RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 90 van 119 Tabel 6.1 Overzicht BR-relaties afgeleid op basis van gegevens van 2024 data Luchthavens EH & Lden EH & Ke ES & Lnight Individuele BR-relaties Schiphol Airport x n.v.t. x Rotterdam The Hague Airport x n.v.t. x Groningen Airport Eelde - n.v.t. - Lelystad Airport - n.v.t. - Maastricht & Geilenkirchen x n.v.t. - Vliegbasis Eindhoven x x - Vliegbasis Gilze-Rijen x x - Vliegbasis Volkel x x - Vliegbasis Leeuwarden x x - Vliegbasis Woensdrecht - - - Vliegbasis De Kooy - - - Gecombineerde BR-relaties Burgerluchthavens exclusief Schiphol Airport x n.v.t. - Militaire luchthavens x x - EH=ernstige hinder, ES=ernstige slaapverstoring, Ke=Kosteneenheid Hinder Voor de meeste luchthavens is het mogelijk om een BR-relatie op te stellen tussen ernstige hinder door geluid van vliegverkeer en de blootstelling aan vliegtuiggeluid, berekend in Lden, op basis van data die in 2024 waren verzameld.

De meeste BR-relaties laten zien dat het percentage ernstige hinder toeneemt, naarmate de geluidbelasting toeneemt. Voor alle luchthavens is te zien dat er bij hogere geluidbelasting meer onzekerheid is over het verwachte percentage ernstige gehinderden. De 95 procent-betrouwbaarheidsintervallen zijn hier breder, doordat hier minder mensen aan het onderzoek deelnamen. Voor de luchthavens Maritiem Vliegbasis De Kooy, Vliegbasis Woensdrecht, Lelystad Airport en Groningen Airport Eelde is het niet mogelijk om BR-relaties af te leiden tussen vliegtuiggeluid en ernstige hinder. De reden is een te lage geluidblootstelling (of te weinig variatie in de geluidblootstelling), en/of weinig deelnemers aan de GMVO rondom deze luchthavens. Omdat het niet mogelijk is om voor elke aparte luchthaven een BR-relatie af te leiden, hebben we ook een BR- relatie afgeleid voor alle burgerluchthavens (exclusief Schiphol Airport) en alle militaire luchthavens. Deze gecombineerde BR-relaties laten hetzelfde patroon zien als de luchthaven-specifieke BR-relaties: een hoger percentage ernstig gehinderden bij een hogere geluidbelasting. Net als in het vorige onderzoek (Van Poll et al., 2023) waar BR-relaties opgesteld zijn op basis van de 2020-data, zien we op basis van de GMVO 2024-data ook verschillen tussen de onderlinge luchthaven- specifieke BR-relaties (zie Figuur 4.15 en Figuur 4.17).

De verschillen tussen de verschillende luchthavens zijn wel minder groot dan in 2020. Voor de militaire luchthavens hebben we naast geluidblootstelling berekend in Lden ook gekeken naar BR-relaties met Kosteneenheid als RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 91 van 119 geluidmaat. Het is mogelijk om voor Vliegbasis Eindhoven, Vliegbasis Gilze-Rijen, Vliegbasis Volkel en Vliegbasis Leeuwarden een BR-relatie op te stellen tussen ernstige hinder en vliegtuiggeluid (gemeten in Kosteneenheid). Hierbij zien we ook dat hoe hoger de Kosteneenheid hoe hoger het percentage ernstige hinder is. Slaapverstoring De nachtelijke geluidbelasting en spreiding is rondom meerdere luchthavens te laag om BR-relaties af te leiden tussen ernstige slaapverstoring en nachtelijk vliegtuiggeluid (berekend in Lnight). Dit komt omdat op veel luchthavens geen of weinig nachtvluchten worden uitgevoerd. Voor de luchthavens Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport zijn BR-relaties afgeleid tussen nachtelijk vliegtuiggeluid en ernstige slaapverstoring. De BR-relatie voor Schiphol Airport en Rotterdam The Hague Airport laten een toename van het percentage ernstige slaapverstoring zien bij een hogere geluidbelasting. Net als bij ernstige hinder zien we meer onzekerheid (grotere betrouwbaarheidsintervallen) bij hogere nachtelijke geluidbelasting.

Bij Maastricht Aachen Airport/Geilenkirchen, Vliegbasis Eindhoven, Vliegbasis Leeuwarden, Vliegbasis Gilze-Rijen en Vliegbasis Volkel komt ook ernstige slaapverstoring voor, maar was geen BR-relatie af te leiden. Voor deze luchthavens zien we met name bij de hoogste blootstellingscategorie een toename in het percentage ernstige slaapverstoorden. 2. Hoe verhouden deze BR-relaties zich tot de BR-relatie voor de luchthaven Schiphol Airport uit 2002 (GES 2002)? We hebben de onderzoeksresultaten vergeleken met de BR-relatie uit 2002 voor Schiphol Airport (Breugelmans et al., 2005) en de BR-relaties uit 2020 voor verschillende civiele en militaire luchthavens (Van Poll et al., 2023). Vergelijking met 2002 BR-relatie De BR-relatie van Schiphol Airport 2024 verschilt van die van 2002: bij Lden-waarden onder de 50 dB voorspelt de BR-relatie uit 2024 minder ernstige hinder, terwijl bij waarden boven de 50 dB juist meer ernstige hinder wordt voorspeld dan de BR-relatie uit 2002. De nieuwe BR- relaties voor Vliegbasis Eindhoven en Rotterdam The Hague Airport lijken sterk op de BR-relatie GES 2002 Schiphol. De gecombineerde BR- relatie voor Maastricht en Geilenkirchen ligt iets hoger dan de BR-relatie uit 2002. De BR-relaties voor ernstige slaapverstoring liggen voor zowel Schiphol Airport als Rotterdam The Hague Airport boven de BR-relatie voor Schiphol uit 2002.

Bij dezelfde geluidbelasting voorspelt de BR-relatie uit 2024 dus meer ernstige slaapverstoring dan de 2002-relatie. Vergelijking met 2020 BR-relatie Bij de vergelijking met de 2020 BR-relaties blijkt dat de op een logistisch regressiemodel gebaseerde BR-relatie van Schiphol Airport uit 2024 onder de op een vergelijkbaar model gebaseerde BR-relatie ligt van Schiphol Airport uit 2020. Wanneer de BR-relaties vergeleken worden op basis van logistisch regressiemodel met een spline-functie, RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 92 van 119 dan ligt de BR-relatie uit 2024 boven die uit 2020. Dit komt doordat er in 2020 een aanzienlijk verschil zat tussen de BR-relaties die gebaseerd zijn op modellen met en zonder spline-functie, maar dit niet zo sterk het geval is bij de BR-relaties van Schiphol Airport in 2024. Voor het gecombineerde studiegebied van Maastricht en Geilenkirchen, Rotterdam The Hague Airport, Vliegbasis Gilze-Rijnen en Vliegbasis Eindhoven ligt de BR-relatie voor 2024 (grotendeels) onder de BR-relatie uit 2020. Voor Vliegbasis Leeuwarden was er amper verschil. En bij Vliegbasis Volkel ligt de BR-relatie uit 2024 boven de BR-relatie uit 2020. Voor ernstige slaapverstoring ligt de nieuwe BR-relatie voor Schiphol Airport bij een geluidsblootstelling hoger dan 35 dB L night onder de BR-relatie uit 2020.

Bij deze vergelijking moet wel de kanttekening geplaatst worden dat deze BR-relaties gebaseerd zijn op verschillende rekenmodellen om de Lnight mee vast te stellen (2020: NRM, 2024: Doc29 voor Schiphol Airport). Voor Rotterdam The Hague Airport ligt de BR-relatie uit 2024 zeer gelijk aan de BR-relatie van 2020. De BR-relaties uit 2024 wijken dus grotendeels af van de BR-relaties uit 2024, waarbij in de meeste gevallen en vooral bij de burgerluchthavens de BR-relatie uit 2024 onder die uit 2020 ligt. Daar wordt dan bij gelijke geluidblootstelling minder hinder verwacht op basis van de nieuwe BR- relatie. Veranderingen in BR-relaties Een veranderende BR-relatie zegt niet direct iets over een mogelijk toe- of afname van ernstige hinder in een studiegebied. Het verloop van een BR-relatie hangt namelijk van zowel de blootstelling als de mate van ernstige hinder af. Er zijn verschillende factoren die verschillen tussen de vergeleken BR-relaties (GES 2002, 2020 en 2024) voor vliegtuiggeluid kunnen verklaren. Bij de vergelijking met de BR-relaties GES 2002 moet rekening gehouden worden dat verschillen ook mogelijk door een andere onderzoeksopzet zijn te verklaren. Zo was het onderzoek in 2002 specifiek gericht op luchtvaart terwijl de GMVO dit niet specifiek benoemt. Ondanks dat de onderzoeksopzet grotendeels in 2020 hetzelfde was als in het huidige onderzoek, zijn er wel verschillen.

Voortschrijdend inzicht heeft geleid tot een andere afbakening van de studiegebieden in 2024, waarbij gemeenten worden geselecteerd op de gemiddelde Lden- blootstelling van alle woningen in de gemeente. Wanneer deze te laag is (25 dB), wordt de gemeente niet meegenomen in het studiegebied. Hierdoor zijn de studiegebieden kleiner geworden (Gilze-Rijen uitgezonderd), waardoor er relatief meer deelnemers zijn met een hogere blootstelling en daardoor ook (te verwachten) meer ernstige hinder. De GMVO is in 2020 door meer mensen ingevuld, dan in 2024. Het totale respons percentage lag in 2020 met 39,2 procent behoorlijk wat hoger dan het responspercentage uit 2024 (30,3%). In 2024 waren de vragen over hinder en slaapverstoring verplicht in zowel de volwassen- als ouderenvragenlijst. In 2020 was dit alleen het geval voor de volwassen-vragenlijst. Een aantal GGD’en heeft destijds de vraag niet gesteld in de ouderen-vragenlijst (zoals bij Vliegbasis Volkel). RIVM-rapport 2026-0054 Pagina 93 van 119 Helaas is er in de GMVO geen informatie beschikbaar over specifiek voor vliegtuiggeluid verklarende factoren (zoals houding, verwachtingen, angst en geluidgevoeligheid), waardoor geen verklaring is te geven voor verschillen met de BR-relaties uit 2020 en tussen de verschillende luchthavens in dit onderzoek.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://beekdaelen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/bf7b0332-8b43-4bd5-87f1-6868f2d3903b?agendaItemId=3487399e-2de9-42ae-87e2-2d410bc0da64