voorkeursscenario OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.50: Geurcontouren bedrijven en inrichtingen (toegestane belasting) (bron: provincie Gelderland)

In de gemeente Barneveld zijn daarnaast veel agrarische bedrijven (voornamelijk in de intensieve veehouderij) gevestigd. Deze agrarische bedrijven dragen bij aan de geurbelasting in het buitengebied. De gemeente Barneveld heeft een geurverordening vastgesteld die in bepaalde gebieden een aanmerkelijk hogere geurbelasting toelaat dan de 3 ouE/m3 die de Wet geurhinder en veehouderijen als grenswaarde voor woonkernen aangeeft. Figuur 3.51 geeft aan wat de Verordening aan geur toelaat in de verschillende gebieden van Barneveld. Hierbij is naar de voorgrondnorm gekeken: de geur die één bron mag veroorzaken. Op de figuur is de vergunde situatie uit 2021 zichtbaar. Omdat niet ieder bedrijf per definitie maximaal geur uitstoot, is het aannemelijk dat de werkelijke situatie van de vergunde situatie afwijkt. Het algemeen beeld is dat de gemeente Barneveld relatief veel geuremissie toelaat.

blad 65 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.51: Voorgrondnormen geurbelasting (bron: gemeente Barneveld)

Op Figuur 3.52 is de indicatieve achtergrondbelasting van geurhinder weergegeven. De achtergrondbelasting is de geur van alle bronnen samen. Op de kaart is de geurbelasting (vooral) afkomstig van veehouderijen te zien. Kijkend naar beide figuren, is te zien dat de hoogste achtergrondbelasting gemeten wordt in het gebied met de hoogste voorgrondnorm (ten oosten/noordoosten van de kern Barneveld). De agrarische bedrijven (intensieve veehouderijen) zijn voornamelijk hier gelegen. Ook in het gebied ten zuidwesten van de kern Barneveld zijn clusters met een relatief hoge geurbelasting te verwachten.

blad 66 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.52: Indicatieve achtergrondbelasting geurhinder (bron: Pouderoyen Tonnaer, Gemeente Barneveld)

Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid gaat over de risico’s van het gebruik en transport van gevaarlijke stoffen, de veiligheid van inrichtingen en de veiligheid van nieuwe, zich snel ontwikkelende technologieën. In de Omgevingswet worden in het kader van omgevingsveiligheid (dat onder huidige wetgeving nog externe veiligheid heet) drie aandachtsgebieden onderscheiden: brandaandachtsgebied (BAG) van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn; explosieaandachtsgebied (EAG) van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn;12 gifwolkaandachtsgebied (GAG) van mogelijke enkele kilometers. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden. Het brandaandachtsgebied geldt dat dit een beperkte zone is rondom met name de A30 en A1. Hier liggen nagenoeg geen woningen en zijn nieuwe activiteiten ook niet toegestaan zonder maatregelen. Blijft over het explosieaandachtsgebied. Dit speelt bijvoorbeeld langs de A1 en A30 en bij LPG-tankstations. Over de A1 en A30 rijden in redelijk grote hoeveelheden tankauto’s met onder andere LPG, die bij een ongeval kunnen exploderen.

In de gemeente Barneveld zijn bronnen aanwezig waar al deze drie typen effecten kunnen optreden. Vanuit het oogpunt van omgevingsveiligheid bezien is afstand houden het beste. Bij vrijwel alle stationaire bronnen is dit afstand houden geen probleem. Dit komt omdat vrijwel alle bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken of deze 12

Bij inrichtingen hangt dit af van hoeveel brandbare gassen in welke omstandigheden worden opgeslagen. Voor bijvoorbeeld LPGtankstations geldt een explosie-aandachtsgebied van 160 meter.

blad 67 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

opslaan buiten de kernen gelegen zijn. Zo bevindt bedrijvigheid die met gevaarlijke stoffen werkt zich overwegend op bedrijventerrein Harselaar. In het buitengebied zijn verschillende inrichtingen aanwezig die geclassificeerd zijn als Overig. Dit betreft voor een groot deel propaangastanks. Aandachtspunten met betrekking tot omgevingsveiligheid vormen met name de transportassen, bijvoorbeeld de A30 en A1 of de buisleidingen met gevaarlijke stoffen. Er zijn in de huidige situatie geen noemenswaardige aandachtspunten bekend binnen de gemeente op het vlak van omgevingsveiligheid. Woningbouwplannen in de nabijheid van risicobronnen dienen getoetst te worden op het aspect Omgevingsveiligheid.

3.6.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Barneveld spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema Gezonde leefomgeving. De volgende ontwikkelingen spelen: -

Verbetering luchtkwaliteit De luchtkwaliteit verbetert door Europees en landelijk beleid ter verduurzaming van bronnen van luchtvervuiling en vermindering van uitstoot. Dit betekent dat de energie-, industrie-, en verkeerssector minder stikstofdioxide en fijnstof uitstoten. Zo stoten elektrische voertuigen bijvoorbeeld geen luchtverontreinigende gassen meer uit. Binnen de agrarische sector worden stappen gezet om de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen te verminderen. Ook houtstook is een aandachtspunt.

-

Toename geluidsoverlast De groei van het aantal woningen in de gemeente Barneveld betekent dat het aantal geluidsgevoelige bestemmingen, en daarmee de mogelijke geluidshinder, toeneemt. Ook ontstaat door de groei van het aantal inwoners een toename in mobiliteit, en daarmee verkeersgeluid. Elektrische voertuigen zorgen daarnaast voor een lichte toename in verkeersgeluid bij hogere snelheden. Op hogere snelheden is bandgeluid de grootste oorzaak van geluid. Omdat elektrische voertuigen over het algemeen zwaarder zijn, zorgt dit op snelwegen voor meer verkeersgeluid. In de kernen, waar langzamer wordt gereden, neemt het geluidsniveau hierdoor juist af. De energietransitie en de aanpassing aan het veranderende klimaat gaan verder ook gepaard met een toename in geluidsemissies in de directe woonomgeving, zoals warmtepompen en airco’s.

-

Geur en veehouderijen De ontwikkelingen op het vlak van veehouderijen wijzen erop dat het aantal gehouden dieren in de toekomst afneemt (naar verwachting met 20 tot 40 procent in 2040). Dit zou betekenen dat ook de geuremissie van veehouderijen afneemt. De woningbouwontwikkeling in Barneveld betekent ook echter dat er richting het buitengebied wordt uitgebreid. Hierdoor kan er juist meer overlast van geur door veehouderijen ontstaan.

-

Nieuwe veiligheidsrisico’s Door de energietransitie ontstaan er nieuwe bronnen van veiligheidsrisico’s in de woonomgeving. Hierbij kan gedacht worden aan waterstoftankstations en windturbines. Ook zorgt klimaatverandering voor versterking van bestaande risico’s, zoals natuurbranden of overstromingen.

3.6.4 Beoordeling In de gemeente Barneveld bestaan verschillende milieufactoren die een impact hebben op de omgeving. De luchtkwaliteit in de gehele gemeente Barneveld voldoet aan de Europese grenswaarden. Op de Veluwe wordt aan de WHO-advieswaarden voor PM10 en NO2 voldaan. De luchtkwaliteit is de laatste jaren verbeterd in Nederland. Omgevingsgeluid speelt vooral bij de snelwegen in de gemeente en op de bedrijventerreinen in de gemeente. Geurbelasting kan op verschillende manieren ontstaan. In de gemeente liggen verschillende bedrijven met geurcontouren. Ook agrarische bedrijven zorgen voor geurbelasting. In de afgelopen jaren zijn meerdere agrarische bedrijven gestopt, maar de bedrijven die overbleven zijn groter geworden. De impact op de geurbelasting is daardoor niet eenduidig. In de gemeente bestaan geen grote aandachtspunten op het vlak van omgevingsveiligheid.

blad 68 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Naar de toekomst toe is het de verwachting dat de luchtkwaliteit verder verbetert door onder andere verduurzaming van de energie-, industrie-, verkeers- en agrarische sector. De geluidsoverlast kan toenemen in de gemeente om verschillende redenen. Woningbouw zorgt ervoor dat er meer geluidsgevoelige bestemmingen ontstaan en door de energietransitie en aanpassing aan het warme klimaat komen meer geluidsbronnen in de directe woonomgeving te staan, zoals warmtepompen en airco’s. De ontwikkelingen op het vlak van geuroverlast zijn tweeledig. Enerzijds kan de geuroverlast verminderen door een mogelijke vermindering van het aantal dieren. Anderzijds betekent de uitbreiding (van woningen) in het buitengebied dat geuroverlast een grotere impact kan gaan hebben. De energietransitie en klimaatverandering zorgen ervoor dat er nieuwe veiligheidsrisico’s ontstaan, zoals risico’s van waterstoftanks, of een hoger natuurbrandrisico. Al met al laten de ontwikkelingen op het vlak van verschillende milieuaspecten zien dat ontwikkelingen zowel positief als negatief kunnen zijn. Dit maakt dat het aspect Gezonde leefomgeving als volgt wordt beoordeeld:

blad 69 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

3.7

Gezondheid en welzijn

3.7.1 Inleiding, beoordelingskader en beleid Gezondheid en welzijn heeft betrekking op verschillende zaken. Zo is sociale kracht belangrijk. Daarbij is onder andere gekeken naar de sociale samenhang tussen inwoners en het sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen. Daarnaast is de vraag gesteld in hoeverre iedereen ‘erbij hoort’ en veilig is/zich veilig voelt. Verder is er aandacht voor de fysieke gezondheid, in de vorm van gezondheidsbevordering. Er zijn vijf aspecten behandeld. Beoordelingskader Aspect Gezondheid en welzijn

Criterium Sociale cohesie

Sociale inclusiviteit

Sociale veiligheid

Sport en bewegen Gezonde levensstijl

Streefwaarde Alle inwoners hebben een sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen (sociale basis, sociaal wijkteam). Alle inwoners van Barneveld hebben gelijke kansen om deel te nemen aan de maatschappij. Hoog niveau van (het gevoel van) de bescherming tegen misdrijven (in de openbare ruimte). Inwoners van Barneveld bewegen voldoende. Alle inwoners van Barneveld hebben een gezonde levensstijl.

Gewenste beweging Versterking van de sociale cohesie.

Versterking van kansen voor inwoners met beperkte kansen. Versterking van (het gevoel van) sociale veiligheid.

De omgeving nodigt meer uit tot bewegen. Inwoners van Barneveld leven gezonder.

Beleid Kader

Belangrijkste uitgangspunten

Beleidsplan Sociaal Domein ‘Mensen voorop’

Barneveld streeft naar een samenleving waarin iedere inwoner naar vermogen meedoet, waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen en samen redzaam zijn en zorgt voor een professioneel vangnet. Barneveld hanteert hierbij de volgende acht uitgangspunten: 1. We sluiten aan op initiatieven en de eigen kracht van inwoners. 2. We werken met elkaar en integraal. 3. We spelen in op wat er nodig is. 4. We werken (be)doel(ings)gericht. 5. We bieden waar nodig maatwerk. 6. We geven deskundigen handelingsruimte. 7. We doen zo veel mogelijk lokaal, dichtbij mensen. 8. We houden rekening met de identiteit van inwoners.

Sport- en Beweegakkoord Barneveld 20202022

De gemeente zet zich in voor deze vier punten: 1. vitale sport- en beweegaanbieders; 2. sport en bewegen voor kwetsbare groepen; 3. jeugd vaardig in beweging; 4. sport en bewegen in de openbare ruimte.

Masterplan Buitensport 20182028

Barneveld ziet zich als ‘zelf-samen-gemeente’. Die opvatting is leidend in de positie van de buitensport: Eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid (zelf). Omzien naar elkaar en onderlinge zorgzaamheid zijn van groot belang (samen). Zo nodig draagt de gemeente zorg voor een vangnet van ondersteunende voorzieningen (gemeente).

blad 70 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Voor de buitensportcomplexen betekent dit dat de gemeente, in samenspraak met de verenigingen, particulier initiatief stimuleert. De verwachte groei van het inwoneraantal van Barneveld, zal in de toekomst tot een grotere vraag naar buitensporten leiden. Coalitieakkoord Gemeente Barneveld 20222026

Door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te pakken, kan de gezondheid van veel inwoners verbeteren. In navolging op het Nationaal Preventieakkoord sluiten we lokaal met maatschappelijke partners het Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld. Ook maakt Barneveld zich zorgen om drugsgebruik. Daarom wil de coalitie geen ruimte bieden aan coffeeshops in de gemeente. Barneveld draagt zorg voor een toegankelijke samenleving die inclusief is voor mensen met een beperking. Het gaat dan om toegankelijkheid in de zin van fysieke toegankelijkheid en inclusie, maar ook om toegankelijkheid op het vlak van gelijke kansen voor iedereen (betaalbaarheid, onderwijs, woningmarkt).

Regionale visie Publieke Gezondheid Gelderland Midden 20212025

Hierin zijn de landelijke ambities op het gebied van gezondheid op regionaal niveau vertaald: gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving; verkleinen gezondheidsachterstanden; omgaan met de druk op het dagelijks leven van jeugdigen en jong volwassenen; vitaal ouder worden. De regio stelt dat gezondheid vanaf 2024 een vast onderdeel is in de belangenafweging in ruimtelijk beleid. De regio faciliteert culturele ontmoeting als versterking van een positieve sociale leefomgeving. Op het gebied van gezondheid is er extra aandacht voor mensen met meerdere chronische aandoeningen en laaggeletterden. Voor de meest kwetsbare groepen mensen blijft de regio een sociaal vangnet houden.

Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040

Barneveld zet in op gezonde voeding voor iedereen. Om de gezonde levensstijl van inwoners te bevorderen, verbetert Barneveld de fiets- en wandelvoorzieningen in de gemeente.

3.7.2 Huidige situatie Sociale cohesie Bij sociale cohesie gaat het om de mate waarin mensen zich met elkaar en met de maatschappij verbonden voelen. Een indicator die hier iets over zegt, is het aandeel mantelzorgers. Dat aandeel ligt in Barneveld hoger dan in Nederland in zijn geheel. In Barneveld verleent namelijk 15,2 procent mantelzorg. In Nederland gaat het om 13,6 procent (Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), 2020). Figuur 3.53 en Figuur 3.54 tonen de sociale samenhang per kern of buurt, bepaald door het ministerie van BZK. Hieruit blijkt dat de sociale samenhang gemiddeld tot positief beoordeeld kan worden.

blad 71 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.53: Sociale samenhang (bron: Ministerie van BZK, 2020)

Figuur 3.54: Sociale samenhang kernen Barneveld en Voorthuizen (bron: Ministerie van BZK, 2020)

Sociale inclusiviteit Bij inclusiviteit kan er gekeken worden in hoeverre bepaalde doelgroepen/personen ‘erbij horen’ in de samenleving. Een indicator die bij dit aspect past is eenzaamheid. In Barneveld ligt het aandeel eenzame personen onder het Nederlands gemiddelde: 37 procent ten opzichte van 44 procent. Ook de zeer ernstige eenzaamheid is in Barneveld beperkter dan in Nederland in z’n geheel.

blad 72 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.55: Eenzaamheid (bron: gemeente Barneveld)

De coronacrisis heeft in de GGD-Gelderland Midden geleid tot onder andere een toename in eenzaamheid. Dit geldt voor alle leeftijdscategorieën. Binnen jongeren (18 tot 34 jaar) was het aandeel mensen die zich eenzamer voelde t.o.v. voorgaande perioden het sterkst. Meer dan 30 procent van deze groep voelde zich eenzamer. Voor de rest van de leeftijdsgroepen ervaarde 10 tot 20 procent van de mensen meer eenzaamheid in vergelijking met voor de coronacrisis.

Figuur 3.56: Toename van eenzaamheid door de coronacrisis per leeftijdscategorie (bron: GGD Monitor Gezondheid)

4 procent van de inwoners van de GGD-regio Gelderland-Midden tussen de 19 en 64 jaar voelt zich matig of sterk sociaal uitgesloten. Van de vijfenzestigplussers voelt 2 procent zich sociaal uitgesloten. Grote verschillen bestaan tussen groepen met een lage en hoge sociaaleconomische status. Waar 2 procent van de bevolking met een hoge sociaaleconomische status zich sociaal uitgesloten voelt, voelt 6 procent van de bevolking met een lage sociaaleconomische status zich uitgesloten. Ten opzichte van de vorige meting (2016) is het aandeel mensen dat zich sociaal uitgesloten voelt binnen elke groep licht afgenomen.

blad 73 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.57: Aandeel inwoners GGD-regio Gelderland midden dat zich matig of sterk sociaal uitgesloten voelt (bron: GGD Monitor Gezondheid)

Sociale veiligheid In de CBS Veiligheidsmonitor omvat sociale veiligheid drie zaken: criminaliteit, ondervonden overlast en onveiligheidsbeleving. Van alle drie deze indicatoren zijn er openbare indexcijfers (2014 = 100). Op het gebied van criminaliteit scoort Barneveld veiliger dan gemiddeld (72 t.o.v. 76 gemiddeld in NL). Ook op het gebied van overlast wordt Barneveld beter beoordeeld (94 t.o.v. 98 gemiddeld in NL). De gegevens van de onveiligheidsbeleving zijn in figuur 3.16 weergegeven. Er zijn drie aspecten bekeken: Onveiligheidsgevoelens: hoe onveilig men zich in de buurt voelt. Onveiligheidsperceptie: de ervaren omvang van criminaliteit in de buurt. Vermijdingsgedrag: hoe vaak men het eigen gedrag aanpast aan situaties in de buurt in verband met onveiligheid.

blad 74 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.58: Sociale veiligheid: onveiligheidsbeleving index (2014 = 100) (bron: CBS Veiligheidsmonitor, 2021)

Uit Figuur 3.58 blijkt dat het gevoel van onveiligheid relatief klein is in Barneveld. Wel speelt het idee dat er sprake is van onveiligheid en is er relatief veel sprake van vermijdingsgedrag. Het totaal aantal misdrijven ligt relatief laag in Barneveld: 80 per 10.000 inwoners ten opzichte van een Nederlands gemiddelde van 111 per 10.000 (Dataportaal politie, Q4 2021). Ook kijkend naar Figuur 3.59, is het relatief goed gesteld met de veiligheid in Barneveld.

Figuur 3.59: Geregistreerde misdrijven (per 1.000 inwoners) (bron: gemeente Barneveld)

Sport en bewegen Het aantal mensen dat wekelijks sport in Barneveld is 50 procent (t.o.v. 51,3 procent landelijk). 22 procent van de inwoners is lid van een sportvereniging, landelijk ligt dit percentage op 25,3 (Gemeente Barneveld, 2020). Landelijk voldoet 51,7 procent van de Nederlanders aan de beweegrichtlijn, Barneveld scoort daar iets onder met 50 procent (bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 GGD’en, CBS en RIVM). Het gaat bij de beweegrichtlijn om minstens 150 minuten matig intensieve spanning per week en minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten. In de afgelopen jaren heeft Barneveld samen met de verenigingen veel tijd en geld geïnvesteerd om de capaciteit en kwaliteit van de sportcomplexen in overeenstemming te brengen met de behoeften. De afstemming tussen vraag en aanbod is momenteel nagenoeg in evenwicht. Dit met uitzondering van de tenniscomplexen waar in de loop der jaren een overcapaciteit is ontstaan. Over het algemeen kan gesteld worden dat de complexen up-to-

blad 75 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

date en van een goede kwaliteit zijn of binnen afzienbare tijd op een goed kwaliteitsniveau worden gebracht (Synarchis/Gemeente Barneveld, 2018). De beweegvriendelijkheid van de omgeving is door het Mulier Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu in kaart gebracht. Deze indicator laat zien hoe de fysieke omgeving in de openbare ruimte scoort op de mogelijkheid voor mensen om te sporten en te bewegen. De veronderstelling is dat een meer beweegvriendelijke omgeving bijdraagt aan meer sporten en bewegen (Mulier Instituut, 2021). Op afbeelding 3.17 is te zien dat de kernen binnen de gemeente goed scoren. De gemeente als geheel scoort 58, net onder het Nederlands gemiddelde van 60. De indicator is opgebouwd uit vier deelindicatoren: voorzieningen, sportaccommodaties, groenblauwe recreatie en speelplekken. Barneveld scoort op speelplekken zeer goed (88); op voorzieningen aanmerkelijk minder (30).

Figuur 3.60: Beweegvriendelijke omgeving (bron: Mulier instituut, 2021)

Gezonde levensstijl Er zijn in Barneveld gemiddeld gezien net iets minder mensen met overgewicht dan in Nederland als geheel: 49 om 50 procent. Het aandeel met ernstig overgewicht (obesitas) is ongeveer gelijk: 15 procent.

Percentages overgewicht en obesitas 50% 49%

% mensen dat gezondheid als zeer goed ervaart 80%

15% 15%

Overgewicht

Obesitas

Nederland

gem. Barneveld

Figuur 3.61: Overgewicht (bron: gemeente Barneveld)

75%

Zeer goed ervaren gezondheid Nederland

gem. Barneveld

Figuur 3.62: Ervaring gezondheid (bron: gemeente Barneveld)

Het aandeel rokers in Barneveld lag in 2020 op 15,7 procent (Gezondheidsmonitor volwassenen (en ouderen), 2020). In Nederland rookte toen 17,9 procent van de volwassenen (19+). Opvallend is dat er in Barneveld in 2016 nog 15,2 procent rookte. Van een daling is tussen die jaren dus geen sprake geweest. In het beeld van Nederland als geheel is wel een dalende trend zichtbaar.

blad 76 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Er gaan in Barneveld iets meer kinderen (2-17) naar de tandarts dan gemiddeld in Nederland: 78,7 t.o.v. 76,7 procent.13

3.7.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Barneveld spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Gezondheid en Welzijn’. De volgende ontwikkelingen spelen: -

Groei aantal inwoners en sociale cohesie Barneveld is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De verwachting is dat het aantal inwoners in de gemeente de komende jaren verder zal groeien. Een belangrijk aandachtspunt is de invloed van de instroom van nieuwe inwoners op de bestaande sociale netwerken in de gemeente.

-

Meer aandacht voor preventieve zorg Er bestaat meer en meer aandacht voor preventieve zorg. Het stimuleren van een gezonde leefstijl, bijvoorbeeld op het vlak van voeding, beweging, alcoholgebruik en roken, zorgt ervoor dat mensen gezonder oud worden.

-

Toenemende vergrijzing De bevolking vergrijst en dat heeft invloed op de zorg. Ouderen hebben vaker gezondheidsproblemen. Zo komen onder ouderen chronische aandoeningen vaker voor. Ook is eenzaamheid onder ouderen een belangrijk aandachtspunt. Een gezonde leefstijl en een seniorvriendelijke woonomgeving zijn manieren waarop inwoners gezond(er) oud kunnen worden.

-

Toename overgewicht Het aantal volwassenen en kinderen met overgewicht neemt landelijk toe. Dit komt onder andere door een makkelijker en/of betaalbaarder aanbod aan ongezond eten (vergeleken met gezond eten). Onder meer door deze reden treedt overgewicht (nationaal gezien) vaker op bij individuen/in wijken met een lagere sociaaleconomische status.

3.7.4 Beoordeling Barnevelders hebben over het algemeen een vergelijkbare levensstijl ten opzichte van de gemiddelde Nederlander. In Barneveld komen overgewicht en obesitas (bijna) evenveel voor als in de rest van Nederland. Het aandeel Barnevelders dat voldoende beweegt ligt licht onder het Nederlands gemiddelde. In de gemeente Barneveld is het aandeel rokers lager dan in de rest van Nederland. De gemeente Barneveld scoort op sociaal vlak ook sterk. De sociale samenhang in de gemeente draagt over het algemeen positief bij aan de leefbaarheid. Minder mensen dan gemiddeld hebben te maken met eenzaamheid of zeer ernstige eenzaamheid. Ook zijn er juist meer mantelzorgers dan gemiddeld. In de gemeente Barneveld is over het algemeen relatief weinig sprake van criminaliteit. Barnevelders ervaren wel meer dan gemiddeld criminaliteit in de buurt en passen hun gedrag daarop aan. Naar de toekomst toe bestaan er verschillende trends die zowel een positieve als negatieve impact op de gezondheid en het welzijn van Barneveld kunnen hebben. Een positieve ontwikkeling is de aandacht voor preventieve zorg. Door maatregelen in het heden te nemen, kunnen gezondheidsproblemen in de toekomst voorkomen of verminderd worden. Een aandachtspunt is (de toename van) overgewicht. Zo’n 50 procent van de Barnevelders is namelijk te zwaar.

Het aantal mensen met overgewicht neemt landelijk gezien steeds verder toe. Op langere termijn heeft dit een negatief effect hebben op de gezondheid. De vergrijzing heeft ook een impact op de zorg. Ouderen hebben vaker gezondheidsproblemen en krijgen ook vaker te maken met eenzaamheid. De groei van de gemeente kan een druk leggen op de bestaande sociale netwerken in de gemeente. Al met al kan de 13

Vektis, 2020

blad 77 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

gezondheid in de toekomst verbeteren als preventieve zorg aanslaat, maar er bestaan ook verschillende factoren die druk leggen op de gezondheidszorg.

blad 78 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

3.8

Vitale woonomgeving

3.8.1 Inleiding, beoordelingskader en beleid Een vitale woonomgeving is van groot belang. De afgelopen jaren heeft de woningmarkt grote veranderingen doorgemaakt. Van de crisis waar de huizenmarkt zich tien jaar geleden in bevond, is al lang geen sprake meer. Woningprijzen zijn hoog en nieuwbouwprojecten raken snel verkocht. De vraag naar woningen is zeer groot; zelfs zodanig dat het woningaanbod in de bestaande voorraad sterk is afgenomen. Ook andere aspecten zijn van belang in de woonomgeving. Zo komt een passend voorzieningenniveau de woonomgeving ten goede en zijn de inwoners gebaat bij een omgeving dat hun gezondheid en welzijn stimuleert. Beoordelingskader Aspect Vitale woonomgeving

Criterium Woningvoorraad

Voorzieningenniveau

Leefbaarheid

Streefwaarde Voorzien in de (lokale) woningbehoefte met aandacht voor specifieke doelgroepen. Aanwezigheid, kwaliteit en nabijheid van voorzieningen.

In de hele gemeente minimaal een voldoende leefbaarheidsscore.

Gewenste beweging Meer betaalbare en passende woningen. Behoud/versterking van aanwezigheid, kwaliteit en nabijheid van voorzieningen. Een verbetering van de leefbaarheidsscore.

Beleid Kader

Belangrijkste uitgangspunten

Woonvisie Barneveld 20212025

Deze woonvisie is voornamelijk gericht op de periode 2021-2025, maar kijkt ook verder vooruit (2030/2040 en nog verder). De gemeente zet zich in om aan de woonwensen van de huidige en toekomstige inwoners van Barneveld te voldoen, zodat mensen hier naar volle tevredenheid kunnen blijven en komen wonen. In deze visie streeft Barneveld vier ambities na: 1.

We houden ons woningbouwtempo hoog. Barneveld blijft woningen bouwen voor inwoners die tegen de problemen op de woningmarkt aanlopen. De gemeente streeft naar een jaarlijkse toevoeging van gemiddeld 450 tot 500 woningen. Barneveld continueert het woningbouwtempo tot (tenminste) 2025.

2.

Extra aandacht voor jongeren/starters en ouderen in de woningdifferentiatie. De toevoeging van betaalbare huur- en koopwoningen is van groot belang voor verschillende doelgroepen, zoals starters, ouderen, statushouders, arbeidsmigranten en spoedzoekers. De gemeente staat open voor creatieve woonoplossingen, zoals flexibele/tijdelijke woningen of tiny houses.

3.

We werken aan vitale en gedifferentieerde buurten en kernen. De toevoeging van starterswoningen in de huursector wordt vooral in de kernen Barneveld, Voorthuizen, Garderen, Terschuur en Zwartebroek en de Glind gevraagd. De toevoeging van starterswoningen in de koopsector is naast deze kernen vooral een onderwerp in Kootwijkerbroek. Seniorenwoningen (in allerlei verschijningsvormen) zijn in vrijwel alle kernen gewenst. Gezinswoningen worden vooral in Barneveld, Voorthuizen en Kootwijkerbroek gevraagd.

4.

We werken aan een duurzame en klimaatbestendige woningvoorraad en woonomgeving. We zetten de energietransitie in, waarbij ons uitgangspunt een betaalbare, betrouwbare en duurzame energievoorziening voor iedereen is. We verleiden, faciliteren en stimuleren particuliere woningeigenaren tot het nemen van duurzaamheidsmaatregelen.

blad 79 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

-

Nieuwbouw volgens geldende duurzaamheidsnormen. Vanaf 1 januari 2021 bouwt Barneveld Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG), en uiteraard aardgasvrij. Prettig, veilig en gezond binnenklimaat van gebouwen en woningen. Aandacht voor een klimaatadaptieve woning en woonomgeving is onderdeel van de beoordeling van al onze woningbouwprojecten.

Al met al wordt een programmering met minimaal 40 procent sociale woningbouw als uitgangspunt opgenomen, waarvan 20 procent sociale huur, 10 procent sociale koop laag en tenminste 10 procent sociale koop hoog. Provinciale Omgevingsvisie (POVI)

Gelderland heeft een aanbod aan woningtypen en woonmilieus passend bij de diversiteit aan woningvraag: voor ieder een passende, duurzame woning. Alle nieuwbouw wordt aardgasloos gerealiseerd en zoveel mogelijk circulair gebouwd. Woningen in Gelderland zijn in 2050 klimaatneutraal.

Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040

De gemeente Barneveld kiest vanuit haar maatschappelijke opgave voor het faciliteren van de verdere groei van het inwonertal naar zo’n 80.000 à 85.000 inwoners in 2040. Woningbouw vindt niet alleen in Barneveld en Voorthuizen plaats, maar in alle kernen.

Kaderstellende Notitie Masterplan Onderwijs 20172032

Onderwijs is een van de belangrijkste voorzieningen in de gemeente. Het doel van dit masterplan is het opstellen van een visie op onderwijshuisvesting voor de komende 4 jaar, met een doorkijk naar de jaren daarna.

Strategische Visie Barneveld 2030

Barneveld streeft naar een sociaal en betaalbaar gevarieerd voorzieningenaanbod (onderwijs, sport, cultuur en hulp & ondersteuning), dat meebeweegt met de behoeften en de mogelijkheden van de inwoners, waarbij de specifieke situatie per dorp, wijk of buurt kan verschillen. De gemeente zet in op passend en goed bereikbaar voorschools, primair en voortgezet onderwijs voor alle kinderen en jongeren. De gemeente werkt aan aantrekkelijke geconcentreerde winkelcentra in Barneveld en Voorthuizen. Voorzieningen zijn gevarieerd en afgestemd op bijzondere doelgroepen. De gemeente is sturend op bundeling van detailhandel binnen het kernwinkelgebied.

3.8.2 Huidige situatie Woningvoorraad De gemeente Barneveld telt 60.699 inwoners, verspreid over 23.379 woningen. Meer dan de helft van de inwoners woont in hoofdplaats Barneveld (ruim 35.000). Kijkend naar het inwonertal, zijn Voorthuizen (ruim 11.000) en Kootwijkerbroek (5.000 à 6.000) de tweede en derde plaats. 67,5 procent van de woningen in Barneveld is een koopwoning. Dat aandeel ligt relatief hoog. In Nederland in zijn geheel is namelijk 57,1 procent van de woningen een koopwoning. Met name het deel sociale huur ligt in Barneveld laag: 19,2 procent van de woningvoorraad ten opzichte van 28,8 procent in heel Nederland. Figuur 3.63 en Figuur 3.64 geven de verspreiding van koop- en huurwoningen in Barneveld en de omliggende kernen weer. Hierbij is gekeken naar verblijfsobjecten met een woonfunctie.

blad 80 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.63: Woningen naar eigendom (bron: Basisregistraties adressen en gebouwen)

Figuur 3.64: Aandeel koop- en huurwoningen per kern (bron: gemeente Barneveld)

In Barneveld staan veel eengezinswoningen: 78,2 % van het totale woningaanbod is een eengezinswoning, ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 63,5%. De overige 21,8% is een meergezinswoning, zoals flats of appartementen (Figuur 3.65). De Barneveldse woningen zijn ook relatief groot: gemiddeld 133 m 2, ten opzichte van het Nederlands gemiddelde van 116 m2.

blad 81 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.65: Woningen naar type (bron: Basisregistraties adressen en gebouwen)

De bestaande woningvoorraad van Barneveld is relatief jong. Er zijn relatief weinig huizen van voor 1945 en relatief veel huizen van na 2000/2010. De verdeling naar bouwjaar is in Figuur 3.66 weergegeven. Het gemiddelde bouwjaar van een woning in Barneveld is 1984. Kijkend naar heel Nederland is het gemiddelde bouwjaar 1970.

Figuur 3.66: Woningen naar bouwjaar (bron: Basisregistraties adressen en gebouwen)

De figuren hieronder (Figuur 3.67 en Figuur 3.68) tonen een plattegrond die per pand inzicht geeft in de periode waarin het gebouwd is. Zo is te zien dat de oude gebouwen zich met name in het centrum van Barneveld concentreren. In het buitengebied zijn meerdere oude boerderijen gelegen.

blad 82 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.67: Bouwjaar panden kern Barneveld (bron: Kadaster, 2018)

Figuur 3.68: Bouwjaar panden bedrijventerrein Harselaar en kern Voorthuizen (bron: Kadaster, 2018)

blad 83 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

De gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente Barneveld bedroeg in 2021 341.000 euro. Op Figuur 3.69 is te zien dat de WOZ-waarden in de kernen gemiddeld lager liggen dan daarbuiten. In en om Kootwijk en Garderen ligt de WOZ-waarde het hoogst. In enkele wijken in het westen van de kern Barneveld ligt de gemiddelde WOZ-waarde relatief laag. De wijken Oldenbarneveld en De Lors zijn hier voorbeelden van. In alle kernen van de gemeente ligt de gemiddelde woningwaarde boven het Nederlands gemiddelde (Figuur 3.70).

Figuur 3.69: Gemiddelde WOZ-waarde per buurt (bron: CBS, 2019)

Figuur 3.70: Gemiddelde woningwaarde per kern (bron: gemeente Barneveld)

Voorzieningenniveau De gemeente Barneveld heeft 33 basisscholen. Die basisscholen geven onderwijs aan 6.678 leerlingen (2020). Er bevinden zich maar liefst 22 basisscholen in de kern Barneveld. 17 hiervan bieden regulier basisonderwijs aan. De grote meerderheid van de basisscholen in Barneveld is protestants-christelijk. Er zijn drie reguliere middelbare scholen, allemaal gevestigd in de kern Barneveld. Dit zijn alle drie protestants-christelijke scholen. Er zijn 4.899 leerlingen in het voortgezet onderwijs in Barneveld (2020). Speciaal onderwijs wordt op verschillende scholen aangeboden. Er zijn 202 locaties met kinderopvangvoorzieningen (Landelijk Register Kinderopvang en

blad 84 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Peuterspeelzalen, 2021). Deze bieden ruimte aan bijna 2.500 kinderen. Er zijn gemiddeld 12,3 kindplaatsen per locatie (NL gemiddelde: 18,7). De locaties zijn dus relatief kleinschalig. Een andere belangrijke voorziening is de huisarts. De gemiddelde afstand tot een huisartsenpraktijk is voor een inwoner van Barneveld 1,3 kilometer (CBS, 2021). Kijkend naar heel Nederland, is dit gemiddeld 1,0 kilometer. Op Figuur 3.71 is te zien dat het aantal levensmiddelenwinkels binnen één kilometer in de kernen Barneveld en Voorthuizen het hoogst ligt. Met name Barneveld heeft een groot winkelaanbod. In grote delen van het gebied bevinden zich geen winkels binnen een straal van een kilometer. De natuurrijke omgeving van Kootwijk is hier een voorbeeld van.

Figuur 3.71: Voorzieningenniveau (winkels) (bron: CBS, 2016)

Het winkelcentrum van Barneveld onderscheidt zich door de aanwezigheid van relatief veel kwaliteitszaken en eigen winkeliers met een nadruk op (kinder-)mode. Voorthuizen heeft een bijzondere functie voor de gasten van de recreatiebedrijven. Leefbaarheid Bij leefbaarheid is naar data uit de Leefbarometer gekeken (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), 2020). De leefbaarheid van de gemeente Barneveld wordt over het algemeen overal als voldoende beoordeeld. Met name in het buitengebied bij het Barneveldse Achterveld, Garderen en Kootwijk is de leefbaarheidsscore zeer goed tot uitstekend. Lokaal spelen enkele aandachtspunten voor de leefbaarheidssituatie. In het bebouwd gebied van Barneveld wordt op enkele locaties lager dan het Nederlands gemiddelde gescoord. De wijk Oldenbarneveld scoort het laagst, maar krijgt alsnog een voldoende. Met name de indicator ‘Voorzieningen’ (deel van de leefbaarheidsscore) wordt in de gemeente Barneveld lager dan gemiddeld beoordeeld. De leefbaarheidsscores zijn op Figuur 3.72 en Figuur 3.73 te zien.

blad 85 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.72: Leefbarometer (bron: Minsterie van BZK, 2020)

Figuur 3.73: Leefbaarheid kern Barneveld Leefbarometer (bron: Ministerie van BZK, 2020)

3.8.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Barneveld spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Vitale woonomgeving’. De volgende ontwikkelingen spelen: -

Het oplossen van het woningtekort Er bestaat een tekort aan betaalbare en passende woningen voor verschillende bevolkingsgroepen. In de gemeente Barneveld wordt hier onder andere door nieuwbouw invulling aan gegeven.

blad 86 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

-

Plancapaciteit woningbouw als autonome ontwikkeling Er wordt verwacht dat het bevolkingsaantal in 2030 richting 70.000 gaat. Daarvoor is voldoende plancapaciteit gereserveerd, maar de planologische borging hiervan moet veelal nog plaatsvinden. Hoe zit het na 2030, als het inwonertal blijft groeien? De belangrijke uitbreidingslocaties bevinden zich vooral in Barneveld en Voorthuizen, maar ook deels in de overige kernen (veelal nog niet planologisch geborgd, maar in deze Leefomgevingsfoto als autonome ontwikkelingen beschouwd): Uitbreidingslocatie

Aantal woningen beoogd

Barneveld-Zuid: De Burgt

700-800

Barneveld-Noord: Bloemendal

1.550-1.600

Voorthuizen-Zuid/Oost: Holzenbosch (meerdere fasen), Wikselaarse Eng en Kromme Akker-Zuid, Apeldoornsestraat en woonwerklandschap

Totaal: > 1.000

Terschuur/Zwartebroek: Dwarsakker fase 2

200-250

Eendrachtstraat

en

Kootwijkerbroek-Oost: Oostbroek

150-160

Kootwijkerbroek-Zuid: Puurveen

ca. 130

Stroe-Noord: Ericaweg

ca. 115

-

Verduurzaming van de woonomgeving Ook in de woonomgeving is er sprake van de trend van het verminderen van energiegebruik en de opwekking van duurzame energie. Hierbij kan gedacht worden aan de plaatsing van zonnepanelen, isolatie of de warmtepomp.

-

Andere woonconcepten zijn in opkomst Nieuwe, betaalbare woonconcepten, zoals tiny houses, worden meer en meer gemeengoed. Flexibelere vormen van wonen kunnen mogelijk gemakkelijker ruimte bieden aan een veranderende vraag naar woningen, bijvoorbeeld door de instroom van (arbeids)migranten en de groei van het aantal kleine huishoudens.

-

Aandacht voor een gezonde leefomgeving Meer en meer aandacht ontstaat voor een gezonde en uitnodigende leefomgeving rondom woningen. Daarbij gaat het om allerlei zaken: voldoende ruimte om te spelen en te bewegen, voldoende groen en klimaatadaptatie zijn bijvoorbeeld van belang. Het betekent dat er een goede balans gevonden moet worden tussen inbreiding om de woningbouwopgave in te vullen en spreiding ten behoeve van voldoende buitenruimte.

3.8.4 Beoordeling In de gemeente Barneveld staat de woningmarkt onder druk, net zoals in een groot deel van de rest van Nederland. De gemiddelde WOZ-waarde ligt op 341.000 euro. In alle kernen ligt de gemiddelde woningwaarde boven het Nederlands gemiddelde. Het aandeel sociale huur ligt onder het Nederlands gemiddelde. Dit betekent dat ook voor huurwoningen de betaalbaarheid onder druk staat. De leefbaarheid en het voorzieningenniveau in de gemeente zijn van hoog niveau. Lokaal bestaan er potentiële verbeterpunten, zoals het de leefbaarheid in de wijk Oldenbarneveld. Naar de toekomst toe streeft de gemeente Barneveld ernaar om de woningvoorraad met zo’n 450 tot 500 woningen per jaar toe te laten nemen tot tenminste 2025. Hierbij is specifiek aandacht voor jongeren, starters en ouderen in het soort woningen dat wordt gerealiseerd. Hierdoor gaan vraag en aanbod meer bij elkaar aansluiten. De mate waarin de realisatie van woningen aansluit bij de behoeften van woningzoekenden is afhankelijk van

blad 87 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

verschillende factoren. Energieneutraal en duurzaam bouwen (warmtepomp, zonnepanelen) brengt extra kosten met zich mee, die een impact hebben op de betaalbaarheid van woningen. Zodra deze duurzaamheidstechnieken meer gemeengoed worden gaan kosten hiervan omlaag. Al met al bestaan er verschillende ontwikkelingen die onzekerheid met zich meebrengen. Hierbij gaat het om de hoeveelheid woningen die daadwerkelijk gerealiseerd wordt, de betaalbaarheid van woningen en de mate waarin energieneutraal bouwen de woningprijs beïnvloedt. Over tijd wordt verwacht dat het toevoegen van nieuwe woningen en het gemeengoed worden van duurzaamheidstechnieken een positief effect op de staat van de woningmarkt heeft. Dit geldt voor Nederland in het algemeen, maar is ook het geval binnen de context van de gemeente Barneveld.

blad 88 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

3.9

Mobiliteit

3.9.1 Inleiding, beoordelingskader en beleid Een goede bereikbaarheid vormt een belangrijke basis voor het functioneren van onze maatschappij en economie. Een goede en betrouwbare infrastructuur maakt het mogelijk om te reizen voor werk, sociale contacten en recreatie. Het mobiliteitssysteem is constant in verandering met de opkomst van nieuwe verkeersmodaliteiten en een verduurzaming van bestaande vervoersmiddelen. Dit hoofdstuk gaat in op de infrastructuur, bereikbaarheid en verkeersveiligheid van de gemeente Barneveld. Beoordelingskader Aspect Mobiliteit14

Criterium Autobereikbaarheid

Streefwaarde Goede bereikbaarheid en doorstroming met de auto.

Ov-bereikbaarheid

Goede multimodale ovbereikbaarheid. Basisvoorziening (recreatieve) routestructuren, zoals fiets-, wandel- en rolstoelpaden op orde. Barneveld als verkeersveilige gemeente.

Langzaam verkeer (o.a. fietsen wandelnetwerk)

Verkeersveiligheid

Gewenste beweging Vermindering filedruk en versterking autobereikbaarheid kernen. Versterking ov-verbindingen. Behoud/versterking langzaam verkeersnetwerk.

Vermindering onveilige verkeerssituaties in Barneveld.

Beleid Kader

Belangrijkste uitgangspunten

Omgevingsvisie Gaaf Gelderland

Bereikbaarheid en klimaatbestendigheid vormen belangrijke speerpunten van de provinciale omgevingsvisie. Het doel is om in 2050 de groei van de mobiliteit op een slimme manier opgevangen te hebben en dat het mobiliteitssysteem veilig, snel, betaalbaar en klimaatneutraal is.

Strategische Visie Barneveld 2030

Uit de Strategische Visie Barneveld 2030 komen diverse centrale keuzes voort die van belang zijn voor de Omgevingsvisie. Voor het thema mobiliteit zijn de keuzes: Te werken aan zowel een optimale externe bereikbaarheid van de gemeente als geheel als van de individuele woon- en werklocaties. De kansen voor multimodaal transport van mensen en goederen goed te benutten en te faciliteren. Sterk in te zetten op schone mobiliteit.

Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) Barneveld (2017)

Het GVVP van de gemeente Barneveld heeft drie centrale doelen: werken aan de externe bereikbaarheid (het benutten van de strategische ligging); werken aan de interne bereikbaarheid (het verbeteren van de bestaande infrastructuur); werken aan de wensen uit dorpen en wijken (de infrastructurele verbeteringen op wijk- of buurtniveau). Hierbij is aandacht voor verschillende vervoerswijzen. Tabel 3.6 toont de doelstellingen per modaliteit. De gemeente Barneveld zet zich in om weggebruikers veilig aan het verkeer te laten deelnemen. Speerpunten hierbij zijn het beïnvloeden van het gedrag van jonge beginnende bestuurders, het creëren van meldpunten voor onveilige situaties en de inzet op het efficiënter handhaven van de orde in het verkeer. Belangrijk zijn ook de ontwikkelingen binnen de samenleving. Deze ontwikkelingen hebben betrekking op duurzaamheid, de energietransitie, de circulaire economie en het klimaat. Uitwerkingsrichtingen zijn:

14

Het aspect mobiliteit behelst de vier criteria die hierboven beschreven zijn. Samenvattend is mobiliteit hier dus gericht op sec bereikbaarheid (en verkeersveiligheid). Duurzame mobiliteit/de mobiliteitstransitie is geen expliciet onderdeel van dit aspect. Dat betekent echter niet dat duurzame mobiliteit geen plek heeft in deze Leefomgevingsfoto. De verduurzaming van mobiliteit komt namelijk in paragraaf 3.5 (Energie en grondstoffen) aan bod.

blad 89 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

-

Het stimuleren van het verminderen van woon-werk-/dienstkilometers en het stimuleren van het rijden met elektrische voertuigen. Het faciliteren van de (elektrische) fiets. Het stimuleren van zuinigere auto’s, meer deelvervoer en goede aansluitingen op het OV. Een integrale benadering van ‘energie en klimaat’ bij het ontwerp of de aanpassing van infrastructuur.

Enkele speerpunten voor de verduurzaming van de mobiliteit in de gemeente Barneveld zijn: Zuiniger, schoner en stiller: de gemeente gaat geluids- en luchtkwaliteitsproblemen in de kernen tegen. Het verder uitbreiden van het aantal oplaadpunten voor niet-brandstofvoertuigen. Barneveld stimuleert en faciliteert 100 procent ‘groen’ bij laadpunten. De gemeente ondersteunt initiatieven van bewoners voor schone, duurzame mobiliteit en van initiatieven uit de markt. Barneveld kijkt in samenwerking met de transportsector naar de mogelijkheden voor groen gas. De e-bike/speedpedelec en e-scooter worden gepromoot. Barneveld is vanaf 2024 de fietsgemeente van Nederland. Tabel 3.6: Doelstellingen per modaliteit (bron: GVVP Barneveld, 2017)

Externe bereikbaarheid

Auto

Fiets

Openbaar vervoer

Opwaarderen aansluiting A1/A30

Optimaliseren fietsnetwerk

Optimaal benutten spoort

Realiseren rondweg Voorthuizen

Realiseren snelfietsroutenetwerk

Verbinding met IC-netwerk

Realiseren rondwegenstructuur Barneveld

Realiseren strategische stallingsvoorzieningen

Inzetten op mobiliteitsmanagement Interne bereikbaarheid

Wensen uit dorpen en wijken

Wegen in prima conditie

Fietsroutes zorgen voor verbinding

Zelfstandige mobiliteit

Wegen klimaatrobuust

Recreatieve fietsroutes zorgen voor beleving

(Deel)fiets in voor- en natransport

Landbouwverkeer en ander zwaar transport uit de kernen

Aansluitingen op wegen

Van aanbod naar vraag

Voertuig en infra digitaal met elkaar verbonden

Fiets dichtbij winkels als de drukte het toelaat

Toegankelijke OVinfrastructuur

Voorzieningen goed bereikbaar

Voldoende stallingen bij voorzieningen

Van streekbus naar oproep/buurtbus

Voorzieningen goed bereikbaar

Fiets dichtbij winkels als de drukte het toelaat

Mobiliteitsplein – bereikbaarheid

Zwaar transport uit de kernen

Start recreatieve fietsroutes zorgen voor recreatiemarkt/ werkgelegenheid

(Deel-)fiets in voor/natransport

3.9.2 Huidige situatie Autobereikbaarheid Door de gemeente Barneveld lopen twee rijkswegen (Figuur 3.74). De A1 loopt vanuit oostelijke naar westelijke richting door de gemeente. De A30 loopt van noordelijke naar zuidelijke richting. De snelweg A30 verbindt de A1 met de A12 bij Ede. Rond het knooppunt van de A30 en de A1 is in de ochtendspits (vooral op de A1 richting Amsterdam) vaak sprake van file. Naast de rijkswegen spelen meerdere provinciale wegen een rol in de autobereikbaarheid van de gemeente Barneveld. Het gaat hierbij om de N301, de N805, de N303, de N800 en de N802. De centrale ligging van de gemeente Barneveld maakt dat een relatief groot gebied met meerdere grote kernen binnen een half uur te

blad 90 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

bereiken is. Kernen die binnen een half uur rijden zijn gelegen zijn Amersfoort, Apeldoorn, Veenendaal en Ede. Binnen 45 minuten rijden zijn daarnaast ook de kernen Utrecht, Almere, Arnhem en Nijmegen gelegen (Figuur 3.75).

Figuur 3.74: Snelwegen in en om Barneveld (bron: Esri ArcGIS, 2011)

Figuur 3.75: Reizen van werklocaties (tot 30, 45 en 60 minuten) (bron: MDekkers, Esri ArcGIS, 2018)

blad 91 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.76 geeft inzicht in het aantal voertuigen dat per werkdag over de provinciale wegen binnen de gemeente rijdt. De intensiteit ligt het hoogst op de plekken waar de provinciale wegen de snelwegen kruisen.

Figuur 3.76: Motorvoertuigen werkdagen 2021 (Provincie Gelderland)

Verduurzaming van de autobereikbaarheid kan verschillende vormen aannemen. In de gemeente Barneveld liggen vier carpoolplekken. Door mogelijkheden te bieden om samen te reizen, kunnen reiskilometers verminderd worden. De carpoollocaties zijn: Transferium Barneveld-Noord: overstapmogelijkheid van auto naar OV. Carpool Goudreinet Barneveld: kruising tussen de A1, A30 en N301. Carpool Voorthuizen: kruising N303, N805 en A1. Carpool bij Argos-tankstation aan de Scherpenzeelseweg. Daarnaast ontwikkelt zich een laadinfrastructuur in de gemeente Barneveld (Figuur 3.77). Een groot deel van de laadpalen liggen binnen stedelijk gebied. Ook langs de A1 liggen op meerdere plekken laadstations voor elektrische voertuigen. Op dit moment telt de gemeente ongeveer 425 laadplekken voor elektrische voertuigen. In het begin van 2022 kwamen er nog 87 laadpalen bij. Deze toename is groter dan het totaal aantal laadpalen dat er in 2021 bijkwam15.

15

Aantal Barneveldse laadpalen neemt rap toe, Barneveldse krant, 7 juni 2022

blad 92 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.77: Laadpalen elektrische auto's (bron: EcoMovement laadpalen Gelderland Overijssel, 2021)

OV-bereikbaarheid In de gemeente Barneveld liggen drie treinstations: Barneveld Centrum, Barneveld Noord en Barneveld Zuid. De stations liggen allemaal aan de Valleilijn, een verbinding tussen Ede en Amersfoort. Op station Barneveld Centrum en Barneveld Noord zijn enkele OV-fietsen beschikbaar. In de gemeente liggen daarnaast ook diverse busstations die een verbinding verzorgen met omliggende kernen, zoals Nijkerk, Scherpenzeel en Apeldoorn. De stations en bushaltes maken dat een groot gebied van de gemeente de beschikbaarheid heeft over tenminste één vorm van openbaar vervoer.

blad 93 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.78: OV-dekkingsgraad (bron: Antea Group)

Langzaam verkeer De fiets wordt bovengemiddeld vaak gebruikt in de gemeente Barneveld. Over het algemeen vindt 26,6 procent van de verplaatsingen met de fiets plaats, terwijl in Barneveld 32,3 van de verplaatsingen met de fiets zijn. Barnevelders verplaatsen zich minder vaak dan gemiddeld als bestuurder van een auto, maar vaker als passagier in de auto. Dit betekent dat Barnevelders vaker dan gemiddeld samen reizen in de auto. Barnevelders lopen minder vaak dan gemiddeld naar hun bestemming (12 procent in Barneveld, tegen 17,8 procent gemiddeld voor gemeenten van 50.000 tot 100.000 inwoners). Het openbaar vervoer wordt ook minder dan gemiddeld gebruikt.

Figuur 3.79 (bron: CBS Mobiliteit)

Het fietsnetwerk van de gemeente Barneveld is zo ingericht dat omliggende kernen goed bereikbaar zijn met de fiets. In de kern Barneveld liggen drie middelbare scholen: het Johannes Fontanus College, het Van Lodenstein College en De Meerwaarde. Het omliggende fietsnetwerk is ook ingericht op de scholieren die met de fiets uit omliggende kernen naar de middelbare school fietsen (Figuur 3.80).

blad 94 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.80: Functie fietsnetwerk (bron: provincie Gelderland)

De gemeente Barneveld ligt op de grens van de Veluwe en de Gelderse vallei. De verscheidenheid van landschappen maakt dat het gebied erg geschikt is voor extensieve recreatie. Figuur 3.81 toont het fietsknooppuntennetwerk in de gemeente. Ook zijn er in de gemeente diverse wandelroutes aanwezig, zoals de klompenpaden en het rondje Barneveld, die het mogelijk maken om wandelend het landschap te beleven. Er bevinden zich vier klompenpaden in de gemeente. Die zijn op Figuur 3.82 weergegeven.

Figuur 3.81: Fietsknooppuntennetwerk (Bron: Stichting Landelijk Fietsplatform)

blad 95 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.82: Klompenpaden (bron: Stichting Landschapsbeheer Gelderland)

Verkeersveiligheid In de gemeente Barneveld ligt het aantal ongelukken bovengemiddeld hoog. Tussen 2011 en 2019 nam het aantal ongelukken toe van 841 naar 1792 per 100.000 inwoners. Dit terwijl het aantal voor heel Nederland toenam van 578 naar 778 ongelukken per inwoners. In Barneveld is het aantal ongelukken in vergelijking met de trend van Nederland zeer sterk gestegen, maar in 2020 is een sterke daling ingezet (Figuur 3.83). Omdat het om een daling van slechts één jaar gaat, is het lastig om hier de reden voor te benoemen.

Figuur 3.83: Aantal verkeersongevallen per jaar (bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON))

blad 96 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

De ongelukken die plaatsvinden in de gemeente Barneveld zijn echter over het algemeen van minder ernstige aard dan gemiddeld in de rest van Nederland. Het aandeel ongelukken dat alleen materiële schade betreft is hoog (Barneveld: 92,1 procent; Nederland: 83,5 procent (Figuur 3.84)). Door het hoge aantal ongelukken is het aantal ongelukken met een dodelijke afloop relatief echter wel hoger in de gemeente Barneveld dan in Nederland in zijn geheel (Figuur 3.85).

Figuur 3.84: Ongelukken naar afloop (materiële schade, letsel of dodelijke afloop) (bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON))

Figuur 3.85: Verkeersdoden, periode 2014-2019 (per 100.000 inwoners, 5-jaars cumulatief) (bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON))

Figuur 3.86 en Figuur 3.87 tonen de locaties van alle gemelde ongelukken tussen 2016 en 2020. Een groot deel van de ongelukken in de gemeente Barneveld vindt plaats op de twee snelwegen in de gemeente. Daarnaast hebben op de provinciale wegen, zoals de N344, de N310 en de N800, meerdere ongelukken plaatsgevonden. Ook in de verschillende kernen vinden ongelukken plaats. Met name de kruispunten en de doorgaande wegen binnen de bebouwde kom zijn plekken waar ongelukken gebeuren. De dodelijke ongelukken in de periode 2016 tot 2020 vonden voornamelijk plaats op de snelwegen en de wegen in het buitengebied.

blad 97 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Figuur 3.86: Locaties ongelukken in de gemeente Barneveld (Bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON))

Figuur 3.87: Locaties ongelukken in de kern Barneveld (Bron: Bestand geRegistreerde Ongevallen in Nederland (BRON))

3.9.3 Trends en ontwikkelingen In de gemeente Barneveld spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Mobiliteit’. De volgende ontwikkelingen spelen: -

Enkele verkeersmaatregelen uit het GVVP zijn al gerealiseerd

blad 98 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de rondweg bij Voorthuizen, die in 2019 voor verkeer is geopend. Ook de aansluiting van de A1/A30, waar in de ochtend regelmatig sprake van file is, wordt opgewaardeerd. Hiervoor bestaat al een voorkeursalternatief. Een overzicht van de stand van zaken van de maatregelenpakketten is opgenomen in het document Vervolgaanpak GVVP en maatregelenpakket 202216. -

Bereikbaarheid en bevolkingsgroei De afgelopen jaren is het aantal inwoners in de gemeente Barneveld sterk gegroeid. Naar de toekomst toe is het de verwachting dat Barneveld verder gaat groeien. Dit leidt tot meer verplaatsingen en dus tot meer verkeer in en rondom de gemeente Barneveld. Gezien de al bestaande drukte is de gemeente bezig met de verkenning van een oostelijke rondweg.

-

Verschuiving in mobiliteitsvormen In de laatste jaren zijn er nieuwe mobiliteitsvormen bijgekomen, zoals de e-bike en speedpedelec. Deelvervoer en de OV-fiets zijn in opkomst en zijn onderdeel van de verschuiving naar deelmobiliteit. Deze trend is niet alleen in de gemeente Barneveld zichtbaar, maar in heel Nederland.

-

Verkeersveiligheid Op het vlak van verkeersveiligheid spelen veel verschillende ontwikkelingen. Het landelijke beeld laat zien dat de daling in het aantal verkeersdoden is gestagneerd, en dat het aantal verkeersgewonden juist toeneemt. Verschillende factoren kunnen hier verantwoordelijk zijn, zoals het drukker wordende verkeersbeeld, de introductie van nieuwe vervoersmiddelen, afleiding door o.a. smartphonegebruik en/of ouderen die langer mobiel zijn.

-

Verduurzaming mobiliteit Grote stappen zijn en worden gezet in de transitie naar duurzame energie. Dit heeft ook gevolgen voor de mobiliteitssector. Het aantal voertuigen dat elektrisch of op waterstof gaat rijden zal toenemen. Dit betekent dat er ook een grotere vraag ontstaat naar laadpalen.

-

Toenemende filedruk op de A1 Hoewel bepaalde trends de verkeersdruk beperken, en er in meerdere ontwikkelingen is voorzien om dit te versterken, blijft de filedruk op de A1 toenemen. Het is de verwachting dat ook de verkeersdruk in de kern Barneveld de komende jaren groot blijft.

3.9.4 Beoordeling De gemeente Barneveld is op verschillende manieren aangesloten op het infrastructuurnetwerk. In de gemeente liggen meerdere treinstations en verscheidene buslijnen. Ook lopen de A1 en de A30 door de gemeente. In Barneveld wordt meer dan gemiddeld de fiets gepakt voor het verplaatsen door het verkeer. Voor langzaam verkeer zijn er verschillende netwerken aanwezig, zoals een fietsknooppuntennetwerk, klompenpaden, en andere wandel- en fietsroutes. In de gemeente is verkeersveiligheid een aandachtspunt. Er vinden relatief veel verkeersongelukken plaats. Naar de toekomst toe bestaan er verschillende ontwikkelingen die een impact hebben op de mobiliteit van inwoners van Barneveld. Door een groei in de bevolking is het de verwachting dat er meer verkeersbewegingen plaats gaan vinden in de gemeente. Ook houdt de filedruk op de snelwegen in de toekomst naar verwachting aan. Verkeersdrukte neemt dus niet zomaar af – ondanks dat er verschillende ontwikkelingen spelen om de verkeersdruk te beperken. Wel vinden nieuwe manieren van verplaatsen een plekje in het straatbeeld. De positieve ontwikkeling van de verkeersveiligheid op landelijk niveau stagneert. Het aantal verkeersdoden blijft op een stabiel niveau, terwijl het aantal gewonden toeneemt. Een grote ontwikkeling is de verduurzaming van de mobiliteit. Beleidsmatig wordt ook ingezet op het verschonen van het vervoer.

Het aantal deel- en elektrische auto’s is de afgelopen jaren toegenomen. Dit is in lijn met de ambitie om meer schoon en duurzaam verkeer op

16

Afdeling V&I – team verkeer, 15 oktober 2021.

blad 99 van 182

datum 3 augustus 2023 projectnummer 0478907.100 betreft OER Omgevingsvisie Barneveld

de weg te hebben. Om een verdere verduurzaming van het verkeer te ondersteunen is een verdere toename van het aantal laadpalen een belangrijke randvoorwaarde.

blad 100 van 182