RIEC-rapport Fenomeenanalyse criminele zzp-ers in de zorg

Monitoren van zorgaanbieders

Screening van zorgaanbieders aan de voorkant is een eerste stap. Nadat zorgovereenkomsten zijn afgesloten is het van belang dat sprake is van (pro)actief toezicht op zorgaanbieders. Het aantal zzp’ers in de zorg is in de afgelopen jaren toegenomen. Dit betekent dat er vaker sprake is van personele wisselingen bij zorgaanbieders. Via (pro)actief toezicht kan gemonitord worden of het personeel dat in dienst is bij een zorgaanbieder geschikt is voor de functie. 1

Via o.a. de website van het DUO en Justis is te raadplegen op welke wijze diploma’s en VOG’s op echtheid gecontroleerd kunnen worden.

28

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Denk aan periodieke steekproeven bij cliënten en zorgaanbieders. Het is noodzakelijk om deze controles fysiek uit te voeren en niet af te gaan op een papieren werkelijkheid. Hierbij is het ook van belang om de zzp’ers te controleren aan de hand van identificatie. De zorgaanbieder heeft hierin zelf ook een belangrijke rol om ervoor te zorgen dat de zzp’er die wordt ingehuurd de beschikking heeft over de juiste documentatie. De Wet Bibob kan ook een rol spelen na afronding van een aanbestedingsprocedure, dus tijdens de contractuele fase. In overeenkomsten kan bijvoorbeeld een clausule opgenomen worden dat bij stafbare feiten de overeenkomst ontbonden wordt, indien sprake is van een ernstig gevaar. Ook kan in de overeenkomst een meldingsplicht komen voor onderaannemers die dan vervolgens gescreend kunnen worden.

Regulering in contracteren aantal zorgaanbieders

Lokale en regionale zorginkooporganisaties kunnen ervoor kiezen om minder zorgaanbieders toe te laten. Op deze manier is het mogelijk om goed in- en overzicht te houden op deze aanbieders en zzp’ers die zij inhuren. Door te reguleren is het mogelijk om de beperkte capaciteit van toezichthoudende organisaties beter en gerichter in te zetten. Zorg er daarnaast als verantwoordelijke organisatie ook voor dat toezicht en handhaving binnen de organisatie op structurele wijze zijn geborgd.

Communicatie over zorgcriminaliteit

Het is van belang dat zorgaanbieders en burgers geïnformeerd worden over zorgcriminaliteit en de gevolgen daarvan. Vaak worden problemen rondom zorgcriminaliteit, waaronder zzp’ers in de zorg met een criminele achtergrond, onvoldoende herkend en erkend. Signalen worden hierdoor niet opgepakt of komen niet terecht op de juiste plek. Communicatie hierover kan een belangrijke rol spelen. Op deze manier kan ook reactief toezicht op zorgaanbieders en zzp’ers goed vormgegeven worden. Tot slot is het van belang dat zorgaanbieders op hun eindverantwoordelijkheden worden gewezen als het gaat om de zzp’ers die zij inzetten om zorgtaken uit te voeren. Deze verantwoordelijkheid is niet belegd bij intermediairs.

4.2

Landelijk Samenwerking en informatiedeling

Samenwerking en informatiedeling in de zorgketen is van essentieel belang om criminele zzp’ers in de zorg aan te pakken. Op 3 juli 2020 is het Wetsvoorstel bevorderen samenwerking en rechtmatige zorg ingediend bij de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel is op 18 april 2023 aangenomen door de Tweede Kamer en ligt nu ter behandeling bij de Eerste Kamer.2 Als deze wet wordt aangenomen wordt onder andere een waarschuwingsregister ingesteld, zodat gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren in staat zijn om fraudesignalen over zorgaanbieders of natuurlijke personen uit te wisselen. Een wettelijke grondslag voor deze gegevensuitwisseling ontbreekt op dit moment. Op 18 april 2023 is daarnaast middels een stemming een amendement aangenomen waarin onder andere is opgenomen 2

Bron: wetgevingskalender.overheid.nl/Regeling/WGK008497

29

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

dat de Nederlandse Zorgautoriteit en de lokale toezichthouder verplicht worden om de IGJ te informeren als een zorgaanbieder in het waarschuwingsregister wordt opgenomen.3 Deze fenomeenanalyse laat zien dat het belangrijk is om de uitwisseling en verwerking van gegevens over een natuurlijke persoon te verankeren in een wet, met de juiste waarborgen en randvoorwaarden. Zodat zij niet onder de radar blijven van toezichthoudende en handhavende organisaties die actief zijn binnen het zorgdomein.

Capaciteit fraudeaanpak zorgketen

Het optimaliseren van samenwerking en informatiedeling is alleen succesvol als dit ook gekoppeld is aan voldoende middelen om dit in de uitvoering, toezicht, handhaving, opsporing en vervolging op te kunnen pakken. In 2022 concludeerde de Algemene Rekenkamer, op basis van een onderzoek naar de effectiviteit van zorgfraudebestrijding, dat de bestrijding van zorgfraude in de praktijk niet of nauwelijks werkt. Volgens dit onderzoek is sprake van een gebrek aan daadkracht in de aanpak van zorgfraude. In het onderzoek van de Algemene Rekenkamer komt veelvuldig naar voren dat diverse organisaties in de bestrijding van zorgfraude te maken hebben met een gebrek aan capaciteit. In dit onderzoek wordt ook aangegeven dat de Arbeidsinspectie met het Ministerie van VWS en het OM het doel heeft afgesproken om 12 tot 18 zorgfraude-onderzoeken per jaar op te pakken, ongeacht hoeveel potentiële zaken er zijn. Door een gebrek aan capaciteit wordt dit doel met moeite gehaald.4 Uit een rapport van de IGJ naar Wmo-toezicht in 2021 blijkt dat ruim 30 procent van de gemeenten zich uitsluitend beperkt tot reactief toezicht, met als redenen onder andere het ontbreken van voldoende middelen of capaciteit.

Toezicht vanuit deze gemeenten vindt dan doorgaans achteraf plaats vanwege een melding.5 Het gebrek aan capaciteit komt veelvuldig naar voren binnen deze fenomeenanalyse als oorzaak dat zzp’ers in de zorg met een criminele achtergrond actief kunnen zijn, zonder gezien te worden. Capaciteitsgebrek lijkt zich binnen de gehele keten voor te doen en zou op landelijk niveau op- en aangepakt kunnen worden om de bestrijding van zorgfraude en zorgcriminaliteit te optimaliseren.

Regulering zzp’ers in de zorg

Het aantal zzp’ers neemt toe in Nederland, waaronder in de zorgsector.6 Deze fenomeenanalyse is niet bedoeld om het zzp’er-schap in de zorg ter discussie te stellen of af te schaffen. Het merendeel van de zzp’ers is immers met goede intenties actief in de zorg. Zzp’ers kunnen plotselinge gaten in roosters flexibel opvangen of vanwege specifieke deskundigheid tijdelijk in worden gezet. Daarnaast zijn er verschillende factoren die maken dat iemand liever als zzp’er actief is in de zorg dan in loondienst. 3 Bron: www.tweedekamer.nl/kamerstukken/wetsvoorstellen/detail?id=2020Z13463&dossier=35515. Geraadpleegd op 24 april 2023. 4 Bron: Een zorgelijk gebrek aan daadkracht. Onderzoek naar de effectiviteit van zorgfraudebestrijding. Algemene Rekenkamer (2022). Geraadpleegd via www.rekenkamer.nl/publicaties/rapporten/2022/04/14/een-zorg-gebrek-aan-daadkracht 5 Bron: Wmo-toezicht 2021. Rapport aan de minister over de uitvoering van het Wmo-toezicht door de gemeenten in 2021. Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (2021). Geraadpleegd via www.igj.nl/publicaties/rapporten/2022/12/13/wmo-toezicht-2021 6 Bron: www.bnr.nl/nieuws/arbeidsmarkt/10497720/127-000-zzp-ers-erbij-ze-jagen-sectoren-in-de-kosten. Gepubliceerd op 15 december 2022.

30

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Echter, uit de fenomeenanalyse blijkt dat sprake is van een scheefgroei, bijvoorbeeld als gekeken wordt naar de arbeids­voorwaarden van iemand die in loondienst of als zzp’er actief is in de zorg. Tot slot is het voor een zzp’er in de zorg eenvoudiger om onder de radar te blijven, in vergelijking met zorgaanbieders. Criminelen zien dit en maken daar misbruik van. Uit een interview blijkt dat het in moeten huren van zzp’ers een belangrijke factor is die ervoor zorgt dat zorgaanbieders te maken hebben met stijgende kosten. Met name kleinere zorgaanbieders kunnen de kosten soms, mede vanwege de huidige economische situatie, nauwelijks dragen. Ook hebben cliënten te maken met verschillende zorgverleners. Doordat zzp’ers een andere positie hebben binnen een organisatie kan dit tot gevolg hebben dat personeel in loondienst deze zzp’er nog nooit aan het werk heeft gezien. De doorontwikkeling van een organisatie staat hiermee mogelijk onder druk. Het stellen van een maximumtarief voor de inhuur van zzp’ers of quota voor de inhuur van extern personeel kan daarbij mogelijk helpen. Dit is echter alleen effectief als dit op landelijk niveau kan worden georganiseerd.

Regulering intermediairs in de zorg

Uit deze fenomeenanalyse blijkt dat de rol die intermediairs spelen binnen het zorgdomein een aandachtspunt is. Intermediairs zorgen er vaak voor dat zzp’ers bij zorgaanbieders aan de slag kunnen gaan. De meeste intermediairs zijn bonafide, maar er zijn ook malafide intermediairs actief binnen de zorgbranche. Uit de praktijk komt het beeld naar voren dat er zeer veel varianten mogelijk zijn als het gaat om de (contractuele) verhoudingen tussen een zzp’er, zorgaanbieder en intermediair. Dit maakt de aanpak vanuit toezicht en handhaving complex en niet altijd duidelijk. Op landelijk niveau zou verkend kunnen worden of er een breder palet aan mogelijkheden moet komen om de aanpak van intermediairs vanuit toezicht en handhaving (binnen het zorgdomein) structureel vorm te geven.

Inschrijving Handelsregister

Uit deze fenomeenanalyse komt naar voren dat meerdere geïnterviewden zich zorgen maken over de inschrijvings­ procedure in het Handelsregister ten aanzien van zzp’ers die zich met een eenmanszaak in laten schrijven in de zorgsector. Deze wordt te makkelijk geacht. De KVK heeft een wettelijke plicht om ieder bedrijf in te schrijven in het Handelsregister. Daarnaast is het bovenal een plicht voor zorgaanbieders om ervoor te zorgen dat de zzp’ers die zij inhuren de beschikking hebben over de juiste documentatie en kwaliteiten. Desalniettemin is het advies om op landelijk niveau te verkennen welke mogelijkheden er zijn om de KVK binnen dit proces, en binnen deze sector, een poortwachtersrol toe te bedelen.

31

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

32

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Bijlage 1 Wet- en regelgeving In deze bijlage komt wet- en regelgeving aan bod die van belang kan zijn als iemand als zzp’er aan de slag gaat in de zorg. Het betreft een vereenvoudigde weergave. In werkelijkheid zijn er meer wetten en regels waar een zzp’er aan moet voldoen.

Zorgwetten ZORGSTELSEL NEDERLAND

JEUGDWET (JW)

WET MAAT­SCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

ZORGVERZEKERINGS­ WET (ZVW)

WET LANGDURIGE ZORG (WLZ)

Doelgroep1

In de Jw is bijna alle zorg en ondersteuning geregeld voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar

Vanuit de Wmo zijn gemeenten verant­woordelijk om hun inwoners te ondersteunen om zelfstandig te blijven wonen en om mee te doen in de samenleving.

Met de Zvw is de zorg­ verzekering geregeld. Het kan hierbij gaan om de basis- en de aanvullende verzekering.

De Wlz is voor mensen met een chronische ziekte of beperking die blijvend 24 uur per dag toezicht of zorg nodig hebben.

Zorgvormen (enkele voorbeelden)

Ondersteuning bij de opvoeding, begeleiding in het dagelijks leven (begeleiding individueel) en begeleiding in een groep (zoals dagbesteding)

Algemene voor­zieningen zoals een maatschappelijke opvang en maatwerk­voorzieningen zoals huishoudelijk hulp en begeleiding bij persoonlijke verzorging.

Het vergoeden van medische zorgkosten, maar ook verpleging en verzorging thuis (wijkverpleging)

Geestelijke gezondheidszorg (in geval iemand blijvend intensieve psychische zorg nodig heeft), verpleging, persoonlijke verzor­ ging en verblijf (wonen) in een instelling.

Verantwoordelijk voor de uitvoering

Gemeente

Gemeente

Zorgverzekeraar

Zorgkantoor

Toezicht: Rechtmatigheid

Gemeente

Gemeente

Nederlandse Zorgautoriteit

Nederlandse Zorgautoriteit

Toezicht: Kwaliteit en veiligheid

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd2

Gemeente

Inspectie Gezond­ heids­zorg en Jeugd

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd

Tabel 7 | Weergave zorgstelsel Nederland (vereenvoudigde versie).

1 Bron: www.regelhulp.nl/onderwerpen. Geraadpleegd op 19 april 2023. 2 Hierbij wordt nauw samengewerkt met de Inspectie Justitie en Veiligheid. Bron: www.igj.nl/zorgsectoren/jeugd/organisaties-onder-ons-toezicht. Geraadpleegd op 11 april 2023.

33

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

In Nederland zijn er vier belangrijke zorgwetten die sinds 2015 het Nederlandse zorgstelsel vormen: • Jeugdwet (Jw); • Zorgverzekeringswet (Zvw); • Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo); • Wet langdurige zorg (Wlz). De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jw en de Wmo. Het toezicht op de kwaliteit is in de Jw belegd bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (Hierna: IGJ). Toezicht op rechtmatigheid valt onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.3 De zorgverzekeraar is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Zvw en de Wlz valt onder uitvoering van een zorgkantoor.4 Volgens de KVK-website dien je als zelfstandige zorgprofessional te voldoen aan de volgende wet- en regelgeving: • Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) die vanaf 1 januari 2022 geldt voor alle (nieuwe) zorgaanbieders. • Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) die vanaf 1 januari 2016 geldt en waarin wettelijk is vastgelegd wat goede zorg inhoudt.5

Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza)

Het doel van de Wtza is tweeledig: de (nieuwe) zorgaanbieder is geïnformeerd over welke kwaliteitseisen er zijn en de zorgaanbieder is bekend bij de IGJ. In de Wtza wordt gesproken over een meldplicht, vergunningplicht en de eis van een onafhankelijke interne toezichthouder. In de Wtza staat onder andere de eis dat iedere nieuwe zorgaanbieder, waaronder ook een zzp’er in de zorg, zich dient te melden bij de IGJ via het CIBG. Dit is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van VWS. Hiervoor ontvangen ze automatisch een uitnodiging na inschrijving bij de KVK. De IGJ houdt hier toezicht op.6 Een nieuwe zorgaanbieder wordt vanaf het moment dat ze zijn ingeschreven bij de KVK gewezen op een website aan de hand waarvan ze middels een kwaliteitscheck worden geïnformeerd over de eisen waaraan ze moeten voldoen.7 Daarnaast kunnen ze zelf controleren wat er nog niet goed geregeld is en verbeterd kan worden. Belangrijk om te vermelden is dat de meldplicht geldt voor zorg vanuit de Zvw en Wlz. De vergunningplicht geldt voor instellingen die medisch specialistische zorg verlenen of instellingen die met meer dan tien zorgverleners zorg verlenen in het kader van de Wlz of Zvw.

De instellingen die moeten voldoen aan de vergunningplicht moeten in de bestuursstructuur ook beschikken over een intern toezichthouder.8 Via de website van het CIBG valt op te maken dat zzp’ers in veel opzichten niet hoeven te voldoen aan enkele regels vanuit de Wtza9: • Er geldt alleen een meldplicht en geen vergunningsplicht voor zzp’ers. Ook hoeven ze niet te voldoen aan de eis van een interne toezichthouder; 3 4 5 6 7 8 9

Bron: vng.nl/artikelen/hoe-zijn-toezicht-en-handhaving-in-de-jeugdwet-geregeld. Gepubliceerd op 5 oktober 2022. Bron: www.zorgkantoor-zorgenzekerheid.nl/persoonsgebonden-budget-pgb/zorgwetten. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: www.kvk.nl/advies-en-informatie/bedrijf-starten/startsituaties/zzper-in-de-zorg. Gepubliceerd op 20 februari 2023. Bron: www.solopartners.nl/kennisbank/wet-toetreding-zorgaanbieders-wtza. Gepubliceerd op 11 oktober 2022. Dit betreft de website toetredingzorgaanbieders.nl Bron: wetten.overheid.nl/BWBR0043797/2022-01-01. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: www.toetredingzorgaanbieders.nl/zzpers-en-pgb-aanbieders. Geraadpleegd op 11 april 2023.

34

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

• •

De openbare jaarverantwoordingsplicht geldt niet voor zzp’ers; Er zijn geen eisen voor een transparante financiële bedrijfsvoering waaraan zzp’ers moeten voldoen.

De Wtza geldt niet voor zorgaanbieders die onder de Wmo 2015 of Jw vallen. De meldplicht is ook in de Jw geregeld voor jeugdhulpaanbieders. Zorgaanbieders die vallen onder de Wmo vallen niet onder het toezicht van de IGJ en daarvoor zijn geen landelijke kwaliteitseisen gesteld. Voor deze zorgaanbieders gelden gemeentelijke kwaliteitseisen en toezicht. De uitvoering van de Wmo wordt per gemeente bepaald en kan daardoor per gemeente verschillend zijn. Dit geldt ook voor de eisen die een gemeente stelt aan zorgverleners die zorg verlenen op basis van de Wmo.10

Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)

In de Wkkgz is wettelijk vastgelegd wat goede zorg inhoudt en wat er moet gebeuren in het geval mensen een klacht hebben over de zorg. De IGJ houdt toezicht op de naleving van deze wet. Deze wet geldt voor alle zorgaanbieders, waaronder zzp’ers. De wet is echter niet van toepassing wanneer uitsluitend ondersteuning wordt verleend vanuit de Wmo en Jeugdhulp (Jw).11 Een zzp’er dient te voldoen aan de eisen uit de Wkkgz indien deze: • eigen cliënten heeft en direct handelt in opdracht van de cliënt. In dat geval moet een zzp’er zelf regelen dat hij/zij aan de verplichtingen van de Wkkgz voldoet; • een opdrachtnemer is van meerdere zorgaanbieders. In dat geval moet in de schriftelijke overeenkomst tussen opdrachtgever en de zzp’er geregeld zijn hoe de opdrachtgever en zzp’er aan de verplichtingen van de Wkkgz voldoen. In de Wkkgz is ook een aantal eisen opgenomen om de veiligheid en kwaliteit van geleverde zorg te bevorderen, namelijk de vergewisplicht en verplichte VOG (meer hierover in bijlage 2). Iedere zorgaanbieder dient te controleren of een nieuwe medewerker geschikt is om zorg te verlenen. Dit heet de vergewisplicht en geldt voor alle zorgaanbieders. Dit wordt gedaan door onderzoek te doen naar het arbeidsverleden van een nieuwe zorgmedewerker. Deze plicht geldt niet voor vrijwilligers en mantelzorgers.12

10 Bron: www.solopartners.nl/kennisbank/wet-maatschappelijke-ondersteuning-wmo-en-de-zzper. Gepubliceerd op 4 oktober 2022. 11 Bron: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/wet-kwaliteit-klachten-en-geschillen-zorg. Geraadpleegd op 11 april 2023. 12 Bron: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/documenten/brochures/2017/08/08/handreiking-wkkgz-voor-zzp-ers. Gepubliceerd in december 2017.

35

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Bijlage 2 Verklaring omtrent gedrag ZORGSTELSEL NEDERLAND

JEUGDWET (JW)

WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING (WMO)

ZORGVERZEKERINGSWET (ZVW)

WET LANGDURIGE ZORG (WLZ)

VOG wettelijk verplicht?

Ja

Nee

Deels

Ja

Wettekst

De jeugdhulpaanbieder en gecertificeerde instelling zijn in bezit van een VOG van personen die in hun opdracht beroepsmatig of niet incidenteel als vrijwilliger in contact kunnen komen met jeugdigen of ouders aan wie de jeugdhulpaanbieder jeugdhulp verleent of aan wie een kinder­beschermings­ maatregel of jeugdreclassering is opgelegd (art. 4.1.6 Jeugdwet).

De wet biedt de mogelijkheid om bij of krachtens een algemene maat­ regel van bestuur regels te stellen over situaties waarin een aanbieder in het bezit dient te zijn van een VOG voor beroepskrachten en andere personen die beroeps­matig met zijn cliënten in contact kunnen komen (art. 3.5 Wmo). In de uitvoeringswet zijn geen regels opgenomen voor het bezit van een VOG.

Van toepassing op de zorgaanbieder die een instelling is die genees­­kundige geestelijke gezondheidszorg levert als bedoeld in het Besluit zorgverzekering welke verblijf van de cliënt in een accommodatie gedurende het etmaal met zich brengt (art. 4 lid 2 Wkkgz jo art. 3.1 lid 1 jo lid 3 Uitvoeringsbesluit Wkkgz).

Ja, de zorginstelling die een instelling is die Wlz-zorg verleent, is in het bezit van een VOG voor de zorgverleners die zorg verlenen aan zijn cliënten en voor andere personen dan zorgverleners die beroepsmatig met zijn cliënten in contact kunnen komen (art. 4 lid 2 Wkkgz jo art. 3.1 lid 1 Uitvoeringsbesluit Wkkgz).

Uitzondering hierop betreft Veilig Thuis (meldpunt huiselijk geweld/ kindermishandeling) medewerkers (Art. 4.2.4 Wmo) en een betrokken vertrouwenspersoon (art. 4.2.6 Wmo) die wel in het bezit moeten zijn van een VOG.

Daarnaast is de zorgaanbieder die een solistisch werkende zorgverlener is die Wlz-zorg verleent, in het bezit van een VOG (art. 4 lid 3 Wkkgz jo art. 3.1 lid 2 Uitvoeringsbesluit Wkkgz).

Tabel 8 | Wettelijke verplichting VOG binnen de vier zorgwetten Volgens de website van de Rijksoverheid zijn enkele zorginstellingen wettelijk verplicht om een VOG van nieuwe medewerkers te vragen: • instellingen die zorg uit de Wlz verlenen; en • instellingen die geestelijke gezondheidszorg verlenen die onder de zorgverzekering (Zvw) valt en waar cliënten blijven overnachten.1

1

Bron: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/vraag-en-antwoord/vergewisplicht. Geraadpleegd op 11 april 2023.

36

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Deze eis is opgenomen in de Wkkgz en geldt ook voor zzp’ers. De VOG mag in dit geval niet ouder zijn dan drie jaar. Op verzoek van een cliënt, de IGJ of een opdrachtgever dient een zzp’er deze te kunnen tonen.2 In het kader van de Zvw valt op te maken dat de wettelijke eis niet alle zorgsoorten omvat. Zo kan bijvoorbeeld thuiszorg plaatsvinden vallend onder de Zvw. Denk hierbij aan wijkverpleging en de verpleging van wondverzorging of verzorging in de vorm van hulp bij aan- en uitkleden, wassen en douchen.3 In de Jw is tevens opgenomen dat iedereen die in de jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering werkt een VOG moet hebben.4 Vanuit de Wmo is een VOG niet verplicht gesteld. Het is wel mogelijk dat een gemeente een VOG aanvullend als een vereiste stelt.5

Beoordelingscriteria

Justis handelt de VOG-aanvragen af en is de enige instantie die in Nederland een VOG af kan geven. Uit de website van Justis valt op te maken dat er bij de beoordeling van een VOG sprake is van een objectief en subjectief component. Het verkrijgen van een VOG (voor natuurlijke personen) is onder andere afhankelijk van: • het aantal strafbare feiten dat iemand op het strafblad heeft staan; • de ernst van deze feiten; • hoelang geleden deze feiten zijn gepleegd; • de leeftijd van de aanvrager. Hierbij wordt ook een belangenafweging gemaakt. Over het algemeen geldt dat hoe langer geleden iemand is veroordeeld, hoe groter de kans is dat iemand een VOG krijgt. Daarnaast is ook de leeftijd van de persoon in kwestie van belang. Is iemand jonger dan 23 jaar op de dag van de aanvraag, dan wordt bij de beoordeling gekeken of er in de afgelopen twee jaar relevante strafbare feiten zijn gepleegd. In het geval dat iemand ouder is dan 23 jaar wordt er vier jaar teruggekeken. Er zijn ook enkele uitzonderingen waarbij langer wordt teruggekeken, bijvoorbeeld in het geval van ernstige delicten (gewelds- en/of zedendelicten) of in het geval van specifieke beroepen. Voor functies met een hogere integriteitseis, zoals een buitengewoon opsporingsambtenaar, geldt een terugkijktermijn van tien jaar.6

VOG-check

Uit de website van Justis valt op te maken dat er twee screeningsprofielen zijn: een algemeen screeningsprofiel en enkele specifieke screenings­ profielen (bijvoorbeeld voor het onderwijs en de taxibranche). In het kader van de zorg is er bijvoorbeeld het specifieke screeningsprofiel, genaamd “45. Gezondheidszorg en welzijn van mens en dier”. Het algemene risicoprofiel bestaat uit acht risicogebieden (informatie, geld, goederen, diensten, zakelijke transacties, proces, aansturen organisatie en personen). Deze risicogebieden bestaan uit verschillende functieaspecten. In het kader van de zorg kan het bijvoorbeeld het functieaspect “met gevoelige/vertrouwelijke informatie omgaan” van belang zijn.7 Welk screeningsprofiel en bijbehorende functieaspecten van belang zijn is afhankelijk van de aard van de werkzaamheden.

2 3 4 5 6 7

Bron: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/kwaliteit-van-de-zorg/documenten/brochures/2017/08/08/handreiking-wkkgz-voor-zzp-ers. Gepubliceerd in december 2017. Bron: www.regelhulp.nl/onderwerpen/verzorging-verpleging-behandeling/thuiszorg. Geraadpleegd op 19 april 2023. Bron: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/jeugdhulp/kwaliteit-jeugdhulp. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: www.solopartners.nl/kennisbank/wet-maatschappelijke-ondersteuning-wmo-en-de-zzper/. Gepubliceerd op 4 oktober 2022. Bron: justis.nl/producten/verklaring-omtrent-het-gedrag-vog/beoordeling-besluit-en-bezwaar. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: justis.nl/producten/verklaring-omtrent-het-gedrag-vog/beoordeling-besluit-en-bezwaar. Geraadpleegd op 19 april 2023.

37

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Justis biedt via de website de mogelijkheid aan om zelfstandig een VOG-check te doen om inzicht te krijgen in de kans op het verkrijgen van een VOG in verschillende branches. Deze check kan worden gedaan voor dertien verschillende delicten.8 Uit deze tool komt naar voren dat je een lage kans hebt om een VOG in de zorg- en welzijnsbranche te krijgen als je twee jaar geleden: • Als persoon ouder dan 23 jaar een drugsdelict, fraude, diefstal, straatroof, openlijke geweldpleging, openlijke geweldpleging met lichamelijk letsel, mishandeling (eenvoudig), mishandeling (zwaar), bedreiging, zedendelict of moord/doodslag op je strafblad hebt staan. • Als persoon jonger dan 23 jaar een straatroof, openlijke geweldpleging met lichamelijk letsel, mishandeling (zwaar), zedendelict en moord/doodslag op je strafblad hebt staan. Ongeacht je leeftijd heb je een hoge kans om een VOG te krijgen in de branche zorg en welzijn als je een verkeersdelict of vernieling op je ‘strafblad’ hebt staan. Als je jonger dan 23 jaar bent is de kans groter om een VOG te krijgen, in vergelijking met iemand die ouder is dan 23 jaar, als je een drugsdelict, fraude, diefstal, openlijke geweldpleging, mishandeling (eenvoudig) of bedreiging op je ‘strafblad’ hebt staan.

De beoordeling van een VOG in de branche zorg en welzijn lijkt vergelijkbaar te zijn met die voor de branches onderwijs en kinderopvang als bijvoorbeeld een taakstraf wordt opgelegd. In de taxibranche of als politiek ambtsdrager of buitengewoon opsporingsambtenaar is de beoordeling voor sommige delicten zwaarder te noemen.

8

Bron: vogcheck.justis.nl. Geraadpleegd op 11 april 2023.

38

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Bijlage 3 Registers BIG-registratie Als zorgverlener moet je in sommige gevallen in het BIG-register geregistreerd staan om het beroep uit te kunnen oefenen. In dit register is opgenomen wat een zorgverlener kan en mag. Er staan elf beroepen aangegeven in de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG) met een beschermde titel, die zich moeten registreren in dit register. Het gaat om een arts, tandarts, apotheker, gezondheidspsycholoog, psychotherapeut, fysiotherapeut, verloskundige, verpleegkundige, physician assistant, orthopedagoog-generalist en een klinisch technoloog. Sommige beroepen hebben een tijdelijke registratie zoals nu het geval is voor een geregistreerd-mondhygiënist tot en met 30 juni 2025. Een tuchtrechter of de IGJ kan een zorgverlener een maatregel (of beroepsverbod) opleggen , bijvoorbeeld als iemand een (ernstige) fout heeft gemaakt. Daarnaast moet iedereen zich iedere vijf jaar her-registreren in het BIG-register.1

SKJ-registratie In het kader van de Jw zijn werkgevers in sommige gevallen verplicht om te werken met geregistreerde jeugdprofessionals. Dit vloeit voort uit het Besluit Jeugdwet art. 5.1.1.2 Deze professionals kunnen zich registreren bij het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ). Jeugdprofessionals kunnen door middel van een SKJ-registratie aantonen dat zij beschikken over de ervaring, kennis en vaardigheden om goed hulp te bieden in complexe situaties. Het Kwaliteitskader Jeugd is een hulpmiddel om als werkgever een afweging te maken of het werk dat een professional uitvoert om een registratie vraagt. Hierbij wordt er gelet op de aard van de taak, verantwoordelijkheid, handeling (werkzaamheden) en de cliëntsituatie. Niet iedere professional die jeugdhulp verleent hoeft zich te registreren in het SKJ-register. Ook als zelfstandig jeugdhulpverlener kun je je registreren bij het SKJ.3

1 2 3

Bron: www.bigregister.nl/over-het-big-register/voor-zorgconsumenten. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: wetten.overheid.nl/BWBR0035779/2022-08-01. Geraadpleegd op 13 april 2023. Bron: skjeugd.nl. Geraadpleegd op 11 april 2023.

39

Criminele zzp’ers in de zorg | Een fenomeenanalyse

Bijlage 4 Keurmerk Een zzp’er in de zorg kan ook een kwaliteitskeurmerk aanvragen. Het is niet verplicht om een keurmerk aan te vragen, maar dit kan voor het aanvragen van een AGB-code (AGB staat voor Algemeen Gegevens Beheer; landelijke code om geleverde zorg te kunnen declareren) wel verplicht zijn. Volgens de website van de KVK zijn er twee aanbieders van een keurmerk in de zorg1: • het KIWA-keurmerk voor zzp’ers in de (thuis)zorg;2 en • het HKZ-keurmerk voor zzp’ers in de zorg en welzijn.3 Met deze keurmerken zou je onder andere kunnen laten zien dat je voldoet aan de Wkkgz-eisen.

1 2 3

Bron: www.kvk.nl/advies-en-informatie/bedrijf-starten/startsituaties/zzper-in-de-zorg. Gepubliceerd op 20 februari 2023. Bron: www.kiwa.com/nl/nl/services/certificering/mijn-keurmerk-kwaliteitskeurmerk-voor-zzp-ers-in-de-zorg. Geraadpleegd op 11 april 2023. Bron: www.hkz.nl/zzp. Geraadpleegd op 11 april 2023.

40

(Uitgegeven in eigen beheer).

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder bronvermelding

worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of

openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door print-outs, kopieën, of op welke andere manier zonder voorafgaande

toestemming van RIEC-ON.

Mei 2023 © RIEC Oost-Nederland riec.nl