b_NL.IMRO.0888.TAMOPNeerbeekers-VA01_toelichting6b archeo
Tekst van het document
PROEFSLEUVENONDERZOEK NEERBEEKERSTRAAT (ONG.) TE NEERBEEK GEMEENTE BEEK
Econsultancy Archeologisch Rapport 1 Versie 1 betreft een rapport waarvan geen beoordeling van de bevoegde overheid is ontvangen. Bij versie 2 is het rapport wel beoordeeld door de bevoegde overheid. Rapportage Proefsleuvenonderzoek Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek Opdrachtgever Arvalis Nuth Mauritsstraat 11 6361 AV Nuth Rapportnummer 12113.009 Versienummer1 2 Datum 9 februari 2021 Vestiging Limburg Rijksweg Noord 39 6071 KS Swalmen 088 - 5001600 swalmen@econsultancy.nl Opsteller De heer dr. A.C. Mientjes Paraaf Autorisatie De heer M.J.V. Plitscher, MA Paraaf ' Econsultancy bv, Swalmen Foto’s en tekeningen: Econsultancy bv, tenzij anders vermeld Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaa nde schriftelijke toestemming van de uitgevers. Econsultancy aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
ISSN: 2210-8777 (Analoog rapport) ISSN: 2210-8785 (Digitaal rapport E-depot) Administratieve gegevens plangebied Projectcode | 12113.009 Toponiem | Neerbeekerstraat (ong.) Opdrachtgever | Arvalis Nuth Gemeente | Beek Plaats | Neerbeek Provincie | Limburg Kadastrale gegevens | Gemeente Beek, sectie B, perceelnummer 5247 (ged.) Omvang plangebied | Circa 1.200 m2 Omvang onderzoeksgebied | Circa 1.200 m2 Kaartblad | 68 D (1:25.000) coördinaten centrum plangebied | X : 185.465 / Y: 328.905 Bevoegde overheid | Gemeente Beek | Mevrouw B. Coenen Postbus 20 | Beleidsadviseur Volkshuisvesting 6190 AA Beek | T: 046-4389398 Raadhuisstraat 9 | E: brenda.coenen@gemeentebeek.nl 6191 KA Beek Deskundige namens de bevoegde overheid | ArchAeO B.V. Archeologische | Contactpersoon: Advisering en Ondersteuning | De heer drs. F.P. Kortlang Rapelenburglaan 9 | T: 040-2519270 5654 AP Eindhoven | M: 06-22505236 E: advies@archaeo.nl ARCHIS3 Onderzoeksmeldingsnummer (OM-nr.) | 4901012100 Archeoregio NOaA | Limburgs lössgebied Beheer en plaats documentatie | Econsultancy, Swalmen/Provinciaal Archeologisch Depot Limburg Uitvoerders | Econsultancy, dr. A.C. Mientjes en dr. P.M.M.A. Bringmans Grondverzet | Leenaerts Exploitatie Born B.V. Kwaliteitszorg Econsultancy is gecertificeerd voor onder meer voor protocollen 4001, 4002, 4003 en 4004 van de BRL SIKB 4000.
Betrouwbaarheid Dit onderzoek is op zorgvuldige wijze uitgevoerd, conform de toepasselijke en van kracht zijnde regelgeving en richtlijnen die zijn opgesteld in het Programma van Eisen proefsleuvenonderzoek Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek. (Econsultancy rapportnr. 12113.008), d.d. 26 september 2020; auteur: de heer dr. A.C. Mientjes. 12113.009 12113.009 SAMENVATTING Econsultancy heeft in opdracht van Arvalis Nuth een proefsleuvenonderzoek (IVO-P ), karterende en waarderende fase, met een mogelijke ‘directe doorstart’ naar een opgraving uitgevoerd ter plekke van het plangebied Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek. In het plangebied zullen twee levensloopbestendige woningen worden gerealiseerd. Het bouwblok voor dez e twee woningen zal een oppervlakte van circa 440 m 2 hebben. De verwachte verstoringsdiepte zal maximaal circa 1,20 meter beneden het maaiveld bedragen. Het archeologisch onderzoek wordt noodz akelijk geacht om te bepalen of er een gerede kans is dat archeologische waarden wel of niet aanwezig (kunnen) zijn in de ondergrond, die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verlor en kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet (1 juli 2016) verpl icht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren.
Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecifi ceerde archeolo- gische verwachting zoals vermeld in het vooronderzoek. Het gaat om gebieds- of v indplaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het ve ld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Het resultaat van een proefsleuvenonderzoek is een rapport met een waardering en e en inhoudelijk (selectie-)advies (buiten normen van tijd en geld), aan de hand waarvan een b eleidsbeslissing (een selectiebesluit) kan worden genomen. Dit betekent dat de veldactiviteiten uitgevoerd worden tot het niveau waarop deze beslissing gefundeerd genomen kan worden. Dit wil zeggen dat de archeolo- gische waarden van het terrein/vindplaats in voldoende mate zijn vastgesteld. Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Het vooraf uitgevoerde archeologisch bureauonderzoek heeft vastgesteld dat de kan s op het voorko- men van archeologische resten uit de perioden lopende vanaf het (Laat- )Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd hoog is.
Gevolgde onderzoeksmethode Tijdens het veldwerk was er geen reden om van de onderzoeksmethodiek af te wijken zoals beschre- ven in het Programma van Eisen. Ter plekke van het plangebied zijn twee proefs leuven van circa 27 bij 4 meter aangelegd, globaal in een zuidoost-noordwest richting. Op basi s van de aangetroffen ar- cheologische resten en in overleg met de archeologisch adviseur/toezichthouder van de gemeente Beek is tijdens het veldwerk besloten om de noordelijk proefsleuf naar het zuid westen uit te breiden. Hiervoor zijn twee nieuwe proefsleuven aangelegd. De totale onderzochte oppervlakte bedroeg uit- eindelijk circa 285 m2. Resultaten Proefsleuvenonderzoek De bodemopbouw binnen het grootste deel van het plangebied bestaat uit een graszode , op een bouwvoor, op verschillende pakketten colluvium aangetroffen tot een diepte van ci rca 1,70 à 2,20 meter beneden het maaiveld. In de top van het colluvium heeft zwakke bodem vorming plaatsgevon- den (klei-inspoelingshorizont, Bw-horizont). Als gevolg lijkt sprake te zi jn van oud colluvium, dat mo- gelijk in de Middeleeuwen of zelfs eerder is afgezet. Alleen in het noordoostelijke deel van het plan- gebied lijkt de top van het colluvium deels (sub)recent verstoord te zijn. I n het zuidoostelijke deel van het plangebied ligt de bouwvoor direct op de C-horizont van de löss in-situ.
Hieruit kan geconcludeerd worden dat vanaf de zuidoost zijde oppervlakte-erosie heeft plaatsgevonden en dat het verspoelde, 12113.009 colluviale materiaal is afgezet in de westelijke en noordelijke delen van het plangebied, richting de Neerbeekerstraat. In de proefsleuven zijn in totaal 12 sporen en 11 vondsten aangetroffen. Aan de z uidzijde van het plangebied zijn drie kuilen gevonden. De kuilen hadden een vulling van z wak zandige leem vermengd met houtskoolbrokjes en (verbrande) leembrokjes. Uit de vulling van ØØn van de kui len konden drie fragmenten Brunssum-Schinveld aardewerk verzameld worden daterend uit de Late-Middelee uwen A. De precieze functie van de kuilen kon niet bepaald worden op basis van de onderz oeksresultaten. In het noordelijke deel van het plangebied zijn in totaal 9 sporen aangetroffen . Het betreft mergel- en baksteenfunderingen, uitbraaksleuven van funderingen, een puinconcentratie en een bas sin. Op ba- sis van het vondstmateriaal en het constructiemateriaal lijken de 9 sporen te dateren uit de Late- Nieuwe tijd (circa 1850-1944/1945). Dit correspondeert met de historische en monde linge informatie. In het noordelijke deel van het plangebied wordt op oude topografische kaarten bebo uwing weerge- geven in de tweede helft van de 19 e eeuw tot circa 1937.
Volgens het verhaal van de bewoner van het aangrenzende pand op Neerbeekerstraat 41 zijn de bebouwing ter plekke van het plangebi ed en zijn eigen pand aan het eind van de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd geraakt als gevolg van een geallieerd bombardement, en direct na de oorlog afgebroken. De huidige bebouwing ter plekke van het perceel van de Neerbeekerstraat 41 is volgens het kadaster in 1949 gereali seerd. Daarnaast gaf deze bewoner aan dat een poortgebouw toegang gaf tot de bebouwing in het noordelijke deel van het plangebied. Mogelijk dat de aangetroffen funderingen restanten zijn van ee n wagen- of stalruimte, en dat de vroeger aanwezige bebouwing dus een agrarische functie had. Selectieadvies Volgens de waardering op KNA, versie 4.1 (d.d. 24 mei 2018), voorgeschreven wij ze krijgt de vind- plaats uit de Late-Middeleeuwen A en Late-Nieuwe tijd een middelhoge waardering en is niet behou- denswaardig. Het selectieadvies is daarom dan ook om geen vervolgonderzoek uit te voe ren en het plangebied vrij te geven voor verdere ontwikkeling. Het definitieve selectiebe sluit zal worden geno- men door de bevoegde overheid, de gemeente Beek. Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte on der- zoeksmethode. De aanwezigheid van behoudenswaardige archeologische resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten.
Econsultancy wil de opdrachtgever er daarom op wijzen dat, mochten tijdens de geplande werkzaamheden toch archeologische waarden worden aange troffen, hiervan melding dient te worden gemaakt conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). 2 2 Infodesk email: info@cultureelerfgoed.nl of tel: 033-4217456. 12113.009 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING .................................................................................................................................. 1 2 DOELSTELLING ONDERZOEK ................................................................................................. 4 3 ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET PLANGEBIED .................................................... 5 3.1 Ligging en huidige situatie plangebied ............................................................................. 5 3.2 Methodiek vooronderzoek ................................................................................................ 5 3.3 Archeologische verwachting op basis van het vooronderzoek ........................................ 5 3.3.1 Geologie, Geomorfologie en Bodem .................................................................. 5 3.3.2 Archeologische gegevens ..................................................................................
7 3.3.3 Historische gegevens ......................................................................................... 7 3.3.4 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel ............................................ 8 3.3.5 Conclusie en selectieadvies vooronderzoek ...................................................... 8 4 METHODIEK VELDONDERZOEK ............................................................................................. 9 4.1 Inleiding ............................................................................................................................ 9 4.2 Methodiek proefsleuvenonderzoek................................................................................... 9 4.3 Onderzoeksvragen ......................................................................................................... 14 4.3.1 Algemeen ......................................................................................................... 14 4.3.2 Gaafheid en conservering van de vindplaats(en)............................................. 15 4.3.3 Periode en sites ................................................................................................ 15 4.3.4 Landschap en bodem .......................................................................................
15 4.3.5 Vraagstelling specialistisch onderzoek ............................................................ 15 5 RESULTATEN VELDONDERZOEK ......................................................................................... 16 5.1 Landschapsgenese en bodemopbouw ........................................................................... 16 5.2 Analyse sporen en structuren ......................................................................................... 19 5.3 Vondstmateriaal .............................................................................................................. 36 5.4 Grondmonsters ............................................................................................................... 37 5.5 Conclusie veldonderzoek ............................................................................................... 37 6 WAARDERING, CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ............................................................ 38 6.1 Waardering ..................................................................................................................... 38 6.2 Synthese en conclusies .................................................................................................. 40 6.3 Selectieadvies .................................................................................................................
41 7 BEANTWOORDING VAN DE ONDERZOEKSVRAGEN ......................................................... 42 7.1.1 Algemeen ......................................................................................................... 42 7.1.2 Gaafheid en conservering van de vindplaats(en)............................................. 44 7.1.3 Periode en sites ................................................................................................ 44 7.1.4 Landschap en bodem ....................................................................................... 46 7.1.5 Vraagstelling specialistisch onderzoek ............................................................ 47 LITERATUUR ...................................................................................................................................... 48 12113.009 LIJST VAN TABELLEN Tabel I. Overzicht sporen per proefsleuf Tabel II. Overzicht sporen Werkput 2, 3 en 4 Tabel III. Overzicht vondstmateriaal Tabel IV. Scoretabel waardestelling van het plangebied.
LIJST VAN AFBEELDINGEN Figuur 1 Situering van het plangebied binnen Nederland Figuur 2 Detailkaart van het plangebied Figuur 3 Plangebied op recente luchtfoto Figuur 4 Overzichtsfoto van Werkput 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 5 Overzichtsfoto van Werkput 2 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 6 Overzichtsfoto van Werkput 3 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 7 Overzichtsfoto van Werkput 4 (foto genomen naar het zuiden) Figuur 8 Overzichtsfoto van het plangebied (foto genomen naar het noordwesten), waarop het aflopende reliºf naar de Neerbeekerstraat zichtbaar is Figuur 9 Overzichtsfoto van Profiel 2, Werkput 1 (foto genomen naar het noordoosten) Figuur 10 Overzichtsfoto van Profiel 3, Werkput 2 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 11 Overzichtsfoto van Profiel 4, Werkput 2 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 12 Overzichtsfoto van Profiel 1, Werkput 1 (foto genomen naar het noordoosten) Figuur 13 Overzichtsfoto van Spoor 1, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 14 Overzichtsfoto van coupe Spoor 1, Werkput 1 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 15 Overzichtsfoto van Spoor 2, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 16 Overzichtsfoto van coupe Spoor 2, Werkput 1 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 17 Overzichtsfoto van Spoor 3, Werkput 1 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur
18 Overzichtsfoto van coupe Spoor 3, Werkput 1 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 19 Overzichtsfoto van Spoor 4 (uitbraaksleuf), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 20 Overzichtsfoto van Spoor 5 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 21 Overzichtsfoto van Spoor 6 (puinconcentratie), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 22 Overzichtsfoto van Spoor 6 (puinconcentratie), Werkput 4 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuiden). Spoor 6 was zowel in Werkput 2 als de uitbreiding van Werkput 4 aanwezig Figuur 23 Overzichtsfoto van Spoor 7 (baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen na ar het zuidoosten) Figuur 24 Overzichtsfoto van Spoor 8 (mergelfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 25 Overzichtsfoto van Spoor 9 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 26 Overzichtsfoto van coupe Spoor 9 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 (foto genomen naar het noordwesten) Figuur 27 Overzichtsfoto van Spoor 10 (mergel- en baksteenfundering), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) Figuur 28 Overzichtsfoto van Spoor 11 (uitbraaksleuf), Werkput 2 - Vlak 1 (foto genomen naar het zuidoosten) 12113.009 Figuur 29 Overzichtsfoto van Spoor 12 (bassin), Werkput 3 en 4 - Vlak 1 (foto
genomen naar het zuidwesten) BIJLAGEN Bijlage 1 Overzicht proefsleuven Bijlage 2 Overzicht NAP-hoogtes maaiveld en vlak (Vlak 1) Bijlage 3 Overzicht boringen en profielkolommen Bijlage 4 Allesporenkaart Bijlage 5 Allesporenkaart (geprojecteerd op topografische kaart uit 1925) Bijlage 6 Sporenlijst Bijlage 7 Vondstenlijst Bijlage 8 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 9 AMZ-cyclus Rapport 12113.009 versie 2 1 1 INLEIDING Econsultancy heeft in opdracht van Arvalis Nuth een proefsleuvenonderzoek (IVO-P ), karterende en waarderende fase, met een mogelijke ‘directe doorstart’ naar een opgraving uitgevoerd voor het plangebied aan de Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek (zie f iguur 1, 2 en 3). Figuur 1 Situering van het plangebied binnen Nederland Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Legenda Plangebied Situering van het plangebied binnen Nederland Rapport 12113.009 versie 2 2 Figuur 2 Detailkaart van het plangebied Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Legenda Plangebied Detailkaart van het plangebied Rapport 12113.009 versie 2 3 Figuur 3 Plangebied op recente luchtfoto Ter plekke van het plangebied zullen twee levensloopbestendige woningen worden gereal iseerd.
De diepte van de te verwachten civieltechnische ontgravingen zal maximaal circa 1,20 meter beneden het maaiveld bedragen. De oppervlakte van het aan te leggen bouwblok, waarbinnen verstoren de bodemingrepen zullen worden uitgevoerd, zal circa 440 m 2 beslaan. Om deze ontwikkeling mogelijk te maken, moet eerst een wijziging van het bestemmingsplan worden doorgevoerd. Hierbij dient de bestemming ‘agrarisch’ (bestemmingsplan “Kern Neerbeek, herziening 2013”; vastgesteld 27 juni 2013) veranderd te worden in de bestemming ‘wonen’. Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek. Bron: Publieke Dienst verlening Op de Kaart (PDOK) [https://www.pdok.nl/] Legenda Plangebied Plangebied op recente luchtfoto Rapport 12113.009 versie 2 4 Het plangebied heeft op het bestemmingsplan een dubbelbestemming waarde - archeologie 1. Vol- gens de bijbehorende planregels is archeologisch onderzoek noodzakelijk bij bodemingrepen groter dan 250 m 2 en dieper dan 30 centimeter beneden het maaiveld. 3 Genoemde dubbelbestemming is afgeleid van de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Beek. Vol gens deze beleidsad- vieskaart ligt het plangebied in een gebied van archeologische waarde nummer 1, hi storische kern van Neerbeek.
4 Voortvloeiend uit de planregels is in juni 2020 een archeologisch bureauond erzoek uitgevoerd.5 Dit onderzoek heeft geadviseerd om een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleu ven (IVO-P), karterende en waarderende fase, uit te voeren met een mogelijke ‘directe doorstart’ naar een opgraving. De gemeente Beek als bevoegde overheid heeft dit advies overgenomen en o mgezet in een selectiebesluit. Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen of er een gerede kans is dat archeologische waarden wel of niet aanwezig zijn in de ondergrond, die door de v oorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Erfgoedwet (1 juli 2016) verplicht voorafgaand archeologisch onder zoek uit te voeren (zie bijlage 9). 2 DOELSTELLING ONDERZOEK Het doel van inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO- P), karterende en waarderende fase, is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologisc he verwachting, zoals geformuleerd in het vooronderzoek. Het gaat om gebieds- of vindplaatsgeri cht onderzoek. Het inventariserend veldonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, w aarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een on- derzoeksgebied.
Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de c onservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Belangrijk is dat op basis van het inventari- serend veldonderzoek een beslissing kan worden genomen of verder archeologisch (voo r)onderzoek in het gebied noodzakelijk is. De waardering van het terrein dient volgens de richtlijnen van de KNA, versie 4.1 (d.d. 24 mei 2018), te gebeuren. Dit zodat een gefundeerde onderbouwing van verder beleid met betrekking tot de ar- cheologische waarden binnen het terrein mogelijk is. Indien binnen het plangebie d archeologische waarden voorkomen, kan ØØn van de volgende aanvullende voorschriften worden opgelegd. • De verplichting tot het treffen van technische maatregelen, waardoor archeologische waar den in- situ in de bodem kunnen worden behouden. • De verplichting tot het doen van opgravingen. • De verplichting de activiteit die tot bodemverstoring leidt, te laten begeleiden door een deskundige op het gebied van de archeologische monumentenzorg. Deze deskundige moet voldoen aan door burgemeester en wethouders bij de vergunning te stellen kwalificaties. 3 Portaal voor Ruimtelijke Plannen. 4 Van Wijk en Laan, 2013. 5 Schutte, 2020.
Rapport 12113.009 versie 2 5 3 ARCHEOLOGISCHE GEGEVENS VAN HET PLANGEBIED 3.1 Ligging en huidige situatie plangebied Het plangebied, met een oppervlakte van circa 1.200 m 2, ligt aan de Neerbeekerstraat (ong.), in het oostelijke deel van de dorpskern van Neerbeek in de gemeente Beek (zie figuur 1, 2 en 3). Volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) bevindt het maaiveld zich op een hoogte v an tussen de circa 67,60 en 68,90 meter +NAP, waarbij de helling richting het noordwesten , de Neerbeekerstraat, afloopt. Het gebied is kadastraal bekend als gemeente Beek, sectie B, num mer 5247 (ged.). Volgens de topografische kaart van Nederland, 68 D (schaal 1:25.000), zijn de coördinaten va n het midden van het plangebied X: 185.465/ Y: 328.905. 3.2 Methodiek vooronderzoek Tijdens het vooronderzoek is met behulp van bestaande bronnen een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied opgesteld. Dit is in eerste instant ie gedaan door het raadple- gen van voor de archeologie relevante (schriftelijke) bronnen. Dit betreft voornamelijk gegevens over bekende archeologische vindplaatsen in en rond het plangebied. Dit is aangevuld met historisch en fysisch-geografisch onderzoek, waarbij informatie over vroeger grondgebruik is verkregen door de analyse van historische kaarten en tevens gegevens over de geologie, geomorfolo gie en bodem zijn bestudeerd.
Er is geen inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkenne nde fase (IVO-Overig), uitgevoerd aangezien het plangebied binnen de historische kern van Neerbeek li gt. In de regel zijn booronderzoeken in historische kernen minder geschikt, omdat het vaak niet mogelijk is om bij antro- pogene bodem- en puinlagen op betrouwbare wijze vast te stellen of het (sub)recente vers toringen of historisch en archeologisch relevante (bewonings)sporen betreft. 3.3 Archeologische verwachting op basis van het vooronderzoek In juni 2020 is door Econsultancy een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plange- bied aan de Neerbeekerstraat (ong.) te Neerbeek in de gemeente Beek. 6 Hieronder wordt een sa- menvatting gegeven van dat onderzoek. 3.3.1 Geologie, Geomorfologie en Bodem Zuid-Limburg ligt binnen een schiervlakte (= landschapsvorm waarin verwering en erosie het reliºf weggesleten hebben) tussen de Ardennen en de Centrale Slenk. Het gebied wordt gekenmerkt do or een voor Nederlandse begrippen sterk reliºf. Het is een heuvelland met een hoogteliggi ng van onge- veer tussen de 60 en 320 meter +NAP. In geologische termen wordt het onderzoek sgebied gerekend tot het Limburgs Massief, dat gekenmerkt wordt door een stelsel van zuidoost-noord west georiºn- teerde tektonische breuklijnen.
De oudste geologische sedimenten in Zuid-Limburg behoren tot het Carboon (circa 360-286 miljoen jaar geleden). Op het Carboon liggen mariene sedim enten (kalk- steen) behorend tot de Krijtkalk-groep uit het Boven-Krijt (circa 100-65 miljoen jaar geleden). In de meeste gevallen zijn deze afzettingen afgedekt door tertiaire mariene afzettingen. O nder warme om- standigheden is in het Tertiair (circa 65-2,4 miljoen jaar geleden) een schiervlakte gevorm d. De tertiaire schiervlakte is gedurende het Pleistoceen (circa 2,58 miljoen tot 11.6 50 jaar geleden) door de Maas versneden tot een terrassenlandschap. De rivierterrassen van de Maas besta an uit enkele tot tientallen meters dikke pakketten grof zand en grind. Ter hoogte van Be ek hebben de Maasafzettingen een middenpleistocene ouderdom (circa 781.000-126.000 jaar gelede n), en liggen 6 Schutte, 2020. Rapport 12113.009 versie 2 6 direct op de kalkstenen sedimenten uit het Tertiair. Het plangebied ligt op het Terras van Caberg 1, gevormd in het Vroeg-Saalien (circa 238.000 jaar geleden). 7 Diverse kleinere en grotere zijbeken van de Maas, waaronder een nieuw verlande beek circa 60 meter ten noordwesten van he t plangebied, hebben zich in de Maasterrassen ingesneden. Deze insnijding heeft plaatsgevond en nadat een terras door de Maas is verlaten.
De beken en beekdalen zijn veelal gevormd gedurende he t Holoceen (11.650 jaar geleden tot heden). In veel gevallen is het reliºf van de Maasterrassen afgevlakt doordat de ri vierterrassen bedekt zijn met in het Midden- en Laat-Pleistoceen afgezette löss (circa 238.000-11.6 50 jaar geleden). Löss is een zeer fijnkorrelig sediment dat oorspronkelijk onder extreem koude en droge omstandi gheden door de wind is afgezet tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien; circa 238.000-12 6.000 jaar geleden) en de laatste ijstijd (Weichselien; circa 116.000-11.650 jaar geleden). De dikte v an het lösspakket kan tus- sen de 1 en 20 meter variºren. Uitgaande van een DINO boring op circa 50 meter van het plange- bied, lijkt hier een circa 5,3 meter dik lösspakket aanwezig te zijn, met hieronder een circa 1,7 meter dik pakket grof zandige en grindige Maasafzettingen. 8 De löss wordt gerekend tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Schimmert. Omdat löss erg erosiegevoelig is, is gedurende het Holoceen op hellingen (al bi j hellingspercentages van 4 tot 8%) de löss sterk geºrodeerd door afstromend oppervlaktewater en ver volgens aan de voet van de helling afgezet als colluvium. Lokaal kan dit pakket colluvium meters dik zijn. Het colluvium is te herkennen als een zandiger en bruiner pakket sediment, waarin grindjes worden aangetroffen en waarin geen duidelijke bodemvorming heeft plaatsgevonden.
9 Gezien het reliºf ter plekke van het plangebied, waarbij het terrein van het zuidoosten naar het noordwesten afloopt, is h et zeer goed mogelijk dat colluviale afzettingen aanwezig zijn. Volgens de Geomorfologische kaart van Nederland ligt het plangebied op e en lösswand (code 11/10A4) op circa 60 meter van een oud beekdal. Dit oude beekdal is gesituee rd ten noordwesten van het plangebied. Op de Bodemkaart van Nederland is het plangebied niet gekarteerd vanwege de lig ging in de be- bouwde kom (rand oude dorpskern Neerbeek). Uit extrapolatie van bodemgegevens nabij het plan- gebied is het aannemelijk dat ter plekke van het plangebied “ooivaaggronden met roest beginnend dieper dan 80 centimeter; siltige leem; colluvium in hellingvoet of ui tspoelingswaaier” (code Ldh6) of “radebrikgronden; siltige leem ” (code Bld6) voorkomen. Ooivaaggronden liggen in smalle langgerekte (droge) dalen verspreid over het gehele lössgebied. Het zijn erosiedalen waarin collu viaal materiaal (secundaire, verspoelde löss) is afgezet. 10 Over het algemeen worden ooivaaggronden gekenmerkt door een zwakke bodemontwikkeling zonder duidelijke bodemhorizonten. Radebri kgronden liggen verspreid over het gehele Iössgebied in Zuid-Limburg en maken voornamelijk deel uit van veel kleine en grote plateaus.
De gebieden met radebrikgronden zijn niet-geºrodeerde restanten van een grot e aaneengesloten deken van lössgronden. 11 Over het algemeen kunnen radebrikgronden herkend wor- den door de aanwezigheid van een Bt-horizont (briklaag) oftewel een klei-i nspoelingshorizont. Omdat het plangebied op een helling en in een beekdal ligt, is het waarschijnl ijk dat alleen ooivaaggronden voorkomen. 7 Waveren, 2004; Mulder et al., 2003. 8 DINO boornummer: B60C2550. 9 Mulder et al., 2003. 10 Stichting voor Bodemkartering, 1993. 11 Stichting voor Bodemkartering, 1993. Rapport 12113.009 versie 2 7 3.3.2 Archeologische gegevens Het plangebied ligt binnen een Archeologisch Monument met AMK-nummer 16347, na melijk de oude dorpskern van Neerbeek. Dit geeft aan dat het plangebied binnen een terrein ligt met mogel ijke be- woningssporen uit de Late-Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd. De oude kern van Neerbeek is ontstaan rond een middeleeuwse hoeve, de Neerbeekerhof. Deze lag tussen de tegenwoo rdige Keulsteeg, Neerbekerstraat en Hofstraat, ongeveer 250 meter ten zuidwesten van het plangebied.. Binnen een straal van circa 1 kilometer zijn nog twee andere Archeo logische Monumenten aanwezig.
Deze monumenten betreffen overblijfselen van een vroenhof (hof van een grondhe er) daterend uit de Late-Middeleeuwen (AMK-nummer 8403) en een terrein met sporen van bewoning uit het Vroeg- Neolithicum A (Lineaire Bandkeramiek) en het Mesolithicum (AMK-nummer 15690). Laatstgenoemde resten liggen waarschijnlijk in een verspoelde context. Binnen een straal van circa 1 kilometer zijn 18 vondstmeldingen gedaan, die geregistreerd zijn in het landelijke ARCHeologisch Informatie Systeem (Archis3). 12 De dichtstbijzijnde vondstmelding ligt op circa 450 meter ten oosten van het plangebied en betreft een grondspoor uit de Rom einse tijd. 13 De overige vondstmeldingen liggen binnen een afstand van circa 700 tot 1000 meter van het plangebied en betreffen vondsten en sporen uit het (Laat-)Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. 14 Tot slot heeft de Werkgroep Archeologie Beek in 1994 een IJzertijdcomplex onderzoc ht nabij het Voetpad achter Neerbeek (ongeveer 200 meter ten zuidoosten van het plangebied). Deze vindplaats staat niet geregistreerd in het landelijke ARCHeologisch Informatie Systeem (Ar chis3). Bij de aanleg van de woonwagenlocatie aan de Spaubeekerstraat heeft de werkgroep Archeolo gie van de Heem- kundevereniging Beek de werkzaamheden gevolgd. Hierbij is een kuil ont dekt met vondsten uit de IJzertijd.
De kuil had een diameter van circa 1,70 à 2,60 meter en een diept e van tussen 1,25 en 1,40 meter beneden het maaiveld. Waarschijnlijk betrof het een voorraadkuil, aang ezien in de kuil een groot aantal scherven is aangetroffen van voorraadpotten (in totaal 371 frag menten). Het betreft lo- kaal, handgevormd aardewerk. Naast het aardewerk is een spinklosje gevonden van geb akken klei. Het materiaal wordt gedateerd op de overgang van de Vroege- naar de Midden-IJzertij d (circa 550- 400 voor Chr.). In de kuil zijn verder twee stukjes vuursteen aangetroffen (afslag en). Waarschijnlijk restanten van de Bandkeramische bewoning aldaar. Daarnaast zijn zeven brokken kwarts itisch rode zandsteen aangetroffen, waarvan drie fragmenten sporen vertonen van gebruik als maalstee n. Dit vondstmateriaal kan in het begin van de Midden-IJzertijd gedateerd worden. Versprei d in de kuil zijn tientallen stukken kwarts aangetroffen (voornamelijk witte kiezel). Dit m ateriaal werd gebruikt als ver- schralingsmateriaal (magering voor aardewerk). Tenslotte werden brokken zwak gebrande leem en restanten van vlechtwerkwanden van huizen, ovenwanden of haarden gevonden. 15 De vindplaats is waarschijnlijk gelegen op een lösswand.
3.3.3 Historische gegevens Aan de hand van de beschikbare oude kadastrale en topografische kaarten kan gec oncludeerd wor- den dat het plangebied in de eerste helft van de 19 e eeuw onbebouwd was en voor agrarische doel- einden werd gebruikt. Op de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT) behorende bij het Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 staat aangegeven dat het plangebied als boomgaard in gebru ik is, en in het 12 Archeologisch informatiesysteem Archis3, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), Amersfoort. 13 Archis3 zaakidentificatienummer 3160225100. 14 Archis3 zaakidentificatienummers 2024865100, 2041583100, 2062068100, 2375385100, 2411137100, 2439156100, 2901382100, 3033274100, 3171703100, 3179034100, 317 9959100, 3236544100, 3259687100, 3259784100, 325979 2100, 3260958100 en 3300274100. 15 Mennens, 1995. Rapport 12113.009 versie 2 8 bezit is van een zekere Jan Lemmens. 16 Verder staan op het Kadastrale Minuutplan direct aan de noord- en noordoostgrens van het plangebied een woning en een vrijstaand bakhuis weergegeven, die in het bezit waren van dezelfde eigenaar. Tussen 1850 en 1923 is in het noo rdoostelijke deel van het plangebied bebouwing gerealiseerd die tussen 1937 en 1955 weer is verdwenen. Vanaf dit mo- ment is het plangebied volledig in gebruik als agrarisch perceel, waarschijnlijk in eerste instantie als boomgaard maar later als weiland.
Ten westen van het plangebied loopt vanaf de eer ste helft van de 19e eeuw de huidige Neerbeekstraat met een beek. Deze beek staat niet meer weergegeven op de kaart uit 1923. Op 20 mei 1944 stortte een Amerikaanse B-17 bommenwerper neer in een fruitweide in Neerbeek, nabij de huidige Fattenbergstraat-Spaubeekerstraat circa 500 meter ten zuidwesten van het plange- bied. Het vliegtuig , een viermotorig “Vliegend Fort”, brandde volledig uit. Het vliegtuig was betrokken geweest bij een aanval op een spoorwegemplacement in Luik of een Luftwaffe vli egveld bij Sint- Truiden waarbij het door Duits luchtafweergeschut dermate beschadigd raakte dat het u iteindelijk neerstortte. Het toestel heeft in zijn val de daken van twee woningen meegenomen en twee schapen gedood, die op ØØn van de zolders verborgen waren. Alle bemanningsleden hebben tijd ig per para- chute uit het toestel kunnen springen. De meesten van hen landden op Belgisch grondge bied vlak over de Maas en werden door de Belgische ondergrondse aan een schuilplaats geholpen tot de be- vrijding in september 1944. Zij keerden terug naar hun basis in Engeland en namen weer deel aan de oorlog.
Drie bemanningsleden werden door de Duitsers opgepakt en belandden i n krijgsgevangen- schap.17 Daarnaast geven de VEO Bommenkaart (WSCS-OCE vooronderzoeken) en BeoBom rui - mingskaart geen aanwijzingen dat ter plekke van het plangebied niet gesprongen explosieven uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig zijn.18 3.3.4 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Het archeologisch bureauonderzoek heeft vastgesteld dat de kans op het voorkomen van archeolo- gische resten uit de perioden lopende vanaf het (Laat-)Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd hoog is.19 Uit de landschappelijke ligging aan de rand van een lösswand naar een beekda l blijkt dat het plange- bied vanaf het (Laat-)Paleolithicum gunstig is geweest voor jagers en verzamel aars en vanaf het Neo- lithicum voor landbouwers. Op basis van bekende archeologische gegevens b lijkt dat er in de directe omgeving van het plangebied sporen van menselijke activiteit aanwezig z ijn uit de IJzertijd, Late- Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Verder weg zijn vondsten en sporen uit het (La at-)Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd aangetroffen. Ook dient vermeld te worden dat het plangebied binn en de oude dorpskern van Neerbeek ligt, naast een doorgaande weg met een aanzienlijke ouderdo m (huidige Neerbeekerstraat). Binnen de oude dorpskern van Neerbeek kunnen (bewonings)resten aanwezig zijn uit de (Late-)Middeleeuwen en Nieuwe tijd.
Tot slot is het van belang dat het plangebied deels in of tegen een beekdal ligt. In beekdalen kunnen bijzondere archeologische datasets voo rkomen zoals rituele deposities, maar bijvoorbeeld ook voorden of bruggen (infrastructuur). 20 3.3.5 Conclusie en selectieadvies vooronderzoek Op basis van de resultaten van het archeologisch bureauonderzoek heeft Econsultanc y geadviseerd om een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven (IVO-P), karterende en w aarderende fase, uit 16 Kadastrale kaart 1811-1832: Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel (OAT) Beek, Limburg, sectie B, blad 007 (OAT11006B007). Bron: Beeldbank Cultureel Erfgoed (RCE). 17 Göttgens, 2018. 18 http://www.explosievenopsporing.nl/veo-bommenkaart/; http://www.beobom.nl/ruimingskaart/. 19 Schutte, 2020. 20 Gerritsen en Rensink, 2004; Rensink, 2008a en 2008b. Rapport 12113.009 versie 2 9 te voeren.21 De gemeente Beek als bevoegde overheid heeft dit advies overgenomen en omgezet in een selectiebesluit. Aanvullend is door de gemeente Beek bepaald dat ind ien behoudenswaardige archeologische resten aangetroffen zouden worden, de mogelijkheid bestond tot een ‘directe door- start’ naar een opgraving. 4 METHODIEK VELDONDERZOEK 4.1 Inleiding Voor het proefsleuvenonderzoek met een mogelijke ‘directe doorstart’ naar een opgraving is door Econsultancy een Programma van Eisen opgesteld.
22 In dit document zijn de eisen vastgelegd waar- aan het archeologische onderzoek dient te voldoen. De methodiek en onderzoeksvragen zoals die in het Programma van Eisen zijn opgenomen, worden in dit hoofdstuk verwoord. Naast de eisen zoals omschreven in het Programma van Eisen is het archeo logisch onderzoek uitge- voerd onder certificaat op grond van de BRL SIKB 4000 (KNA, versie 4.1, d.d. 24 mei 2018) en Kwali- teitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1, d.d. 24 mei 2018), die is vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie en is ondergebracht bij het SIKB te G ouda. 4.2 Methodiek proefsleuvenonderzoek Conform het Programma van Eisen zijn ter plekke van het plangebied twee proefsleuven van circa 27 bij 4 meter aangelegd, globaal in zuidoost-noordwest richting (zie bijlage 1; zie figuur 4 en 5). Hier- mee is in eerste instantie een oppervlakte van circa 216 m 2 onderzocht. In het veld is de zuidelijk aangelegde proefsleuf geregistreerd als Werkput 1 en de noordelijk aangelegde proefs leuf als Werk- put 2. Op basis van de aangetroffen archeologische resten en in telefonisch overl eg met de archeolo- gisch adviseur/toezichthouder van de gemeente Beek (overleg geïllustreerd m et foto’s) is tijdens het veldwerk besloten om Werkput 2 naar het zuidwesten uit te breiden.
Hiervoor zijn twee proefsleuven aangelegd, Werkput 3 en Werkput 4, met een oppervlakte van respectievelijk cir ca 32 en 37 m 2 (zie figuur 6 en 7). De totale onderzochte oppervlakte bedraagt hierdoor circa 285 m 2. In eerste instantie zijn aan de noordwest zijde van het plangebied, binnen de contou ren van de aan te leggen proefsleuven, twee boringen uitgevoerd met als doel vooraf de bodemopbo uw en de mogelijk aanwezige complexe stratigrafie met meerdere archeologische niveaus in kaart te brengen . Vervol- gens zijn de proefsleuven aangelegd. De proefsleuven zijn in ØØn vlak onderzocht. In Werkput 1 is het vlak (Vlak 1) aangelegd in de top van de natuurlijke afzettingen op een diepte van gemiddeld circa 80 centimeter beneden het maaiveld. De NAP-hoogte van het vlak (Vlak 1) lag tus sen de 66,48 en 68,27 meter +NAP, waarbij het vlak naar het zuidoosten opliep (zie bijlage 2). O ok het natuurlijke reliºf liep naar het zuidoosten op van 67,30 naar 68,72 meter +NAP (zie figuur 8). In Werkput 2, en de uitbrei- dingen van Werkput 3 en Werkput 4, is het vlak (Vlak 1) aangelegd op het ni veau waarop sporen aanwezig waren. Dit niveau lag eveneens circa 80 centimeter beneden het m aaiveld, maar naar het leek boven de top van de natuurlijke afzettingen.
Middels een kijkgat tot ci rca 1,70 meter beneden het maaiveld aan de zuidoost zijde van Werkput 2 kon worden vastgesteld dat de top v an de natuurlijke afzettingen direct beneden het sporenniveau lag. Waarschijnlijk is de oors pronkelijke top van de na- tuurlijke afzettingen in de zone met sporen ook deels antropogeen verstoord. Tevens liep ter plekke van Werkput 2 het reliºf op naar het zuidoosten. De hoogte van het vlak (Vlak 1) in Werkput 2 liep van het noordwesten naar het zuidoosten op van 66,71 naar 67,55 meter +NAP. De hoogte van het naastgelegen maaiveld liep in dezelfde richting op van 67,43 naar 68,51 meter +NAP. 21 Schutte, 2020. 22 Mientjes, 2020. Rapport 12113.009 versie 2 10 De vlakaanleg heeft laagsgewijs plaatsgevonden tot op het vlakniveau waarop de grondsporen zicht- baar werden, het vlak te interpreteren was, en (deels) de top van de natuurlijke afzett ingen was be- reikt. Per haal van de graafmachine is met behulp van de metaaldetector het blootg elegde vlak afge- zocht. Dit heeft twee metaalvondsten opgeleverd, die driedimensionaal zijn gemete n met een GPS. Behalve het vlak is ook de stort van de sleuven met behulp van de metaalde tector onderzocht. Me- taalvondsten zijn hierbij niet gedaan. Na iedere haal van de graafmachine is he t vlak op vondsten en grondsporen gecontroleerd.
Het vlak is waar nodig handmatig opgeschaafd, met een GPS gem eten en in delen gefotografeerd. In iedere proefsleuf is per vlak de NAP-hoogte gemeten met een GPS, in raaien met een tussenafstand van circa 2 à 3 meter. Tevens is bij Werk put 1 en Werkput 2 de NAP- hoogte van het naast gelegen maaiveld gemeten met een GPS, in raaien met een tus senafstand van circa 2 à 3 meter. In Werkput 1 en Werkput 2 zijn ieder twee profielkolommen van circa 1 meter breed gedocumenteerd tot in de top van de natuurlijke afzettingen (zie bijlage 2). Met dit doel is pe r proefsleuf een enkel kijk- gat aangelegd om de antropogene stratigrafie en onderliggende natuurlijke bodemopbouw zo uitput- tend mogelijk te onderzoeken en om de relevante archeologische niveaus vast te stellen. In Werkput 1 is het kijkgat aangelegd tot circa 2,20 meter beneden het maaiveld (onder zijde kijkgat op 65,21 me- ter +NAP: Profiel 2), en in Werkput 2 tot circa 1,70 meter beneden het maai veld (onderzijde kijkgat op 66,27 meter +NAP: Profiel 3). De profielen zijn gefotografeerd, voorzien van een noordpijl, een schaalstok en een fotobordje met het projectnummer en objectgegevens, analoog getek end (schaal 1:20), beschreven en geïnterpreteerd door een Senior KNA-archeoloog. De profielen zijn litho logisch beschreven conform de NEN 510423 en bodemkundig24 geïnterpreteerd.
In totaal zijn 12 sporen aangetroffen en gedocumenteerd. Sporen zijn in het vlak (Vlak 1) individueel gefotografeerd en gemeten in het vlak (Vlak 1) met een GPS. Grondsporen zijn gecoupe erd, waarbij de coupe is gefotografeerd, analoog getekend (schaal 1:20) en beschreven. Van de aanwez ige mer- gel- en baksteenfunderingen, aangetroffen in Werkput 2, 3 en 4, is de volge nde informatie verzameld: lengte en breedte van funderingen, formaten van mergelbrokken en bakstenen, baksteentypen ( kleur en baksel; handgevormd of machinaal), metselverbanden in het vlak (Vlak 1), type mortel , verticale diepte van funderingen met lagenmaat, inbedding in stratigrafische eenheden en bode mlagen, en verbanden/versnijdingen tussen funderingen (vaststellen relatieve chronologie). Ui tbraaksleuven van funderingen en puinconcentraties (afbraakpuin) zijn individueel gefotografeerd, bes chreven en met een GPS in het vlak (Vlak 1) gemeten . Vondsten geassocieerd met de sporen zijn verzameld en indi- vidueel geregistreerd met een GPS. Van enkele funderingen zijn ook bakstenen verz ameld (bemon- stering). De 11 aangetroffen vondsten zijn als aanlegvondsten binnen de individuele pro efsleuven en Vlak 1 verzameld, binnen profielen (gekoppeld aan stratigrafische eenheden en bodemlagen), en uit de vul- ling van sporen.
Alle vondsten zijn individueel gemeten in relatie tot h et vlak (Vlak 1), profielen en sporen met een GPS. Twee vondstnummers betrof de bemonstering van twee uit baksteen opge- bouwde funderingen. Van ieder van beide funderingen zijn twee bakstenen verzamel d voor nadere specialistische analyse door de aardewerkspecialist en depotbeheerder van Econsultancy, de heer P. Wemerman (vestiging Doetinchem). Nadat alle proefsleuven en uitbreidingen waren uitgevoerd in het veld zijn in te lefonisch overleg met de archeologisch adviseur/toezichthouder van de gemeente Beek de onderzoek sresultaten bespro- ken en is op basis hiervan besloten om geen ‘directe doorstart’ naar een opgraving uit te voeren. Dit overleg is ondersteund met een beknopt schriftelijk verslag van de veldresultaten (verstuurd aan ar- cheologisch adviseur/toezichthouder van de gemeente Beek, d.d. 29 oktober 2020). Tevens is beslo- 23 NEN 5104, 1989. 24 Bakker en Schelling, 1989. Rapport 12113.009 versie 2 11 ten dat direct doorgegaan kon worden naar het opstellen van het conceptrapport, en dat de ev aluatie- fase kwam te vervallen. De voorbereiding van het onderzoek heeft plaatsgevonden op 26 oktober 2020. Het veldwerk is uit- gevoerd op 28 oktober 2020. De uitwerking en het opstellen van de conceptrapportage zijn uitgevoerd op 17, 18 en 22 december 2020.
Figuur 4 Overzichtsfoto van Werkput 1 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 12 Figuur 5 Overzichtsfoto van Werkput 2 (foto genomen naar het zuidoosten)
Rapport 12113.009 versie 2 13 Figuur 6 Overzichtsfoto van Werkput 3 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 7 Overzichtsfoto van Werkput 4 (foto genomen naar het zuiden)
Rapport 12113.009 versie 2 14 Figuur 8 Overzichtsfoto van het plangebied (foto genomen naar het noordwesten), waarop het aflopende reliºf naar de Neerbeekerstraat zichtbaar is 4.3 Onderzoeksvragen In het Programma van Eisen is een aantal onderzoeksvragen opgenomen. 25 4.3.1 Algemeen 1. Zijn er archeologische resten in de bodem aanwezig? 2. Zo ja, wat is de aard, omvang, ouderdom, herkomst, kwaliteit en locatie van de archeologische resten (horizontaal en verticaal)? 3. Zijn meerdere archeologische niveaus aanwezig? 4. Op welke diepte ligt/liggen het/de archeologische niveau(s)? 5. Hebben de archeologische waarden een relatie met uit de omgeving bekende archeol ogische of historische locaties en welke is dat? 6. Welke gegevens over de aangetroffen vindplaatsen kunnen de archeologische ken nis van de regio en Neerbeek aanscherpen? 7. Is sprake van (een) behoudenswaardige vindplaats(en) (licht dit toe)? 8. Wat is het belang van de vindplaats voor de lokale, regionale en nationale gesc hiedschrijving? 9. Wat kunnen de uitkomsten van het onderzoek zeggen over vergelijkbare terr einen in de omge- ving? 10. Is vervolgonderzoek noodzakelijk en welke methoden zouden hierbij kunnen worden ing ezet? 11. Kunnen eventueel dieper liggende archeologische niveaus in-situ bewaard blijven, of worden deze verstoord door de geplande civieltechnische graafwerkzaamheden? 12.
Indien er geen archeologische resten worden aangetroffen, wat is de reden voo r de afwezigheid van archeologisch resten? 25 Mientjes, 2020.
Rapport 12113.009 versie 2 15 4.3.2 Gaafheid en conservering van de vindplaats(en) 13. In welke lagen, zones of gebieden bevinden zich gave en goed geconserveerde archeologische resten of waar zijn ze te verwachten? 14. Wat is de mate van conservering en gaafheid van de archeologische resten? 15. In welke mate zijn de onderzoeksgebieden verstoord? 4.3.3 Periode en sites Dit aspect van het onderzoek richt zich op de aard, ouderdom, omvang en andere arc heologische kenmerken van de vindplaats en sites hierbinnen. 26 Hieruit zijn de volgende vragen afgeleid: 16. Welke en hoeveel sites zijn ter plekke van het plangebied te herkennen? 17. Wat is per archeologische site in het onderzoeksgebied: o de ligging (inclusief diepteligging) o de geologische en/of bodemkundige eenheid o de omvang (inclusief verticale dimensies) o het type en de functie van de sites of off-site patronen o de samenstelling van de archeologische resten (grondsporen en mobilia)? 18. Wat is, indien aanwezig: o de ouderdom van de cultuurlaag o de vondst- en spoordichtheid o de stratigrafie voor zover aanwezig o de ouderdom, periodisering, typechronologische classificatie? 19. Zijn er aanwijzingen voor landgebruik ( off-site patronen) in de zin van wegen, perceelindeling, akkers, grondstofwinning, etc.? 20.
Zijn er aanwijzingen voor agrarische en/of ambachtelijke activiteit en? Zo ja, waaruit blijkt dat en welke kenmerken zijn hieraan naar analogie van vraag 19 te geven? 21. Kunnen meerdere bewoningsfasen (relatief en absoluut) onderscheiden worden? 22. Wanneer en waarom zijn de sites en de vindplaats in zijn geheel verlaten of in onbruik ge raakt? 4.3.4 Landschap en bodem Dit aspect van het onderzoek omvat de bestudering van de landschappelijke context v an de vind- plaats in historisch perspectief. Dit leidt tot de volgende vragen: 23. Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? 24. Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van de vindplaats (ge ologie, bodemkunde en geomorfo- logie)? Zijn er aanwijzingen voor stratigrafische hiaten, d.w.z. erosie of non -depositie, in de geo- logische profielopbouw ter plekke van de vindplaats? [bij deze vraag dient in het bijzonder reke- ning gehouden te worden met de aanwezigheid van een stratigrafie bestaande uit löss in-situ, colluvium en/of beekafzettingen] 25. Wat is de paleo-ecologische context van het onderzoeksgebied? Liggen i n het plangebied loca- ties die voor pollenanalyse bemonsterd kunnen worden (licht dit toe)? 26.
In hoeverre zijn de aangetroffen bodemlagen geschikt voor een palynologis che reconstructie van de vegetatie- en gebruiksgeschiedenis van het terrein? 4.3.5 Vraagstelling specialistisch onderzoek Het specialistisch onderzoek dient zich te richten op het vaststellen van de geschiktheid van de vind- plaats voor archeobotanisch, archeozoölogisch, fysisch-antropologisch, fysi sch-geografisch, geofy- sisch en dateringsonderzoek. De (grond)monsters dienen hiervoor gewaardeerd te worden tijde ns de evaluatiefase, na uitvoering van het archeologisch veldonderzoek. 26 Terminologisch wordt van een enkele vindplaats gesproken binnen het te onderzoeken plangebied. Sporen b ehorende tot verschillende periodes en mogelijk complextypen worden aangeduid als afzonderlijke sites binnen de vindplaats.
Rapport 12113.009 versie 2 16 5 RESULTATEN VELDONDERZOEK 5.1 Landschapsgenese en bodemopbouw Figuur 9 Overzichtsfoto van Profiel 2, Werkput 1 (foto genomen naar het noordoosten) Figuur 10 Overzichtsfoto van Profiel 3, Werkput 2 (foto genomen naar het zuidwesten) Leem, zwak zandig, donker- bruin, baksteenfragmenten, bouwvoor Leem, zwak zandig, donker bruingrijs, overgang naar on- derste laag erosief, grindjes in lager noordwestelijk deel van profiel, (sub)recent opge- bracht/geroerd Leem, zwak zandig, bruinbei- ge, horizontaal gelaagd, collu- vium Leem, zwak zandig, bruinrood, horizontaal gelaagd, grindjes, wortelgangen, kleiig, zwakke bodemvorming (Bw-horizont), colluvium Leem, zwak zandig, bruin, licht gevlekt, bioturbatie, kleiig, zwakke bodemvorming (Bw- horizont), colluvium Leem, zwak zandig, roodbruin, kleiig, zwakke bodemvorming (Bw-horizont), colluvium Leem, zwak zandig, bruin, horizontaal gelaagd, colluvium Leem, zwak zandig, licht geel- bruin, colluvium Leem, zwak zandig, donker- bruin, heterogeen, bioturbatie, onderzijde bouwvoor Rapport 12113.009 versie 2 17 Figuur 11 Overzichtsfoto van Profiel 4, Werkput 2 (foto genomen naar het zuidwesten) Figuur 12 Overzichtsfoto van Profiel 1, Werkput 1 (foto genomen naar het noordoosten) Leem, zwak zandig, bruin, houtskoolbrokjes, colluvium [deels antropogeen geroerd] Leem, zwak zandig, donker- bruin, puinbrokjes, grindjes,
bouwvoor Leem, zwak zandig, lichtbruin, houtskoolbrokjes, puinbrokjes, fragmenten plastic, (sub)recent opgebracht/geroerd Leem, zwak zandig, donker- bruin, baksteenfragmenten, bouwvoor Leem, zwak zandig, geel, C- horizont (löss in-situ) Rapport 12113.009 versie 2 18 In Werkput 1 en 2 zijn in totaal vier profielkolommen gedocumenteerd (zie bijlage 3). Ter plekke van drie van de vier gedocumenteerde profielen is in hoofdlijnen een bode mopbouw aan- getroffen van een bouwvoor, op een (dunne) (sub)recent opgebrachte/geroerde laag, op v erschillen- de pakketten colluvium. Deze bodemopbouw was zichtbaar in Profiel 2 in Wer kput 1 en Profiel 3 en 4 in Werkput 2 (zie figuur 9, 10 en 11). De bouwvoor beneden de graszode had een di kte van circa 40 centimeter, en bestond uit donkerbruine, zwak zandige leem, vaak met een bijmenging v an puinbrok- jes (met name baksteenfragmenten) en grindjes. In Profiel 2 en 4 was hieronder een circa 10 à 40 centimeter dikke waarschijnlijk (sub)recent opgebrachte/geroerde laag aanwezig. De ze bestond uit lichtbruine tot donker bruingrijze leem met enkele puinbrokjes en grindjes. Mogelijk dat deze laag colluviaal is afgezet, maar dan hoogstwaarschijnlijk gedurende relati ef recente perioden, aangezien binnen deze laag bij Profiel 4 (Werkput 2) plasticfragmenten zijn aang etroffen. Hieronder zijn verschil- lende pakketten colluvium aangetroffen.
Ter plekke van Profiel 2 (Werkput 1) en Pr ofiel 3 (Werkput 2) was in de bovenste laag colluvium zwakke bodemvorming zichtbaar in de vorm van klei-inspoeling (Bw-horizont). Deze bovenste laag werd gekenmerkt door roodbruine, kleiige, z wak zandige leem, deels licht gevlekt (waarschijnlijk door uitspoelingsprocessen), en met enkel e grindjes en deels spo- ren van bioturbatie. Bijzonder is dat aan de onderzijde van deze klei-ins poelingslaag ter plekke van Profiel 2 (Werkput 1) een fragment van een koperen ringetje is aangetroff en (Vondstnummer 1; zie bijlage 4 en 7; zie figuur 10). Deze vondst maakt duidelijk dat hier al bod emvorming heeft plaatsge- vonden in (oud) colluvium, en niet in löss in-situ. De onderste lagen colluvium, waargenomen in de kijkgaten van Werkput 1 en 2 (Profiel 2 en 3), bestonden uit bruine, bruinbeige en l icht bruingele, zwak zandige leem, die deels een horizontale gelaagdheid vertoonden. Deze gelaa gdheid duidt op sedimentatie door afstromend water. Tenslotte was het pakket colluvium ter plekke van Profiel 4, Werkput 2, deels geroerd, waarschijnlijk als gevolg van de aanleg van fundering en in dit deel van het plangebied. Ter plekke van Profiel 1 aan de zuidoostzijde van Werkput 1 is een afwij kende bodemopbouw waar- genomen (zie bijlage 3; zie figuur 12).
Hier was een bouwvoor aanwezig, bestaan de uit donkerbruine, zwak zandige leem met baksteenfragmenten, op gele, zwak zandige leem. Deze onder ste laag kan geïnterpreteerd worden als de C-horizont van de löss in-situ. Op basis van de bestudeerde bodemopbouw ter plekke van de proefsleuven kan het volgende ge- concludeerd worden. Binnen het grootste deel van het plangebied zijn pakketten coll uvium aanwezig tot een diepte van circa 1,70 à 2,20 meter beneden het maaiveld, met in de top zwakke bodemvor- ming (klei-inspoelingshorizont, Bw-horizont). Als gevolg lijkt sprake te zijn van oud colluvium, dat al- leen ter plekke van de funderingen aan de noordzijde van het plangebied in de top grotendeels ver- stoord lijkt te zijn. Boven het colluvium is een dunne (sub)recent opgebrachte /geroerde laag aanwezig en de bouwvoor. In het zuidoostelijke deel van het plangebied ligt de bouwvoor di rect op de C- horizont van de löss in-situ. Hieruit kan in hoofdlijnen geconcludeerd worden dat vanaf de zuidoost zijde oppervlakte-erosie heeft plaatsgevonden en dat het verspoelde, colluviale m ateriaal is afgezet in de westelijke en noordelijke delen van het plangebied, richting de Neerbeekerstraat. De waargenomen bodemopbouw komt als zodanig overeen met de resultaten van het eerder uitge- voerde bureauonderzoek.
27 Bij dit vooronderzoek was vastgesteld dat het plangebied ligt op een lösswand (code 11/10A4) op zo’n 60 meter van een oud beekdal ten noordwesten van het plange- bied. Het bodemtype ter plekke van het plangebied is niet gekarteerd vanwege de l igging in de be- bouwde kom van Neerbeek. Uit extrapolatie van bodemgegevens buiten het plangeb ied was het aan- nemelijk dat ter plekke van het plangebied “ooivaaggronden met roest beginnend dieper dan 80 cen- timeter; siltige leem; colluvium in hellingvoet of uitspoelingswaaier ” (code Ldh6) of “r adebrikgronden; siltige leem” (code Bld6) voorkomen. Bij de ooivaaggronden kunnen archeologische resten aan wezig 27 Schutte, 2020. Rapport 12113.009 versie 2 19 zijn direct in de top van het colluvium, waarvan in een eerder stadium was v astgesteld dat deze op circa 50 centimeter beneden het maaiveld ligt. 28 Bij radebrikgronden kunnen archeologische resten aanwezig zijn in de top van de E- en/of Bt-horizont, direct beneden de bouwvoor. Omdat het plange- bied op een helling en in een beekdal ligt is het aannemelijk dat alleen ooi vaaggronden voorkomen. De resultaten van het proefsleuvenonderzoek wijken alleen af van die van het v ooronderzoek in zo- verre in het zuidoostelijke deel van het plangebied löss in-situ (C-horizont) beneden het bouwvoor aanwezig was, op circa 40 centimeter beneden het maaiveld.
Anderzijds zijn all e archeologische spo- ren aangetroffen in de top van het bovenste pakket colluvium (ooivaaggronden) direct beneden de bouwvoor. 5.2 Analyse sporen en structuren Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn in totaal 12 sporen gedocumenteerd (zie bijlage 4, 5 en 6). In onderstaande tabel (tabel I) wordt de verdeling van de sporen over de verschillend e proefsleuven weergegeven met een beknopte interpretatie per spoor. Tabel I. Overzicht sporen per proefsleuf Werkput Spoornummer Interpretatie 1 1 Kuil 2 Kuil 3 Kuil 2 4 Uitbraaksleuf (baksteen en natuursteen) 5 Mergel- en baksteenfundering 6 (*) Puinconcentratie (baksteen) 7 Baksteenfundering 8 Mergelfundering 9 Mergel- en baksteenfundering 10 Mergel- en baksteenfundering 11 Uitbraaksleuf (baksteen) 3 & 4 (uitbreidingen) 12 Bassin (beton of baksteen, volledig bedekt met cementpleister)29 (*) Spoor 6 loopt door tot in Werkput 4 In de zuidelijk aangelegde Werkput 1 zijn drie kuilen aangetroffen: Spoor 1, 2 en 3. Deze kuilen lijken te liggen in de overgangszone van de löss in-situ (C-horizont) naar colluvium aan de noordwest zijde van Werkput 1. Spoor 1 en 2 zijn ingegraven in colluvium, gekenmerkt door bruinbe ige, zwak zandige leem, met een horizontale gelaagdheid.
In het vlak (Vlak 1) had Spoor 1 een onregelm atig- rechthoekige vorm (omvang circa 200 bij 90 centimeter), terwijl de coupe een ovale tot halfcirkelvor- mige vorm toonde (zie figuur 13 en 14). De onderzijde van het spoor lag op cir ca 70 centimeter bene- den Vlak 1. Spoor 1 had een enkele vulling van (donker)grijze, zwak zandige leem, met redelijk veel houtskool- en (verbrande) leembrokjes. Spoor 1 leek in het vlak oversneden te worden door de kuil van Spoor 2, en kan daarom als relatief ouder beschouwd worden. Spoor 2 had een ovale, langgerekte vorm in het vlak (Vlak 1), en een omvang van ci rca 325 bij 180 centimeter (zie figuur 15). In de coupe had Spoor 2 een ovaal-onregelmatige v orm en reikte de on- derzijde tot circa 86 centimeter beneden het vlak (Vlak 1) (zie figuur 16). De enkele vulling van dit spoor was in hoofdlijnen identiek aan die van Spoor 1: (donker)grijze, zwak zandige leem, m et redelijk veel houtskool- en (verbrande) leembrokjes. Uit deze vulling konden drie aardewer kfragmenten ver- zameld worden (Vondstnummer 2). Dit aardewerk is gedetermineerd als handgevormd en gedraaid 28 Nabben, 2020. 29 In het veld kon niet worden vastgesteld of Spoor 12 ee n bassin van beton was of van baksteen volledig afgedekt door ce- mentpleister.