Voorkeursscenario Toekomstscenarios 2022
Tekst van het document
Barneveld
OMGEVINGSVISIE
DE TOEKOMSTSCENARIO’S November 2022 Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
VOORWOORD
De Omgevingswet stelt ons voor de uitdaging om voor de lange termijn een visie te maken voor het hele grondgebied van de gemeente Barneveld. Daarin staat hoe we de schaarse ruimte slimmer kunnen benutten. Hoe we ruimte geven aan wonen, werken, recreëren, verkeer, natuur en water en daarbij rekening houden met de gezondheid, economie, veiligheid, milieu, energie en klimaatadaptatie. Wat kan waar wel en wat kan, met het oog op de toekomst, beter niet? In de Omgevingsvisie 2040 komen de keuzes voor de gemeente Barneveld. Het document dat nu voor u ligt heeft haar vorm gekregen op basis van de eerdere gesprekken met inwoners, ondernemers en organisaties over hun wensen en ambities voor onze dorpen, wijken en buurten. Daarnaast hebben we samen de opgaven verkend die door allerlei ontwikkelingen (economische groei, klimaatverandering of groei bevolking) zijn ontstaan; Op basis van dit alles zijn we tot twee scenario’s gekomen waarin vijf thema’s centraal staan. De twee zijn onderscheidend en bieden per thema elk bouwstenen voor de uiteindelijke Omgevingsvisie, als koers voor onze ontwikkeling in de komende 20 jaar. Met deze scenario’s leggen we de basis voor een goed gesprek met onze inwoners, met onze ondernemers en met andere stakeholders. Het biedt voldoende gespreksstof, maar vooral ook ruimte voor discussie over wat aanspreekt en wat niet.
En zo samen met elkaar de verschillende belangen te kunnen afwegen. Het is niet de bedoeling dat we gaan kiezen tussen één van de twee scenario’s. Door onderzoek en het gesprek bepalen we wat per scenario bijdraagt aan de aanpak van de opgaven én hoe zich dat verhoudt tot belangen, wensen en behoeften. Dit leidt onvermijdelijk tot dilemma’s en moeilijke keuzes. Maar daarmee komen we samen steeds verder en uiteindelijk tot een Omgevingsvisie voor de toekomst van onze prachtige gemeente. Bennie Wijnne, wethouder.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
2
INHOUD VOORWOORD
2
1. DE TOEKOMST VAN GEMEENTE BARNEVELD
4
2. HET DNA VAN BARNEVELD
6
1.1 Wat is de Omgevingsvisie? 1.2 De Toekomstscenario’s 1.3 Het proces
2.1 Gemeente Barneveld: een samenspel van krachtige gemeenschappen DE KERNEN IN BEELD DE GEMEENTE IN CIJFERS 2.2 De kracht van onze kernen 2.3 De kracht van ons buitengebied 2.4 De ligging van de gemeente Barneveld in groter perspectief
4 4 5
6 7 8 9 11 12
3. OPGAVEN VOOR DE LEEFOMGEVING: ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’
13
3.1 Aan de slag met onze toekomst via vijf bredere thema’s 3.2 Opgaven door de brillen van ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’ 3.3 Prettig leven in vitale dorpen 3.4 Ruimte voor ondernemerschap 3.5 Topregio voor toekomstgerichtelandbouw 3.6 Gezond en natuurlijk Barneveld 3.7 Veilig bereikbaar nu en in de toekomst
13 16 17 26 30 33 37
4. TOEKOMSTSCENARIO’S VOOR 2040
41
5. VERVOLGSTAPPEN VAN DE SCENARIOSTUDIES
61
4.1 Inleiding 41 4.2 Bestaande plannen, projecten en beleidsvoornemens en de scenario’s 42 4.3 De uitgangspunten voor en karakterschets van de scenario’s 45 4.4 Nadere uitwerking scenario: VOORUIT MET BARNEVELD 48 4.5 Nadere uitwerking scenario: VERDER MET BARNEVELD 54 4.6 Samenvatting scenario’s 60 5.1 Toekomstverkenningen en geen keuze 5.2 Betaalbaar houden van onze ambities 5.3 Nooit af..
61 61 61
Foto © Jan van Uffelen
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
3
1. DE TOEKOMST VAN GEMEENTE BARNEVELD Barneveld is een mooie gemeente, het is heerlijk wonen, werken en
veiligheid, milieu, energie en klimaatadaptatie. De omgevingsvisie gaat hiermee
dit gaat niet vanzelf. Onze gemeente kent forse opgaven en uitdagingen
voor onze leefomgeving in één overkoepelende Omgevingsvisie te bespreken,
recreëren. Het leven is hier goed en dat willen we graag zo houden. Maar voor onze leefomgeving, zoals het aanpassen aan klimaatverandering,
voldoende woningen nu en op de langere termijn, de stikstofproblematiek
en de ontwikkelingen in de landbouw. Hoe we met deze en andere opgaven omgaan, heeft een grote impact op het leven in Barneveld. Hier moeten we keuzes in maken, en dit doen we in de Omgevingsvisie van Barneveld.
over de hele leefomgeving; alles wat je voelt, ruikt en ziet. Door de opgaven
is het mogelijk om als gemeente in samenhang te sturen. De Omgevingsvisie is de Barneveldse koers voor de ontwikkeling van de leefomgeving voor de
komende 20 jaar. De Omgevingsvisie is een levend document dat voortdurend geactualiseerd wordt, om zo in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen.
1.2 De Toekomstscenario’s Een tussenstap in de ontwikkeling van de Omgevingsvisie is het opstellen
van toekomstscenario’s op basis waarvan we keuzes willen maken voor onze ruimtelijke koers gelet op de opgaven die zich aandienen. In dit document
schetsen we het beeld van de opgaven en vervolgens twee toekomstscenario’s. Het zijn twee verschillende en tegelijkertijd realistische beelden van hoe
Barneveld in 2040 kan zijn. Aan de hand van deze scenario’s kunnen we de
komende maanden bepalen in welke richting we de gemeente gaan ontwikkelen, en welke stappen hierbij horen.
De scenario’s zijn opgesteld aan de hand van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen en trends. De opbrengsten van de eerste participatieronde,
bestaande plannen en beleidsvoornemens zijn in de scenario’s meegenomen. De scenario’s vormen uitersten, zonder hierbij de realiteit uit het oog te verliezen.
De scenario’s dienen als basis voor het gesprek met inwoners en ondernemers, om te kijken wat zij belangrijk vinden en hoe datgene wat zij belangrijk
1.1 Wat is de Omgevingsvisie?
vinden, doorwerkt in de andere onderwerpen binnen de fysieke leefomgeving. Daarnaast dienen de scenario’s ook als een basis voor het bepalen van de
In de Omgevingsvisie geven wij aan hoe de gemeente zich wil ontwikkelen in
omgevingseffecten en financiële effecten van de scenario’s (de m.e.r.). Op basis
recreëren, verkeer, natuur en water in samenhang met gezondheid, economie,
we keuzes in de Omgevingsvisie.
de toekomst. Het gaat over allerlei thema’s, zoals ruimte voor wonen, werken,
van alle inzichten die we opdoen met de scenario’s en de onderzoeken maken
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
4
1.3 Het proces
en bedrijven om hierover in gesprek te gaan. Wat
Het gewenste toekomstbeeld en de uiteindelijke
Omgevingsvisie? De scenario’s worden ook volgens
Omgevingsvisie maken we samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en
medeoverheden. We doorlopen met hen een proces van meerdere stappen.
Een heel traject van voorbereiding ligt al achter ons. Zo heeft de gemeenteraad in juli 2021 de
Hoofdlijnennotitie vastgesteld, die met name richting geeft in hoe we om gaan met de groei van Barneveld. Dit gebeurt in de notitie aan de hand van zeven
uitgangspunten. De hoofdlijnennotitie zet daarmee
de contouren voor de Omgevingsvisie op bepaalde onderdelen al enigszins neer.
> STAP 2: DE EERSTE PARTICIPATIERONDE
In oktober en november 2021 hebben we veel input
opgehaald en onder andere de Hoofdlijnennotitie en de
dorpsvisies tegen het licht gehouden bij onze inwoners, belangenverenigingen, organisaties, professionals en ondernemers. De resultaten van de eerste ronde zijn
samengevat in het participatieverslag en vormen de basis voor de toekomstscenario’s.
een ‘m.e.r.- procedure’ getoetst. M.e.r. betekent
1. De gemeente Barneveld kiest
milieueffectrapportage. In de milieueffectrapportage
vanuit haar maatschappelijke opgave
toetsen we het effect van de beide scenario’s op de
voor het faciliteren van verdere groei
omgeving. Behalve een milieueffectrapportage, doen we
> STAP 1: VOORBEREIDENDE FASE
> STAP 3: HET OPSTELLEN VAN DE
Uitgangspunten hoofdlijnennotitie
spreekt aan, en wat niet? Wat moet mee in de
ook onderzoek naar de financiële effecten van de beide
van het inwonertal naar zo’n 80.000 à
scenario’s.
85.000 inwoners richting 2040
> STAP 5: DE OMGEVINGSVISIE
2. We blijven investeren in het welzijn
Op basis van de reacties uit de tweede
van onze inwoners.
Participatieronde, de resultaten van de m.e.r. en inzicht in mogelijke financiële gevolgen, gaan we keuzes
3. Woningbouw vindt niet alleen in
maken en stellen we één toekomstbeeld op voor
2040. In de ontwerp Omgevingsvisie beschrijven en
Barneveld en Voorthuizen, maar in
verbeelden we dit Toekomstbeeld.
álle kernen plaats
De ontwerp Omgevingsvisie doorloopt de formele
4. We zoeken naar een goede balans
procedure. Dat betekent dat de visie ter inzage wordt
in de ruimtevraag van woningbouw,
gelegd en dat iedereen een zienswijze kan indienen. De
landbouw, energietransitie en natuur
gemeenteraad neemt een besluit op de zienswijze en
stelt vervolgens de (aangepaste) Omgevingsvisie vast.
5. We investeren extra in de kwaliteit
Daarmee wordt de Omgevingsvise bindend voor de
van onze leefomgeving
gemeente, de gemeente is hierop aanspreekbaar.
TOEKOMSTSCENARIO’S
> STAP 4: ONDERZOEK EN TWEEDE PARTICIPATIERONDE
In de tweede participatieronde leggen we de scenario’s voor aan inwoners, maatschappelijke organisaties
Bij toekomstige besluiten volgen we dan ook de
6. We investeren in de mobiliteit en
ontwikkelkoers zoals beschreven in de Omgevingsvisie,
bereikbaarheid van Barneveld
om zo stappen te kunnen maken richting de
vastgestelde visie voor 2040. Besluiten in de
7. We blijven (mede ook vanwege
Omgevingsvisie kunnen daarmee (indirect) bindend en kaderstellend zijn voor inwoners, bedrijven en
onze ligging) investeren in het
organisaties.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
vestigingsklimaat van Barneveld
5
2. HET DNA VAN BARNEVELD De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn én willen zijn in 2040. In het bepalen van
onze aanpak is er daarom sprake van een directe wisselwerking met de
betrokken zijn bij het verenigingsleven en relatief veel vrijwilligerswerk doen, dan gemiddeld in Nederland.
Barneveldse identiteit. Waar zijn we trots op, en waar willen we in 2040
Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector, de landelijkheid is
Barneveld is een veelkleurige, actieve en ondernemende gemeente
zelf wordt de gemeente sterk geïdentificeerd met de pluimveesector. We
Kootwijkerbroek, Stroe, Terschuur, Voorthuizen, en Zwartebroek hebben
(de Barnevelder), en op donderdag is er in Barneveld een eiermarkt waar de
dezelfde uitdagingen en opgaven. Het gemeenschappelijke, maar ook het
vooreieren wordt vastgesteld. Maar de agrarische sector is meer dan dat,
staan? En welke impact heeft dit op de identiteit van de kernen?
in de hele gemeente goed voelbaar. Door buitenstaanders én door inwoners
met 9 unieke dorpskernen. Barneveld, De Glind, Garderen, Kootwijk,
lenen zelfs onze naam aan een kippenras met zijn oorsprong in de gemeente
ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit en tegelijkertijd deels
landelijkeprijs
eigen karakter krijgen een plek in de Omgevingsvisie.
behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij sector en de nodige
2.1 Gemeente Barneveld: een samenspel van krachtige gemeenschappen
keten om de agrarische sector heen is goed vertegenwoordigd in Barneveld.
De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen.
Vallei. De leef omgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig,
gemengde bedrijven, waarbij er veelal nog sprake is van familiebedrijven. De
Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende gemeenschappen, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ‘ons-kent-ons’ gevoel en
zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. De sterke
sociale cohesie is voor een deel ook toe te schrijven aan de christelijke aard van een groot deel van de bevolking. Dat zie je ook terug in de bevolkingsopbouw:
Onze gemeente maakt onderdeel uit van twee grotere gebieden met
nationale Allure en een hoge aantrekkingskracht: De Veluwe en de Gelderse bijvoorbeeld: recreatieplas Zeumeren als onze zomerse hotspot, het
uitgestrekte Kootwijkerzand met unieke natuur, bos- en (nat) heidegebieden, het kleinschalige agrarisch landschap met als bijvoorbeeld het Paradijs. De
aantrekkingskracht leidt tot een stevig toeristisch karakter voor onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.
Barneveld is relatief jong en kent verhoudingswijs grote huishoudens.
De inwoners van Barneveld zijn echte doeners. Er is sprake van een hoge arbeidsethos, wat goed terug is te zien in het relatief hoge percentage
arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidgraad ten opzichte van Nederland. Veel inwoners zijn actief binnen een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn ZZP’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel; we kennen een sterk
verenigingsleven en we zijn gewend om ook zelf de handen uit de mouwen
te steken. Deze actieve inzet voor het eigen dorp komt ook mooi naar voren
Voor het omschrijven van de identiteit hebben we gepraat met inwoners en ondernemers uit de gemeente. Daarnaast hebben we een onderzoek laten uitvoeren, waarbij we hebben geanalyseerd wat voor type inwoners er in de gemeente wonen, en hoe zij betrokken kunnen worden in de participatieprocessen.
uit eerder onderzoek. Hieruit blijkt dat de inwoners van Barneveld meer
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
6
DE KERNEN IN BEELD VOORTHUIZEN
Aantal inwoners 11.340 Gemiddelde leeftijd 41,6 Bewoners per huishouden 2,5 Hoeveel woningen 4.488 Aantal zelfstandigen 21%
STROE
Aantal inwoners 1.670 Gemiddelde leeftijd 37.0 Bewoners per huishouden 2,8 Hoeveel woningen 588 Aantal zelfstandigen 31
GARDEREN
Aantal inwoners 2.150 Gemiddelde leeftijd 44,1 Bewoners per huishouden 2,5 Hoeveel woningen 878 Aantal zelfstandigen 28%
ZWARTEBROEK
KOOTWIJK
TERSCHUUR
KOOTWIJKERBROEK
DE GLIND
BARNEVELD
Aantal inwoners 1.440 Gemiddelde leeftijd 40,4 Bewoners per huishouden 2,6 Hoeveel woningen 546 Aantal zelfstandigen 23%
Aantal inwoners 275 Gemiddelde leeftijd 49,8 Bewoners per huishouden 2,2 Hoeveel woningen 128 Aantal zelfstandigen 29%
Aantal inwoners 1.505 Gemiddelde leeftijd 40,2 Bewoners per huishouden 2,7 Hoeveel woningen 549 Aantal zelfstandigen 28%
Aantal inwoners 5.740 Gemiddelde leeftijd 33,3 Bewoners per huishouden 3,2 Hoeveel woningen 1.797 Aantal zelfstandigen 35%
Aantal inwoners 620 Gemiddelde leeftijd 34,5 Bewoners per huishouden 2,8 Hoeveel woningen 203 Aantal zelfstandigen 37%
Aantal inwoners 35.095 Gemiddelde leeftijd 37,4 Bewoners per huishouden 2,6 Hoeveel woningen 13.174 Aantal zelfstandigen 17%
GEMEENTE BARNEVELD Aantal inwoners 61.127 Gemiddelde leeftijd 38,5 Bewoners per huishouden 2,7 Hoeveel woningen 23.146 Aantal zelfstandigen 21%
NEDERLAND
Aantal inwoners 17.600.000 Gemiddelde leeftijd 42 Bewoners per huishouden 2,1 Hoeveel woningen 7.900.000 Aantal zelfstandigen 16%
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
7
DE GEMEENTE IN CIJFERS
ONERS NW
I
NE WO N
WERK
AGRARISCHE SECTOR
WONINGEN NAAR EIGENDOM BEVOLKINGSOPBOUW GEMEENTE BARNEVELD
5%
10%
15%
80-90 70-80 60-70 50-60 40-50 30-40 20-30 10-20 <10
KOOPWONING
67,5%
PARTICULIERE VERHUURDER
13,2%
SOCIALE VERHUURDER
achtergrond
PARTICULIERE VERHUURDER
13,9%
SOCIALE VERHUURDER
28,8%
19,2%
91%
Niet-westers
5% 4%
MELKKOEIEN: 7.032 VLEESKALVEREN: 120.052 ZEUGEN: 4.718 VLEESVARKENS: 68.197 LEGHENNEN: 2.710.725 VLEESKUIKENS: 103.117
Bron: CBS Landbouwtelling (2020),bewerking Waegning Economic Research
Veel bedrijven, hoge VEEDICHTHEID
CBS | 2021
AANTAL BANEN GROOTSTE SECTOREN
BOUWNIJVERHEID
WONINGEN NAAR BOUWJAAR
-
Westers
GROOT- EN DETAILHANDEL
NEDERLAND
75%
Geen migratieachtergrond
Niet-westers
14%
11%
-
Westers
CBS | 2021
AANDEEL HUISHOUDENS MET EEN BIJSTANDSUITKERING
MINDER
mensen met een rugzakje ‘Zelf Samen Gemeente’
57,1%
2001-2010 1981- 2000
1961-1980
5,2%*
GEMEENTE BARNEVELD
NEDERLAND
-
2001-2010 1981- 2000
1961-1980
INDUSTRIE
INFORMATIE EN COMMUNICATIE LISA | 2020
<1960
<1960
2,4%*
LANDBOUW, BOSBOUW EN VISSERIJ
>2010
>2010
ENERGIELABEL ABCDEFG
MIGRATIE
GEMEENTE BARNEVELD Geen migratieachtergrond
KOOPWONING
WONINGVOORRAAD
GEMEENTE BARNEVELD
MINDER
AANTAL BEDRIJVEN: 527 CULTUURGROND: 11.583 HA. GRASLAND: 4.728 HA.
KOOPGEMEENSCHAP ZIE JE TERUG IN
BEVOLKING NAAR MIGRATIEACHTERGROND
mensen met
NEDERLAND
>90
0%
NEDERLAND
dan de rest van Nederland
leeftijd
ENERGIELABEL ABCDEFG
JONGERE BEVOLKING
GEMEENTE BARNEVELD
NEDERLAND
Een
JONGE
BAG/ABF/RVO | 2021
WONINGVOORRAAD
MINDER
HERSTRUCTURERINGSWIJKEN
CBS MSO WMO | H2 2020
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
Veel mensen aan het werk in verhouding tot Nederland, Barnevelders zijn
DOENERS
8
2.2 De kracht van onze kernen
DE GLIND
De Glind is een mooi dorp in een groene en agrarische landelijke omgeving.
BARNEVELD
De kern Barneveld is een veelzijdig groot dorp. Er is sprake van een goed voorzieningenniveau met een eigen ‘couleur locale’, doordat het centrum
veel lokale ondernemers kent. Het centrum is qua grootte het derde centrum binnen Regio Foodvalley (na Veenendaal en Ede). Barneveld kent als grote
centrumkern de nodige onderwijs en sportvoorzieningen, waaronder voortgezet onderwijs en zwembaden. Barneveld kent een diverse ‘culturele infrastructuur’, de diverse
musea, de bibliotheek, de Muziekschool, het Schaffelaartheater, de culturele verenigingen
en koren, de (podium)kunstenaars en cultureel zzp’ers; gezamenlijk maken ze van Barneveld een dorp met aandacht voor cultuur.
Naast voorzieningen is er sprake van een breed aanbod aan bedrijvigheid op onder andere
de bedrijventerreinen Harselaar, De Briellaerd en De Valk. Dat maakt wonen in Barneveld
aantrekkelijk; alles is relatief kort dichtbij. Met maar liefst drie stations is de kern Barneveld
goed met het openbaar vervoer bereikbaar en met het Schaffelaarse Bos is groen voor de
inwoners van Barneveld altijd dichtbij. Dit oude
landgoed, met kasteel, bos en Koeweide is een geliefd stukje Barneveld.
De dorpsbewoners streven naar een
fijne en duurzame leefomgeving voor
iedereen, waar kinderen en jongeren een speciale plaats innemen, mede door de aanwezigheid van diverse residentiële
jeugdzorgorganisaties. Het is hiermee een kern waarin betrokkenheid op alles wat er
gebeurt een belangrijke kernwaarde vormt. De Glind is een klein dorp, maar met
veel sociale voorzieningen voor kinderen,
waaronder zelfs een openlucht zwembad. GARDEREN
Garderen ligt midden in het grootste aaneengesloten bosgebied van
Nederland, de Veluwe. Bos, lanen,
uitgestrekte heidevelden, de open essen, karakteristieke bebouwing en wegen
maken het een prachtige plek om in te
wonen en te recreëren. Diverse recreatieen vakantieparken zijn hier toonbeeld
van en voegen waarde toe aan de lokale economie. Ook mensen van buiten
(waaronder paardenliefhebbers) settelen zich graag in deze mooie omgeving.
Barneveld is in de afgelopen tientallen jaren
stevig gegroeid met nieuwe woonwijken, die elk
De inwoners van Garderen vormen een hechte gemeenschap met een sterk
hun eigen karakter en beeld hebben passend bij de tijd waarin deze tot stand
verantwoordelijkheidsgevoel voor de
sprake van een grotere mix aan type inwoners en hun behoeftes. Een aantal
natuur en het rijke Veluwse verleden.
zijn gekomen. Dit is ook duidelijk terug te zien in het ‘citisen-onderzoek’; er is
leefbaarheid van het dorp, de omliggende
wijken kent ook eigen voorzieningen, zoals winkels, scholen en sportlocaties.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
9
KOOTWIJK
Kootwijk is een landelijk dorp, omgeven door Veluwse natuur. De Brink is de historische kern, waarop de oude Hervormde Kerk een prachtig middelpunt vormt. Belangrijke redenen voor inwoners om er te wonen zijn dan ook de natuur,
de rust en de dorpssfeer. De mooie omgeving trekt veel
recreanten en toeristen. Ook is Kootwijk sterk verbonden
met de paardensport, wat je terugziet in het aantal maneges, pensionstallen en inwoners met paarden.
VOORTHUIZEN
Voorthuizen is voor veel recreanten de poort naar de Veluwe, dankzij de vele wandel- en fietsmogelijkheden. Voorthuizen is gastvrij, vriendelijk, tolerant en bruist van activiteit. Voorthuizenaren zijn actief, betrokken en
ondernemend, wat zich uit in een uitgebreid
horeca- en winkelaanbod en veel evenementen in het toeristenseizoen voor de gasten
én de inwoners. Toch is Voorthuizen in
KOOTWIJKERBROEK
Kootwijkerbroek is een bedrijvige dorp met een relatief jonge gemeenschap. De kerk is belangrijk in Kootwijkerbroek; de meeste inwoners zijn actief en betrokken lid van één van de kerken in het dorp. Er heerst een sterk en hecht
gemeenschapsgevoel, waarbij de Kootwijkerbroeker gewend
is zijn handen uit de mouwen te steken en zijn eigen broek op te houden. Dat is terug te zien in het hoge aantal (agrarische en niet-agrarische) ondernemers, en een breed inzetbaar
dorpshuis (De Essenburcht) waar regelmatig het een en ander wordt georganiseerd. Deze ‘kerksheid’ en ‘werksheid’ dragen bij aan een bloeiend en groeiend dorp.
de afgelopen jaren dorps gebleven terwijl het fors in omvang en aantal inwoners is
gegroeid. De dorpsheid uit zich in een sterk en veelzijdig verenigingsleven en saamhorigheid.
Voorthuizenaren zijn trots op hun groene dorp. ZWARTEBROEK-TERSCHUUR
Woon je in Zwartebroek-Terschuur, dan
woon je landelijk dichtbij de stad Amersfoort
tussen de dorpen Hoevelaken en Voorthuizen. Gezamenlijk noemen zij zichzelf ‘Terbroek’.
Historisch zijn dit twee dorpen met een eigen geschiedenis, maar inmiddels is er sprake
STROE
Stroe is ontstaan als historische nederzetting aan de rand
van de Veluwe, gekarakteriseerd door het agrarische verleden. Het heeft zich als dorp ontwikkeld langs het spoor en is een typisch spoordorp gebleven, ondanks het inmiddels al lang
verdwenen perron. Stroe bevat veel bedrijvigheid, voornamelijk
van één gemeenschap met gezamenlijke
voorzieningen met daaromheen een groene
landelijke gordel. Saamhorigheid, tolerantie en
verbondenheid typeert het dorpse karakter van de Terbroekers.
in agricultuur en recreatie. Ook heeft Stroe een duidelijke
link met Defensie, wat zich onder andere uit in de Generaal
Majoor Kootkazerne. De Stroeënaar is ondernemend en vlijtig, wat onder meer tot uiting komt in het veelal door vrijwilligers gerealiseerde prachtige sportcomplex van VV Stroe.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
10
2.3 De kracht van ons buitengebied Onze gemeente ligt op de overgang van de flank van de hoog
gelegen Veluwe naar de lager gelegen Gelderse Vallei, ook wel
gezien als ‘op de flanken van de Veluwe”. Hierdoor hebben we
veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met
ieder zijn eigen kenmerkende planten- en diersoorten. We hebben droge stuifzanden en natte veengronden. Op de flank ontspringen
beken. De beekdalen lopen van Oost naar West veelal door landelijk gebied en dwars door en langs Barneveld. Het zijn belangrijke en waardevolle landschapselementen.
Doordat doorgaande wegen veelal niet om, maar door de dorpen
lopen zijn veel dorpen nauw verbonden met het buitengebied. We
koesteren deze verbondenheid van het buitengebied tot in de kernen
en andersom. Bijzonder zijn onze landgoederen en meer kleinschalige natuurgebieden en bossen. Voorbeelden als Kasteel Schaffelaar, Het Wilbrinkbos spreken tot de verbeelding vormen de link tussen de bebouwing in de dorpskern en het groene buitengebied. Niets is meer kenmerkend voor ons buitengebied als de
aanwezigheid van boerenbedrijven. De agrarische sector heeft
Barneveld gemaakt en drukt tegelijkertijd zijn stempel op landschap en landgebruik. Pluimvee, kalveren en gemengde melkveebedrijven kleuren het landelijk gebied van Barneveld met gewassen,
bedrijfsbebouwing en alles wat daarbij komt kijken. Dat maakt onze identiteit.
In de randzone van de Veluwe en tussen Garderen en Voorthuizen zien we aantrekkingskracht van onze gemeente voor recreatie
met (inter)nationale focus. Een groot aantal vakantieparken en
recreatieterreinen ligt verspreid in het landschap een draagt zorg
voor een ruime recreatieve mogelijkheden. Onze hele buitengebied is diverser en veelzijdiger dan menigeen beseft.
11 11
2.4 De ligging van de gemeente Barneveld in groter perspectief De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland maakt onderdeel van de regionale samenwerking FoodValley en is nauw verbonden met de regio
Amersfoort. Deze ligging zorgt ervoor dat de oriëntatie van Barneveld alle
Voor toerisme, recreatie en natuur vormt de Veluwe een belangrijk bindmiddel.
De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben nabij Voorthuizen en
Garderen. Tegelijkertijd is de Veluwe niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Voor de Veluwe wordt daarom ook in diverse
samenwerkingsverbanden gewerkt aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist.
windstreken beslaat.
Als het gaat om wonen, werken en mobiliteit ligt er een sterke relatie met Amersfoort. De nodige
Barnevelders werken in Amersfoort, gaan er naar
school of brengen hun vrije tijd door in deze stad, De A1 en het spoor verbindt onze gemeente met de stad. De gemeente Barneveld maakt
daarom, samen met omliggende gemeentes, ook deel uit van het samenwerkingsverband Regio Amersfoort.
Het buitengebied met onder andere de grote agrarische sector heeft van oudsher een
sterke relatie met de Gelderse Vallei. Binnen deze regio (Foodvalley) wordt hard gewerkt
aan de voedselvoorziening van morgen. Om
dit voor elkaar te krijgen werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en
bedrijfsleven intensief samen in de regio. Daarin is Barneveld op diverse onderdelen toonaangevend. Binnen de regio FoodValley hebben we een eigen
profiel met onze toonaangevende pluimveesector,
inclusief het bijbehorend Poultry Expertise Center, een samenwerkingsverband van bedrijven,
overheid en kennisinstellingen werkzaam binnen de pluimveesector.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
12
3.1 Aan de slag met onze toekomst via vijf bredere thema’s
We beschrijven de thema’s op hoofdlijnen:
IN VITA LE VEN LE
EN RP DO
‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’
PRE TT IG
3. OPGAVEN VOOR DE LEEFOMGEVING:
Dit hoofdstuk gaat over de opgaven voor onze gemeente in onze leefomgeving. Opgaven ontstaan door allerlei ontwikkelingen. Of het nu economische groei, klimaatverandering of groei van de bevolking betreft, vaak ontstaat er een
PRETTIG LEVEN IN VITALE DORPEN
opgaven vragen om duidelijke keuzes. In dit hoofdstuk maken we duidelijk welke
passende, fijne woning een belangrijke plaats in ons leven in. In dit
bredere thema’s, die we hieronder kort toelichten.
bedoelen we dorpen die voorzien zijn en blijven van voorzieningen,
De leefomgeving zien we in onze gemeente als breed en veelzijdig, we vinden veel
daar ook de onderwerpen bij als een veranderend klimaat en hoe
aanleiding om onze leefomgeving te laten meebewegen met de ontwikkeling. Deze
Leven is veel meer dan alleen wonen, en tegelijkertijd neemt een
ontwikkelingen wij zien en tot welke opgaven dat leidt. Daarvoor hanteren we vijf
thema is wonen dan ook de rode draad. Met vitale dorpen
belangrijk. Naast het typische van Barneveld - onze identiteit - gaat het ook om
de praktische zaken: een huis, een baan, groene omgeving om in te recreëren en
om zo de cultuur en identiteit te behouden. En tegelijkertijd horen we omgaan met onze duurzame energiebehoefte.
bewegen, een plek om te sporten, een plek voor je bedrijf, een plek om te spelen, veilig op en over straat, een school, een plek voor kerk en verenigingsleven, een winkel om de hoek en het aangename van een café en restaurant. Maar ook in
een omgeving waarin de natuur versterkt moet worden, de lucht schoner moet worden, meer circulair wordt ingericht, ruimte is voor aanpassingen aan het
veranderende klimaat, we overgaan naar een andere energievoorziening, oog is voor de mooie gebouwen en landschappen die we hebben.
Al deze zaken gaan we in de omgevingsvisie niet los van elkaar voorzien van een
beschrijving van de ontwikkeling de komende twintig jaar. Dat gaat niet; niet alles
kan, we zullen keuzes moeten maken. Juist de wisselwerking tussen deze zaken is belangrijk en gaan wij daarom plaats geven. Ook willen we de ruimte houden om het unieke van elke dorp de juiste plek te kunnen geven. We kijken daarom naar de toekomst van onze gemeente in vijf bredere thema’s, waarbij we waar nodig bijzondere aandacht aan een specifiek dorp geven.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
13
T
TOPREGIO
RUIM TE
AP CH RS
RUIMTE VOOR ONDERNEMERSCHAP
TOPREGIO TOEKOMSTGERICHTE LANDBOUW
hard gewerkt wordt. We leveren een grote bijdrage aan de
niet geworden wat het nu is. Naast een prachtige historie
Barneveld is een ondernemende gemeente waar veel en regionale economie en we herbergen bedrijven met een
internationaal werkgebied. Onze ondernemerszin leidt tot een doorlopende behoefte aan plekken om een bedrijf te kunnen uitbreiden of vestigen, zowel klein als groot. Dat leidt tot
banen en daarmee een behoefte aan medewerkers. Daarnaast merken we ook druk van buiten Barneveld van bedrijven om
zich hier te vestigen. Ook zij moeten een plek kunnen vinden
in onze gemeente. Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de gevolgen van meer bedrijven. Wat betekent het
voor onze bereikbaarheid, voor geluidsoverlast of hoe onze
omgeving er uit ziet? Ondernemen is belangrijk, maar met een
BOUW ND LA
STGERIC OM HT K E E O
DE R ON RNEM O E VO
Zonder onze veelzijdige agrarische sector was Barneveld is ook een goede toekomst voor de agrarische sector van
belang. We weten en ervaren dat een goede toekomst voor de landbouw veel van ons vraagt. Het verdienmodel staat onder
druk, de balans met het natuurlijk systeem vraagt verbetering en de impact van grootschalige ziektes in de veehouderij
is groot, sociaal en economisch. Nederland staat voor een
grote ingreep in het landelijk gebied en de Gelderse Vallei met Barneveld als agrarisch kerngebied neemt daar een grote rol
in. In dit thema gaat het over de toekomst van de landbouw in relatie tot de brede leefomgeving.
gezond oog voor de leefomgeving.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
14
BERE IKB
GEZOND EN NATUURLIJK BARNEVELD
BEREIKBAAR NU EN IN DE TOEKOMST
waarden. Deze waarden zijn niet alleen belangrijk voor de natuur,
de vele ZZP-ers om hun werkzaamheden te kunnen uitvoeren,
Van de Veluwe tot het Paradijs; Barneveld heeft veel natuur(lijke) maar ook voor ons Barnevelders en de vele mensen die onze gemeente komen bezoeken: het houdt ons fysiek en mentaal gezond. Juist onze natuurlijke waarden hebben aandacht
nodig voor het verbeteren van de biodiversiteit en een gezonde leefomgeving voor mens en dier nu en in de toekomst.
Het verdient een plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het
veranderende klimaat ook een grote rol. Wat we niet zien, maar
wel horen, ruiken en soms voelen is het effect van onze behoefte om te produceren. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op onze gezondheid; dat heeft dus ook aandacht nodig.
ST OM EK O
N NU E IN DE R T AA
ELD EV RN
GEZO ND
TUURLIJK NA BA EN
De auto speelt een belangrijke rol in Barneveld. Belangrijk voor belangrijk voor bewoners bij hun maatschappelijke activiteiten
en belangrijk voor werkenden en toeristen om zich naar, van en
binnen de gemeente Barneveld te kunnen verplaatsen. Dit heeft echter een keerzijde. Al onze dorpen ervaren in verschillende mate al overlast door verkeer en dat neemt toe met de groei van onze gemeente. Dat brengt opgaven met zich mee, ook
omdat we willen dat onze kinderen veilig fietsend naar school
of naar een station kunnen. Voor diegene die afhankelijk is van de bus en de trein is het fijn als deze ook bereikt en benut kan
worden. Het gaat vooral om de bereikbaarheid van onze dorpen, de voorzieningen in de dorpen en het gemak waarmee we naar andere plekken in de regio en de rest van Nederland kunnen
komen. Een goede toekomst van onze bereikbaarheid – fiets, OV en auto - heeft aandacht nodig.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
15
3.2 Opgaven door de brillen van ‘groeien’, ‘veranderen’ en ‘aanpassen’
Onze leefomgeving passen we doorlopend aan op alle ontwikkelingen. Veelal heel bewust, soms onbewust of ongemerkt. We vinden het belangrijk om
Onze samenleving staat nooit stil; de manier waarop we samenleven verandert
voortdurend. Sommige veranderingen zijn geleidelijk; bijvoorbeeld hoe we onze dag indelen, gezinstaken verdelen en werk en privé combineren. Dat doen
we nu anders dan pakweg 30 jaar geleden. Andere veranderingen zijn minder
geleidelijk en plaatsen ons voor belangrijke keuzen. Denk bijvoorbeeld aan de
omschakeling van fossiele naar duurzame brandstoffen en hoe die omschakeling ineens heel urgent kan worden door een crisis in Europa.
heel bewust onze leefomgeving aan te passen. Dat begint met proberen in te
schatten welke ontwikkelingen op ons afkomen. Dit kunnen we beschouwen als de opgaven voor de leefomgeving.
GROEIEN, VERANDEREN EN AANPASSEN
De opgaven die op de gemeente Barneveld afkomen zijn niet gering. We delen ze in drie categorieën in: groeien, veranderen en aanpassen.
MEE R
ZON, WIND
OLIE EN GAS
EN ME
WATEROVERLAST
ER N
ME
BO
VAN STEENKOOL
KEER VER
WARMTE RD AA
OR
IMTE NRU OO W
ER RUIMTE VO ME
HITTESTRESS
TEGE
TUIN
MEER
B
SYSTEE
M IN G E N
IJ K RL WATERPROBLEEM
GE
U
N NE
A
EN
AANPASSEN
RUIT
OO
ZI
STIKSTOF- EN
MEER V R
LS E
VERANDEREN
GROEIEN
TU ZOND NA
ENE GRO
LS EN
GEVE
N
DAKE
De groeiopgaven hebben bijvoorbeeld te maken met
Veranderingsopgaven hebben te maken met ingrijpende
Aanpassingsopgaven houden uiteraard ook
Het zijn zaken waar je letterlijk aan kunt bouwen en
we de komende jaren onafhankelijk worden van steenkool,
bijschaven als gevolg van min of meer onvermijdelijke
volkshuisvesting, bereikbaarheid en werkgelegenheid. ruimte voor kunt scheppen.
Meer woonruimte, meer banen, meer voorzieningen en meer ruimte op de weg, in de trein of op het fietspad.
wijzigingen als gevolg van keuzes door anderen. Zo moeten olie en gas, door deze te vervangen voor hernieuwbare
energiebronnen als zon, wind en aardwarmte. Ook krijgen
we te maken met ingrijpende veranderingen in de landbouw door onder andere de stikstof- en de wateropgave en de noodzakelijke eiwittransitie. Daarnaast moeten we
nadenken over de toekomstbestendigheid van bepaalde bedrijfsprocessen en sectoren.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
verandering in, maar hier gaat het meer om bijstellen en ontwikkelingen en niet zozeer om een ingrijpende systeemverandering. Je kunt dan bijvoorbeeld
denken aan maatregelen om in de stad hittestress en
wateroverlast te voorkomen, door meer ruimte te maken voor waterberging, bomen en ander groen. Of door het aanpassen van de openbare ruimte en gebouwen voor de groeiende groep ouderen in onze samenleving.
16
PRE TT IG
hebben meerdere van die elementen in zich. Als voorbeeld: wanneer we nieuwe woningen bouwen om de groei van de bevolking op te vangen, bouwen we ze
energieneutraal, waarmee ook een bijdrage wordt geleverd aan verandering in
hoe we energieneutraal worden. En als de woningen levensloopbestendig zijn, dragen ze bij aan de aanpassing aan een veranderende bevolkingsopbouw.
Voor ieder thema werken we uit welke groei-, verander-, en aanpassingsopgaven wij zien.
EN RP DO
Groeien, veranderen en aanpassen staan daarbij niet op zichzelf. Veel opgaven
IN VITA LE VEN LE
3.3 Prettig leven in vitale dorpen DRUK OP DE WONINGMARKT
De druk op de woningmarkt is groot. Voor een deel is er sprake van een tekort
aan woningen, doordat het absolute aantal beschikbare woningen achterblijft bij de ontwikkeling van het aantal huishoudens. De druk op de woningmarkt wordt ook veroorzaakt doordat het woningaanbod in de markt niet goed aansluit bij
de woonbehoeften en mogelijkheden die mensen hebben. Daardoor stagneert
doorstroming. Door de hoge prijzen nemen de mogelijkheden om een woning te kopen voor veel mensen af, terwijl juist in onze gemeente de koopwoning een belangrijke factor in het leven is.
Daarom moet het aantal woningen groeien. Niet alleen voor
aanwas van Barnevelders die in Barneveld willen blijven wonen, GROEIEN
ook voor de instroom vanuit de randstad en omliggende
gemeenten. We zien dat het aantal inwoners tot 2040 kan
oplopen tot 80.000-85.000. De groei wordt voor een deel ook
veroorzaakt door trek van leden van meerdere kerkelijke gemeenschappen van elders naar Barneveld toe, omdat ze hier kunnen vinden, wat elders niet of in mindere mate er is. Met name starters, lage- en midden inkomensgroepen,
spoedzoekers en senioren hebben last van de vastgelopen woningmarkt. Om
het tekort aan woningen aan te pakken wil het Rijk de komende 10 jaar 100.000
woningen op jaarbasis bouwen. Het Rijk zet daarbij voor de komende jaren in op
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
17
een fors aandeel betaalbare woningen (tot NHG-grens), circa tweederde van de
gemeente ingeschreven. Het voorzien in betaalbare, kwalitatief acceptabele
Twee andere lijnen vanuit het Rijk zijn ‘Een thuis voor iedereen’ en is ‘Wonen
fietsafstand en passend bij de schaal van de kern) met een vorm van beheer,
totale nieuwbouwproductie ten behoeve van lage en midden inkomensgroepen. en zorg voor ouderen’ waarbij meer passendheid voor specifieke doelgroepen wordt gevraagd.
Regionaal worden afspraken gemaakt om die ambitie van het Rijk ook goed te laten landen. Voor de regio Foodvalley waar Barneveld onderdeel van uitmaakt, wordt
vooralsnog gemikt op het toevoegen van 40.000 woningen tot 2040 in de hele regio.
huisvesting in de vorm van grotere locaties nabij de werkgelegenheid (op heeft daarbij de voorkeur.
Inzet van vormen van flexwonen (in bestaand of nieuw vastgoed) kan voor specifieke doelgroepen (maar ook voor de reguliere markt) uitkomst bieden. Met aandacht voor de samenstelling van de buurt/wijk om zo leefbare omgevingen te behouden.
In gemeente Barneveld zullen minimaal 6.000 woningen gerealiseerd moeten
AANTALLEN
periode van 4 jaar 2000 woningen willen gaan realiseren met een bouwtempo
nieuwe woningen tot 2040, waarbij het merendeel in de komende 10 jaar tot
nog een schepje bovenop gedaan met zelfs 600 per jaar.
hoger zal zijn. We willen voorkomen dat we weer tegen tekorten aanlopen, en
Op dit moment hebben we al locaties in beeld die goed zijn voor de realisatie
woningen uit te kunnen breiden tot 2040, waarbij de raad heeft aangegeven
worden. In onze eigen Woonvisie hebben we vastgelegd dat we tot 2025 in een
Vanuit het verleden zien we een verwachte autonome behoefte van ca 6.000
van gemiddeld 500 woningen per jaar. Met het coalitieakkoord uit 2022 is daar
stand komt. De verwachting is dat de groei gaat afvlakken, maar wel aanzienlijk
van ongeveer 5.000 woningen, waarbij de kanttekening hoort dat deze locaties voor een belangrijk deel in bezit zijn van derden. Dat zorgt dus ook voor een
we hebben daarom de ambitie om de woningvoorraad met 8.000 tot 10.000 8.000 woningen als streefgetal te zien.
stuk afhankelijkheid. Circa 80% van deze woningen betreft uitbreidingslocaties
VITALITEIT
Noord) en 20% binnenstedelijke locaties waaronder inbreidingslocaties of
groeien, veel harder dan elders in Gelderland of Nederland. De samenstelling
om in ieder dorp te blijven bouwen.
jaren in Barneveld substantieel (er is relatief weinig ‘ontgroening’), maar de
(zoals, Bloemendal, Terschuur Noord, Oostbroek in Kootwijkerbroek, Stroe
Barneveld kent een relatief jonge bevolking die ook de komende jaren hard blijft
locaties waar transformatie aan de orde is. Voor vitale dorpen is het van belang
van de bevolking wijzigt: het aandeel gezinnen met kinderen blijft de komende
Deze woningen zijn bedoeld om enerzijds de lokale woningbehoefte te faciliteren maar deels ook bij te dragen aan het terugdringen van de (boven)regionale woningtekorten. We hebben daarbij aandacht voor de groei van het aantal
ouderen in onze gemeenschap en de toename van het aantal 1-2 persoons huishoudens.
Afzonderlijke aandacht is ook nodig voor specifieke doelgroepen,
zoals statushouders en arbeidsmigranten. Ook daar is sprake van een
woningbehoefte. Voor (tijdelijke) huisvesting arbeidsmigranten ligt er een behoorlijke opgave: in 2019 werkten er 1.625 arbeidsmigranten in onze
gemeente en in datzelfde jaar stonden er 555 arbeidsmigranten binnen onze
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
18
vergrijzing gaat net als op veel andere plekken in de komende 20 jaar leiden tot een aanmerkelijke groei van het aandeel 1- en 2-persoonshuishoudens in de
leeftijdsgroepen van 65 jaar en ouder. Met name in Garderen en Kootwijk is er (al) sprake van vergrijzing.
waterveiligheid. Door de ligging van de gemeente Barneveld speelt dat echter
geen noemenswaardige rol, ook niet in de lagere gebieden van onze gemeente. COMBIKANSEN Door klimaatrobuust te vergroenen in en om de kernen creëren
Deze vergrijzing maakt dat er specifieke opgaven liggen voor de woningvoorraad. Het aantal kwetsbare mensen neemt
we plekken voor verkoeling. Schaduwroutes naar belangrijke
toe; mensen wonen langer thuis tot op hogere leeftijd. Bij de
VERANDEREN
inrichting van de omgeving vraagt dat om aanpassing, zodat
voorzieningen en een schaduwplek binnen 300 meter van de woning zijn het uitgangspunt. Er komen steeds meer groene daken en groene
ook deze groter wordende groep goed kan blijven meedoen.
Dergelijke woonomgevingen waar zorg, gezamenlijkheid en passende
voorzieningen dicht bij elkaar komen zien we vooral in de kernen zelf ontstaan, kleinschalig in de kleine dorpen en wat grootschaliger en diverser in de grote kernen. Dat is deels een nieuwe opgave voor ons, waarvoor we met onder
schoolpleinen. Daarmee pakken we de toenemende hitte aan. Het heeft natuurlijk meer voordelen: meer speelruimte en een aantrekkelijker leefomgeving voor mens, dier en plant.
meer inbreidingsoplossingen ruimte willen creëren in nauwe samenspraak met maatschappelijk betrokken organisaties.
Daarbij is de opgave niet anders dan elders in het land in soortgelijke kernen als
De vergrijzing maakt het ook nodig dat er aandacht is voor de huisvesting van
het gaat om heftige buien of hitte. Ook de gemeente Barneveld kent gevoelige
(zoals onderwijs, sportvoorzieningen) goed benut blijven, het verenigingsleven
de Kerkstraat in Voorthuizen), de Wolweg in Stroe, de Wielweg in Zwartebroek en
goede sociale samenhang.
dat de gevoelstemperatuur het hoogste is in het Barneveldse centrum. Specifieke
jongeren en gezinnen in de verschillende kernen, zodat basisvoorzieningen
locaties voor wateroverlast, bijvoorbeeld (delen van) de Valkseweg in Barneveld,
actief kan blijven bestaan en de samenleving voldoende divers blijft met een
de Ambachtsweg op bedrijventerrein Harselaar. En hittestresstesten laten zien aandacht vragen de locaties waar sprake is van kwetsbare groepen (ouderen).
AANPASSEN AAN KLIMAATVERANDERING Het weer wordt steeds
Droogte is echter een grotere opgave met name voor onze landbouw. Tegelijk is AANPASSEN
grilliger. Doordat de aarde
warmer wordt, veranderen
weerpatronen, ook bij ons. We krijgen
heftigere buien of juist langere periodes van hitte en droogte. En op die
verandering moeten wij ons aanpassen. Het veranderende klimaat kan ook consequenties hebben voor
daar ook nog veel over onbekend. We moeten die effecten beter leren kennen voor Barneveld om maatregelen te kunnen treffen.
We werken al een tijd aan aanpassingen, samen met andere gemeenten, met het waterschap en we volgen het nationale en regionale beleid. Aanpassen betekent dat we in 2050 volledig kunnen meebewegen met het veranderende klimaat.
Daarvoor hebben we ook een aantal gerichte ambities vastgelegd. Zo bouwen we klimaatadaptief en natuurinclusief, willen we minder verharding en meer
vergroening in de leefomgeving en zorgen we ervoor dat regenwater kan worden benut, geïnfiltreerd en gebufferd in stedelijk en landelijk gebied.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
19
In bijvoorbeeld de nieuwe wijk Bloemendal maken we deze ambities waar.
Daarmee zijn we er nog lang niet, maar meer acties liggen in het verschiet. Met de aanpak van de grote groeiopgave voor wonen, werken, reconstructies of
groot onderhoud van wegen, de warmtetransitie ontstaan ook de kansen om in en om de dorpen de opgave voor klimaatadaptatie mee te nemen.
Deze kansen grijpen wij aan. In de Dorpsstraat (Garderen) is bijvoorbeeld bij een wegreconstructie een robuust infiltratieriool aangelegd. Bij groot onderhoud van de Churchillstraat (Barneveld) wordt een waterbergend pakket onder de rijbaan gerealiseerd.
We staan nu voor de keuze in welke mate we ons willen aanpassen: wat vinden
we zelf acceptabel? Landelijke normen ontbreken immers nog. Als we die keuze hebben gemaakt, kunnen we gericht met de uitvoering aan de slag.
•
Naast besparing en duurzame opwekking van stroom gaat warmte een grote rol spelen in de duurzame energievoorziening: tussen nu en 2050 moeten alle gebouwen in Barneveld van het aardgas af. Deze overgang naar
dorpen en gebieden zonder aardgasgas heeft grote ruimtelijke gevolgen,
zowel onder – als boven de grond, en zowel voor – als achter de voordeur. Denk aan de infrastructuur die nodig is. Zowel de verzwaring van het
elektriciteitsnet vanwege grote pieken in elektriciteitsvraag – en aanbod, als de infrastructuur die nodig is voor het gebruik van bijvoorbeeld geothermie en/of warmte-koudeopslag.
In de gemeente Barneveld zien we dat het aardgasvrije alternatief voor veel
woningen de volledig elektrische variant is. Dat verandert de manier waarop we wonen. Bijvoorbeeld doordat het nodig is woningen goed te isoleren en te
ventileren, over te gaan op een laag temperatuur afgiftesysteem en om de
installatie van bijvoorbeeld een warmtepomp en zonnepanelen/zonnecollectoren.
VERANDERING IN DE ENERGIEVOORZIENING
Deze aanpassingen vragen ruimte in de woning. Daarnaast heeft de
EN -GEBRUIK
warmtetransitie impact op de omgeving, dit verschilt per warmteoplossing. Volledig
In 2050 willen we in Barneveld alleen nog maar duurzaam
VERANDEREN
opgewekte energie en warmte gebruiken. In 2030 moet
all electric vraagt meer elektriciteit met bijbehorende voorzieningen in en buiten het
huis dan hybride warmtepompen. Bij een collectieve warmetevoorziening zoals een
hiervoor de eerste grote stap al gezet zijn, namelijk
een reductie van 55% CO2 ten opzichte van 1990. We hebben een aantal
instrumenten gereed: onze Zonneladder, de Structuurvisie Wind, de Regionale Energie Strategie (RES) en onze eigen Warmtevisie. We hebben ook concrete
warmtenet vraagt dat ondergrondse ruimte in elke straat waar woningen aangesloten kunnen worden plus bijbehorende voorzieningen.
ambities die neerdalen op de verschillende dorpen:
De Glind heeft een Rijksbijdrage toegekend
•
warmtevoorziening versneld te kunnen maken,
•
gekregen om de overgang naar een aardgasvrije
Jaarlijks willen we 1,5% energie besparen per jaar. Dat bereiken we onder meer door tot 2030 4000 woningen te verduurzamen.
als zogenaamde Proeftuin Aardgasvrije Wijk.
We gaan werken aan het opwekken van 0.26 TWh voor 2030. Voor 2030
gaan we 475.000 zonnepalen op daken realiseren, en 175.000 zonnepanelen
midden temperatuur warmtenet op basis van
zitten er minstens nog zoveel in de pijplijn. Daarbij hebben we wel te maken
gerealiseerd, en voor de overige woningen
op land. Inmiddels zijn meer dan 150.000 zonnepanelen gerealiseerd en er
zonthermie en collectieve seizoensopslag wordt
met beperkingen als het gaat om netwerkcapaciteit. Met de netbeheerder
in bijvoorbeeld het buitengebied, met name
moeten we daarvoor maatregelen gaan uitwerken en uitvoeren. •
Dat houdt in dat er voor de dorpskern een
individuele elektrische oplossingen.
Nieuwe woningen worden volgens de BENG-eisen opgeleverd. Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
20
Omgevingsvisie -- De Omgevingsvisie De toekomstscenario’s toekomstscenario’s
21
VERANDEREN: VAN AFVAL NAAR EEN KRINGLOOP
Met het groeien van de bevolking zal het voorzieningenniveau passend moeten meegroeien, waarbij die groei per
VAN MATERIALEN EN GRONDSTOFFEN
Barneveld heeft zich in de startnotitie Circulaire Economie 2020 aangesloten bij de landelijke doelstelling om in 2050
VERANDEREN
type voorziening kan verschillen. De groei leidt tot ook AANPASSEN
een schaalsprong: er ontstaat draagvlak voor nieuwe
voorzieningen op bijvoorbeeld het gebied van sport en
volledig circulair te zijn. Daarnaast wil de provincie Gelderland
wil de eerste afvalloze provincie van Nederland zijn. Dit betekent dat we al
cultuur. Tegelijk zien we in de maatschappij een voortgaande individualisering.
inwoner bijpassend gedrag, zeker als we kosten beheersbaar willen houden.
vrijetijdsbesteding worden anders. Dat uit zich ook in een andere behoefte aan
objecten circulair moeten worden gebouwd en dat daar waar gesloopt wordt,
Anders dan bij andere onderwerpen gelden hier (bijna) geen wettelijke kaders,
het afval uit de dorpen gaan recyclen in de toekomst. Dat vraagt van iedere
Huishoudens worden kleiner, de sociale cohesie en de wijze van
Het betekent ook dat nieuwe woningen en bedrijfspanden, wegen en andere
voorzieningen. De vraag is hoe we op deze ontwikkelingen willen inspelen?
ook het sloopafval 100% als grondstof moet kunnen dienen.
maar is de keuze aan de gemeente.
VOORZIENINGEN IN DE DORPEN
Voor het onderdeel sport geldt een meegroeiopgaaf. In de gemeente Barneveld
kern Barneveld heeft de meeste voorzieningen met een groot winkelcentrum,
ondanks de individualisering. Naast de huidige sportvoorzieningen is er bij groei
heeft daarmee een verzorgingsgebied dat ook de omliggende dorpen omvat.
diverse sportaanbod en trends van dat moment, bijvoorbeeld padelbanen. Een
komt door de vele vakantieparken daar. De andere kernen hebben in meer of
sportaccommodaties. “Open” sportparken zijn hiervan een goed voorbeeld.
Het voorzieningenniveau in de gemeente Barneveld is hoog. De grootste
blijven traditionele sporten als voetbal en korfbal onverminderd populair, ook
een cultureel centrum en ook middelbare onderwijsvoorzieningen. Deze kern
ook behoefte aan andersoortige sportvoorzieningen die meebewegen met het
Voorthuizen heeft een relatief groot winkel- en horecabestand, hetgeen deels
andere aanpassing zit in het toegankelijk maken sportaccommodaties: openbare
mindere mate enkele basisvoorzieningen, waaronder de dorpshuizen.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
22
De culturele infrastructuur in de gemeente is divers en bestaat uit o.a.
DE WAARDE VAN CULTUUR:
(amateur)verenigingen, culturele instellingen, cultureel ondernemers en
cuturele voorzieningen als de Bibliotheek Barneveld, Museum Nairac en het
Schaffelaartheater. Bij de groei van Barneveld dienen we er rekening mee te
houden dat wanneer de samenleving groeit, het culturele voorzieningenniveau
•
Maatschappelijke waarde: Cultuur brengt mensen samen, verbetert het welzijn van de inwoners en zorgt voor verrijking. Het kan daarmee als
passend meegroeit. Dit geldt voor zowel de cultuurinstellingen zoals musea
middel ingezet worden ten behoeve van tal van opgaven in het sociaal
en bibliotheek, maar ook voor bijvoorbeeld het culturele verenigingsleven.
domein. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft honderden
Het meegroeien van accommodaties is dus evenals bij sport niet het doel
onderzoeken geanalyseerd en concludeert: het actief of passief beleven
is, maar een middel om (cultuur)participatie te bevorderen. De opgaaf voor
van kunst bevordert de gezondheid en het algehele welbevinden.
de accommodaties is daarnaast erin gelegen om deze inclusief te krijgen, laagdrempelig en multifunctioneel.
Bijna alle dorpskernen en wijken hebben buurtvoorzieningen of een dorpshuis.
•
Economische waarde: Een goed cultureel klimaat en aantrekkelijke en bereikbare culturele voorzieningen zorgen voor werkgelegenheid en
Anders dan bij voorzieningen als cultuur, sport en onderwijs zijn deze
gemeenschapsvoorzieningen geen natuurlijke ontmoetingsplek. In een
creatieve bedrijvigheid die ook een spin-off kent naar andere sectoren.
veranderende samenleving ligt er een opgaaf om dit soort voorzieningen in de
Daarbij zorgt cultuur voor een aanwas aan toerisme en recreatie.
benen te houden en deze onderdeel te blijven laten uitmaken van de wijk- of
Het stimuleert ondernemerschap en leidt tot innovatie en creatieve
dorpscultuur.
impulsen. Een goede culturele infrastructuur verbetert tot slot het vestigingsklimaat van een gebied en verhoogt de waarde van het vastgoed in de omgeving.
•
Artistieke waarde: Naast de doelstellingen die door middel van cultuur behaald kunnen worden, mag cultuur ook een doel op zich zijn, waarbij de cultuuruiting of het ‘kunstwerk’ centraal staat met een eigen unieke esthetische waarde..
•
Ruimtelijke / historische waarde: De waarde van (immaterieel) erfgoed welke vanuit historisch perspectief bijdraagt aan een culturele identiteit van een regio of stad. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook monumenten en het historisch archief.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
23
CENTRA BARNEVELD/VOORTHUIZEN
GROEI IN HET ONDERWIJS IN DE DORPEN
De kern Barneveld groeit hard de komende 20 jaar met misschien wel 10.000
Met een groeiende bevolking in Barneveld neemt de behoefte
inwoners erbij. Dit gebeurt op bestaande locaties in de kern en in nieuwe wijken. Daarbij zal ook de samenstelling van de bevolking wijzigen.
aan onderwijs en bijbehorende accommodatie toe. De gemeente GROEIEN
Het meegroeien van centra met de bevolkingsgroei heeft een andere uitwerking
dan bij andere voorzieningen. De trend is immers dat het aantal winkelmeters al
jaren afneemt, mede als gevolg van wijzigingen in het winkelgedrag van mensen. Een groei van Barneveld is dus eigenlijk nodig om het huidige winkelbestand in stand te houden.
heeft een wettelijke verplichting om voor wat betreft het primair en speciaal onderwijs om hierin te voorzien. Bij een uitbreiding naar
80.000 inwoners gaat het om 65 klassen erbij in het primair onderwijs. Het grootste deel daarvan gaat in uitbreiding zitten van bestaande scholen, zeker in de kleinere
kernen. Maar er zullen ook nieuwe basisscholen bij moeten komen. Bij al die scholen blijft voldoende ruimte om die scholen belangrijk, zodat ingespeeld kan worden op de groei. De kwaliteit van de onderwijshuisvesting is over het algemeen genomen
Een landelijke ontwikkeling is een
afbakening van een kernwinkelgebied waarin wordt ingezet op een
concentratie van het winkelaanbod inclusief horeca en andere
voorzieningen als een theater, bioscoop en leisure in grotere kernen. Buiten dit kernwinkelgebied worden vervolgens wijkwinkelcentra aangewezen met
een beperkt aanbod met bijvoorbeeld een supermarkt plus snackbar en drogisterij.
Daarbij moeten we ook rekening houden met aantrekkend verkeer en voldoende ruimte rondom de school voor sport/gymzalen
(bewegingsonderwijs) en spel. Zowel ten
aanzien van mobiliteit en bewegingsonderwijs ligt er een specifieke Barneveldse opgaaf. Er
is weinig capaciteit meer in de voorzieningen voor bewegingsonderwijs. Ten aanzien van
mobiliteit speelt het pluriforme karakter in het
Barneveldse onderwijs een belangrijke rol. De scholen in de wijken en dorpen zijn niet per
Met de schaalsprong die Barneveld maakt, moeten daarin keuzes
worden gemaakt. Daarbij spelen niet alleen economische argumenten, maar ook mobiliteitsargumenten, gezondheidsargumenten etc.
Voor de andere kernen speelt dit niet. Voorthuizen neemt als recreatiedorp een bijzondere positie in. Ook hier draagt de groei bij aan het instandhouden van
voorzieningen in het centrum, maar geldt dat tevens moet worden ingespeeld op de behoeften van de vakantieganger van de toekomst.
goed door een gemaakte inhaalslag in de afgelopen 10 jaar.
se de scholen waar de kinderen uit die dorpen en wijken ook naar toegaan. Dat kan zelfs
zijn naar scholen buiten de gemeente en vice
versa. Dat zorgt voor extra mobiliteit, maar ook een deel onzekerheid in de opgaaf door de
afhankelijkheid van ontwikkelingen buiten onze gemeente.
Ten aanzien van het voortgezet onderwijs speelt de groei ook. Uitbreiding van de bestaande scholen zal het meest voor de hand liggend zijn, al houden we ook rekening met mogelijke initiatieven voor een nieuwe school.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
24
OPENBARE RUIMTE
Verder biedt het openbaar gebied kansen om verbindingen te leggen naar
een heel breed en divers begrip is. Van parken tot pleinen
aangemoedigd.
buiten de dorpen, waarmee gezond gedrag als wandelen en fietsen wordt
In de openbare ruimte komen veel thema’s samen, omdat het tot parkeerplaatsen. Met de groei van Barneveld zal ook de openbare ruimte meegroeien, maar er is meer dan dat. De
AANPASSEN
BEVORDEREN VAN BIODIVERSITEIT IN DE DORPEN
Eind 2021 is het biodiversiteitsplan Barneveld vastgesteld voor
eisen die in de toekomst aan de openbare ruimte worden
gesteld zijn anders dan diegene die nu gesteld worden. Er is meer aandacht voor thema’s als biodiversiteit, klimaatadaptatie, energietransitie , maar ook
de periode 2022-2026. Een uitvloeisel hiervan is bijvoorbeeld VERANDEREN
vastgesteld voor de eigen werkzaamheden.
het ontmoeten in de openbare ruimte, het kunnen bewegen en spelen in de
openbare ruimte. Dat laatste heeft een grote vlucht genomen de laatste jaren en
het eind is niet in zicht. Daar waar de samenleving van karakter verandert, zal de openbare ruimte mee moeten veranderen.
het vastgestelde Puntensysteem Natuurinclusief Bouwen dat is
Dit maakt onderdeel uit van een ontwikkeling die al langer gaande is, namelijk
het versterken van de biodiversiteit ook in bestaand stedelijk gebied. Dat vergt een andere manier van denken, namelijk meer natuurinclusief werken. Dat uit
Die opgaaf is groot zeker als het gaat om inpassing van al die opgaven in de
zich in openbaar gebied met meer diversiteit in soorten en ander maaibeleid
openbare ruimte te verbeteren en de vervangingsopgaven van wegen, riolering
impact gaan hebben bijvoorbeeld door bij woningbouw voorzieningen aan te
bestaande infrastructuur. Tegelijkertijd biedt dit kansen om de kwaliteit van de
om de biodiversiteit te bevorderen. Maar ook voor particulieren terreinen zal dat
en groen, in samenhang met betrokken partijen op te pakken.
brengen die de biodiversiteit versterken.
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
25
RUIM TE
AP CH RS
ONDERNE ME OR VO
3.4 Ruimte voor ondernemerschap
GROEI VAN BEDRIJVEN EN WERKLOCATIES
De gemeente Barneveld kent diverse en soms zeer
omvangrijke bedrijfslocaties. Het grootste terrein, met
De centrale ligging in Nederland maakt Barneveld interessant vanuit economisch
GROEIEN
perspectief. Dit komt onder meer door de nabijheid van de Randstad en de
Veluwe, door de goede ontsluiting per weg en spoor en veel arbeidskrachten in de directe omgeving. De gemeente Barneveld kent ca. 35.000 banen en 7.300 bedrijven. De werkloosheid is laag, de arbeidsparticipatie hoog en
het ondernemerschap zit veel Barnevelders in het bloed. Het midden- en
kleinbedrijf is zeer sterk vertegenwoordigd. Het midden- en kleinbedrijf is zeer sterk vertegenwoordigd. Het opleidingsniveau wordt binnen de gemeente
Barneveld gedomineerd door mensen die praktisch zijn opgeleid. Barnevelders
zijn ‘makers’ en ‘doeners’. Uit onderzoek voor de omgevingsvisie blijkt dan ook dat 9 op de 10 respondenten vindt dat gemeente Barneveld ook in 2040 een gemeente moet zijn waar ondernemen een belangrijke waarde is.
In Barneveld is ondernemen divers van insteek. Naast de bedrijvigheid op bedrijventerreinen, waarbij allerlei producten worden gemaakt, vervoerd
en verhandeld kent Barneveld een omvangrijke toeristische sector, diverse
winkelgebieden en natuurlijk landbouw. Aan de laatste sector is een apart thema gewijd. Voor de verschillende sectoren gelden verschillende opgaven.
regionale functie, is het bedrijventerrein Harselaar. Daarnaast kennen de afzonderlijke dorpen diverse grotere en kleinere
bedrijventerreinen, waar veelal de meer lokale bedrijven zijn gevestigd of, zoals in de kern Barneveld, een meer gemengd karakter hebben. Het buitengebied
van de gemeente vervult een rol met name als ‘kraamkamer’ voor bedrijvigheid. Zowel regionaal als lokaal is de behoefte aan ruimte om nieuwe bedrijven te
vestigen groot. Binnen Foodvalley is er tot 2040 een tekort aan werklocaties van grofweg 260 tot 290 hectare. Het mee laten groeien van de werkgelegenheid
met het aantal woningen is ook goed voor het beperken van mobiliteit. Mensen kunnen meer op de fiets gaan, wat positief is voor de drukte op de weg.
Om aan te kunnen haken op de groei willen we komen tot een structurele
voorraad aan uit te geven bedrijfsgrond. De daaraan gekoppelde ruimtevraag is (tot 2040): •
Doorgroei / doorontwikkeling van
•
Uitplaatsing van bedrijven ten
bedrijven uit Barneveld: 66 hectare; behoeve van binnenstedelijke transformatie: 8 hectare;
•
Formaliseren bestaande bedrijvigheid buitengebied: 4 hectare;
De groei is met name te verwachten voor maakbedrijven, agro, food en
logistiek. Voor Barneveld vinden we het
van belang om de groei in goede banen leiden. Simpelweg meer bedrijven in de
gemeente is niet per se goed. Het heeft Foto © Visit regio Barneveld
Omgevingsvisie - De toekomstscenario’s
26
invloed op het verkeer, op het landschap, op andere bedrijven die al gevestigd
biedt, zo wordt ook door ondernemers aangegeven, kansen voor economische
arbeidsmigranten). Tegelijkertijd heeft de krapte op de markt voor beschikbare