Rapport - Buitenspelen in Barneveld
Tekst van het document
Mulier Instituut | 2025 Robin Rauws | Niels Meulenbroeks | Waldemar Wessels | Mark Noordzij
In opdracht van Gemeente Barneveld Mulier Instituut Robin Rauws Niels Meulenbroeks Waldemar Wessels Mark Noordzij Voor meer informatie kunt u contact opnemen met het Mulier Instituut. © Mulier Instituut Utrecht, 2 juli 2025 www.mulierinstituut.nl info@mulierinstituut.nl Disclaimer U mag delen uit deze publicatie overnemen op voorwaarde van bronvermelding: auteur(s), de titel van de publicatie en het jaar van uitgave. Er gelden gebruiksvoorwaarden voor de foto's in deze publicatie. Neem foto's daarom niet over zonder toestemming van het Mulier Instituut en Gemeente Barneveld. Bron foto’s voorblad en tussenbladen Gemeente Barneveld, 2019 Het Mulier Instituut doet sportonderzoek voor beleid en samenleving. Voor overheden, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen, sportorganisaties en bedrijven onderzoeken we allerlei thema’s op het gebied van sport en sportief bewegen: van de sportdeelname van (groepen) Nederlanders tot de motorische vaardigheden van kinderen, en van diversiteit en inclusie in de sport tot de economische impact van sportevenementen. Het Mulier Instituut is een onafhankelijke stichting zonder winstoogmerk. Ons doel is bijdragen aan goed onderbouwd beleid, gericht op de bevordering van sport, sportief bewegen en versterking van de sportsector.
Dit doen we op verschillende manieren: We verzamelen data en monitoren de Nederlandse sportsector en beleidsprogramma’s. We ontwikkelen kennis en onderzoeksmethoden via verkennende en verdiepende studies. We duiden onderzoeksuitkomsten en vertalen deze naar de beleidspraktijk. We onderbouwen beleidsbeslissingen met expertise en advies. We bieden gevraagd en ongevraagd duiding en reflectie in de rol van ‘kritische vriend’ van de sportsector. We zetten ons in voor de bevordering van de sportwetenschap. Samenvatting De gemeente Barneveld vindt het belangrijk dat kinderen veel buitenspelen. Ze zet zich daarom in voor gevarieerde en toegankelijke sport- en speelruimte die eerlijk verdeeld is over de wijken en dorpen. In het speelruimteplan staat het beleid van de gemeente over het maken of vernieuwen van speelplekken. Dit plan is opgesteld in 2016 en loopt tot en met 2025. De gemeente heeft het Mulier Institu ut gevraagd een brede evaluatie van het speelruimteplan uit te voeren. Hiervoor stelden we elf onderzoeksvragen op binnen de onderwerpen ‘spreiding van de speelruimte’, ‘gebruik en kwaliteit van de speelruimte’ en ‘proces’. Om deze vragen te kunnen beantwoorden, hebben we op verschillende manieren informatie verzameld. Hieronder volgen de belangrijkste conclusies per methode. Spreidingsanalyse Netto nam het aantal formele speelplekken in de gemeente af sinds 2016.
Dit komt met name doordat een deel van de speelplekken informeel is geworden. Voor oudere kinderen (6-11 jaar) en jongeren (12-18 jaar) zijn op de meeste plekken in de gemeente voldoende speelplekken binnen de richtafstand. Voor jongere kinderen (0-5 jaar) is dit niet het geval. Met name in de kern Barneveld is het aantal kinderen per speelplek hoger dan de norm. Drie op de tien jonge kinderen hebben geen speelplek binnen de richtafstand van 100 meter. Het aandeel kinderen (2-12 jaar) dat dagelijks buitenspeelt is de afgelopen jaren gestegen in de gemeente Barneveld, en lag in 2021 hoger dan in andere gemeenten in de regio. Ook op het aandeel kinderen (4-12 jaar) dat dagelijks minstens één uur beweegt scoort gemeente Barneveld goed ten opzichte van de regio. Er is nog winst te behalen op het dagelijkse bewegen van jongeren (13-16 jaar). Vragenlijst onder inwoners Gemiddeld spelen kinderen en jongeren in Barneveld twee uur per dag buiten. Kinderen van 6-11 jaar en jongens spelen gemiddeld de meeste uren per dag buiten. De meeste kinderen wonen in een huis met tuin en kunnen daar spelen (88%). De eigen tuin blijkt de populairste speelplek (76%). Verder spelen relatief veel kinderen op een speelplek met toestellen (36%), op een speelveld of grasveld (31%), op straat (31%) of op een openbaar schoolplein (14%).
Bewoners missen een natuurspeeltuin (36%) of kinderboerderij (23%) in hun buurt.
Ongeveer de helft van de bewoners oordeelt negatief over de geschiktheid van hun buurt om er buiten te spelen (51%). Dit heeft in hun ogen vooral te maken met het gebrek aan uitdaging voor hun kind op speelplekken (72%). Onder (ouders van) oudere kinderen is dit aandeel met 92 procent het hoogst. Over de toegankelijkheid van speelplekken voor kinderen met een beperking zijn bewoners verdeeld . Locatiebezoek inclusieve speelplekken We bezochten acht speelplekken waar de gemeente aanpassingen heeft gedaan om ze toegankelijker te maken. De toegankelijkheid en de manier waarop de speelplek toegankelijk(er) is gemaakt voor kinderen met een beperking , lopen uiteen. In het merendeel van de kernen is minstens één speelplek toegankelijk(er) gemaakt voor kinderen met een beperking. Het gaat hierbij vooral om het plaatsen van toestellen die ook geschikt zijn voor kinderen in een rolstoel of met een motorische beperking. Verder heeft de gemeente op een deel van de speelplekken paden aangebracht om de speelplekken zo voor kinderen (en volwassenen) met een mobiliteitshulpmiddel of een visuele beperking gemakkelijker navigeerbaar te maken. In combinatie met de bankjes en natuurlijke elementen op de speelplekken , geschikt voor prikkelgevoelige kinderen, lijken de bezochte speelplekken voor de meeste kinderen met een beperking geschikt.
Analyse speelruimteplan Tussen 2017 en 2023 is jaarlijks een evaluatie van het buitenspeelbeleid uitgevoerd, met aandacht voor kwaliteit, inclusiviteit en bewonersparticipatie. Hieruit blijkt onder andere dat inwoners – en kinderen en jongeren in het bijzonder – werden betrokken via tours, schetsavonden en enquêtes. Inclusief spelen kreeg vorm via toegankelijke speeltoestellen en prikkelarme speelplekken, onder meer in Voorthuizen en Barneveld. Jongerenvoorzieningen, zoals sportvelden, kregen extra aandacht, al bleef het beschikbare budget hiervoor deels onbenut. Mede omdat het moeilijk was geschikte locaties te vinden. De evaluaties geven jaarlijks inzicht in de voortgang, maar sluiten niet altijd aan bij de drie uitgangspunten van het beleid. Doelen zijn niet vertaald naar meetbare indicatoren, wat het lastig maakt om de effectiviteit van het beleid te beoordelen. Voor de toekomst is een gerichte evaluatiestructuur nodig om beleidsresultaten beter te kunnen volgen en op basis daarvan bij te sturen. Participatie Bewoners zijn overwegen positief over het participatietraject in het kader van de vernieuwing van een groot aantal speelplekken in de gemeente . Wel zijn er nog een aantal aandachtspunten, zoals het betrekken en bereiken van (ouders van) kinderen met een beperking, het realiseren van jongerenplekken, en verwachtingsmanagement richting bewoners over hun rol en impact.
De gemeente Barneveld is in haar beleid en de uitvoering ervan goed op weg. Sterke punten zijn onder meer de aandacht voor participatie, inclusie en integraal werken. Toch zijn er ook verbeterpunten: Besteed extra aandacht aan jonge kinderen en kinderen met een beperking . Bied oudere kinderen meer uitdaging. Maak doelstellingen in het speelruimteplan meetbaar. Evalueer op basis van de uitgangspunten en doelen van het speelruimteplan. Zo kan de openbare ruimte in de gemeente Barneveld nóg aantrekkelijker worden voor kinderen en jongeren om er te spelen.
Hoofdstuk 1 In dit onderzoek evalueren we het speelruimtebeleid van de gemeente Barneveld. In dit eerste hoofdstuk lichten we de achtergrond, doelstelling en opzet van dit onderzoek toe. De gemeente Barneveld vindt het belangrijk dat kinderen veel buitenspelen. Ze zet zich daarom in voor gevarieerde en toegankelijke sport- en speelruimte die eerlijk verdeeld is over de wijken en dorpen. In het speelruimteplan staat het beleid van de gemeente over het maken of vernieuwen van speelplekken. Dit plan is opgesteld in 2016 en loopt tot en met 2025. De gemeente heeft het Mulier Institu ut gevraagd een brede evaluatie van het speelruimtebeleid uit te voeren. Het doel van het gemeentelijk speelruimteplan was om de eerdere visie uit 2009 te vernieuwen en uit te breiden. Het nieuwe speelruimteplan moest meer handvatten krijgen voor uitvoering en communicatie. Met een focus op specifieke locaties, maar binnen een gemeentebrede visie, opgesteld samen met bewoners. In haar beleid geeft de gemeente aan dat er behoefte is aan nieuwe beleidsuitgangspunten en een analyse van de speelsituatie in relatie tot deze uitgangspunten. Daarmee doelt ze bijvoorbeeld op richtlijnen voor de spreiding van speelplekken voor verschillende leeftijdsgroepen (Oost-Mulder & Frelier, 2016). In dit rapport evalueren we het speelruimtebeleidsplan van de gemeente Barneveld en de resultaten hiervan.
We maken onderscheid tussen de onderwerpen ‘spreiding van de speelruimte’, ‘gebruik en kwaliteit van de speelruimte’ en ‘proces’. Voor elk onderwerp hebben we onderzoeksvragen opgesteld (zie paragraaf 1.3). We houden bij het beantwoorden van de vragen de definities en leeftijdsgroepen aan die de gemeente in het speelruimteplan hanteert. Voor dit onderzoek hebben we elf hoofdvragen, verdeeld over drie onderdelen: Spreiding van de speelruimte 1. Hoeveel dagen per week spelen kinderen, jeugdigen en jongeren buiten in de gemeente Barneveld volgens de cijfers van de GGD? 2. Hoe zijn de speelplekken verdeeld over de buurten? 3. Is de spreiding van het aantal speelplekken verbeterd ten opzichte van 2016?
4. Hoe verhoudt de spreiding van de speelplekken zich tot die van referentiegemeenten? Gebruik en kwaliteit van de speelruimte 5. Hoe veel uur per dag en waar spelen kinderen, jeugdigen en jongeren buiten in de gemeente Barneveld? 6. Wat vinden bewoners van het aanbod en de kwaliteit van de speelplekken? 7. In hoeverre sluit het aanbod aan speelplekken aan bij de wensen van bewoners? 8. Waar bevinden zich de speelplekken die toegankelijk zijn voor kinderen met een beperking? 9. Wat kenmerkt inclusieve speelplekken in de gemeente Barneveld ? Proces 10. Hoe zit het speelruimteplan van de gemeente Barneveld in elkaar, en hoe is er uitvoering aan gegeven? 11. Hoe hebben deelnemers het participatietraject voor de verbetering van de speelplekken en de communicatie hierover ervaren? Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de onderzoeksaanpak, waarbij we ingaan op de methodes die we hebben gebruikt om data te verzamelen. In hoofdstuk 3 gaan we vervolgens in op de resultaten van de spreidingsanalyse. Hoofdstuk 4 gaat over het gebruik en de kwaliteit van speelplekken in de gemeente volgens bewoners. In hoofdstuk 5 beschrijven we diverse inclusieve speelplekken in de gemeente. Hoofdstuk 6 biedt een overzicht en analyse van het speelruimteplan van de gemeente. Ook bespreken we hier de resultaten van een evaluatie die de gemeente de afgelopen jaren heeft uitgevoerd.
In hoofdstuk 7 sluiten we het rapport af met een conclusie en beantwoorden we de onderzoeksvragen. Ook doen we, op basis van onze bevindingen, aanbevelingen voor de gemeente Barneveld.
Hoofdstuk 2 In dit hoofdstuk lichten we toe hoe we het onderzoek hebben aangepakt. We gaan in op de spreidingsanalyse van speelplekken in de gemeente, een vragenlijstonderzoek onder bewoners, een locatiebezoek aan inclusieve speelplekken en een beleidsanalyse. We koppelen deze methoden aan de onderzoeksvragen uit hoofdstuk 1. Onderzoeksvragen Met een analyse van buitenspeelgedrag op basis van GGD-cijfers, en de spreiding van de speelruimte beantwoorden we de volgende onderzoeksvragen: 1. Hoeveel dagen per week spelen kinderen, jeugdigen en jongeren buiten in de gemeente Barneveld volgens de cijfers van de GGD? 2. Hoe zijn de speelplekken verdeeld over de buurten? 3. Is de spreiding van het aantal speelplekken verbeterd ten opzichte van 2016? 4. Hoe verhoudt de spreiding van de speelplekken zich tot die van referentiegemeenten? Data over buitenspelen Het eerste deel van dit onderzoek bestaat uit het in kaart brengen van de bestaande data over buitenspelen in Barneveld. Dit doen we om een beeld te krijgen van hoeveel kinderen buitenspelen in Barneveld en hoe dat zich verhoudt tot andere gemeenten in de regio. Hiervoor gebruiken we data van de GGD-regio Gelderland- Midden. Omdat we gebonden zijn aan GGD-data, kunnen we helaas niet alle buitenspeelcijfers voor alle meetjaren en leeftijdsgroepen in kaart brengen en vergelijken.
De volgende cijfers zijn beschikbaar en brengen we in kaart: het percentage 2-12-jarigen dat zeven dagen per week buitenspeelt in 2013 en 2021; het percentage 4-12-jarigen en 13-16-jarigen dat elke dag minstens één uur beweegt in 2021; het percentage 0-12-jarigen dat de eigen buurt kindvriendelijk vindt in 2013, 2017 en 2021. Hiermee kunnen we antwoord geven op onderzoeksvraag 1. Spreiding van speelplekken We brengen ook in kaart wat de spreiding van de speelplekken in de gemeente is en hoe deze is veranderd tussen 2016 en 2024. We brengen in kaart hoeveel speelplekken er waren in 2016 en welke speelplekken erbij zijn gekomen en verwijderd zijn. Zo kunnen we antwoord geven op onderzoeksvragen 2 en 3.
Speelruimteplan gemeente Barneveld In het Speelruimteplan 2016-2025 maakt de gemeente Barneveld onderscheid tussen formele en informele speelruimte. Formele speelruimte is exclusief ingericht voor de sport-, speel of ontmoetingsfunctie. Dit zijn de speelplekken met speeltoestellen en speelprikkels. De gemeente Barneveld kent drie soorten formele speelplekken: de centrale plek, de steunplek en de bovenwijkse plek. Voor formele speelplekken heeft de gemeente leeftijdsafhankelijke normen opgenomen in het speelruimteplan: één plek per 15 à 30 kinderen van 0 t/m 5 jaar binnen 100 meter; één plek per 55 à 75 jeugdigen van 6 t/m 11 jaar binnen 350 meter; één plek per 100 jongeren van 12 t/m 18 jaar binnen 1.000 meter. Deze normen hanteren we als uitgangspunt van de spreidingsanalyse in hoofdstuk 3. We maken hierbij verder geen onderscheid tussen de verschillende typen formele speelplekken. De norm geldt niet voor het buitengebied. Informele speelruimte heeft geen speeltoestellen, maar het is wel mogelijk om er veilig te spelen. Hierbij kun je denken aan stoepen, pleinen, bosjes en grasvelden. Informele speelplekken vormen samen met struinplekken en kletsplekken de informele speelruimte. Als het aantal kinderen in de omgeving toeneemt, kan een informele speelplek voorzien worden van speeltoestellen en wordt het een formele speelplek.
In de spreidingsanalyse nemen we informele speelplekken niet mee. We brengen in kaart welke buurten voldoen aan de spreidingsnormen en hoe dit veranderd is tussen 2016 en 2024. We toetsen deze uitgangspunten voor de startsituatie (2016) en de huidige situatie (2024). De gemeente Barneveld heeft zelf de GIS-analyse van de spreiding van de speelplekken uitgevoerd. We brengen de uitkomsten van de spreidingsanalyse in kaart, waarbij we aandacht hebben voor zowel de onder- als de bovengrens van de uitgangspunten. Zo scoort een buurt met één speelplek per vijftien 0-5-jarigen hoger dan een buurt met één speelplek per dertig 0-5-jarigen. Vergelijking met referentiegemeenten Als laatste vergelijken we de spreiding van speelplekken in de gemeente Barneveld met de referentiegemeenten Renkum en Rheden, om zo een antwoord te kunnen geven op de vierde onderzoeksvraag. We hebben voor deze gemeenten gekozen omdat we over speelplekkendata beschikken, deze gemeenten in de buurt van de gemeente Barneveld liggen en ze vergelijkbaar zijn met Barneveld wat betreft bevolkingssamenstelling.
Voor de gemeenten berekenen we het aantal kinderen per speelplek op buurtniveau. We kunnen hierbij geen verder onderscheid naar leeftijdsgroepen maken, omdat deze cijfers niet voor alle referentiegemeenten beschikbaar zijn op dit detailniveau. Daarnaast vergelijken we Barneveld met de referentiegemeenten op de nabijheid van speelplekken. Hiervoor maken we gebruik van cijfers van de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving (KBO). Onderzoeksvragen Om meer inzicht te krijgen in het gebruik en de ervaren kwaliteit van de speelruimte in de gemeente Barneveld, beantwoorden we de volgende onderzoeksvragen: 5. Hoe veel uur per dag en waar spelen kinderen, jeugdigen en jongeren buiten in de gemeente Barneveld? 6. Wat vinden bewoners van het aanbod en de kwaliteit van de speelplekken? 7. In hoeverre sluit het aanbod aan speelplekken aan bij de wensen van bewoners? Onderwerpen uit de vragenlijst Om deze onderzoeksvragen te beantwoorden, zetten we een vragenlijst uit onder de inwoners van de gemeente. Daarin kwamen de volgende onderwerpen aan bod: Buitenspelen: hoe vaak en hoe veel spelen kinderen buiten? Hiervoor maakten we gebruik van de basisvragenlijst van ‘Buitenspelen in Kaart (BinK)’. Deze vragenlijst meet hoeveel kinderen buitenspelen op basis van antwoorden van ouders/verzorgers.
Kwaliteit van de speelplekken: wat vinden de bewoners van de speelplekken in hun buurt? Is de kwaliteit verbeterd of verslechterd? Aanbod van speelplekken: in hoeverre sluit het aanbod van speelplekken aan bij de wensen van bewoners? Is dit verbeterd of verslechterd in de afgelopen jaren? We vroegen ook wat inwoners van informele speelplekken vinden, zoals groenstroken in de buurt. Inclusieve speelplekken: we vroegen aan inwoners of ze een kind met een beperking hebben. Aan deze groep vroegen we wat ze vinden van het aanbod aan en de kwaliteit van speelplekken in de buurt, en of hier veranderingen in zijn geweest. Doelgroep De doelgroep van de vragenlijst bestond primair uit ouders of verzorgers van kinderen. De vragenlijst hebben we afgestemd met de gemeente. De gemeente was verantwoordelijk voor het coderen van de vragenlijst in een vragenlijsttool van hun voorkeur. Daarnaast was de gemeente verantwoordelijk voor het uitzetten en verspreiden van de vragenlijst. Om een zo groot mogelijke respons te bereiken, hebben ze de vragenlijst via meerdere kanalen uitgezet, zoals het lokale dagblad en de socialemediakanalen van de gemeente.
Vergelijking Doordat we voor de vragen over buitenspelen gebruik hebben gemaakt van de gestandaardiseerde BinK-vragenlijst, konden we de uitkomsten van het vragenlijstonderzoek vergelijken met de resultaten van eerder onderzoek. Het Mulier Instituut heeft deze zomer de BinK-vragenlijst uitgezet onder een landelijke steekproef. De uitkomsten hiervan zijn momenteel nog indicatief, omdat ze niet geheel representatief zijn: deze eerste uitvraag was een pilot. Wel maken we in hoofdstuk 4 een voorzichtige vergelijking met Barneveld. Respons De gemeente heeft de vragenlijst uitgezet in december 2024. De vragenlijst stond vier weken open. 190 mensen hebben hem ingevuld. Van de kinderen die de vragenlijst hebben ingevuld of voor wie een ouder de vragenlijst heeft ingevuld, was 55 procent een jongen en 44 procent een meisje (t.o.v. 52% jongens en 48% meisjes in de gemeente (CBS, 2024)). Meer kenmerken van de kinderen staan in bijlage 1. De uitkomsten van de vragenlijst zijn niet representatief voor de hele doelgroep, onder meer op basis van geslacht, leeftijd en beperking. We hebben de vragenlijst namelijk niet verstuurd naar een willekeurige steekproef van inwoners; iedereen uit de gemeente kon de vragenlijst invullen. Toch zijn de uitkomsten van de vragenlijst waardevol voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen.
Ze geven een indicatie van het buitenspeelgedrag en de houding tegenover buitenspelen in de gemeente Barneveld. Onderzoeksvragen We beantwoorden met ons onderzoek naar inclusieve speelplekken in de gemeente de volgende onderzoeksvragen: 8. Waar bevinden zich de speelplekken die toegankelijk zijn voor kinderen met een beperking? 9. Wat kenmerkt inclusieve speelplekken in de gemeente Barneveld? Overzicht van locaties De gemeente heeft zich de afgelopen jaren ingezet om meer speelplekken toegankelijk te maken voor kinderen met een beperking. We brengen in kaart welke speelplekken aangepast zijn, zodat ze toegankelijk(er) zijn geworden voor kinderen met een beperking. Hiermee beantwoorden we onderzoeksvraag 8. Locatiebezoeken Om inzicht te krijgen in wat inclusieve speelplekken in de gemeente Barneveld kenmerkt, hebben we veldwerk uitgevoerd. We bezochten acht speelplekken waar de gemeente aanpassingen heeft gedaan om ze toegankelijker te maken. We hebben geregistreerd welke aanpassingen dit zijn geweest en foto’s gemaakt voor in de rapportage.
In hoofdstuk 5 bespreken we de aanpassingen aan de speelplekken, hoe deze aanpassingen bijdragen aan de toegankelijkheid van de speelplekken, voor welke doelgroepen de speelplekken toegankelijker zijn geworden en welke andere beleidsstappen de gemeente heeft gezet. Zo beantwoorden we ook onderzoeksvraag 9. Onderzoeksvragen Om meer inzicht te krijgen in het beleid van de gemeente en de uitvoering ervan, stellen we de volgende onderzoeksvragen: 10. Hoe zit het speelruimteplan van de gemeente Barneveld in elkaar, en hoe is er uitvoering aan gegeven? 11. Hoe hebben deelnemers het participatietraject voor de verbetering van de speelplekken en de communicatie hierover ervaren? Analyse speelruimteplan en participatietraject Voor de beleidsanalyse keken we naar het speelruimtebeleidsplan, welke doelen daarin staan en hoe het uitgevoerde beleid heeft bijgedragen aan het behalen van deze doelen. Ook hebben we gekeken naar de manier waarop de gemeente bewoners heeft betrokken bij haar plannen (participatie) en hoe inwoners dit hebben ervaren.
Hoofdstuk 3 In dit hoofdstuk presenteren we cijfers over het buitenspeelgedrag en de spreiding van speelplekken in de gemeente Barneveld. Ten eerste bieden we inzichten in het buitenspeel- en beweeggedrag van kinderen en jongeren in Barneveld en hoe zich dit de afgelopen jaren ontwikkeld heeft (onderzoeksvraag 1). Vervolgens beschrijven we de spreiding van speelplekken in de gemeente en toetsen we deze aan de normen uit het speelbeleid (onderzoeksvragen 2 en 3). Ten slotte vergelijken we de spreiding van speelplekken in gemeente Barneveld met twee referentiegemeente (onderzoeksvraag 4). In deze paragraaf presenteren we cijfers over het buitenspeel- en beweeggedrag van kinderen in Barneveld. Dit doen we aan de hand van data uit de Kindermonitor en Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD-regio Gelderland-Midden. De Kindermonitor wordt door ouders van kinderen ingevuld, de Gezondhei dsmonitor Jeugd door jongeren zelf. We presenteren de meest recente cijfers van Barneveld en hoe deze zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Daarnaast vergelijken we (de ontwikkeling van) Barneveld met de andere gemeenten in de GGD-regio. In bijlage 1 is een overzicht te vinden met de cijfers per gemeente. Aandeel kinderen dat dagelijks buitenspeelt Een van de ontwikkelingen die de GGD monitort, is het percentage kinderen van 2-12 jaar dat zeven dagen per week buitenspeelt (figuur 3.1).
In 2013 deed één op de vijf kinderen in de gemeente Barneveld dit (20%). Hiermee scoorde de gemeente het laagst van alle gemeenten in de GGD-regio. Sindsdien is het aandeel kinderen dat dagelijks buitenspeelt aanzienlijk gestegen in de GGD-regio. In de gemeente Barneveld nam het aandeel kinderen dat dagelijks buitenspeelt nog harder toe dan gemiddeld. In 2021 speelden bijna twee op de vijf kinderen van 2-12 jaar uit de gemeente Barneveld dagelijks buiten (38%). Barneveld ontwikkelde zich in acht jaar van de slechtst scorende gemeente tot de best scorende gemeente in de regio. Het is niet duidelijk wat de oorzaak van deze toename is. Mogelijk heeft dit met de methode of dataverzameling van de GGD te maken. Ook het aantrekkelijker maken van de speelplekken kan een rol spelen. Landelijk nam het aandeel kinderen dat (bijna) dagelijks buitenspeelt in dezelfde periode licht toe (Ten Tije et al., 2023).
Aandeel kinderen dat dagelijks ten minste één uur beweegt Van de 4-12-jarigen in gemeente Barneveld bewoog in 2021 één op de drie (34%) dagelijks ten minste één uur (Kindermonitor). Dit was meer dan in alle andere gemeenten in GGD-regio Gelderland-Midden (figuur 3.2). In 2023 bewoog 15 procent van 13 tot 16 jarigen dagelijks ten minste één uur (Gezondheidsmonitor Jeugd). Hiermee scoort de gemeente net iets lager dan het gemiddelde van GGD-regio Gelderland-Midden (16%). Er zijn geen cijfers uit eerdere monitoren over het aandeel kinderen en jeugdigen dat dagelijks één uur beweegt. Figuur 3.1 Aandeel kinderen van 2-12 jaar dat zeven dagen per week buitenspeelt Bron: Kindermonitor, GGD Gelderland Midden, 2013 en 2021. Bewerking: Mulier Instituut.
Figuur 3.2 Aandeel kinderen dat elke dag minstens één uur beweegt, naar leeftijdsklasse Bron: Kindermonitor, GGD Gelderland Midden, 2021 | ; Gezondheidsmonitor Jeugd, GGD Gelderland Midden, 2023. Bewerking: Mulier Instituut. Aandeel kinderen dat de eigen buurt kindvriendelijk vindt De Kindermonitor van de GGD bevat ook cijfers over de kindvriendelijkheid van de leefomgeving. In 2013 vond 77 procent van de ouders van de kinderen tot en met 12 jaar in de gemeente Barneveld de eigen buurt kindvriendelijk. De gemeente scoorde hiermee lager dan het gemiddelde van de GGD-regio (80%; figuur 3.3). Tussen 2013 en 2021 nam het aandeel ouders dat de | eigen buurt van kinderen kindvriendelijk vindt toe in GGD-regio Gelderland-Midden. Dit is ook in het geval in Barneveld. In 2021 vond 84 procent van de | ouders van kinderen tot en met 12 jaar in Barneveld de eigen buurt kindvriendelijk | . Dat is gelijk aan het gemiddelde van de regio. De toename van het aandeel kinderen dat de eigen buurt kindvriendelijk vond, was dus groter in Barneveld dan gemiddeld in GGD | -regio Gelderland-Midden. In deze paragraaf bespreken we de ontwikkelingen in het aanbod en de spreiding van speelplekken in de gemeente Barneveld. Om de spreiding van speelplekken te beoordelen toetsen we die aan de norm van de gemeente: een geschikte speelplek binnen de richtafstand en het aantal kinderen per speelplek.
We vergelijken de situatie in 2016 met de situatie in 2024. Aanbod van speelplekken We bespreken als eerste het aanbod aan speelplekken in de gemeente in 2016 en 2024. We maken onderscheid in de volgende speelplekken: nieuwe speelplekken (groen): speelplekken die tussen 2016 en 2024 nieuw ontwikkeld zijn; behouden speelplekken (paars): de speelplekken die er al waren in 2016 en er in 2024 nog steeds zijn; gerenoveerde speelplekken (donkerblauw): deze bestonden al in 2016, maar zijn tussen 2016 en 2024 gerenoveerd; informele speelplekken (lichtblauw): speelplekken die onder het nieuwe beleid informeel zijn geworden (zie kader in paragraaf 2.1); Figuur 3.3 Aandeel kinderen tot en met 12 jaar dat de eigen buurt kindvriendelijk vindt, in 2013 en 2021 Bron: Kindermonitor, GGD Gelderland Midden, 2013 en 2021. Bewerking: Mulier Instituut.
verwijderde speelplekken (rood): speelplekken die tussen 2016 en 2024 opgeheven zijn en niet informeel geworden zijn. Omdat de gemeente Barneveld uit meerdere kernen bestaat, hebben we per kern een kaart gemaakt. In figuur 3.4 staat een overzicht van welke kernen op welke kaarten staan. Figuur 3.4 Verdeling van de verschillende kernen over de figuren 3.5-3.9 Bron: Gemeente Barneveld, 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map – Carto.
In Barneveld waren in 2024 119 speelplekken (figuur 3.5). In 2016 waren dit er 143. In de tussentijd zijn acht speelplekken volledig verwijderd, en één plek gedeeltelijk. 27 speelplekken zijn informeel geworden als gevolg van het Speelruimtebeleid. Er zijn elf nieuwe speelplekken bijgekomen en één speelplek die gedeeltelijk nieuw is. De nieuwe speelplekken zijn deels het gevolg van het Speelruimtebeleid en deels het gevolg van de inrichting en oplevering van nieuwe woonwijken. 54 speelplekken hebben tussen 2016 en 2024 een renovatie ondergaan. Figuur 3.5 Verandering in het aanbod van speelplekken tussen 2016 en 2024 – kern Barneveld Bron: Gemeente Barneveld (kern Barneveld), 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map – Carto.
Figuur 3.6 Verandering in het aanbod van speelplekken tussen 2016 en 2024 | – kern Voorthuizen Bron: Gemeente Barneveld (kern Barneveld), 2024 | -2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map | – Carto. In Voorthuizen waren in 2024 veertig speelplekken te vinden (figuur 3.6). In 2016 telde de kern 46 speelplekken. Sinds 2016 is één speelplek volledig verdwenen, is één speelplek kleiner geworden en zijn er zes nieuwe speelplekken ingericht | . Elf speelplekken zijn tussen 2016 en 2024 informeel geworden. | Dertien speelplekken die er in 2016 al waren | , zijn sindsdien gerenoveerd. In Kootwijk was in 2024 één speelplek (figuur 3.7). Deze plek was er in 2016 ook al. In Kootwijkerbroek waren in 2024 negen speelplekken. Dit is evenveel als in 2016, maar het zijn niet exact dezelfde speelplekken. Sinds 2016 is één speelplek informeel geworden en één speelplek nieuw gerealiseerd (Hoevedorp). Zes van de acht speelplekken die er in 2016 al waren en er in 2024 nog zijn, zijn in de tussentijd gerenoveerd. Figuur 3.7 Verandering in het aanbod van speelplekken tussen 2016 en 2024 – kernen Kootwijk en Kootwijkerbroek Bron: Gemeente Barneveld (kern Barneveld), 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map – Carto.
In Stroe waren in 2024 vijf speelplekken (figuur 3.8). Dit zijn dezelfde vijf speelplekken die er ook in 2016 al waren. In Garderen waren in 2024 zes speelplekken. Dit is er één minder dan in 2016. Deze speelplek is informeel geworden. Eén speelplek in Garderen is de afgelopen jaren gerenoveerd. Figuur 3.8 Verandering in het aanbod van speelplekken tussen 2016 en 2024 – Kernen Stroe en Garderen Bron: Gemeente Barneveld (kern Barneveld), 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map – Carto.
In De Glind waren in 2024 vier formele speelplekken (figuur 3.9). Dit is er één minder dan in 2016. Eén speelplek is sindsdien informeel geworden. Eén speelplek in De Glind is in de afgelopen jaren gerenoveerd. In Zwartebroek en Terschuur waren acht speelplekken te vinden in 2024 (figuur 3.9). Dit zijn er twee meer dan in 2016. In Zwartebroek zijn twee nieuwe speelplekken aangelegd sinds 2016. Alle speelplekken die er in 2016 al wel waren, zijn de afgelopen jaren opgeknapt. Figuur 3.9 Verandering in het aanbod van speelplekken tussen 2016 en 2024 – Kernen De Glind, Zwartebroek en Terschuur Bron: Gemeente Barneveld (kern Barneveld), 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Achtergrondkaart © Open Street Map – Carto.
Aantal speelplekken per leeftijdscategorie, in de eigen wijk Per buurt hebben we berekend hoeveel formele speelplekken er zijn voor het aantal kinderen/jeugdigen/jongeren dat er woont. Dit hebben we vergeleken met de normen uit het beleidsplan (zie hoofdstuk 2). Informele speelplekken laten we buiten beschouwing. Daarnaast hebben we de huidige druk per speelplek vergeleken met de situatie in 2016. In bijlage 2 is een overzicht te vinden met de druk op de verschillende soorten speelplekken per buurt in 2024 en 2016. Verschillende gebiedsindelingen We hebben bij de analyse en het presenteren van de resultaten gebruik gemaakt van de gebiedsindeling buurten van het CBS. Deze indeling komt niet volledig overeen met de locatie die de gemeente toegewezen heeft aan de speelplek (een wijk in de gemeente). Tijdens de analyse hebben we de wijk die de gemeente aan een speelplek heeft toegewezen, aangehouden als locatie van de speelplek. Wijken die niet voorkomen in de gebiedsindeling buurten, hebben we zelf aan één van de buurten toegevoegd op basis van ligging. 0-5-jarigen Volgens de norm die de gemeente hanteert voor 0-5-jarigen, moet er voor elke 15 à 30 kinderen een formele speelplek zijn. De norm geldt niet voor het buitengebied. In figuur 3.10 staat voor elke buurt berekend of die hieraan voldoet.
In de donkerblauwe buurten zijn meer dan voldoende speelplekken volgens de norm (minder dan 15 kinderen per speelplek). In de blauwe buurten zijn voldoende speelplekken (15 à 30 kinderen per speelplek). In de lichtblauwe buurten zijn onvoldoende speelplekken (meer dan 30 kinderen per speelplek). Gemiddeld was er in 2024 voor elke 25 kinderen van 0-5 jaar in de gemeente Barneveld een speelplek. Dit valt binnen de gestelde norm. In tien buurten (excl. Buitengebied) zijn onvoldoende speelplekken. Dit is met name het geval in de kern Barneveld. De druk loopt hier op tot 68 kinderen per speelplek (De Lors). In De Wheem in Voorthuizen is het mogelijk om informele speelplekken in te richten als formele speelplekken om zo het aantal kinderen per speelplek te laten dalen tot onder de gestelde norm. In alle andere buurten die niet aan de norm voldoen is dit niet mogelijk, omdat er geen informele speelplekken zijn, of de informele speelplekken voor oudere kinderen geschikt zijn. In 2016 bedroeg de druk op de speelplekken die geschikt zijn voor 0-5-jarigen 23 kinderen per speelplek. Gemiddeld is het aantal kinderen per speelplek dus
gestegen. De gemiddelde druk op de speelplekken voor deze leeftijdsgroep in de gemeente is dus toegenomen. In sommige gevallen komt dit doordat het aantal 0-5-jarigen in de buurt steeg, maar het aantal speelplekken gelijk bleef. In andere buurten nam het aantal speelplekken af, doordat speelplekken informeel werden of volledig verdwenen. Hierdoor blijven er minder formele speelplekken over voor de kinderen. Het aantal kinderen per speelplek nam zowel toe in buurten die voldoen aan de norm (bijv. Zwartebroek en Norschoten) als in buurten die niet voldoen aan de norm (bijv. De Koot en Vliegersveld). 6-11-jarigen Volgens de norm die de gemeente hanteert voor 6-11-jarigen, moet er voor elke 55 à 75 jeugdigen een formele speelplek zijn. De norm geldt niet voor het buitengebied. In figuur 3.11 staat voor elke buurt of die hieraan voldoet. In 2024 bedroeg de druk op de speelplekken die geschikt zijn voor 6-11-jarigen gemiddeld 29 jeugdigen per speelplek. Dit is ruim onder de norm van de gemeente. Alleen de buurten Veller en Vliegersveld voldoen in 2024 niet aan de norm. In deze buurten is er één speelplek voor respectievelijk 86 en 87 kinderen van 6-11 jaar. In vergelijking met 2016 is het aantal jeugdigen per speelplek gemiddeld met vier kinderen gedaald. Toch is de druk in een aantal buurten sindsdien gestegen. Veller kende de grootste stijging.
Het aantal jeugdigen van 6-11 jaar is daar fors gestegen sinds 2016. Ondanks een toename van het aantal geschikte speelplekken voor deze jeugdigen (van vier naar zeven), nam het aantal jeugdigen per speelplek toe. Figuur 3.10 Aantal 0-5-jarigen per (formele) speelplek in de eigen wijk en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
12-18-jarigen Volgens de norm die de gemeente hanteert voor 12-18-jarigen, moet er voor elke 100 jongeren een formele speelplek zijn. In figuur 3.12 staat voor elke buurt of die hieraan voldoet. Gemiddeld is er in de gemeente Barneveld in 2024 één geschikte speelplek per 69 jongeren van 12-18 jaar. Dit is ruim lager dan de gestelde norm. In vier buurten in de gemeente wordt de norm wel overschreden: De Lors, Veller, Vliegersveld (allemaal in Barneveld) en De Wheem (Voorthuizen). In De Wheem en Vliegersveld is het aantal jongeren per geschikte speelplek iets hoger dan de norm (resp. 111 en 125 jongeren per speelplek). In De Lors en Veller bedraagt het aantal jongeren per speelplek het dubbele van de norm (resp. 217 en 198 jongeren per speelplek). De gemeente geeft aan dat ze op zoek is naar een geschikte locatie voor een speelplek, maar dat dit tot op heden nog niet gelukt is. Sinds 2016 is het aantal speelplekken dat geschikt is voor 12-18-jarigen bijna verdubbeld. Hierdoor is de druk op de speelplekken afgenomen. Waar het gemiddelde van de gemeente Barneveld in 2016 nog boven de eigen norm lag (131 jongeren per speelplek), is dit in 2024 niet meer het geval. Figuur 3.11 Aantal 6-11-jarigen per (formele) speelplek in de eigen wijk en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024.
Bewerking: Mulier Instituut.
In drie buurten is de het aantal 12-18-jarigen per speelplek de afgelopen acht jaar wel gestegen. Ondanks deze stijging voldoet De Glind nog altijd aan de norm. De Lors en Veller voldeden er in 2016 aan, maar nu niet meer. In Veller komt dit door een grote toename van het aantal jongeren, in De Lors doordat er nog maar één speelplek is die geschikt is voor jongeren, in plaats van twee. Aandeel kinderen/jeugdigen met een speelplek binnen de richtafstand Per leeftijdscategorie in het speelruimteplan hebben we het aandeel kinderen/jeugdigen/jongeren met een geschikte speelplek binnen de richtafstand berekend. Deze speelplek kan zowel in de eigen als in een andere buurt liggen. Informele speelplekken laten we buiten beschouwing. In bijlage 2 is een overzicht te vinden met het aandeel kinderen met een speelplek binnen de richtafstand per buurt in 2024 en 2016. 0-5-jarigen In 2024 hadden zeven op de tien 0-5-jarigen een geschikte speelplek binnen de richtafstand van 100 meter (figuur 3.13). Wel zijn er aanzienlijke verschillen tussen de buurten. Zo zijn er buurten in de kern Barneveld waar bijna alle 0 -5-jarigen binnen 100 meter van een speelplek wonen (bijv. Vliegersveld, Rootselaar-Oost en Rootselaar-West), terwijl dit in een naastgelegen buurt voor een kleiner deel geldt (De Valk, Vogelbuurt).
Figuur 3.12 Aantal 12-18-jarigen per (formele) speelplek in de eigen wijk en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
De afgelopen acht jaar is het aandeel kinderen tussen de 0 en 5 jaar in de gemeente met een speelplek binnen de richtafstand afgenomen. In 2016 woonde drie kwart binnen 100 meter van een speelplek. Hoewel het aantal speelplekken voor 0-5-jarigen toegenomen is, heeft dit niet altijd geleid tot een toename van het aantal kinderen met een speelplek in de buurt. Dit komt doordat er meer kinderen wonen op plekken waar geen speelplekken voor hen in de buurt zijn. 6-11-jarigen Negen op de tien 6-11-jarigen in de gemeente Barneveld woonden in 2024 binnen 350 meter van een speelplek (figuur 3.14). Met name voor jeugdigen die in de kernen zelf wonen is dit het geval. De buitengebieden, die niet binnen het Speelruimteplan vallen, scoren lager. In De Glind wonen alle 6-11-jarigen binnen de richtafstand van een speelplek. De afgelopen acht jaar is het percentage 6-11-jarigen dat binnen 350 meter van een speelplek woont, beperkt veranderd. Toch is een aantal buurten er behoorlijk op vooruitgegaan. In het centrum van Barneveld, Kootwijkerbroek-west en Prinsessenwijk (Voorthuizen) is het aandeel jeugdigen met een speelplek binnen de richtafstand met meer dan 80 procentpunten gestegen. Dit lijkt het gevolg van de aanleg van nieuwe speelplekken.
Figuur 3.13 Aandeel 0-5-jarigen met een speelplek binnen de richtafstand en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
12-18-jarigen Nagenoeg alle 12-18-jarigen hadden in 2024 een speelplek binnen de richtafstand van 1.000 meter (figuur 3.15). Dit was niet het geval voor de jongeren in Kootwijk. In die kern is geen speelplek voor deze leeftijdsgroep. In de kern woonden slechts enkele 12-18 jarigen in 2024. Figuur 3.14 Aandeel 6-11-jarigen met een speelplek binnen de richtafstand en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut. Figuur 3.15 Aandeel 12-18-jarigen met een speelplek binnen de richtafstand en de verandering ten opzichte van 2016 Bron: Gemeente Barneveld, aantal inwoners en speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Ten opzichte van 2016 is de situatie beperkt veranderd. Ook toen hadden nagenoeg alle jongeren een speelplek binnen de richtafstand. De enige verandering is te zien in het buitengebied van Garderen. In 2016 woonden alle 12-18-jarigen daar binnen 1.000 meter van een speelplek, in 2024 een aantal jongeren niet. Vergelijking met de referentiegemeenten Om te kunnen vergelijken hoe de gemeente Barneveld scoort ten opzichte van andere gemeenten, hebben we het aantal kinderen per speelplek vergeleken met Renkum en Rheden (figuur 3.16). We hebben voor deze gemeenten gekozen, omdat we over speelplekkendata beschikken, ze in de buurt van de gemeente Barneveld liggen en ze vergelijkbaar zijn met Barneveld wat betreft bevolkings samenstelling. In Barneveld heeft een groot deel van de kinderen een speelplek in de buurt. Dit geldt ook voor minder dichtbevolkte buurten. Ook in Rheden kunnen kinderen in de meeste (dichterbevolkte buurten) bij een speelplek terecht. Dit geldt in mindere mate voor Renkum, waar in sommige dichtbevolkte kernen geen speelplek is. In alle drie de gemeenten zijn daarnaast in de buitengebieden weinig tot geen speelplekken aanwezig. De dichtbevolkte buurten van Barneveld scoren relatief goed op het aantal kinderen per speelplek. In vijftien buurten is er één speelplek per 50 kinderen of minder.
In Renkum gaat het om tien buurten (van de 20 buurten in het totaal) en in Rheden om twee buurten (uit 21 bewoonde buurten). Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving Naast een vergelijking van het aantal kinderen per speelplek hebben we een vergelijking opgesteld op basis van de Kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving (KBO). Deze indicator geeft weer hoe beweegvriendelijk buurten, wijken en gemeenten zijn. De indicator is opgebouwd uit vier deelindicatoren. Eén van deze deelindicatoren is de nabijheid van speelplekken. Deze deelindicator brengt de nabijheid van speelplekken in kaart. Hiervoor berekenen we welk percentage van alle inwoners een speelplek binnen maximaal 400 meter heeft. Voor deze berekening maken we gebruik van wegen die te voet of met de fiets toegankelijk zijn. 1 De gemeente Barneveld scoorde in 2024 87 punten op deze deelindicator , vergeleken met 76 voor Renkum en 84 voor Rheden. Dit houdt in dat 87 procent van de inwoners van Barneveld een speelplek kan bereiken binnen 400 meter. Nagenoeg alle buurten in de kernen van de gemeente Barneveld scoren tussen de 80 en 100 punten op deze deelindicator (figuur 3.16). Dit beeld is vergelijkbaar met dat van Renkum en Rheden.
1 Zie voor meer informatie over de deelindicator ‘sport- en speelplekken’ en de methode: https://www.sportenbewegenincijfers.nl/methode/sportenbeweegomgeving/sport_en_speelplekken De gemeente Barneveld scoort relatief hoog op de KBO-deelindicator speelplekken. Daarnaast zijn er in de relatief dichtbevolkte kernen ook relatief veel speelplekken. Dit draagt eraan bij dat er in deze buurten minder dan 50 kinderen per speelplek zijn. In de buitengebieden zijn minder speelplekken, maar dat is een beeld dat vergelijkbaar is met andere gemeenten en een bewuste beleidskeuze. Figuur 3.16 Aantal kinderen per speelplek in Barneveld en referentiegemeenten Renkum en Rheden Bron: Gemeente Barneveld, speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Figuur 3.17 Score op de nabijheid van speelplekken voor Barneveld en referentiegemeenten Renkum en Rheden (Score deelindicator sport- en speelplekken KBO, 2024; een sport- of speelplek is dichtbij als deze binnen 400 meter te bereiken is) Bron: Gemeente Barneveld, speelplekken, 2024. CBS, buurtindeling, 2024. Bewerking: Mulier Instituut.
Hoofdstuk 4 In dit hoofdstuk presenteren we de resultaten van de vragenlijst die we hebben uitgezet onder inwoners van Barneveld. We gaan in op buitenspeelgedrag (onderzoeksvraag 5), de beschikbaarheid van speelplekken en het oordeel van bewoners over hun buurt (onderzoeksvragen 6 en 7). Gemiddeld speelden kinderen, jeugdigen en jongeren in Barneveld twee uur per dag buiten in november/december 2024. Dit is een gemiddelde van de tijd die kinderen aan buitenspelen besteden onder schooltijd, bij de opvang en in de vrije tijd. Van deze twee uur spelen ze 1,2 uur buiten in de vrije tijd. 3 procent van de kinderen en jongeren speelt helemaal niet buiten. Twee derde van deze groep niet-buitenspelers (67%) bestaat uit jongeren. Definitie van buitenspelen Onder buitenspelen verstaan we ‘een vorm van spelen die buiten plaatsvindt’. Die definitie hebben we ook in de vragenlijst aangehouden. Van de kinderen, jeugdigen en jongeren die buitenspelen, speelt bijna de helft (46%) gemiddeld meer dan twee uur per dag buiten. Slechts 17 procent speelt gemiddeld minder dan een uur per dag buiten. 83 procent speelt dus per dag een uur of meer buiten. In een landelijk onderzoek op basis van een vergelijkbare vragenlijst is dit percentage hoger: 91 procent (Huiberts, Pieroelie, Wilderink, & Singh, 2025).
Dit verschil heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met het seizoen waarin de vragenlijst is afgenomen. Voor Barneveld was dit in de herfst/winter, terwijl de landelijke vragenlijst in de lente/zomer werd uitgezet. In warmere maanden spelen kinderen vaak meer buiten dan in koudere maanden (Lucassen et al., 2020). In figuur 4.1 en figuur 4.2 is naar achtergrondkenmerk te zien hoeveel uur kinderen en jongeren gemiddeld dagelijks buitenspelen. Hierbij valt op dat jeugdigen (6-11 jaar) gemiddeld per dag de meeste uren buitenspelend doorbrengen: 62 procent van hen speelt dagelijks gemiddeld twee uur of meer buiten, tegenover 30 procent onder de jongste leeftijdsgroep. Verder blijken jongens gemiddeld iets meer uren per dag buiten te spelen dan meisjes.
Een kanttekening is hier dat relatief weinig jongeren de vragenlijst hebben ingevuld: slechts dertien. We kunnen hun reacties op de vragenlijst dan ook niet zien als een vertegenwoordiging van alle jongeren in de gemeente Barneveld. We laten deze leeftijdsgroep daarom weg in de figuren. Figuur 4.1 Aantal uur buitenspelen per dag door kinderen en jeugdigen in Barneveld, naar leeftijd en geslacht, 2024-2025 (in procenten, n=151*) 100 | 3 | 1 | 2 7 | 4 17 | 24 | 14 | 20 80 | 30 35 | 34 60 | 37 46 40 62 46 | 48 20 | 42 30 0 Totaal | 0 t/m 5 jaar | 6 t/m 11 jaar | 12 t/m 18 jaar | Jongen | Meisje (te weinig data) Leeftijdscategorie | Geslacht 2 uur of meer | Tussen 1 en 2 uur | Tussen 0 en 1 uur | Speelt niet buiten Bron: Gemeente Barneveld/Mulier Instituut, Vragenlijst buitenspelen in Barneveld, 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. * | Het gaat hier alle respondenten die volledig antwoord hebben gegeven op de vragen over buitenspelen, zonder de uitschieters (met heel veel uren buitenspelen per dag) Er bestaan verschillen in buitenspeelgedrag tussen kinderen, jeugdigen en jongeren die naar school gaan of (nog) niet (figuur 4.2). Relatief meer schoolgaande kinderen, jeugdigen en jongeren spelen twee uur of meer buiten (57%) vergeleken met kinderen, jeugdigen en jongeren die (nog) niet naar school gaan (21%).
Dit heeft te maken met de uren die kinderen, jeugdigen en jongeren op school en bij de opvang buiten doorbrengen: 57 procent van de kinderen, jeugdigen en jongeren speelt bij de opvang gemiddeld 2,5 uur of meer per dag buiten. Op school is dat 27 procent. Dit is opvallend: doorgaans spelen kinderen ’s morgens een kwartier en tussen de middag een halfuur buiten onder schooltijd. Mogelijk hebben ouders die de vragenlijst invulden de buitenspeeltijd overschat, | of per ongeluk de buitenspeeltijd tijdens de naschoolse opvang meegerekend. Figuur 4.2 Aantal uur buitenspelen per dag door kinderen, jeugdigen en jongeren in Barneveld, naar schoolgang en perceptie van de geschiktheid van de buurt om er buiten te spelen, 2024-2025 (in procenten, n=151) 100 | 3 | 2 | 3 | 3 7 11 | 17 | 16 80 | 29 29 | 50 47 60 | 34 | 34 48 40 | 25 57 20 | 46 | 46 | 47 21 | 25 0 Ja | (Nog) niet | Helemaal niet | Niet geschikt | Niet geschikt, | Geschikt naar school | geschikt | niet ongeschikt School of niet | Geschiktheid buurt om buiten te spelen 2 uur of meer | Tussen 1 en 2 uur | Tussen 0 en 1 uur | Speelt niet buiten Bron: Gemeente Barneveld/Mulier Instituut, Vragenlijst buitenspelen in Barneveld, 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. Populairste speelplekken De meeste kinderen, jeugdigen en jongeren wonen in een huis met tuin en kunnen daar spelen (88%; figuur 4.3).
76 procent van alle kinderen, jeugdigen en jongeren doet dit dan ook. Daarmee is de eigen tuin de populairste speelplek. Verder spelen relatief veel kinderen, jeugdigen en jongeren op een speelplek met toestellen (36%), op een speelveld of grasveld (31%), op straat (31%) of op een openbaar schoolplein (14%). Gebruik speelplekken naar geslacht en leeftijd Het gebruik van speelplekken verschilt wel sterk naar leeftijd en geslacht. Zo spelen relatief meer meisjes dan jongens in de eigen tuin (84% vs. 70%). Speelvelden en de straat zijn populairder onder jeugdigen: ongeveer 40 procent van hen speelt hier, tegenover minstens 10 procent minder van de kinderen en jongeren. Speelvelden zijn onder jongens en meisjes ongeveer even populair, terwijl relatief meer meisjes dan jongens op straat spelen (37% vs. 29%). Jongens spelen daarentegen vaker dan meisjes op geen enkele plek in de buurt (8% vs. 2%). Verder geven jongeren relatief vaak aan op geen enkele plek in de buurt te spelen (31%). Als zij al buitenspelen, doen ze dat mogelijk buiten hun eigen buurt. Aan- en afwezigheid speelplekken Respondenten geven van veel speellocaties aan dat deze aanwezig zijn in de buurt (definitie van het CBS). Maar het aandeel kinderen dat op die locaties speelt, is lager dan het aandeel mensen dat aangeeft dat de locaties er zijn (figuur 4.3).
Zo geeft 45 procent aan dat er een stoep of straat is waar kinderen kunnen spelen, maar speelt slechts 32 procent van de kinderen hier. Opvallend is dat 59 procent van de respondenten aangeeft dat er speelplekken met een toestel aanwezig zijn, terwijl een even groot aandeel laat weten dat ze deze missen. Waarschijnlijk bedoelen deze respondenten niet zozeer dat deze speellocaties er helemaal niet zijn, maar dat er niet voldoende zijn of de kwaliteit te laag is. Mogelijk is deze interpretatie ook op andere speellocaties van toepassing. In ieder geval één speellocatie ontbreekt vrijwel geheel: de kinderboerderij. In Barneveld is er één kinderboerderij. 23 procent van de respondenten geeft aan deze te missen in hun buurt. Ook | mist een aantal inwoners | een natuurspeeltuin (36%). Verder missen enkele respondenten andere speellocaties, zoals een skatebaan of crossbaan (n=5), een pannaveldje (n=3) of een plek voor oudere (n=2) of juist jongere kinderen (n=4).
Figuur 4.3 Aanwezigheid en gebruik van speelplekken in de buurt, gemeente Barneveld, 2024 | -2025 (in procenten, n=190) 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 Eigen tuin | 76 | 88 4 | 59 Speelplek met speeltoestellen | 36 | 59 Speelveld/grasveld | 31 | 51 26 | 45 Straat/brede stoep/woonerf | 7 | 32 Openbaar schoolplein | 14 | 22 5 | 11 Bos/natuurgebied | 5 7 Natuurspeeltuin | 4 | 9 5 | 36 Park/plantsoen | 2 | 13 Openbare sportvoorziening | 13 1 | 8 Horeca met speelvoorziening | 15 Kinderboerderij | 23 Andere buitenspeelmogelijkheid | 23 4 | 16 Geen | 57 Aanwezig in mijn buurt | Mijn kind speelt hier | Mis ik in mijn buurt Bron: Gemeente Barneveld/Mulier Instituut, Vragenlijst buitenspelen in Barneveld, 2024 | -2025. Bewerking: Mulier Instituut. De buurt als speelplek Respondenten kregen negen stellingen voorgelegd. Hun gemiddelde score , uitgedrukt in een oordeel over de mate waarin de buurt voor kinderen geschikt is om er te spelen, staat in figuur 4.4. Opvallend is dat meer dan de helft van de respondenten (51%) negatief oordeelt over de geschiktheid van hun buurt. (Ouders van) jongeren zijn met name negatief (+8 en +19% t.o.v. kinderen). Respondenten in het postcodegebied dat valt binnen de wijken Barneveld en Terschuur, zijn het negatiefst: 78 procent van hen acht de buurt ongeschikt, terwijl dit in de rest van de wijk Barneveld 38 procent is.
In deze wijk zijn respondenten juist het positiefst: 51 procent is neutraal en 10 procent acht de buurt geschikt. Maar niemand beoordeelt de eigen buurt als ‘zeer geschikt’. Meer dan de helft van de respondenten vindt dat er voor hun kind niet genoeg speelplekken zijn in de buurt (57%). Verder vindt 69 procent dat er onvoldoende variatie in speelmogelijkheden is en laat 68 procent weten dat de speelplekken in de buurt niet passen bij wat hun kind wil. Het negatiefst oordelen respondenten over de mate van uitdaging die speelplekken hun kind bieden: 72 procent laat weten dat speelplekken in de buurt onvoldoende uitdagend zijn. Onder (ouders van) oudere kinderen is dit 92 procent. Positiever zijn de respondenten over het onderhoud van speelplekken in de buurt (42% is positief) en over de veiligheid van de route naar speelplekken (43% positief). Dit laatste geldt vooral voor (ouders van) oudere kinderen en meisjes. Over het onderhoud zijn juist ouders van jonge kinderen positief. Vergelijking met GGD-cijfers Deze overwegend negatieve cijfers zijn opvallend, omdat de meerderheid van de Barneveldse ouders van kinderen 4-12 jaar (84%) in een GGD- vragenlijst liet weten hun buurt kindvriendelijk te vinden (zie hoofdstuk 3).
Maar ‘Kindvriendelijk’ omvat meer dan alleen ‘geschiktheid om er buiten te spelen’: hierbij gaat het ook om activiteiten die er worden georganiseerd en de aanwezigheid van voorzieningen voor kinderen (naast speelplekken). Verder zijn (de ouders van) jongeren in de GGD-vragenlijst niet meegenomen, terwijl juist zij kritisch zijn over de kindvriendelijkheid van de buurt. De GGD-cijfers en de cijfers uit de BinK-vragenlijst zijn dus lastig met elkaar te vergelijken.
(De ouders van) slechts vier kinderen met een beperking hebben de vragenlijst ingevuld en vragen beantwoord over de toegankelijkheid van speelplekken in de gemeente. Het gaat om jeugdigen en jongeren in de leeftijd van 6 -18 jaar: drie meisjes en één jongen. Drie van hen wonen in de kern Barneveld, het andere kind binnen het postcodegebied dat een deel van de kern Barneveld en het dorp Terschuur omvat. Definitie van toegankelijke speelplek Met een ‘toegankelijke speelplek’ bedoelen we dat kinderen zonder én met een beperking er kunnen spelen. Deze definitie hebben we ook aangehouden in de vragenlijst. In dit rapport gebruiken we ook de term ‘inclusieve speelplek’, zoals de gemeente dat ook in haar speelruimteplan doet. Omdat het hier gaat om een zeer klein aantal respondenten, moeten we de resultaten uit de vragenlijst niet zien als een feitelijk gegeven, maar als een voorzichtige indicatie. Vanwege het kleine aantal respondenten hebben we deze resultaten niet in een figuur gezet. Perceptie van toegankelijkheid De respondenten oordelen verschillend over de verschillende speelplekken. Hierdoor en vanwege het kleine aantal respondenten is het lastig iets te zeggen over de ervaren toegankelijkheid van de beschikbare speelplekken. Wel zien we dat drie van de vier respondenten een goed toegankelijke tuin hebben om in te spelen .
En dat de respondenten niet negatief staan tegenover de toegankelijkheid van speelplekken met toestellen. Figuur 4.4 Gemiddeld oordeel over de geschiktheid van de buurt voor kinderen en jongeren om er te spelen, Barneveld, 2024-2025 (in procenten, n=190) Bron: Gemeente Barneveld/Mulier Instituut, Vragenlijst buitenspelen in Barneveld, 2024-2025. Bewerking: Mulier Instituut. 4 47 41 8 0 20 40 60 80 100 Helemaal niet geschikt Niet geschikt Niet geschikt, niet ongeschikt Geschikt Heel geschikt
Drie van de respondenten geven aan dat zijzelf of hun kind weleens gebruikmaken van de (inclusieve) speeltuinen aan de Schapendrift (Barneveld), de Begoniastraat (Barneveld; zie ook paragraaf 3.4) en de Zonnebloemstraat (Barneveld). De speelplek aan de Schapendrift krijgt het oordeel ‘goed toegankelijk’. Over de Begoniastraat is (de ouder van) het kind dat er speelt neutraal, en de speelplek aan de Zonnebloemstraat wordt als niet toegankelijk gezien. De gemeente beschouwt de speelplek aan de Zonnebloemstraat ook niet als een inclusieve speelplek; deze is niet als zodanig aangelegd. De respondenten lichten hun oordeel kort toe. De Schapendrift is weliswaar toegankelijk, maar de respondent omschrijft de speelplek wel als een 'beetje saai'. De speelplek aan de Begoniastraat is als neutraal beoordeeld vanwege de 'weg [er]tussen waar auto's vaak hard rijden'. Ten slotte laat een respondent over de Zonnebloemstraat weten te vinden dat 'hier in de wijk veel te weinig voor kinderen [is om] te spelen en mensen die zo hard rijden [en] parkeren buiten de parkeervakken zodat kinderen er met de fiets last van hebben'. Hard rijdende auto’s vormen dus volgens twee respondenten een belemmering. Het is de vraag of andere (ouders van) kinderen met een beperking dit ook ervaren, gezien het geringe aantal respondenten.
De vier (ouders van) kinderen met een beperking oordelen alle vier negatief over de geschiktheid van de buurt om er buiten te spelen. Vooral over de mate van uitdaging en variatie zijn zij negatief. Hoofdstuk 5 In dit hoofdstuk beschrijven we acht van de inclusieve speelplekken. Deze hebben wij bezocht en vastgelegd. Hiermee beantwoorden we onderzoeksvragen 8 en 9. De gemeente heeft in de afgelopen paar jaar 27 speelplekken aangepast en toegankelijk(er) gemaakt voor kinderen met een beperking. Waar deze plekken zich bevinden, is te zien in figuur B4.1 (bijlage 4). De aangepaste speelplekken, in het beleid van de gemeente ‘inclusieve speelplekken genoemd, zijn verspreid over enkele van de gemeentekernen. In de notitie Inclusief spelen van april 2018 is afgesproken dat alle centrale speelplekken inclusieve speelmogelijkheden moeten hebben waar kinderen met en zonder beperking samen kunnen spelen. Zo staat er op elke locatie in deze paragraaf minstens een bankje op een rustige plek, zodat kinderen die (over)gevoelig zijn voor prikkels kunnen bijkomen. Verder heeft de gemeente op diverse locaties de ondergrond aangepast om de toegankelijkheid te verbeteren. Speelplek 1: Begoniastraat, Barneveld De speelplek aan de Begoniastraat is in 2019 aangepast in samenspraak met de buurt.
Op de speelplek staan een waterpomp op lage hoogte (en dus te bedienen door kinderen in een rolstoel) en een ramp voor rolstoelen (en bijvoorbeeld fietsen, steppen of rolschaatsen) (afbeelding 1). Dit parcours is te bereiken via een hellingbaan. Navigeren op de speelplek kan via een verhard pad . Dat is vanaf de straat met een mobiliteitshulpmiddel, zoals een rolstoel, te bereiken, want er is geen drempel of steile helling. Verder zijn op de speelplek een klimrek en een ronddraaiend speeltoestel te vinden. Alleen dit laatste toestel is eventueel toegankelijk voor kinderen met een motorische beperking, vanwege de verharde ondergrond en de beperkte hoogte. Het klimrek heeft een zandondergrond, die voor kinderen in een rolstoel of met krukken lastiger begaanbaar is. Oorspronkelijk bevatte de ‘bak’ met de ramp voor onder meer rolstoelgebruikers belijning, waardoor het mogelijk was een bepaald parcours af te leggen. Deze belijning is er niet meer. Toch wordt de bak wel gebruikt. Maar de gebruikers zijn in de meeste gevallen geen kinderen met een beperking, maar kinderen zonder beperking die hun eigen parcours afleggen op de fiets.
Ook zijn er andere elementen van de speelplek die niet meer gebruikt kunnen worden zoals aanvankelijk was bedoeld. Het afwateringssysteem van de waterpomp functioneert niet meer naar behoren: de goot ligt vol met zand, waardoor het water niet goed kan weglopen. Verder is de put, die zich in de bak bevindt, bedekt met zand en onkruid. Toch is de gemeente niet op de hoogte van eventuele wateroverlast op de speelplek. De aanpassingen die zijn gedaan om de speelplek inclusiever te maken , kregen niet van alle omwonenden steun. Een deel van hen vond de aanpassingen niet nodig, omdat er volgens hen geen kinderen en jongeren met een beperking in de buurt woonden. De extra kosten voor de toegankelijkheidsmaatregelen vonden deze bewoners dan ook zonde van het geld. Afbeelding 1: Gedeelte van speelplek aan de Begoniastraat in Barneveld Bron: eigen materiaal, 8 november 2024. Speelplek 2: Churchillstraat, Barneveld De speelplek aan de Churchillstraat bevindt zich in een parkachtige omgeving (afbeelding 2). De speelplek is via een vlak pad goed te bereiken met een mobiliteitshulpmiddel. Een deel van het pad naast de speelplek loopt een stukje naar beneden en daarna weer omhoog, zodat het volgen van het pad voor kinderen in een rolstoel ook een speelse ervaring kan zijn.