b_NL.IMRO.0888.TAMOPNeerbeekers-VA01_toelichting6b archeo
Tekst van het document
Rapport 12113.009 versie 2 20 Brunssum-Schinveld aardewerk, en kan in de Late-Middeleeuwen A gedateerd wor den (1120-1225 na Chr.; zie paragraaf 5.3 hieronder; zie bijlage 7). Spoor 3 lag iets verder naar het zuidoosten tegen de zuidwestelijke putwand van W erkput 1 aan, en kon als gevolg niet geheel in het vlak (Vlak 1) gedocumenteerd worden (zie fi guur 17). Een voorzich- tige schatting geeft aan dat Spoor 3 mogelijk een cirkelvormige vorm had en waarschijnlijk een d iame- ter van circa 130 centimeter. Het spoor kon langs de putwand vanaf het maa iveld gecoupeerd wor- den, had een diepte van circa 110 centimeter vanaf de onderzijde van de bou wvoor en een ovaal- rechthoekige vorm in de coupe (zie figuur 18). Duidelijk is dat het spoor direct start beneden de bouwvoor, door een pakket colluvium is gegraven, tot in de top van de C-horiz ont van de löss in-situ. Spoor 3 leek een enkele, enigszins heterogene vulling te hebben van licht bruinb eige tot grijze, zwak zandige leem, met (veel) houtskoolbrokjes en (verbrande) leembrokjes. De leembrokjes waren deels als laagjes binnen de vulling verspreid. Over de sporen in Werkput 1 kan geconcludeerd worden dat Spoor 1 en 2 zeker aan elkaar gerela- teerd zijn, waarbij Spoor 1 relatief gezien ouder is dan Spoor 2.
Spoor 3 li gt geïsoleerd van de andere sporen, maar lijkt op basis van het type vulling gerelateerd te kunnen worden aan Spoor 1 en 2. Al- leen uit de vulling van Spoor 2 konden drie aardewerkfragmenten uit de Late-Midd eleeuwen A ver- zameld worden. Aan de hand hiervan zouden mogelijk alle drie de kuilen i n deze periode gedateerd kunnen worden. Echter, vanwege het beperkt aantal aardewerkfragmenten en de hoge gr aad van fragmentatie dient rekening te worden gehouden met eventueel secundaire depositie do or inspoeling. Het aardewerk is daarnaast aan de bovenzijde van de vulling van Spoor 1 aangetroffen . Met de be- schikbare informatie kan alleen bepaald worden dat het kuilen zijn met een leemv ulling met houts- koolbrokjes en (verbrande) leembrokjes. Een preciezere interpretatie van de kuilen op basis van de onderzoeksresultaten is niet mogelijk. Wel is tot slot ook interessant te vermel den dat de vorming van het colluvium vóór de Late-Middeleeuwen A plaats moet hebben gevonden i n het geval dat Spoor 3 inderdaad uit deze periode dateert. Spoor 3 doorsnijdt immers het in Werkput 1 aanwezi ge pakket colluvium. In deze context is de zwakke bodemvorming in de top van het colluvi um (klei- inspoelingshorizont, Bw-horizont) ook beter verklaarbaar. Figuur 13 Overzichtsfoto van Spoor 1, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het zui dwesten)
Rapport 12113.009 versie 2 21 Figuur 14 Overzichtsfoto van coupe Spoor 1, Werkput 1 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 15 Overzichtsfoto van Spoor 2, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het noordwes ten)
Rapport 12113.009 versie 2 22 Figuur 16 Overzichtsfoto van coupe Spoor 2, Werkput 1 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 17 Overzichtsfoto van Spoor 3, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het zu idwesten)
Rapport 12113.009 versie 2 23 Figuur 18 Overzichtsfoto van coupe Spoor 3, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidwesten) In de noordelijk aangelegde proefsleuf (Werkput 2), en de twee uitbreidingen (W erkput 3 en 4), zijn 9 sporen gedocumenteerd (zie bijlage 4, 5 en 6; zie figuur 19 tot en met 29). In hoofdlijnen kunnen deze sporen omschreven worden als baksteen- en mergelfunderingen (vijf sporen ), uitbraaksleuven van funderingen (twee sporen), een puinconcentratie hoofdzakelijk bestaande uit baksteenfragmenten (afbraakpuin) (ØØn spoor) en een bassin (ØØn spoor). In onderstaande tabel (t abel II) worden de ken- merken voor ieder spoor weergegeven.
Tabel II. | Overzicht sporen Werkput 2, 3 en 4 Spoornummer | Werkput | Interpretatie | Materiaal | Kleur | Breedte fundering | Diepte funde- | Baksteenformaat | Mergelblokken | Morteltype | Verband (Vlak 1) | Datering | Relatie spoor | Vondstnummers | Opmerking (cm) | ring (cm) | (cm) | (formaat) (cm) 4 | 2 | Uitbraaksleuf | Baksteenfragmenten | Rood en | Late- | In verlengde van | 3 [glas] oranje | Nieuwe | Spoor 5 | 4 [nagel, ijzer] tijd 5 | 2 | Fundering | Mergel en baksteen | Mergel: geel | 56 | 46 | Hele bakstenen: | 38x27x23 | Mergelfundering: | Mergelfundering: | Late- | In verlengde van | 7 [baksteen] | De baksteenfun- Baksteen: | (2 mergellagen | 23,5x11x5,5 | 39x26x23 | bruine matig zandige | kop-strek | Nieuwe | Spoor 4; | dering van Spoor oranje en | hoog) | 24x11x6,5 | 40x30x23 | leemmortel [zacht] | tijd | Baksteen- en mergel- | 5 ligt aan de roodpaars | 24x11,5x6 | 41x25x23 | Baksteenfundering: | fundering Spoor 5 | zuidoostzijde in 25x12x6 | 42x29x23 | Baksteenfundering: | kop-kop | koud tegen elkaar | het verlengde van witte kalkmortel [hard] | de mergelfunde- ring van Spoor 5 6 | 2 en 4 | Puinconcentratie | Baksteenfragmenten, | Baksteen: | Late- | Koud tegen bak- kalkbrokken en grind | roodoranje | Nieuwe | steenfundering van tijd | Spoor 7 7 | 2 | Fundering | Baksteen | Rood en | 36 | 20 | Hele en halve | Lichtbruine leemmortel | Strek-strek | Late- | Koud
tegen puincon- | 5 [dierlijk bot] paars | (2 baksteenla- | bakstenen: | [zacht] | Nieuwe | centratie Spoor 6 | 6 [baksteen] gen) | 23x11x6,5 | tijd 24x11x5,5 24,5x11x5,5 24,5x11,5x6 25x12x6 8 | 2 | Fundering | Mergel | Geel | 38 | 18 | 50x38x18 | Geen | Strek | Late- | Fundering maakt (1 mergellaag) | 40x27x18 | Nieuwe | hoek van zuidoos- tijd | ten naar noord- oosten een hoek van circa 90”, naar de noordoostelijk gelegen putwand van Werkput 2 9 | 2 | Fundering | Mergel en baksteen | Mergel: geel | 35 | 78 | Halve/incomplete | 50x26x18 | Mergelfundering: geen | Afwisselend | Late- | Koud tegen uitbraak- | Baksteenfundering Baksteen: | (4 mergellagen) | bakstenen: | 50x27x18 | Baksteenfundering: | kop/strek | Nieuwe | sleuf Spoor 11 | van Spoor 9 ligt rood en | ?x12x5,5 | 53x27x18 | witte kalkmortel [hard] | tijd | koud tegen de paars | ?x11x5,5 | 55x29x18 | zuidoostzijde van de mergelfunde- ring van Spoor 9 10 | 2 | Fundering | Mergel en baksteen | Mergel: geel | Mergelfundering: | 14 | Hele bakstenen: | 46x17x14 | Mergelfundering: | Mergelfundering: | Late- | Koud tegen uitbraak- | Baksteenfundering Baksteen: | 30 | (1 mergellaag | 24x10x5 | 48x16x14 | donkerbruine, matig | strek | Nieuwe | sleuf Spoor 11 | van Spoor 10 ligt rood en | met hieronder | 48x18x14 | zandige leem [zacht] | tijd | koud tegen de paars | Baksteenfundering: | baksteenpuin) | Baksteenfundering: |
zuidoostzijde van 24 | Baksteenfundering: | kop | de mergelfunde- witte kalk-cement | ring van Spoor 10 mortel [hard] Mergelfundering is aan zuidoostzijde afgegrensd door enkele laag bak- stenen 11 | 2 | Uitbraaksleuf | Baksteenfragmenten | Oranje en | Late- | Koud tegen funderin- paars | Nieuwe | gen Spoor 9 en 10 tijd 12 | 3 en 4 | Bassin | Beton/bakstenen afge- | Grijs | Cement pleister | Late- dekt door cementpleis- | Nieuwe ter | tijd Rapport 12113.009 versie 2 | 24 Rapport 12113.009 versie 2 25 In het algemeen kan gesteld worden dat de 9 sporen in Werkput 2, 3 en 4 direct beneden de bouw- voor aanwezig waren en in de top lagen van het (deels) geroerde colluvium . Alleen bij het couperen van de baksteen- en mergelfundering van Spoor 5 leek het of dit spoor binne n een soort diepere greppel lag. De vulling van deze greppel bestond uit donker bruingrijze, zwak zandige leem, en leek eveneens een colluviale afzetting te betreffen binnen een greppelstructuur. In deze greppel is geen (diagnostisch) vondstmateriaal aangetroffen. Daarnaast hadden de mergel- en baksteenfun deringen een overeenkomstige zuidoost-noordwest oriºntatie. Alleen de uitbraaksleuf van Spoor 11 had een zuidwest-noordoost oriºntatie, en begrensde de zone met funderingen, uitbraaksleu ven en puincon- centratie aan de zuidoost zijde.
Op basis hiervan lijkt het aannemelijk dat ten zuidoosten van Spoor 11 en Werkput 2 geen sporen van bebouwing meer aanwezig zijn. De mergel- en baksteenfunderin- gen waren ØØn tot maximaal vier steenlagen hoog. Dit duidt er op dat hoogstwaarschijnl ijk de funde- ringen aanwezig waren op het niveau van de bouwvoor, en als gevolg van onder grondse sloop voor een groot deel zijn verdwenen. Verder was het opvallend dat enkele funderingen waren opgebo uwd uit zowel mergelblokken als bakstenen (Spoor 5, 9 en 10). De bakstenen waren gedeel telijk geplaatst langs de lange zijden van de mergelfunderingen en hebben mogelijk gefungeerd als een extra verste- viging. Een gebrek aan bouwmateriaal zou eventueel kunnen verklaren waarom zowel m ergelblokken als bakstenen zijn gebruikt voor de constructie van de funderingen. Het merendeel van de funderingen staat niet in verband met elkaar. De verbanden die wel zichtbaar waren, zijn de uitbraaksleuf van Spoor 4, aan de noordwest zijde van Werkput 2, en de mergel- en baksteenfundering van Spoor 5. Beide sporen lagen in het verlengde van elkaa r. Het is aannemelijk dat Spoor 4 een bakstenen onderdeel was van de fundering van Spoor 5, maar rigoureus on der- gronds is gesloopt bij de afbraak van de gebouwen. Verder lag de puinconcentratie van Spoor 6 te- gen de baksteenfundering van Spoor 7 aan.
Omdat Spoor 7 een relatief dunn e baksteenfundering is, lijkt het onwaarschijnlijk dat het baksteenpuin van Spoor 6 afkomstig is van de bovenbouw van deze eerst genoemde fundering. Tot slot liggen de mergel- en baksteenfunderingen van Spoor 9 en 10 tegen de uitbraaksleuf van Spoor 11 aan. De genoemde verbanden zijn echter niet van dien aard dat eventuele chronologische verschillen tussen de individuele sporen kunnen worden aa ngegeven. Uit- gaande van de ruimtelijke spreiding, constructiewijze (horizontale verbanden tuss en bakstenen en mergelblokken), het type baksteen en de baksteenformaten, en het gebruikte type mortel tus sen zo- wel de bakstenen als de mergelblokken, kan met enige voorzichtigheid geconcludeerd worden dat de funderingen en andere geassocieerde sporen naar alle waarschijnlijkheid gelijk tijdig zijn. Het vondstmateriaal, zoals het glas en metaal (ijzeren nagel) uit de uitbraaksleuf van Spoor 4, en het gebruikte constructiemateriaal, zoals de harde witte kalk(-cement)mortel en ce ment pleister op het bassin van Spoor 12, wijzen op een datering in de Late-Nieuwe tijd. Het histor ische kaartmateriaal geeft bebouwing weer in het noordelijke deel van het plangebied tussen 1850 en 1937/19 55.
Volgens mondelinge informatie van de bewoner van het pand Neerbeekstraat 41 op het perceel ten noorden van het plangebied zouden de gebouwen ter plekke van het plangebied en zijn p erceel aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door een geallieerd bombardement zwaar beschadigd geraakt z ijn en direct na de oorlog zijn afgebroken. Volgens de kadastrale gegevens is het huidige pand ter plekke van Neerbeekerstraat 41 in 1949 gebouwd. Daarnaast gaf deze bewoner aan dat volgens oude foto’s de bebouwing van vóór het eind van de Tweede Wereldoorlog aan de noordzijde van het plangebied aan de straatzijde bestond uit een poortgebouw. Hoewel genoemde mondelinge informatie ni et geve- rifieerd kon worden door andere (archief)bronnen, lijkt deze aan te slui ten bij de archeologische resul- taten van het proefsleuvenonderzoek. De zuidoost-noordwest oriºntatie van de funderingen v an Spoor 5, 7, 8, 9 en 10, kan mogelijk in verband gebracht worden met een door een poort toe gankelij- ke wagen- en/of stalruimte. Tevens kunnen de funderingen een uitbouw geweest zijn van het vooroor- logse pand ter plekke van de Neerbeekerstraat 41. Het bassin van Spoor 12 lag dan waarsc hijnlijk buiten de bebouwing, en kan bijvoorbeeld in gebruik geweest zijn voor de o pslag van veevoer of mest.
Samenvattend kan daarom gesteld worden dat de aangetroffen funderingen, ui tbraaksleuven, puinconcentratie en het bassin restanten zijn van een gebouw, hoogstwaarschij nlijk met een agrari- Rapport 12113.009 versie 2 26 sche functie, dat ter plekke van het noordelijke deel van het plangebie d stond in de periode lopende vanaf de tweede helft van de 19e eeuw tot en met het eind van de Tweede Wereldoorlog (1944/1945). Figuur 19 Overzichtsfoto van Spoor 4 (uitbraaksleuf), Werkput 2 - Vlak 1 ( foto genomen naar het zuidwesten)
Rapport 12113.009 versie 2 27 Figuur 20 Overzichtsfoto van Spoor 5 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 28 Figuur 21 Overzichtsfoto van Spoor 6 (puinconcentratie), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 29 Figuur 22 Overzichtsfoto van Spoor 6 (puinconcentratie), Werkput 4 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuiden). Spoor 6 was in zowel Werkput 2 als de uitbreiding van Werkput 4 aanwezig
Rapport 12113.009 versie 2 30 Figuur 23 Overzichtsfoto van Spoor 7 (baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 31 Figuur 24 Overzichtsfoto van Spoor 8 (mergelfundering), Werkput 2 - Vlak 1 ( foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 32 Figuur 25 Overzichtsfoto van Spoor 9 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 33 Figuur 26 Overzichtsfoto van coupe Spoor 9 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 (foto ge- nomen naar het noordwesten)
Rapport 12113.009 versie 2 34 Figuur 27 Overzichtsfoto van Spoor 10 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Figuur 28 | Overzichtsfoto van Spoor 11 (uitbraaksleuf), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 29 | Overzichtsfoto van Spoor 12 (bassin), Werkput 3 en 4 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidwesten) Rapport 12113.009 versie 2 | 35 5.3 | Vondstmateriaal Tijdens het onderzoek zijn in totaal 7 vondstnummers uitgeschreven, met in totaal 11 individuele vondsten (zie bijlage 4 en 7). Het materiaal dateert uit de 12e tot 13e eeuw, en de Vroege- tot en met Late-Nieuwe tijd (zie tabel III hieronder). Tabel III. | Overzicht vondstmateriaal Soort | Aantal | Gewicht (gram) | Datering Zuid-Limburgs | 3 | 25 | 1120-1225 na Chr. Bouwmateriaal | 4 | 11.372 | Vroege- tot en met Late-Nieuwe tijd Glas | 1 | 21 | 1900-2000 na Chr. Metaal | 2 | 17 | Late-Middeleeuwen A tot en met Late-Nieuwe tijd Dierlijk botmateriaal | 1 | 31 | 1900-2000 na Chr. Aardewerk Het aangetroffen aardewerk bestaat uit drie fragmenten, verzameld uit de vulling van Spoor 2, Werkput 1. Het gaat hierbij om aardewerk geproduceerd in de pottenbakkerijen in Brunssum- Schinveld. | In | de | jaren | ‘50 | en | ‘60 | van | de | vorige | eeuw | is | onderzoek | gedaan | naar | het pottenbakkersafval van deze pottenbakkerijen en is een chronologie en typologie van het materiaal opgesteld.
| Het | aardewerk | aangetroffen | bij | het | onderzoek | in | Neerbeek | bestaat | uit | twee wandfragmenten | van | een | witbakkende | matig | hard | gebakken | handgevormde | potvorm. | Deze kenmerken komen overeen met de gegevens bekend van het onderzoek naarhet aardewerk uit Brunssum-Schinveld behorend tot periode 1 vroeg en midden (1120 tot 1175 na Chr.). Het derde wandfragment is afkomstig van een andere potvorm. Deze is hard gebakken, gedraaid en bezit een olijfbruine kleur aan de | buitenzijde en | grijze kleur aan de binnenzijde en op de breuk. Dit correspondeert met kenmerken van het gedraaide aardewerk uit periode 2 (1200 tot 1225 na Chr.). Bouwmateriaal Bij het onderzoek is ook bouwmateriaal verzameld van het aangetroffen muurwerk in Werkput 2. Het gaat hierbij om vier complete bakstenen. De twee bakstenen verzameld van Spoor 5 bestaan uit grof met de hand gevormde stenen met een formaat van 23,5/24,5x11/11,5x5,5/6 centimeter. De beide bakstenen verzameld van Spoor 7 bezitten een formaat van 24,5/25x11,5/12x6 centimeter. Op alle bakstenen zijn zachte kalkmortelresten aanwezig. Op basis van het formaat kunnen de bakstenen in principe worden gedateerd in de 16e of 17e eeuw.
Echter uit de archeologische context en op basis van de beschikbare historische informatie lijken de bakstenen te behoren tot gebouwen uit de Late- Nieuwe tijd, en meer precies de tweede helft van de 19e eeuw en eerste helft van de 20e eeuw. Het is goed mogelijk dat hierdoor sprake is van hergebruikt bouwmateriaal. Dit is aannemelijk omdat in het veld ook funderingen met machinaal vervaardigde bakstenen zijn waargenomen, waarvan het waarschijnlijk lijkt dat ze in ruimtelijk verband stonden met elkaar en gelijktijdig waren aan de funderingen van Spoor 5 en 7. Glas Onder het vondstmateriaal is ook een glasvondst aanwezig. Het gaat hier om een wandfragment van een onbekende vorm aangetroffen in Spoor 4 (uitbraaksleuf), Werkput 2. Het glas is helder wit zonder luchtbellen en bezit een scherpe knik. Mogelijk gaat het hier om een deel van een bak of vaas geproduceerd op machinale wijze. Het fragment dateert zeer waarschijnlijk uit de 20e eeuw. Metaal Bij | het | proefsleuvenonderzoek | zijn | twee | vondsten | van | metaal | gedaan. | De | eerste | vondst (Vondstnummer 1) betreft de helft van een koperen ringetje aangetroffen op overgang van de onderste twee lagen van Profiel 2, Werkput 1 (zie figuur 10).
Stilistisch kan dit ringetje niet gedateerd Rapport 12113.009 versie 2 | 36 Rapport 12113.009 versie 2 37 worden, maar de stratigrafische positie aan de onderzijde van de Bw-horiz ont (klei- inspoelingshorizont) van het colluvium lijkt in samenhang met de kuilen van Spoor 1, 2 en 3 in ieder geval een datering in de Late-Middeleeuwen A of eerder te suggereren. De tweede m etaalvondst (Vondstnummer 4) betreft een ijzeren nagel, aangetroffen in de uitbraaksleuf van S poor 4, Werkput 2. Deze nagel kan hoogstwaarschijnlijk in de Late-Nieuwe tijd (circa 1850-194 4/1945) gedateerd worden op basis van de archeologische context. Dierlijk bot Als laatste kan een fragment dierlijk bot worden genoemd, aangetroffen tijdens de aanleg v an het vlak (Vlak 1) in Werkput 2. Het gaat hierbij om een ruggenwervel van een groot dier, zoals ee n rund of paard. Een datering is lastig te geven, maar omdat de conditie van het materiaal n og uitstekend is kunnen we ervan uitgaan dat het hier om een jonge vondst gaat, hooguit dateerbaar in de 2 0e eeuw. Conclusie Het aangetroffen vondstmateriaal is dateerbaar in de 12 e tot 13e eeuw, en de Vroege- tot en met Late- Nieuwe tijd. Het gaat hierbij om drie aardewerkfragmenten aangetroffen in ØØn van de spo ren afkomstig van potvormen geproduceerd te Brunssum-Schinveld in de period e 1120 tot 1225 na Chr.
Van twee sporen (muurwerk) zijn bakstenen verzameld die aan de hand van het f ormaat in de 16 e tot 17e eeuw gedateerd zouden kunnen worden. De bakstenen komen echter uit sporen (funderin gen), die op basis van de archeologische en historische context in de late-19 e eeuw en vroege-20 e eeuw gedateerd kunnen worden. Mogelijk betreft het hergebruikt keramisch bouwmateriaal. H iernaast is een fragment glaswerk gevonden van een onbekende vorm dat zeer waarschijnlijk dateert uit de 20 e eeuw. Tevens zijn twee metaalvondsten gedaan. De nagel van ijzer lijkt van relatief recente datum (Late-Nieuwe tijd). Het ringetje van koper, aangetroffen binnen het pakket colluvium van Profiel 2, Werkput 1, kan mogelijk in de Late-Middeleeuwen A of eerder gedateerd worden . Als laatste kan een ruggenwervel worden genoemd van een groot dier, rund of paard, dat gezien de conditie waarschijnlijk ook dateert uit de 20e eeuw. 5.4 Grondmonsters Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn geen sporen met vullingen en/of str atigrafische eenheden of bodemlagen aangetroffen, waaruit bruikbare grondmonsters verzameld konden worden.
De kuilen van Spoor 1, 2 en 3 in Werkput 1 bevatten wel houtskoolbrokjes, maar zouden in het li cht van de veldresultaten, met dateerbaar keramisch vondstmateriaal, nauwelijks tot geen bij drage hebben kunnen leveren aan de beantwoording van de onderzoeksvragen zoals verwoord in het Programma van Eisen 5.5 Conclusie veldonderzoek Vooruitlopend op de waardering in paragraaf 6.1 is tijdens het proefs leuvenonderzoek vastgesteld dat er geen behoudenswaardige vindplaats in het plangebied aanwezig is. Nadat de proefsleuven zijn gegraven is contact opgenomen met de bevoegde overheid, en meer specifiek ha ar archeologisch adviseur/toezichthouder (de heer drs. F.P. Kortlang; ArchAeO B.V. Archeologi sche Advisering en Ondersteuning). De veldresultaten en het voorlopige advies door Econsultancy zijn zowel mondeling als schriftelijk, in de vorm van een beknopt e-mail verslag, overlegd. Rapport 12113.009 versie 2 38 6 WAARDERING, CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES 6.1 Waardering De resultaten van het veldwerk vormen de basis voor de waardering van de vindpl aats. De waarde- ring moet vervolgens leiden tot een aanbeveling ten aanzien van het vervol gtraject. De waardering wordt vastgesteld volgens de door de KNA, versie 4.1 (d.d. 24 mei 2018), voorgeschreven wi jze aan de hand van de volgende aspecten: beleving, fysieke kwaliteit en inhoudelijke kwalitei t.
Beleving De beleving van de vindplaats valt uiteen in twee criteria “schoonheid” en “belevingswaarde”. Bij bei- de gaat het vooral om zichtbare monumenten. Schoonheid is de esthetische-lan dschappelijke waarde van een archeologisch monument, die in de zichtbaarheid van het monument tot uiting komt. Deze waarde is gebaseerd op de zichtbaarheid vanaf het maaiveld als landschapselemen t, vorm en struc- tuur en relatie met de omgeving. Belevings- of herinneringswaarde is de herinneri ng die het archeolo- gisch monument oproept over het verleden. Deze waarde is gebaseerd op verbondenh eid met feitelij- ke historische gebeurtenissen en associatie met toegeschreven kwaliteit of betekenis. Fysieke kwaliteit De fysieke kwaliteit van de vindplaats is gebaseerd op de criteria “gaafheid” en “conservering”. De gaafheid is de mate van niet-verstoord zijn en stabiliteit van de fysieke omge ving. De conservering geeft de mate waarin archeologisch vondstmateriaal bewaard is gebleven aan. Bij vijf of meer punten is een vindplaats behoudenswaardig. Bij een middelmatige tot lage score (vier punten of minder) wordt er naar de inhoudelijke kwaliteitscriteria gekeken om te bepalen of de vindp laats toch behou- denswaardig is. Inhoudelijke kwaliteit De inhoudelijke kwaliteit wordt uitgedrukt in waarden voor zeldzaamheid, informatie, ensemble en representativiteit.
Zeldzaamheid is de mate waarin een bepaald type monumen t schaars is (of is ge- worden) voor een periode of in een gebied. Informatiewaarde is de betekenis van een monument als bron van kennis over het verleden. De ensemblewaarde (of contextwaarde) is de meerwaarde die aan een monument wordt toegekend, op grond van de mate waarin sprake is van een archeolog ische en landschappelijke context. De representativiteit is tenslotte de mate waarin een bepaald type mo- nument karakteristiek is voor een periode, alsmede hoe vaak een bepaald monumentt ype in een ge- bied voorkomt. Eerst wordt er een afweging gemaakt op basis van de drie inhoudelijk e kwaliteitscrite- ria: zeldzaamheid, informatiewaarde en ensemblewaarde. Bij een bovengemiddel de score van zeven of meer punten is de vindplaats behoudenswaardig. Bij een lagere score wordt nagegaan of het crite- rium representativiteit van toepassing is. De beoordeling is, drie punten voor hoge, twee punten voor middelhoge en ØØn punt v oor lage kwali- teit. Voor het plangebied is de scoretabel (tabel IV) als volgt ingevuld: Tabel IV. Scoretabel waardestelling van het plangebied. Waarden Criteria Scores Hoog Midden Laag Beleving Schoonheid 1 Herinneringswaarde 2 Fysieke kwaliteit Gaafheid 3 Rapport 12113.009 versie 2 39 Conservering 1 Inhoudelijke kwaliteit Zeldzaamheid 2 Informatiewaarde 2 Ensemblewaarde 2 Representativiteit N.v.t.
Parameter Beleving: Doordat de aangetroffen sporen niet zichtbaar zijn in het landschap scoort de vi ndplaats laag voor beleving. Omdat de aangetroffen sporen aan de noordzijde van het plangebied gerelateerd kunnen worden aan historisch bekende bebouwing uit het einde van de 19 e eeuw en het begin van de 20 e eeuw scoort de vindplaats middelhoog op het aspect herinneringswaarde. Bij m eerdere lokale bewo- ners lijkt bekend te zijn dat de gebouwen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zwaar bescha- digd zijn als gevolg van een geallieerd bombardement. Direct na de Tweede Wereldoorlog zijn de restanten van de gebouwen afgebroken tot beneden het maaiveld, waarna het volledige pl angebied voor landbouwdoeleinden (boomgaard en in hedendaagse situatie weiland) in gebruik is genomen. Ter plekke van Neerbeekerstraat 41 is in 1949 een nieuw pand gerealiseerd, dat heden te n dage nog aanwezig is. Parameter Fysieke kwaliteit: Gaafheid: de gaafheid van de vindplaats kan als redelijk tot goed gewaardeerd worden. De drie kuilen (Spoor 1, 2 en 3) in de zuidelijk aangelegde Werkput 1 waren nog grotendeels intact in de ondergr ond aanwezig.
Daarnaast waren de sporen van funderingen, uitbraaksleuven, een puinconcen tratie en bassin nog goed zichtbaar in de noordelijk aangelegde proefsleuven van Werkput 2 , 3 en 4, hoewel er aanwijzingen zijn dat de funderingen deels ondergronds zijn gesloopt, waarschijnl ijk in de jaren direct volgend op de Tweede Wereldoorlog. Tot slot is de natuurlijke bodemopbouw nog redelijk in- tact, hoofdzakelijk bestaande uit oud colluvium met in de top zwakke bodemvorming (klei- inspoelingshorizont, Bw-horizont). Dit is ook een indicatie dat archeolog ische sporen nog redelijk in- tact aanwezig (kunnen) zijn ter plekke van het plangebied. Conservering: de conservering van vondstmateriaal kan als slecht tot redelijk gewaardeerd worden. Het aardewerk (Vondstnummer 2) aangetroffen in de vulling van de kuil van Spoor 2, Werkput 1, was fragmentarisch. Het glas en metaal aangetroffen in met name Werkput 2 is redelijk geconserveerd, waarschijnlijk hoofdzakelijk omdat het relatief recent vondstmateriaal betreft (La te-Nieuwe tijd). Ge- zien de natuurlijke bodemopbouw en diepe grondwaterstand zijn de conserveringsom standigheden voor organisch materiaal slecht. Organisch materiaal zal waarschijnlijk ui tsluitend in verkoolde toe- stand bewaard zijn, zoals de houtskoolbrokjes in de vullingen van de kuile n van Spoor 1, 2 en 3, Werkput 1.
De totale score voor de fysieke kwaliteit is dus vier en de waardering van de v indplaats op basis van deze criteria is dan ook middelhoog. Parameter Inhoudelijke kwaliteit: Zeldzaamheid: de vindplaats omvat twee sites. De eerste site bestaat uit kui len met een vulling van leem met houtskoolbrokjes en brokjes (verbrande) leem. Op basis van de onderzoek sresultaten kon de precieze functie van de kuilen niet bepaald worden. Deze lijken te dateren uit de La te- Middeleeuwen A. De tweede site bestaat uit bewoningsporen, in de vorm van f underingen, uitbraak- sleuven, een puinconcentratie en een bassin, van (agrarische) bewoning uit de Late-Nieuwe tijd (circa 1850-1944/1945). Op basis van deze resultaten krijgt de vindplaats als geheel een middelhoge score voor zeldzaamheid. Informatiewaarde: aangezien de vindplaats middelhoog scoort op zeldzaa mheid, is de score voor informatiewaarde ook middelhoog. De drie kuilen in Werkput 1 kunnen mogelijk inf ormatie verschaf- Rapport 12113.009 versie 2 40 fen over activiteiten op erven buiten bewoningszones. De precieze functie van de kuilen kon echter niet bepaald worden op basis van de onderzoeksresultaten. De funderingen en andere sporen in Werkput 2, 3 en 4 kunnen gerelateerd worden aan (agrarische) bewoning in de Late-Nieuwe ti jd (circa 1850-1944/1945) aan de rand van de oude dorpskern van Neerbeek.
Ensemblewaarde: de vindplaats ligt op een lösswand die naar het noordwesten afloopt naar een (oud) beekdal aan de rand van de oude dorpskern van Neerbeek. Binnen een straal van circa 1000 meter rondom het plangebied zijn vindplaatsen uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe t ijd bekend. Bijvoorbeeld op circa 860 meter ten zuiden van het plangebied, ter plekke van de Oude Pastorie Beek, zijn overblijfselen van een vroenhof (hof van grondheer), ontstaan in de Late-Middeleeuwen, aangetroffen. Als gevolg scoort de vindplaats middelhoog voor ensemblewaarde. De totale score voor de inhoudelijke kwaliteit is zes en de waardering van de vi ndplaats op basis van deze criteria is daarom middelhoog. Representativiteit: dit criterium is alleen relevant als bij het uitvoeren van de waardering het vermoe- den bestaat dat duurzaam behoud van het monument gerealiseerd kan worden. Dit is bi j dit onder- zoek niet het geval, waardoor er over representativiteit geen uitspraken worden gedaan. Er wordt gesproken van een behoudenswaardige vindplaats indien de fysieke kwali teit minimaal vijf punten of de gezamenlijke score van de inhoudelijke kwaliteit zeven punten of meer bedraagt. In bo- venstaande tabel bedraagt de fysieke kwaliteit vier punten en de inhoudelijke kwaliteit zes punten. Uit de bovenstaande tabel met waardering blijkt dat de vindplaats die is aangetrof fen niet behou- denswaardig is.
6.2 Synthese en conclusies Tijdens het proefsleuvenonderzoek met een mogelijke ‘directe doorstart’ naar een opgraving in het plangebied aan de Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek zijn twee proefsleuven van circa 27 bij 4 meter aangelegd, aan de zuidwest zijde (Werkput 1) en noordoost zijde (Werkput 2) v an het plange- bied. Werkput 2 is op twee locaties richting het zuidwesten uitgebreid (W erkput 3 en 4). Met de twee proefsleuven en twee uitbreidingen is een totale oppervlakte van circa 285 m 2 onderzocht. De bodemopbouw is bestudeerd aan de hand van vier profielkolommen. Binnen het grootste deel van het plangebied zijn beneden de graszode en bouwvoor pakketten colluvium aangetroffen tot ee n diep- te van circa 1,70 à 2,20 meter beneden het maaiveld. In de top van het collu vium heeft zwakke bo- demvorming plaatsgevonden (klei-inspoelingshorizont, Bw-horizont). Als gevolg lijkt sprake te zijn van oud colluvium, dat mogelijk in de Late-Middeleeuwen A of zelfs eerder is ge vormd. Alleen ter plekke van de mergel- en baksteenfunderingen aan de noordzijde van het plangebied lijkt de top van het colluvium deels verstoord te zijn. In het zuidoostelijke deel van het plangebied ligt de bouwvoor direct op de C-horizont van de löss in-situ.
Hieruit kan geconcludeerd worden dat vanaf de zuidoost zijde oppervlakte-erosie heeft plaatsgevonden en dat het verspoelde, colluviale materiaal is afgezet in de westelijke en noordelijke delen van het plangebied, richting de Neerbeekerstraat. De w aargenomen bodemopbouw komt als zodanig overeen met de resultaten van het eerder uitgevoerde bureauonder- zoek30, met dien verstande dat geen löss in-situ (C-horizont) werd verwacht direct beneden de bouw- voor en dat tijdens het proefsleuvenonderzoek geen holocene beekafzettingen zijn aangetrof fen in het noordwestelijke deel van het plangebied. In totaal zijn 12 sporen aangetroffen. In Werkput 1 zijn drie kuilen gevonden. De kuilen hadden een vulling van zwak zandige leem vermengd met houtskoolbrokjes en (verbrande) lee mbrokjes. Uit de 30 Schutte, 2020. Rapport 12113.009 versie 2 41 vulling van ØØn van de kuilen konden drie fragmenten Brunssum-Schinveld a ardewerk verzameld worden die dateren uit de Late-Middeleeuwen A. De precieze functie van de kuilen kon echter niet bepaald worden op basis van de onderzoeksresultaten. In de noordelijk gelegen Wer kput 2, 3 en 4 zijn in totaal 9 sporen aangetroffen. Het betreft mergel- en baksteenfunderingen, uitbraaks leuven van funderingen, een puinconcentratie en een bassin. De funderingen hebben hoofdzakel ijk een zuidoost- noordwest oriºntatie.
Aan de zuidoost zijde van Werkput 2 was een duidelijke begre nzing zichtbaar van de zone met funderingen en geassocieerde sporen. Op basis van het vondst materiaal, zoals glas en metaal (ijzeren nagel), en het constructiemateriaal, zoals machinaal verv aardigde bakstenen en cement pleister, lijken de sporen te dateren uit de Late-Nieuwe tijd. Dit correspondeert met de histori- sche en mondelinge informatie. In het noordelijke deel van het plangebied wordt be bouwing weerge- geven op oude topografische kaarten in de tweede helft van de 19 e eeuw tot 1937/1955. Volgens het verhaal van de bewoner van het aangrenzende pand op Neerbeekerstraat 41 zijn de bebouwing ter plekke van het plangebied en zijn eigen pand aan het eind van de Tweede Wereld oorlog zwaar be- schadigd geraakt als gevolg van een geallieerd bombardement, en direct na de oorlog afgebroken. De huidige bebouwing ter plekke van het perceel van Neerbeekerstraat 41 is volgens he t kadaster in 1949 gerealiseerd. Daarnaast gaf deze bewoner aan dat een poortgebouw toegang gaf tot de be- bouwing in het noordelijke deel van het plangebied. Mogelijk dat de aangetroffen funderingen restan- ten zijn van een wagen- of stalruimte, en dat het bassin aan de zuidzijde op e en buitenterrein lag en diende voor de opslag van mest of veevoer.
Geconcludeerd kan worden dat ter plekke van het plangebied sporen zijn aangetroffen ui t de Late- Middeleeuwen A en van (agrarische) bewoning uit de tweede helft van de 19 e en eerste helft van de 20e eeuw. Binnen een straal van circa 1000 meter rondom het plangebied zijn v indplaatsen uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd bekend in de vorm van losse vondsten ( zoals aardewerk) en spo- ren. Bijvoorbeeld op circa 860 meter ten zuiden van het plangebied, ter plek ke van de Oude Pastorie Beek, zijn overblijfselen van een vroenhof (hof van grondheer), ontstaan in de Late-Middeleeuwen, aangetroffen, waarbij onder meer de aanwezigheid van een gedempte gracht werd vastgesteld. Op basis van de archeologische onderzoeksresultaten van het proefsleuvenonderz oek in combinatie met gegevens over bekende archeologische vindplaatsen in de omgeving van het plangebied is zo- wel de fysieke als inhoudelijke kwaliteit van de vindplaats uit de Late- Middeleeuwen A en Late- Nieuwe tijd als middelhoog gewaardeerd. Uit de waardering volgens door de KNA, versie 4.1 (d.d. 24 mei 2018), voorgesc hreven wijze blijkt dat de vindplaats die is aangetroffen niet behoudenswaardig is. 6.3 Selectieadvies De middelhoge waardering van de vindplaats leidt tot een selectieadvies: niet behou denswaardig.
Het selectieadvies is daarom dan ook om geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor verdere ontwikkeling. Het definitieve selectiebesluit zal worden ge nomen door de be- voegde overheid, de gemeente Beek. Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onder- zoeksmethode. De aanwezigheid van behoudenswaardige archeologische resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten. Econsultancy wil de opdrachtgever er daarom op wijzen dat, mochten tijdens de geplande werkzaamheden toch archeologische waarden worden aangetroff en, hiervan melding dient te worden gemaakt conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). 31 31 Infodesk email: info@cultureelerfgoed.nl of tel: 033-4217456. Rapport 12113.009 versie 2 42 7 BEANTWOORDING VAN DE ONDERZOEKSVRAGEN In paragraaf 4.3 zijn de onderzoeksvragen weergegeven zoals gepresenteerd in het Programma van Eisen.32 In deze paragraaf zullen deze onderzoeksvragen zo volledig mogelijk wo rden beantwoord aan de hand van de onderzoeksresultaten. 7.1.1 Algemeen 1.
Zijn er archeologische resten in de bodem aanwezig? Tijdens het proefsleuven onderzoek zijn 12 archeologische sporen aangetroffe n en zijn 11 vondsten verzameld als aanlegvondsten, uit de vulling van sporen en uit een profiel. 2. Zo ja, wat is de aard, omvang, ouderdom, herkomst, kwaliteit en locatie van de archeologische resten (horizontaal en verticaal)? In Werkput 1 zijn drie kuilen aangetroffen met een rechthoekig-onregelmatige, o vaal-onregelmatige, en cirkelvormige vorm in het vlak (Vlak 1). De vullingen van de kuilen bes tonden uit (donker)grijze en licht bruinbeige tot grijze, zwak zandige leem, met een bijmenging van houtskool brokjes en (verbran- de) leembrokjes. Uit de vulling van ØØn van de kuilen konden drie aardewerkfragmenten verzameld worden uit de Late-Middeleeuwen A (Brunssum-Schinveld type aardewerk). De p recieze functie van de kuilen kon echter niet bepaald worden op basis van de onderzoeksresultaten. In het noordelijke deel van het plangebied, ter plekke van Werkput 2, 3 en 4, zijn 9 spor en aangetroffen, bestaande uit mergel- en baksteenfunderingen, uitbraaksleuven van funderingen, een puinconcentratie e n een bas- sin.
Op basis van het geassocieerde vondstmateriaal, de constructiematerialen van de funderingen, en de beschikbare historische en mondelinge informatie kunnen deze laatste sporen gedat eerd wor- den in de Late-Nieuwe tijd (circa 1850-1944/1945). De funderingsresten en gerelate erde sporen kun- nen in verband gebracht worden met (agrarische) bewoning in deze periode aan de noordzijde van het plangebied. De begrenzing van deze bewoningssporen kon tijdens het proe fsleuvenonderzoek aan zowel de zuidoostzijde (Werkput 2) als de zuidwestzijde (Werkput 3 en 4) vastgesteld worden. Alle sporen zijn aangetroffen in ØØn vlak (Vlak 1). Er is geen archeologische strati grafie waargenomen binnen de proefsleuven, die zou kunnen wijzen op meerdere bewoningsfasen bi nnen de individuele sites uit de Late-Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd. 3. Zijn meerdere archeologische niveaus aanwezig? Ter plekke van het plangebied is ØØn archeologisch niveau aangetroffen. 4. Op welke diepte ligt/liggen het/de archeologische niveau(s)? Het enkele archeologische niveau is aangetroffen beneden de bouwvoor en deels bened en een (dun- ne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag op een diepte van circa 80 ce ntimeter beneden het maai- veld. De sporen lagen in de top van het colluvium, waarin enige bodemvorming hee ft plaatsgevonden (klei-inspoelingshorizont, Bw-horizont).
Alleen ter plekke van de zon e met funderingen en geassoci- eerde sporen in de noordelijk aangelegde Werkput 2, 3 en 4 was de top van het col luvium (sub)recent geroerd. Daarnaast is een fragment van een koperen ring aangetroffen op de overgang va n de Bw- horizont naar het hieronder gelegen colluviale pakket ter plekke van Profiel 2, Werkput 1. 32 Mientjes, 2020. Rapport 12113.009 versie 2 43 5. Hebben de archeologische waarden een relatie met uit de omgeving bekende archeol ogische of historische locaties en welke is dat? In een straal van circa 1000 meter rondom het plangebied zijn meerdere vindplaats en bekend uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Het betreft veelal losse vondsten zoals aardewerkfragmenten . Hierbij dienen echter in het bijzonder de overblijfselen van een vroenhof (hof van grondheer), ont- staan in de Late-Middeleeuwen, op circa 860 meter ten zuiden van het plang ebied, ter plekke van de Oude Pastorie Beek, vermeld te worden. Op deze vindplaats zijn ook structuren, zoals een gedempte gracht, aangetroffen. 6. Welke gegevens over de aangetroffen vindplaatsen kunnen de archeologische ken nis van de regio en Neerbeek aanscherpen? De aangetroffen archeologische resten verschaffen informatie over (ambachtelijke) acti viteiten op erven in de Late-Middeleeuwen A en (agrarische) bewoning in de Late-Nieuwe tijd in de regio en Neerbeek. 7.
Is sprake van (een) behoudenswaardige vindplaats(en) (licht dit toe)? Nee, de sporen uit de Late-Middeleeuwen A lijken te wijzen op activite iten op erven buiten bewo- ningszones. De verwachting is dat daarom nog weinig resten uit de Late-Middel eeuwen A aanwezig zijn ter plekke van het plangebied. De sporen uit de Late-Nieuwe tijd duidt op (agrarische) bewoning, die ook historisch gedocumenteerd is voor de regio en Neerbeek en zoals het lijkt ook nog bekend is in het collectieve geheugen. De verwachting is dat dergelijke resten uit de Late-Nieuw e tijd op meer- dere locaties in de oude dorpskern van Neerbeek en omgeving aanwezig zijn. Volgens de waardering op KNA, versie 4.1 (d.d. 24 mei 2018), voorgeschreven wijze heeft de vindplaa ts uit de Late- Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd een middelhoge waardering gekregen en is niet behoude ns- waardig. 8. Wat is het belang van de vindplaats voor de lokale, regionale en nationale gesc hiedschrijving? De aangetroffen vindplaats lijkt hoofdzakelijk van belang voor de lokale ges chiedschrijving, en kan een bijdrage leveren aan de kennis over (ambachtelijke) activiteiten en bewoning in de Late- Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd binnen de vroeger voornamelijk agrarische gem eenschap van Neerbeek. 9.
Wat kunnen de uitkomsten van het onderzoek zeggen over vergelijkbare terr einen in de omge- ving? De aangetroffen vindplaats duidt op activiteiten op erven en (agrarische) bewoning in de Late- Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd. Dergelijke vindplaatsen zijn reeds beken d en onderzocht in de regio en Neerbeek. 10. Is vervolgonderzoek noodzakelijk en welke methoden zouden hierbij kunnen worden ing ezet? Ter plekke van het plangebied is geen vervolgonderzoek noodzakelijk. 11. Kunnen eventueel dieper liggende archeologische niveaus in-situ bewaard blijven, of worden deze verstoord door de geplande civieltechnische graafwerkzaamheden? Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 1.200 m 2. Binnen het plangebied zullen twee levens- loopbestendige woningen worden gerealiseerd. Het bouwblok voor beide woningen zal ee n opper- Rapport 12113.009 versie 2 44 vlakte van circa 440 m 2 hebben, en de verwachte verstoringsdiepte is circa 1,20 meter beneden het maaiveld. Als gevolg zal het archeologisch relevante niveau ter plekke van he t bouwblok door de geplande civieltechnische werkzaamheden verstoord worden. 12. Indien er geen archeologische resten worden aangetroffen, wat is de reden voo r de afwezigheid van archeologisch resten? Deze vraag is niet van toepassing, aangezien archeologische resten zijn aangetroffen. 7.1.2 Gaafheid en conservering van de vindplaats(en) 13.
In welke lagen, zones of gebieden bevinden zich gave en goed geconserveerde archeologische resten of waar zijn ze te verwachten? Alle sporen zijn relatief intact aangetroffen in de top van het colluvium beneden de bouwvoor en deels beneden een (dunne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag. Het feit dat in de top van het colluvium zwakke bodemvorming (klei-inspoelingshorizont, Bw-horizont) heeft plaats gevonden, wijst op een relatief intacte bodemopbouw en als gevolg ook op het in-situ aanwezig zijn v an archeologische res- ten. Alleen ter plekke van de zone met funderingen en geassocieerde sporen kunnen mogel ijk oudere archeologische resten verstoord zijn. 14. Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten? De conservering van het vondstmateriaal is slecht tot redelijk. Door het type bodem en de lage grondwaterstand zullen grotendeels alleen anorganische artefacten bewaard gebleven zijn. Vo ndsten van bijvoorbeeld metaal en botmateriaal zijn alleen bewaard gebleven als ze van relatief recente da- tum zijn. Organisch materiaal is in principe alleen in verkoolde toestand bewa ard, zoals waargeno- men in de vullingen van de kuilen van Spoor 1, 2 en 3 (Werkput 1). 15.
In welke mate zijn de onderzoeksgebieden verstoord? Ter plekke van het plangebied zijn geen diepgaande (sub)recente verstoringen waargenomen, hoe- wel in de zone met funderingen en geassocieerde sporen uit de Late-Nieuwe tij d oudere archeolo- gische resten verstoord kunnen zijn. De bodemopbouw in het colluvium wijst ook op de afwezigheid van grootschalige en diepgaande (sub)recente verstoringen. Er zijn voldoende a anwijzingen dat het mogelijk oud colluvium betreft dat in de Late-Middeleeuwen A of eerder is afgezet. Wel kunnen oude- re vindplaatsen, bijvoorbeeld uit de Prehistorie, verstoord zijn door oppervl akte erosie en de vorming van colluvium. 7.1.3 Periode en sites Dit aspect van het onderzoek richt zich op de aard, ouderdom, omvang en andere arc heologische kenmerken van de vindplaats.33 Hieruit zijn de volgende vragen afgeleid: 16. Welke en hoeveel sites zijn ter plekke van het plangebied te herkennen? Binnen de vindplaats zijn twee sites aanwezig: ØØn daterend uit de Late-Middelee uwen A en ØØn da- terend uit de Late-Nieuwe tijd (circa 1850-1944/1945). 17. Wat is per archeologische site in het onderzoeksgebied: o de ligging (inclusief diepteligging) 33 Terminologisch wordt van een enkele vindplaats gesproken binnen het te onderzoeken plangebied.
Sporen b ehorende tot verschillende periodes en mogelijk complextypen worden aangeduid als afzonderlijke sites binnen de vindplaats. Rapport 12113.009 versie 2 45 o de geologische en/of bodemkundige eenheid o de omvang (inclusief verticale dimensies) o het type en de functie van de sites of off-site patronen o de samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en mobilia)? De sporen uit de Late-Middeleeuwen A zijn aangetroffen aan de zuidzijde van het plangebied, ter plekke van Werkput 1. De sporen uit de Late-Nieuwe tijd zijn aangetroffen aan de noordzijde van het plangebied, ter plekke van Werkput 2, 3 en 4, hetgeen correspondeert met de weergegeven bebou- wing op de topografische kaarten uit de tweede helft van de 19 e eeuw en eerste helft van de 20 e eeuw. Alle sporen zijn aangetroffen op ØØn archeologisch niveau in de top van het colluvium op circa 80 centimeter beneden het maaiveld beneden de bouwvoor en deels beneden een (dunne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag. De sporen uit de Late-Middeleeuwen A liggen in het centrale en noordwestelijke deel van Werkput 1. De sporen uit de Late-Nieuwe tijd ligg en hoofdzakelijk binnen de meest noordelijk aangelegde Werkput 2 en worden duidelijk begrensd aan de zuidoos t zijde van Werkput 2 en aan de zuidwest zijde ter plekke van Werkput 3 en 4.
De functi e van de kuilen uit de Late-Middeleeuwen A kan niet bepaald worden op basis van de onderzoeksr esultaten. De sporen uit de Late-Nieuwe tijd kunnen aan (agrarische) bewoning, mogelijk grotendeels aan ee n wagen- of stal- ruimte en de opslag van mest of veevoer, gerelateerd worden. Twee van de dri e kuilen uit de Late- Middeleeuwen A oversnijden elkaar en vertonen een relatieve chronologie ten opzi chte van elkaar. De funderingen uit de Late-Nieuwe tijd hebben hoofdzakelijk een zuidoost-noordwest oriºntatie, staan haaks op de huidige Neerbeekerstraat, en worden aan de zuidwest zijde begrensd door een met ce- ment pleister afgedekt bassin. 18. Wat is, indien aanwezig: o de ouderdom van de cultuurlaag o de vondst- en spoordichtheid o de stratigrafie voor zover aanwezig o de ouderdom, periodisering, typechronologische classificatie? In de proefsleuven is geen cultuurlaag aangetroffen. De sporen en vondsten zijn allen aangetroffen in de top van het colluvium, beneden de bouwvoor en deels beneden een (dunne) (sub )recent opge- brachte/geroerde laag. Vondsten zijn hoofdzakelijk aangetroffen binnen de vulli ng van sporen. Het aantal vondsten is echter te beperkt om zinvolle uitspraken te kunnen doen over vondstdic htheid.
Met betrekking tot de sporen uit de Late-Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd kan a lleen gesteld worden dat ze merendeels lijken te clusteren in het zuidwestelijke en noordelijke deel v an het plangebied. De sporen zijn op ØØn niveau aangetroffen (Vlak 1), en er is als gevolg gee n archeologische stratigrafie waargenomen die vertaald kan worden naar een chronologische fasering binnen de afzon derlijke sites binnen de vindplaats. Wel is een fragment van een koperen ringetje aang etroffen aan de onder- zijde van de Bw-horizont ter plekke van Profiel 2, Werkput 1. Dez e vondst kon echter niet gekoppeld worden aan een van de aangetroffen sporen. Geconcludeerd kan worden dat binnen de v indplaats twee sites zijn gevonden, ØØn uit de Late-Middeleeuwen A en ØØn uit de Late -Nieuwe tijd, die niet aan elkaar gekoppeld kunnen worden in termijn van bewoningscontinuïteit. 19. Zijn er aanwijzingen voor landgebruik ( off-site patronen) in de zin van wegen, perceelindeling, akkers, grondstofwinning, etc.? De precieze functie van de kuilen uit de Late-Middeleeuwen A kon niet vastge steld worden. Het bas- sin van Spoor 12, in Werkput 3 en 4, kan mogelijk in verband gebracht worden met de opslag van mest of veevoer in de Late-Nieuwe tijd. Rapport 12113.009 versie 2 46 20.
Zijn er aanwijzingen voor agrarische en/of ambachtelijke activiteit en? Zo ja, waaruit blijkt dat en welke kenmerken zijn hieraan naar analogie van vraag 19 te geven? Ter plekke van het plangebied zijn aanwijzingen gevonden van agrarische acti viteiten op een boeren- erf in de Late-Nieuwe tijd. 21. Kunnen meerdere bewoningsfasen (relatief en absoluut) onderscheiden worden? Binnen de sites uit de Late-Middeleeuwen A en de Late-Nieuwe tijd kunnen geen betekenisvolle, rela- tieve en/of absolute faseringen herkend worden. Alleen de kuilen van Spoor 1 en 2 u it de Late- Middeleeuwen A versnijden elkaar, waarbij Spoor 1 relatief ouder is dan Spo or 2. Het tijdshiaat tus- sen beide sites maakt het ook niet mogelijk om van (bewonings)continuïteit te spreken. De funderin- gen en geassocieerde sporen in Werkput 2, 3 en 4 lijken gelijktijdig te zijn. 22. Wanneer en waarom zijn de sites en de vindplaats in zijn geheel verlaten of in onbruik ge raakt? Voor de site uit de Late-Middeleeuwen A (circa 1120-1225 na Chr.) zijn geen aanwijzingen voor con- tinuïteit van activiteiten in latere perioden. Een verklaring op basis van d e beschikbare gegevens kan hiervoor niet gegeven worden. Voor de site uit de Late-Nieuwe tijd is historische informatie beschik- baar.
Volgens de topografische kaarten zou de bebouwing in het noordelijke dee l van het plangebied verdwenen zijn in de periode tussen 1937 en 1955. Volgens de mondelinge informa tie van de bewo- ner van Neerbeekerstraat 41 is de bebouwing in 1944/1945 zwaar beschadigd door een geal lieerd bombardement en direct na de Tweede Wereldoorlog afgebroken. Het pand ter plekke van Neerd- beekerstraat 41 is in 1949 opnieuw gebouwd. Het plangebied is sinds de Tweed e Wereldoorlog al- leen in gebruik geweest als landbouwgrond; in eerste instantie waarschijnlijk als boomgaard en in de huidige situatie als weiland. 7.1.4 Landschap en bodem Dit aspect van het onderzoek omvat de bestudering van de landschappelijke context v an de vind- plaatsen in historisch perspectief. Dit leidt tot de volgende vragen: 23. Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? Ter plekke van het plangebied is merendeels een bodemopbouw aangetroffen van een bouwvoor, op een (dunne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag, op verschillende pakketten colluvium. In de top van het colluvium heeft zwakke bodemvorming (klei-inspoelingshorizont, Bw- horizont) plaatsgevon- den. Op basis van de gecombineerde fysisch-geografische en archeologische geg evens betreft het waarschijnlijk oud colluvium, afgezet in de Late-Middeleeuwen A of eerder.
Ter plek ke van de noorde- lijk gelegen zone met funderingen en geassocieerde sporen (Werkput 2, 3 en 4) is de top van het colluvium, en ook de Bw-horizont, grotendeels verstoord in de Late-Nieuwe tijd. Aan de zuidoostzijde van het plangebied is een bodemopbouw aangetroffen van een bouwvoor op de C-hori zont van de löss in-situ. Hieruit kan afgeleid worden dat vanuit het zuidoosten naar het noor dwesten oppervlakte- erosie heeft plaatsgevonden, waarbij de oorspronkelijke lössbodem aan de zui doostzijde is geºro- deerd en colluvium is afgezet naar de noordwest zijde richting de Neerbeekerstraat. 24. Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de vindplaats (ge ologie, bodemkunde en geomorfo- logie)? Zijn er aanwijzingen voor stratigrafische hiaten, d.w.z. erosie of non -depositie, in de geo- logische profielopbouw ter plekke van de vindplaatsen? [bij deze vraag dient in het bijzonder re- kening gehouden te worden met de aanwezigheid van een stratigrafie bestaande uit löss in-situ, colluvium en/of beekafzettingen] Alle archeologische sporen zijn aangetroffen in de top van het colluvi um, direct beneden de bouwvoor en deels beneden een (dunne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag. In een groot deel van het Rapport 12113.009 versie 2 47 plangebied was een zwak ontwikkelde bodem (klei-inspoelingshorizont, Bw-h orizont) zichtbaar in de top van het colluvium.
Op een dieper niveau, binnen de colluviale lage n, zijn geen archeologische resten aangetroffen, met uitzondering van het fragment van een koperen ringetje ter plekke van Pro- fiel 2, Werkput 1. Hoewel er aanwijzingen zijn dat het colluvium een relatief gr ote ouderdom heeft, kunnen oudere vindplaatsen, bijvoorbeeld uit de Prehistorie, geºrodeerd zijn doo r oppervlakte-erosie of afgedekt zijn door colluvium. 25. Wat is de paleo-ecologische context van het onderzoeksgebied? Liggen i n het plangebied loca- ties die voor pollenanalyse bemonsterd kunnen worden (licht dit toe)? Tijdens het proefsleuvenonderzoek konden geen gegevens verzameld worden die informatie kunnen verschaffen over de paleo-ecologische context van het plangebied. Gezien het bodemtype en de die- pe grondwaterstand zijn de conserveringsomstandigheden voor organisch materiaal s lecht tot rede- lijk. Binnen het plangebied zijn dan ook geen locaties aangetroffen, die geschi kt waren voor bemon- stering voor pollenanalyse. 26. In hoeverre zijn de aangetroffen bodemlagen geschikt voor een palynologis che reconstructie van de vegetatie- en gebruiksgeschiedenis van het terrein? De aangetroffen bodemlagen zijn niet geschikt voor een palynologische reconstructie van de vegeta- tie- en gebruiksgeschiedenis van het terrein.
7.1.5 Vraagstelling specialistisch onderzoek Het specialistisch onderzoek dient zich te richten op het vaststellen van de geschiktheid van de vind- plaats voor archeobotanisch, archeozoölogisch, fysisch-antropologisch, fysis ch-geografisch, geofy- sisch en dateringsonderzoek. De monsters dienen hiervoor gewaardeerd te worden tijdens de evalua- tiefase, na uitvoering van het archeologisch veldonderzoek. Tijdens het proefsleuvenonderzoek is ØØn fragment van dierlijk botmateriaa l gevonden, dat op basis van de archeologische context in de Late-Nieuwe tijd gedateerd kan worden. Het bo tmateriaal is ge- determineerd als een ruggenwervel van een rund of paard. Andere vondsten of (grond )monsters die zich leenden voor specialistisch onderzoek zijn niet aangetroffen. Rapport 12113.009 versie 2 48 LITERATUUR Alterra, 2003: Digitale Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:25.000. Amersfoort, H. en P.H. Kamphuis, 1990: Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied . ‘s- Graven- hage. Bruijn, A., 1959-1964: Die mittelalterliche keramische Industrie in Südlimburg . In: Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek 9/10/11/12/13/14, Amersfoort. Bakker, H. de & J. Schelling, 1989: Systeem van bodemclassificatie voor Nederland De hogere ni- veaus. Wageningen. Bosch, J.H.A., 2005: Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode, Versie 5.2.
(TNO-rapport, NITG 05-043-A), Utrecht. Fontijn, D.R., 2002: Sacrificial Landscapes. Cultural biographies of persons, obje cts and ‘natural’ places in the Bronze Age of the Southern Netherlands, c. 2300-600 BC . (Analecta Praehistorica Leidensia 33/34) Leiden. Gerritsen, F. en E. Rensink (red.), 2004: Beekdallandschappen in archeologisch perspectief. Een kwestie van onderzoek en monumentenzorg . (NAR - Nederlandse Archeologische Rapporten 28) Amersfoort. Göttgens, R.H.M. 2018: Een Amerikaanse bommenwerper stort neer in Neerbeek. In: BECHA Histo- risch, kunst- en cultureel tijdschrift uitgave Heemkundevereniging Beek , Jaargang 32 - Nr. 1 - Maart 2018. Beek. Kars, E.A.K., 2011: 5.3.3 Keramisch bouwmateriaal. In: Tichelman, G. et al, De Loherschans aan de Leygraafweg te Belfeld (gem. Venlo, provincie Limburg). Archeologie in de A73 -Zuid. (Rapportage Archeologische Monumentenzorg 192, p. 39-43) Amersfoort. Louwe Kooijmans,. L.P., P.W. van den Broeke, H. Fokkens, A. van Gijn (red.), 2005 : Nederland in de prehistorie. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. Mennens, P., 1995: IJzertijd bewoning in Beek . In: BECHA Tijdschrift van de Heemkunde-Vereniging Beek, April 1995, Jaargang 9 Nr. 1. Beek. Mientjes, A.C. 2020: Programma van Eisen Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek. (Econsultancy rapportnr. 12113.008) Swalmen. Mulder, E.F.J. de, M.C. Geluk, I.L. Ritsema, W.E.
Westerhoff, T.E. Wong, 2003: De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen. Nabben, H.C., 2020: Rapportage verkennend bodemonderzoek Neerbeekerstraat te Neerbeek . (Econsultancy rapportnr. 12113.001) Swalmen. Normalisatie-Instituut, Nederlands, 1989: Geotechniek, classificatie van onverharde grondmonsters NEN 5104. Delft. Renes, J., 1999: Landschappen van Maas en Peel. Een toegepast historisch-geografisch onderzoek in het streekplangebied Noord- en Midden-Limburg. Eisma, Leeuwarden. Rapport 12113.009 versie 2 49 Rensink, E., 2008a: KNA Leidraad Beekdalen in Pleistoceen Nederland . (SIKB 01-07-2008, versie 1.0) Gouda. Rensink, E. (red.), 2008b: Archeologie en Beekdalen. Schatkamers van het verleden. Matrijs, Utrecht. Schutte, A.H., 2020: Archeologisch bureauonderzoek Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek . (Econsul- tancy rapportnr. 12113.002) Swalmen. Stichting voor Bodemkartering (Stiboka), 1993: Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000, 59 Peer en 60 West- en Oost-Sittard. Wageningen. Strijbos, H., 1996: Middeleeuwse bakstenen. Productie en formaten in oostelijk Noord-Brabant. (Brabants Heem, jaargang 48 nummer 1, p.12–18) ‘s-Hertogenbosch. Wijk, I.M. van, en W. Laan, 2013: Archeologische Beleidsadvieskaart voor de gemeente Beek. (Archol rapportnr. 229) Archol, Leiden.
BRONNEN AHN; internetsite, december 2020 http://www.ahn.nl Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort, februari 2021. https://archis.cultureelerfgoed.nl Beeldbank Cultureel Erfgoed (RCE); internetsite, december 2020 http://www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl Dinoloket; internetsite, december 2020 http://www.dinoloket.nl/ Kadaster Topotijdreis; internetsite, december 2020 http://www.topotijdreis.nl/ Nationale Onderzoeksagenda Archeologie 2.0; internetsite, februari 2021 http://archeologieinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/nationale-onderzoeksagenda- archeologie-20 Portaal voor ruimtelijke plannen; internetsite, december 2020 http://www.ruimtelijkeplannen.nl/web-roo/roo/ Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK), december 2020 https://www.pdok.nl Ruimingskaart; internetsite, december 2020 http://www.beobom.nl/ruimingskaart/ VEO Bommenkaart; internetsite, december 2020 http://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/ Rapport 12113.009 versie 2 Bijlage 1 Overzicht proefsleuven Legenda Plangebied Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Proefsleuven (uitgevoerd) Proefsleuven (gepland) Rapport 12113.009 versie 2 Bijlage 2 Overzicht NAP-hoogtes maaiveld en vlak (Vlak 1) Legenda Plangebied Proefsleuf Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek.
Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Hoogtemeting (Vlak 1) Maaiveld Rapport 12113.009 versie 2 Bijlage 3 Overzicht boringen en profielkolommen Legenda Plangebied Proefsleuf Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Boring Profiel Rapport 12113.009 versie 2 Bijlage 4 Allesporenkaart Legenda Plangebied Proefsleuf Sporen: Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Vondst Coupelijn Kuil (Late-Middeleeuwen A) Puinconcentratie Uitbraaksleuf Fundering (baksteen) Fundering (baksteen en mergel) Fundering (mergel) Bassin Rapport 12113.009 versie 2 Bijlage 5 Allesporenkaart (geprojecteerd op topografische kaart uit 1925) Legenda Plangebied Sporen: Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek.
Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Kuil (Late-Middeleeuwen A) Puinconcentratie Uitbraaksleuf Fundering (baksteen) Fundering (baksteen en mergel) Fundering (mergel) Bassin Bijlage 6 | Sporenlijst 1 | 1 | 1 | Kuil | (donker)grijs | Houtskool, [verbrande] leembrokjes | Leem, zwak zandig | Ja | Ovaal-cirkelvorming Onregelmatig-rechthoekig | 70 Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A 2 | 1 | 1 | Kuil | (donker)grijs | Houtskool, [verbrande] leembrokjes | Leem, zwak zandig | 1 | Ja | Ovaal-onregelmatig | Ovaal-langgerekt | 86 Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A | 2 3 | 1 | 1 | Kuil | licht bruinbeige tot grijs | Houtskool, [verbrande] leembrokjes | Leem, zwak zandig | Ja | Ovaal-rechthoekig | Cirkelvormig | 110 Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A Late-Middeleeuwen A 4 | 2 | 1 | Uitbraaksleuf | roodoranje | Baksteenfragmenten | Lineair/rechthoekig | Late-Nieuwe tijd | circa 1850 | 1944/1945 | 3,4 5 | 2 | 1 | Fundering | geel, oranje, en roodpaars | Mergelblokken en bakstenen | Ja | Lineair | 46 Late-Nieuwe tijd | circa 1850 | 1944/1945 | 7 [baksteen] 6 | 2 & 4 | 1 | Puinconcentratie | roodoranje | Baksteenfragmenten, kalkbrokken en grind | Onregelmatig-rechthoekig | Late-Nieuwe tijd | circa 1850 | 1944/1945 7 | 2 | 1 | Fundering | rood en paars | Bakstenen | Ja | Lineair | 20 Late-Nieuwe tijd |