Kadernota 2025-2028 Verantwoord groeien

Kadernota 2025-2028 Verantwoord groeien

Inhoudsopgave

1. Aanbieding

2

2. Inleiding, uitgangs- en beslispunten Inleiding Uitgangspunten prognose meerjarenbegroting 2025-2028 (financiële kader) Concretisering inhoudelijke keuzes Meerjareninvesteringsplan (MIP) Financiële vertaling van voorgestelde keuzes Voorliggende keuzes Prognose van de meerjarenbegroting Besluitvorming

8 8

3. Financieel meerjarenperspectief 2024-2027 Prognose Meerjarenbegroting 2025-2028 Toelichting op de prognose Meerjarenbegroting

19 19 20

4. Programma’s Programma 1 – Participatie en ondersteuning Programma 2 – Bedrijvigheid en bereikbaarheid Programma 3 – Woon- en leefomgeving Programma 4 – Bestuur en interne dienstverlening

24 24 26 28 34

5. Bijlagen 1. Beleidstoevoegingen 2025-2028 2. Niet opgenomen beleidstoevoegingen 3. Aanvullend pakket 4. Meerjareninvesteringsplan 5. Uitvoeringsplan MIP 2025 6. Niet op te nemen investeringen in Uitvoeringsplan 2025 7. MIP 2025-2034

36 38 39 41 45 51 53

8 9 10 12 15 17 17

1

Aanbieding

Hierbij bieden wij u de Kadernota 2025-2028 ter vaststelling aan. Het vormt het bestuurlijk zwaartepunt als het gaat om de inhoudelijke koers en bijbehorende financiële keuzes van de gemeente Barneveld voor 2025 en daarna. De Kadernota kan niet los worden gezien van de Jaarrekening 2023 en de eerste Tussenrapportage op de Programmabegroting 2024. Ook zijn de financiële effecten van de recent gepresenteerde Voorjaarsnota van het Kabinet erin verwerkt.Tevens hebben we kennisgenomen van het onlangs gepresenteerde hoofdlijnenakkoord van het nieuw aan te treden Kabinet. Het is voor nu nog te prematuur om de effecten daarvan op te nemen, maar we zullen deze betrekken bij het opstellen van de Programmabegroting 2025. De Kadernota is het document waarin diverse lijnen bij elkaar komen, waarin beleidsvoornemens worden afgewogen en de focus wordt gelegd op nieuwe beleidsimpulsen en majeure investeringen. We laten daarbij zien welke middelen daarvoor meerjarig beschikbaar zijn. Het is een document met een veelheid aan onderwerpen, tabellen en overzichten. Met uiteindelijk een besluit dat wij u voorleggen. Omwille van een goed overzicht, lichten we eerst in vogelvlucht de opbouw toe van de Kadernota.

Die is als volgt: Aanbieding: Samenvatting met daarin onze voorstel als het gaat om de "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" met daarbij de contouren van een samenhangend pakket aan financiële voorstellen ter dekking en de te maken keuzes. Inleiding, uitgangspunten en beslispunten: Dit is een verdere uitwerking van de "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" met bijhorende financiële dekkingspakketten uitgewerkt in scenario's. Het financiële kader dus. Met een meer gedetailleerde toelichting op het financiële meerjarenperspectief en de daarbij gehanteerde uitgangspunten. Ook komt het Meerjareninvesteringsplan (MIP) en het Uitvoeringsplan 2025 aan de orde dat verweven is met de "Basis op orde"en "Verantwoord groeien". We sluiten het onderdeel af met het uiteindelijke besluit dat wij aan uw raad voorleggen met daarin de inhoudelijke en financiële kaders. Programma's: In dit onderdeel presenteren wij u de prioriteiten per begrotingsprogramma voor de komende jaren voortvloeiend uit onze visie op de "Basis op orde"en "Verantwoord groeien". Deze prioriteiten zijn een nadere uitwerking daarvan en betrekken wij als een inhoudelijk kader voor de op te stellen speerpunten binnen de Programmabegroting 2025 later dit jaar. Bijlagen: Binnen de tekst van de Kadernota wordt hiernaar verwezen en geeft u een meer uitgebreid overzicht.

Dan gaat het om de gehonoreerde en niet gehonoreerde beleidstoevoegingen met het daarbij gehanteerde afwegingskader, als ook om de beschreven dekkingspakketten met scenario's en het Meerjareninvesteringsplan (MIP) met uitvoeringsplan MIP 2025 In de Kadernota staan - zo op het eerste gezicht - veel cijfers, financiële perspectieven en diverse meerjarenoverzichten. En dat is ook nodig om te laten zien welke keuzes er gemaakt moeten worden. Maar achter al die cijfers en overzichten gaan mensen schuil: onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers. Zij staan voor ons centraal, voor hen maken wij die overzichten en leggen wij u de onze keuzes voor. We willen "zij aan zij" met hen staan. Juist ook in een fase waarin onze gemeente zich zo sterk ontwikkelt. We willen groeien in verbinding. Daarin nemen wij uiteraard onze eigen verantwoordelijkheid als gemeentelijke overheid, maar doen dit samen met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers. Dat staat voorop. Daarvoor sluiten we zoveel mogelijk aan op de uitvoeringskracht en ideeënrijkdom, die zo sterk aanwezig zijn in onze Barneveldse samenleving. In deze Kadernota doen wij voorstellen,waarmee de grotere majeure projecten, veelal infrastructureel van aard - mogelijk worden gemaakt. Juist ook in het belang van onze inwoners.

Daarvoor is het nodig om financiële middelen vrij te spelen via ombuigingen en opbrengstenverhoging. Onze inwoners en partners zullen dat gaan merken. Juist dan is het zaak om elkaar daarbij goed vast te houden en daarover met elkaar in gesprek te gaan en naar elkaar toe open te staan. Verantwoord groeien vanuit een solide financiële basis We zijn gestart op basis van een ambitieus coalitieakkoord. Nu we halverwege de bestuursperiode zijn gekomen, zien we dat veel van dit akkoord de afgelopen twee jaar in uitvoering is gebracht via voorstellen aan uw Raad en geborgd in de Planning & Controldocumenten. We liggen goed op koers. Het coalitieakkoord is voor ons onverminderd het kompas om ook de komende tijd op te koersen. Daarbij is het onze inzet om vooral af te maken waaraan we zijn begonnen en waar dat kan wellicht te versnellen. Om vanuit onze drijfveren van “ondernemend, betrouwbaar en zorgzaam” de gemeente Barneveld goed voor te bereiden op de

2

toekomst. Dat laatste stellen we centraal in deze Kadernota: "Verantwoord groeien". De gemeente Barneveld staat de komende jaren voor een behoorlijke groeiopgave. Om deze groei te faciliteren zijn investeringen nodig in zowel de fysieke leefomgeving als de sociale dimensies van de leefomgeving. Groei buiten vraagt ook om groei binnen waardoor tevens aanvullende investeringen in de ambtelijke organisatie nodig zijn. Kortom, het realiseren van een verantwoorde groei van de gemeente Barneveld vanuit een solide financiële basis. Vanuit die visie leggen wij u onze keuzes voor. Niet alleen voor de korte termijn, maar ook voor naar de komende jaren toe. Om zo zo de basis te leggen voor de benodigde investeringen. Financieel Meerjarenperspectief Om vanuit die visie de noodzakelijke maatregelen te kunnen nemen voor nu en in de toekomst moeten er financiële keuzes gemaakt worden. De prognose meerjarenbegroting laat voor de komende jaren namelijk een oplopend tekort zien. Ook al zijn als gevolg van de Voorjaarsnota van het kabinet de scherpe kantjes van het gevreesde “financiële ravijnjaar 2026” er wel van af, toch zien we ons geconfronteerd met een structureel financieel tekort van € 2,3 miljoen in 2025 oplopend naar € 4 miljoen in 2026 en ruim € 5 miljoen in 2028 als we geen keuzes maken. De gemeente dient een sluitend meerjarenperspectief te presenteren.

In ieder geval moet het eerste of laatste jaar van het meerjarenperspectief structureel sluitend zijn. In het onderstaande overzicht is de prognose van de meerjarenbegroting, voor het maken van nadere keuzes, weergegeven. Uiteraard lichten wij de ontwikkelingen die leiden tot deze prognose en de keuzes die wij voorstellen in de voorliggende Kadernota toe.

Meerjarenprognose

Begroting 2025

bedragen x € 1.000 MJR MJR MJR 2026 2027 2028

Begrotingsesultaat Programmabegroting 2024

1.399 -7.226 -8.897 -8.897

Raadsbesluiten Mutaties raadsbesluiten, incl. 1e Tussenrapp. 2024 Prognose begrotingsresultaat na raadsbesluiten

1.784 1.564 3.379 3.379 3.183 -5.662 -5.518 -5.518

Kadernota Mutaties autonoom en areaal Mutaties lasten autonoom en areaal Mutaties baten autonoom en areaal Mutaties reserves autonoom en areaal Totaal mutaties autonoom en areaal

- 7.020 - 6.393 -6.504 -7.679 3.007 6.653 6.612 7.300 120 120 120 -3.893 380 228 -379

Prognose begrotingsresultaat na autonome en areale mutaties Mutaties beleidstoevoegingen en beleidsafnames Mutaties lasten beleidstoevoegingen en beleidsafnames Mutaties baten beleidstoevoegingen Totaal beleidstoevoegingen en beleidsafnames Prognose begrotingsresultaat na mutaties kadernota Incidenteel Waarvan incidenteel Prognose structureel begrotingsresultaat voor maatregelen

-710 -5.282 -5.290 -5.897

-5.212 -2.025 -1.048

-709

1.119 784 -4.093 -1.241

615 -94

784 -264

-4.803 -6.523 -5.554 -5.991

-2.530 -2.544

-736

-561

-2.273 -3.979 -4.818 -5.430

Zoals gezegd, ziet de gemeente zich geconfronteerd met een financiële opgave welke om keuzes vraagt. Dat is ook wat u ons expliciet hebt gevraagd om te doen via de vorig jaar bij de kadernota 2024 aangenomen motie. Namelijk om scenario's met daarbij keuzemogelijkheden te formuleren gericht op een sluitende begroting vanaf 2026. Aan deze motie geven wij invulling door u in deze Kadernota een aantal ombuigingsscenario's voor te leggen. Enkel het zorgen voor een sluitend financieel perspectief is voor ons college echter niet voldoende. Om de gemeente verantwoord verder te laten groeien, stellen wij u voor om juist nu bij deze Kadernota een stap verder te zetten en de daarvoor de nodige extra investeringen en beleidsimpulsen te doen. Dat kan alleen als we daarvoor extra financiële ruimte (€ 5 miljoen) vrij weten spelen bovenop het dichten van

3

het geprognosticeerde financiële tekort (€ 4 - 5 miljoen). Oftewel, een grotere ombuigingsopgave, die vraagt om keuzes. Keuzes Om die keuzes te kunnen maken, willen we u zo goed mogelijk inzicht geven in wat nodig is (inhoudelijke keuzes) en de wijze waarop we dat financieel (financiën) mogelijk willen gaan maken. Wij bieden u hiermee keuzemogelijkheden aan ten behoeve van uw eigen afweging. Uitgangspunt bij het bepalen van onze keuzes is dat wij financiële ruimte zoeken met toepassing van de volgende werkwijze: eerst "oud voor nieuw", dan bezuinigen en daarna eventueel de opbrengsten verhogen. Alle drie de elementen zitten in onze voorstellen. Graag laten wij u zien hoe wij daarbij te werk zijn gegaan. Door de inhoud voorop te zetten en daarna de confrontatie met de benodigde financiën aan te gaan.

Inhoud: Allereerst de inhoud. Als het gaat om de inhoudelijke keuzes, dan hanteren wij daarbij als kader de volgende twee termen, te weten: Basis op orde Verantwoord groeien. Onder "basis op orde" verstaan we met name de financiële basis. In de Kadernota voor 2024 is er bewust voor gekozen om tekorten in 2026 en verder te laten staan. In de hoop en verwachting dat het Rijk nog zou bijsturen op de financiële teruggang voor gemeenten in 2026. Dat is deels gebeurd, maar deels ook niet. Binnen "Basis op orde" schetsen wij het perspectief inclusief maatregelen gericht op een sluitende begroting. "Basis op orde" moet ook worden gelezen als ‘organisatie en uitvoering op orde’ voor de toekomst. Ook dat is van groot belang. Via de beleidstoevoegingen voor 2025 wordt daar nadrukkelijk aandacht aan besteed. Voor nu ligt de focus bovenal op de financiële basis voor onze gemeente. Daarnaast trekken we ook ten aanzien autonome ontwikkelingen en areaaluitbreiding een fors been bij. Zoals bijvoorbeeld met betrekking tot de kostenontwikkelingen voor onder andere het sociaal domein. Ook onze zorgzaamheid verdient het om op orde te zijn en te blijven. Onder "Verantwoord Groeien" verstaan we vooral de wens om het voorzieningenniveau in gemeente Barneveld gericht te laten meegroeien met de langjarige groei in inwoners van onze gemeente.

Al jarenlang is de gemeente Barneveld groeiende: tussen 2010 en 2024 zijn er circa tienduizend inwoners bijgekomen en tot 2030/2035 zal dit aantal met nog eens circa tienduizend inwoners doorgroeien. Dat vraagt om het structureel uitbreiden van maatschappelijke voorzieningen zoals bijvoorbeeld onderwijsruimte, sportfaciliteiten en wegeninfrastructuur. Daarnaast voorzien we dat op een aantal activiteiten van de gemeente nieuw beleid is gewenst. Ook daarvoor willen we ruimte maken onder het kopje ‘Verantwoord groeien’. Deze Kadernota bevat uiteraard ook de reguliere zaken waarvoor een dergelijk nota wordt opgesteld: zoals het inschatten van autonome ontwikkelingen en het voorstellen van beleidstoevoegingen gerelateerd aan "Basis op orde" en aan "Verantwoord groeien". Daarnaast maken we via het Meerjareninvesteringsplan gerichte keuzes ter ondersteuning van de " Basis op orde"en "Verantwoord groeien". Zo was destijds In het Meerjareninvesteringsplan 2022 al een lange lijst van benodigde investeringen opgenomen. Stuk voor stuk investeringen die herkenning oproepen. In die zin dat ze nodig zijn om het voorzieningenniveau in de gemeente Barneveld in de pas te laten lopen met de ontwikkeling van de gemeente. Bij de behandeling van dat 10-jaars overzicht van het MIP werd toen aangegeven dat een groot deel van de gewenste investeringen financieel nog niet was gedekt. En dat klopt.

Daarom hebben we onszelf in deze Kadernota voor 2025 de opdracht opgelegd om hiervoor nu wel in een dekking te voorzien. Om daarmee voor circa 100 miljoen euro aan extra investeringen te kunnen doen ten behoeve van onze samenleving. Investeringen voor de komende 8 tot 10 jaar dus, die we kunnen financieren en ook qua uitvoeringscapaciteit aan kunnen.

Financiën: Om activiteiten en investeringen binnen "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" mogelijk te maken, zijn nadere ombuigingen en maatregelen nodig. Dan gaat het om een ombuigingsopgave, die ligt in een bandbreedte van € 4 - 9 miljoen. Concreet betekent dit dat: € 4 - 4,5 miljoen deels ingaand vanaf 2025 structureel nodig is voor de "Basis op orde" in combinatie met het realiseren van een sluitend meerjarenperspectief; € 5 miljoen structureel vanaf 2026 voor "Verantwoord groeien".

4

Daarvoor presenteren wij u een samenhangend pakket van maatregelen en scenario’s, die dit mogelijk maken en in oplopende mate invulling geven aan de bandbreedte van € 4 - 9 miljoen. Uiteindelijk willen wij € 9 miljoen aan ombuigingen realiseren. De uitwerking vindt plaats via drie pakketten,die verderop in de Kadernota worden uitgewerkt, te weten: 1. Basispakket: omvang: € 1,5 - 2,5 miljoen structureel (vanaf 2025 via ingroei) 2. Basispakket plus: omvang: € 1,0 - 2 miljoen structureel (vanaf 2025 via ingroei) 3. Aanvullend pakket: omvang: € 5,0 miljoen structureel (vanaf 2026 gefaseerd) Met behulp van het Basispakket en Basispakket Plus wordt samen een bijdrage geleverd van € 4 - 4,5 miljoen aan de ombuigingen. Hiermee wordt voldaan aan de onderkant van de bandbreedte, hetgeen resulteert in een sluitend financieel perspectief, waarbij we tevens zorgen voor de "Basis op orde". Met behulp van het "Aanvullend pakket" stellen wij maatregelen voor die additioneel nog eens € 5 miljoen opleveren en die rechtstreeks bijdragen aan onze inhoudelijke ambities met betrekking tot het "Verantwoord groeien" van onze gemeente de komende jaren. Daarnaast willen wij een bestemmingsreserve 'verantwoord groeien' instellen die hieraan kan bijdragen. Voor het instellen hiervan doen wij bij de jaarverslaggeving 2023 een voorstel.

Schematisch weergegeven gaat het in deze Kadernota om het volgende: Op te lossen vraagstuk Hoe opgelost in Kadernota Welke uitwerking volgt nog Basis op orde Via 2 Uitwerking en vaststelling (structureel financieel dekkend pakketten ondergebracht in: in de Begroting 2025 plus een organisatie die de Deels ingaand vanaf basisopgaven voor de gemeente Basispakket 2025 (€ 2,5 miljoen) Barneveld aan kan) (incl. (realistisch begroten fase 2: oplopend tot € 4,5 autonome ontwikkelingen en benodigd € 1,5-2,5 miljoen miljoen. beleidstoevoegingen) ingroei vanaf 2025) (Benodigd 4 miljoen euro structureel vanaf 2025)

Basispakket-plus (kostendekking leges, inhuur beperken, verlengen afschrijvingstermijn): benodigd € 1-2 miljoen ingroei vanaf 2025 Via 9 scenario's ondergebracht in:

Verantwoord groeien: Extra (bovenop reguliere investeringen) investeringsopgaven voor een Aanvullend pakket: bedrag van 100 miljoen: 7 scenario’s gericht op kapitaalslasten € 4-5 miljoen kostenverlaging optellend tot max € Nieuw beleid: € 0-1 miljoen 5,9 miljoen (benodigde ingroei vanaf 2026) (Benodigd 5 miljoen euro structureel vanaf 2026) 2 scenario’s gericht op opbrengstverhoging optellend tot max € 2 miljoen (benodigde ingroei vanaf 2025)

Uitwerking en vaststelling van de 9 scenario's in de Kadernota 2026 In traject daar naar toe overleg met raad en samenleving. In besluit Jaarrekening 2023 instelling reserve "verantwoord groeien’ In Kadernota 2026 (of zoveel eerder als mogelijk) prioritering in MIP strategische investeringen waarvoor beleidsmatige besluiten worden voorgesteld.

Daarnaast het instellen van: Reserve "Verantwoord groeien" waarmee aantal investeringen kan worden gedekt

Instelling Reserve in 2024 Bij vaststelling Jaarrekening 2023

5

Meerjareninvesteringsplan (MIP) opstellen

Voorstel voor Uitvoeringsplan MIP 2025 (inclusief jaarschijf). Dit betreft de reguliere investeringen en de investeringen die onder het eerder ingestelde investeringsplafond kunnen vallen).

Vaststellen bij behandeling Kadernota 2025

Keuzes, fasering en het gesprek Voorliggend hebben wij u onze aanpak geschetst met daarin onze keuzes om verantwoord te kunnen blijven groeien op basis van een sluitend meerjarenperspectief. Door een gericht onderscheid te maken in “De basis op orde” en “Verantwoord groeien” met bijbehorende dekkingspakketten (Basispakket, Basispakket Plus en Aanvullend pakket) realiseren wij een gezond financieel huishoudboekje, kunnen we de dingen doen die in de basis nu noodzakelijk zijn en zijn we tegelijkertijd in staat om ook de nodige extra investeringen in gang te zetten. Wij hebben oog voor de ontwikkelingen in de samenleving en zijn ons er van bewust dat deze keuzes weliswaar noodzakelijk zijn, maar tegelijkertijd gevolgen hebben voor onze inwoners. Dit speelt met name met betrekking tot de maatregelen uit de scenario's die onderdeel zijn van het Aanvullend pakket. Met name die dienen als dekking voor de investeringen en beleidsimpulsen vanuit "Verantwoord groeien" en zijn nodig vanaf 2025. Fasering behoort hierbij nadrukkelijk tot de mogelijkheden. Dat geeft ons ook tijd om samen met u en onze inwoners in gesprek te gaan. Kort na het zomerreces leveren wij een projectplan op over hoe de scenario’s uit te werken.

In dit projectplan zit nadrukkelijk ook het plan hoe raad, inwoners en maatschappelijke partners betrokken worden.Streven is dat de inhoudelijke keuzes in april 2025 helder zijn en definitief worden vastgesteld bij de Kadernota 2026. In het volgende stroomschema hebben wij de voorlopige stappen weergegeven. De definitieve uitwerking volgt in het projectplan.

Wij zijn ervan overtuigd dat de gemeente Barneveld een aantal investeringen nodig heeft om de groei van de afgelopen jaren en de nog komende groei bij te houden qua voorzieningenniveau etc. Investeringen die geen uitstel dulden en waarvoor nu de voorbereidingen moeten kunnen worden gedaan. In deze Kadernota leggen wij daarvoor de financiële basis. Nadere uitwerking volgt richting uw Raad. Uiteraard kan er ook voor worden gekozen om minder ruimte te maken voor kapitaalslasten. Dan kan er ook minder geïnvesteerd worden. Dat is een keuze die wij niet willen maken. Door het zowel te hebben over "de basis op orde" als ook over

6

"verantwoord groeien" wordt recht gedaan aan de slogan ‘ondernemend, betrouwbaar en zorgzaam’. Tot slot In deze Kadernota laten we u langs de lijnen van "basis op orde" en "verantwoord groeien" in combinatie met het MIP (en uitvoeringsplan 2025) en de per programma uitgewerkte prioriteiten (inclusief beleidstoevoegingen) duidelijk zien welke keuzes wij maken voor de komende jaren. Keuzes maken betekent tegelijkertijd ook dat je bepaalde zaken niet doet. U vindt dit terug in de lijst met niet-gehonoreerde beleidstoevoegingen. Toevoegingen die we hebben gewogen volgens een vooraf opgesteld afwegingskader. Wat we niet gaan doen of wellicht minder heeft ook direct te maken met de door ons voorgestelde ombuigingsscenario's. Effecten van die scenario's zorgen ervoor dat we bepaalde activiteiten niet langer gaan doen, meer verantwoordelijkheid leggen bij de samenleving, dan wel dat we het ambitieniveau van bepaalde activiteiten versoberen en waar mogelijk opbrengsten verhogen. Wij maken nu die keuzes en werken die - zoals gezegd - in samenspraak het komende jaar verder uit. Dat geldt ook voor het MIP, waarin we u laten zien wat we meerjarig wel doen en ook wat we vooralsnog niet doen. We realiseren ons dat deze Kadernota geen standaard-Kadernota is. Dat wat we niet doen, heeft zijn directe weerslag op de samenleving.

Het gaat om een ingrijpend pakket aan maatregelen, waarbij voor ons het welbevinden van de gemeente Barneveld onze drijfveer is om u voor nu, de komende vier jaren, maar ook voor de langere termijn deze voorstellen te doen.

7

Inleiding, uitgangspunten, keuzes en beslispunten Inleiding

In de aanbieding hebben wij u onze visie uiteengezet als het gaat om de "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" met daarbij de contouren van een samenhangend pakket aan financiële voorstellen ter dekking. Hierna werken een en ander verder uit. Met meer daarbij een meer gedetailleerde toelichting op het financiële meerjarenperspectief en de gehanteerde uitgangspunten. Ook komt het Meerjareninvesteringsplan (MIP) en het Uitvoeringsplan 2025 aan de orde dat verweven is met de "Basis op orde"en "Verantwoord groeien". We sluiten het onderdeel af met het uiteindelijke besluit dat wij aan uw raad voorleggen met daarin de inhoudelijke en financiële kaders. Dat doen we als volgt: A. Allereerst gaan we dieper in op het Financieel Meerjarenoverzicht 2025-2028 (uitgangspunten en grondslagen). Als financieel kader. B. Vervolgens lichten wij onze inhoudelijke keuzes toe als het gaat om de "Basis op orde” en “verantwoord groeien”. C. Van de "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" maakt ook het Meerjareninvesteringsprogramma 2025-2034 (MIP) met het Uitvoeringsplan MIP 2025 onderdeel uit. We werken het MIP 2025-2034 en Uitvoeringsplan MIP 2025 nader uit. D. Daarna gaan we in op de noodzakelijke ombuigingsopgave om daarmee de inhoudelijke keuzes mogelijk te maken. We beschrijven de in de aanbieding genoemde dekkingspakketten: Basis, Basis Plus en Aanvullend.

We benoemen de maatregelen die onder Basis en Basis Plus vallen en de ombuigingsscenario's als het gaat om het Aanvullend pakket. E. Tot slot resumeren wij onze keuzes en vervatten die een aantal beslispunten, uitmondend in en raadsbesluit.

A. Uitgangspunten prognose meerjarenbegroting 2025-2028 (financiële kader)

Uitgangspunten en grondslagen Doorwerking 1e Tussenrapportage 2024. Hierin worden de structurele effecten meegenomen vanuit de jaarrekening 2023 en de beoordeling (eindejaarsverwachting) van de begroting 2024 naar de inzichten per 1 april 2024. Prijs- en loonontwikkeling (inflatie) en volumeontwikkeling Bij de algemene uitkering wordt het accres gebaseerd op het Centraal Economisch Plan (2024) van het CPB. Hierbij worden vanaf 2025 de volgende indexen gebruikt: Voor loon- en prijsontwikkeling: prijs bruto binnenlands product (BBP) (2,3 % voor 2025); Voor volumeontwikkeling: volume bruto binnenlands product (BBP), en dan het 8-jaars historisch gemiddelde. Dit leidt tot 2,1% voor 2025). Voor de budgetten in onze begroting passen we de volgende loon- en prijsontwikkeling toe: De loon- en prijsontwikkeling leidt in beginsel tot een indexatie conform prijs BBP van 2,3% voor 2025; Bij de prijs- en loonontwikkeling derden passen we de index voor loon- en prijsontwikkeling en dus prijs bruto binnenlands product toe (voor 2025 is dit dus 2,3%).

Voor prijs- en loonontwikkeling subsidies hanteren we hetzelfde percentage van 2,3%; Als een budget ook (gedeeltelijk) gevoelig is voor volume-ontwikkeling (bijvoorbeeld door bevolkingsgroei), dan passen we een volumegroei van maximaal 2,1% toe; Deze methodiek gebruiken we ook voor de inflatiecorrectie bij de lokale heffingen (belastingen en rechten), maar conform het coalitieakkoord 2022-2026 passen we daarvoor het drie-jaarsgemiddelde toe (voor 2025 komt dit op 4,7%); Aan de lastenkant gebruiken we voor de loonontwikkeling van de ambtelijke organisatie de loonvoet sector overheid (4,4%). Algemene uitkering uit het gemeentefonds: de circulaires zijn verwerkt tot en met de decembercirculaire 2023. De meicirculaire 2024 komt op een te laat moment uit om nog

8

verwerkt te worden in de Kadernota 2025. De uitkomsten daarvan volgen in een aparte raadsmemo (gelijktijdig met de raadsbehandeling van deze Kadernota 2025). In het meerjarenperspectief is alvast wel een prognose opgenomen van de ontwikkeling van het accres. De uitkomsten van de Voorjaarsnota van het Rijk, waarin een uitspraak is gedaan over de structurele afschaffing van de opschalingskorting vanaf het jaar 2026, hebben wij verwerkt in deze Kadernota. Meerjareninvesteringsplan (MIP). In deze Kadernota 2025 is het uitvoeringsplan 2025 opgesteld en een actualisatie gedaan voor de kapitaallasten tot en met het jaar 2028 (opgenomen in meerjarenperspectief). Het MIP 2025 - 2034 geeft een overzicht met de investeringen voor de komende 10 jaar. Verderop in deze Kadernota gaan we nader in op de ontwikkeling van het meerjarenperspectief.

B. Concretisering inhoudelijke keuzes

Voordat we verder gaan met het fianciële deel van het meerjarenperspectief, lichten we eerst onze inhoudelijke inzet voor deze Kadernota toe. Met allereerst aandacht voor de "Basis op orde" en daarna "Verantwoord groeien". Welbewust in deze volgorde.

1. Basis op orde Dan hebben we het over uitgaven die betrekking hebben op versterking en doorontwikkeling van de financiële basis, het bestaand beleid en het incorporeren van autonome ontwikkelingen. Enkele speerpunten daarin zijn het versterken van de realisatiekracht van ons als gemeente, verbetering van de dienstverlening en en van de veiligheid. Tevens behoren de investeringen uit het MIP met betrekking tot instandhouding tot de basis op orde. Voor de afweging van de autonome ontwikkelingen en nieuwe prioriteiten via de lijst van beleidstoevoegingen hebben wij een afwegingskader geformuleerd. Belangrijk uitgangspunt bij het afwegingskader is dat toevoegingen pas worden voorgesteld indien deze onoverkoombaar zijn of hun basis vinden in eerder vastgesteld beleid. Hiermee verstevigen en vernieuwen wij onze basis. In de bijlage1 staan de beleidstoevoegingen die wij u voorstellen met de bedragen verdeeld over de programma's. De aangeleverde beleidstoevoegingen, die buiten het afwegingskader vallen, hebben we opgenomen in een bijlage 2. Daarvan stellen we voor om die niet op te nemen. De opgenomen beleidstoevoegingen zien er in hoofdlijnen als volgt uit: Structureel: - Areaaluitbreiding t.b.v.

groen en grijs en wegen - Uitvoering biodiversiteitsplan - Uitvoering programma Duurzaamheid en Dienstverlening - Communicatie/begrijpelijke taal - Ondersteuningsactiviteiten ouderen en jongeren - Bibob-coördinator screening vergunningsaanvragen - Veiligheidsdag - Aanpak zorgfraude (intensivering contractmanagement) - Versteviging interne organisatie - Extra t.b.v. product begraven (vanuit Turap-1) Incidenteel: - Aanpak netcongestie - Impuls duurzaamheid - Proeftuin Jeugdbescherming en versterking veld Jeugd - Uitvoering lokaal Integraal zorgakkoord - Impulsen versterken realisatiekracht bedrijfsvoering communicatie, in- en externe dienstverlening, - Impuls bomenonderhoud - Onderwijshuisvesting - Programma toerisme - Stimulering evenementen - Voortzetting ondersteuning participatiebeleid - Vervanging interne systemen Beheer vastgoed - Aanzet doen voor Integraal huisvestingsplan (IHP) dorpshuizen en cultuur

9

2. Verantwoord groeien Naast dat we gemeentelijk willen afmaken waar we aan begonnen zijn, willen we de gemeente Barneveld ook voorbereiden op de toekomst. De komende jaren staat de gemeente voor forse uitdagingen. Bijvoorbeeld op het gebied van schaalsprong, infrastructuur en maatschappelijke opgaven. Een aantal van deze onderwerpen benoemen we hier uitgesplitst naar "beleidsimpulsen" en "majeure investeringen". De opsomming onder deze kopjes is niet limitatief, maar zijn voor ons voor nu in ieder geval de meest noodzakelijke activiteiten en investeringen. Hiervoor willen we vanaf 2025 extra financiële ruimte realiseren. Beleidsimpulsen: - Bestaanszekerheid, mede in relatie met de actualisering van de beleidskader ten behoeve van het sociaal domein. - Bomenbeleidsplan - Klimaatadaptatie - Cultuurvisie - Ontwikkeling van het landelijk gebied - Opvang/bieden woonruimte van bijzondere doelgroepen, zoals statushouders, vluchtelingen, arbeidsmigranten, maar ook zorg en wonen Majeure investeringen (extra in MIP): - Bereikbaarheid, waaronder Rondweg Oost en Aanpak aansluiting A30-Barneveld Noord (cofinanciering) - Revitalisering bedrijventerrein Harselaar Oost. - Onderwijshuisvesting, waaronder de ontwikkeling van het Van Lodenstein College

C. Meerjareninvesteringsplan (MIP)

Met het opstellen van het Meerjareninvesteringsplan (MIP) 2025-2034 hebben we een volgende stap gezet. "We bouwen een brug terwijl we er overheen lopen". We zijn doorgegaan op de ingeslagen koers en verbeteren continue. In het MIP het onderscheid aangebracht tussen investeringen ten aanzien van instandhouding en vastgestelde beleids- en beheerplannen en investeringen voor majeure investeringen / aanvullende wensen. Een andere verbetering is het verder integraal inventariseren van investeringen en deze in verband met elkaar brengen en prioriteren. Daarbij is niet alleen naar het eerstkomende jaar 2025 gekeken, maar ook al naar 2026. We hebben voor de komende drie jaar de investeringen afgezet tegen het beschikbare plafond. Voor de Kadernota 2025 ligt de focus uiteraard op het investeringsjaar 2025 en daarmee Uitvoeringsplan 2025. We willen het Uitvoeringsplan MIP 2025 met bijbehorende investeringskredieten al bij deze Kadernota 2025 door de raad laten vaststellen in plaats van bij de Programmabegroting. Daarmee kunnen voorbereidingen voor investeringen die vanaf 2025 gaan lopen al eerder starten. Daarmee zijn we slagvaardiger in het jaar van uitvoering. De bedragen in het Uitvoeringsplan 2025 zijn uiteraard al geïndexeerd naar prijspeil 2025.

Waar we nu voor de eerste twee jaar een concreet beeld met projecten kunnen laten zien, blijft ons ambitie van een MIP om bij de Kadernota de eerste vier jaar concreet gevuld te hebben met projecten. Voor de jaren daarna nemen we per cluster in ieder geval een reëel volumebedrag op. Om tot onze ambitie van een MIP te komen, gaan we na vaststelling van de Kadernota als volgt verder. In beeld brengen van het MIP 2026-2035 met concrete projecten voor de jaren 2026-2029 met een realistische verdeling van de investeringsbedragen per jaar; Wij zullen voorstellen doen die uiteindelijk moeten leiden naar een 10-jarig MIP dat bij benadering aansluit bij het beschikbare plafond; Bij die voorstellen betrekken we uiteraard ook de majeure investeringen / aanvullende wensen die vallen onder 'verantwoord groeien'; Uiteindelijk moet het MIP groeien naar een zogenaamd ideaalcomplex waarbij de vrijval van investeringen de kapitaallasten van nieuwe investeringen kunnen dekken.

10

Een nadere toelichting, uitgangspunten en uitgebreide financiële tabellen van het MIP 2025-2034 zijn opgenomen in bijlage 4. Hieronder hebben wij een financiële samenvatting opgenomen. Uitvoeringsplan 2025 In het Uitvoeringsplan MIP 2025 zien de investeringsbedragen per jaarschijf er als volgt uit. De lijst met investeringen uit het Uitvoeringsplan 2025 zijn opgenomen in bijlage 5.

tabel Uitvoeringsplan 2025 Uitvoeringsplan 2025 in € *1.000 II. Investeringen riolering, afvalinzameling en begraven II.A. Riolering II.B. Afvalinzameling II.C. Begraven III. Investeringen instandhouding / beheerplan III.A. Integraal fysiek domein III.B. Bedrijfsmiddelenlijst III.C. Onderwijshuisvesting III.D. Sport, biodiversiteit en vergroening III. E Vastgoed IV. Majeure investeringen / aanvullende wensen IV.A. Integraal fysiek domein IV.B. Bedrijfsmiddelenlijst IV.C. Onderwijshuisvesting IV.D. Sport, biodiversiteit en vergroening IV. E Vastgoed Totale investering

2025

2026

4.597

1.400

3.525 874 198 17.811 12.350 2.506 2.476 200 278 3.500 1.000 2.500 25.908

1.400 4.083 2.633

2027

Totaal -

1.400

33 1.392 26 15.238

15.271

15.238

15.271

20.721

16.671

1.400

5.997 4.925 874 198 23.293 14.983 2.506 5.301 200 303 34.009 31.509 2.500 63.300

De kapitaallasten die volgen uit investeringen riolering, afvalinzameling en begraven zijn in beginsel gedekt voor de leges. De investeringen instandhouding / beheerplan moeten uit het beschikbare investeringsplafond gedekt worden ('basis op orde'). De majeure investeringen / aanvullende wensen vallen onder 'verantwoord groeien'. Investeringen Instandhouding / beheerplan in Uitvoeringsplan 2025 De investeringen o.b.v. instandhouding / beheerplan van in totaal € 23,3 miljoen zetten we hieronder af tegen het beschikbare investeringsplafond. De opbouw van het beschikbare investeringsplafond maakt onderdeel uit van bijlage 4.

tabel investeringen instandhouding / beheerplan uit Uitvoeringsplan 2025 afgezet tegen beschikbaar plafond InvesteringInvesteringInvestering bedragen * 1.000 jaar 2025 jaar 2026 jaar 2027 Beschikbaar investeringsplafond 15.257 15.410 15.573 Uitvoeringsplan 2025 - Investeringen instandhouding / beheerplan 17.811 4.083 1.400 Beschikbaar na Uitvoeringsplan 2025 - 2.554 11.327 14.173 Het Uitvoeringsplan 2025 heeft voor het investeringsjaar 2025 een tekort van € 2,55 miljoen ten opzichte van het beschikbaar investeringsplafond. De verwachte bestedingen uit het Uitvoeringsplan 2025 in de jaren 2026 en 2027 kunnen wel ten laste van de beschikbare investeringsplafonds van die jaren gebracht worden. Het beschikbare plafond voor de Uitvoeringsplannen 2026 en 2027 wordt hiermee uiteraard wel lager. Op basis van het totale MIP 2025-2034 verwachten we ook voor die jaren een tekort (zie bijlage 4). De tekorten na het Uitvoeringsplan 2025 betrekken we bij het vervolgproces naar onze ambitie van een MIP (zie hierboven). Wij richten ons voor deze Kadernota op het het Uitvoeringsplan 2025. Op basis van de inhoud en het financiële kader hebben we kritisch alle investeringen beoordeeld. Wij vinden dat ambities en financiën met elkaar in evenwicht moeten zijn. Wij hebben hierin keuzes gemaakt.

Deze keuzes, die leiden tot het doorschuiven van investeringen naar het MIP 2026-2035, hebben wij opgenomen in bijlage 6. Uiteindelijk zien wij voor 2025 nog een tekort van € 2,55 miljoen ten opzicht van het plafond. Wij achten het echter niet verantwoord om nog verder te prioriteren of te verschuiven omdat we dan niet voldoen aan de kaders die de raad heeft vastgesteld in bijvoorbeeld het Beheerplan Wegen. Om die reden stellen wij u voor het plafond

11

voor 2025 te verhogen. De kapitaallasten hiervan ter hoogte van € 111.000 nemen we mee in de prognose van de meerjarenbegroting van deze Kadernota. Majeure investeringen / aanvullende wensen in Uitvoeringsplan 2025 Zoals al beschreven maken de majeure investeringen / aanvullende wensen deel uit van 'Verantwoord groeien'. In het Uitvoeringsplan 2025 hebben wij de eerste majeure investeringen / aanvullende wensen opgenomen die aanvangen in 2025. Als eerste is dit de uitbreiding van het Van Lodenstein College (onder cluster IV. C Onderwijshuisvesting). Deze investering in Onderwijshuisvesting is het gevolg van een wettelijke plicht. Overigens zijn wij ons er bewust van dat dit project zich nog in een zeer vroegtijdige fase bevindt. Bij de verdere ontwikkelingen betrekken we uiteraard de Raad. De bruto investering bedraagt € 31 miljoen met een kapitaallast van structureel € 1,69 miljoen. Echter gaan wij als gevolg van de uitbreiding een stijging van de algemene uitkering uit het gemeentefonds ontvangen van naar verwachting € 1,44 miljoen structureel (door de stijging van het aantal leerlingen voortgezet onderwijs). De structurele kapitaallast die we moeten dekken uit onze eigen middelen is € 250.000. In de hoofdstukken hierna gaan we nader in op hoe we dit willen dekken.

De andere opgenomen majeure investeringen zijn de herinrichting van het gemeentehuis en de herinrichting gemeentewerf (onder cluster IV. E Vastgoed). De business case voor de herinrichting is onlosmakelijk verbonden met de al geplande verduurzaming en het groot onderhoud. Deze budgetten zijn al beschikbaar in 2024 maar worden naar 2025 doorgeschoven om de combinatie te kunnen maken met de herinrichting. Door deze combinatie besparen we op dubbele kosten voor tapijt aanpassen/ vervangen, schilderwerk, aan passen installaties ed. Volgens de subsidie voorwaarden moeten de verduurzamingswerkzaamheden uiterlijk eind 2025 klaar zijn. Voor het daadwerkelijk autoriseren van de investeringskredieten volgt een separaat raadsvoorstel na afronding van het voorbereidingstraject van deze investeringen. Het Van Lodenstein College en de herinchting gemeentehuis en gemeentewerf maken daarmee onderdeel uit van het Uitvoeringsplan 2025. Financiële positie (kengetallen) De gevolgen van het Uitvoeringsplan 2025 op de financiële positie (kengetallen) van de gemeente die volgt uit de jaarrekening 2023 nemen we mee in de Programmabegroting 2025. Bij de investeringen waarvoor nog een separaat raadsvoorstel wordt voorgelegd (zie bijlage 5) nemen we de ontwikkeling van de financiële positie als gevolg van die investering ook mee in de afwegingen van het voorstel.

Samenvatting MIP 2025 - 2034 In bijlage 4 is een uitgebreide toelichting op het MIP 2025-2034 opgenomen. We hebben met de voorgestelde ophoging van € 2,55 miljoen een Uitvoeringsplan 2025 dat past binnen het beschikbare plafond. Het Uitvoeringsplan 2025 bevat ook de majeure investering in de uitbreiding van het Van Lodenstein College en de herinrichting van het gemeentehuis en de gemeentewerf. Het Uitvoeringsplan 2025 bevat de concrete projecten en de bedragen per investering waarvoor we bij de raad vragen een investeringskrediet beschikbaar te stellen, al dan niet na een separaat raadsvoorstel. Het Uitvoeringsplan 2025 hebben wij opgenomen in bijlage 5 en daarbij is aangegeven voor welke projecten een separaat raadsvoorstel komt. Wij hebben een aantal investeringen niet opgenomen in het Uitvoeringsplan 2025. Voor de volledigheid zijn die opgenomen in bijlage 6. In het begin van deze paragraaf staat onder de gemaakte stappen dat we de projecten voor 2026 concreet in beeld hebben gebracht. Deze projecten samen met de volumebedragen per cluster voor de jaren 2027-2034 hebben we opgenomen in bijlage 7. Deze bijlage vormt daarmee het volledige 10-jarige MIP 2025-2034.

D. Financiële vertaling van voorgestelde keuzes

Vervolgens is het de opgave om de afgewogen beleidstoevoegingen, beleidsimpulsen en

12

investeringen ten behoeve van de “Basis op orde” en “Verantwoord groeien” te verenigen in een sluitend meerjarenperspectief. Zo komt de inhoud (wat is nodig) samen met de beschikbare financiën (wat is voorhanden dan wel noodzakelijkerwijs via ombuigingen dan wel inkomstenverhoging voorhanden te krijgen). Zoals al geschetst, ontstaat er een tekort. Daarvoor presenteren wij u een samenhangend pakket van maatregelen en scenario’s ter dekking, waarmee we in oplopende mate invulling geven aan de bandbreedte van € 4 - 9 miljoen. Ons voorstel bestaat uit drie pakketten: - Basispakket: omvang: € 2,5 miljoen structureel (vanaf 2025 via ingroei) - Basispakket plus: omvang: € 2 miljoen structureel (vanaf 2025 via ingroei) - Aanvullend pakket: omvang: € 5 miljoen structureel (vanaf 2026 via ingroei) Dan zoomen we nu nader in op hoe zijn die pakketten zijn samengesteld. 1. Basispakket: realistisch begroten fase 2 Het Basispakket bevat maatregelen die optellen tot een bandbreedte van € 2 - 2,5 miljoen. De te nemen maatregelen scharen we onder de noemer van "realistisch begroten fase 2". Dit als een vervolg op de vorig jaar ingezette eerste fase. Deze tweede fase is mede ingegeven door het grote overschot in de Jaarrekening 2023. Hoewel dit overschot grotendeels incidentele oorzaken heeft, zien we dat hier toch sprake is van een structurele trend.

We zien al een aantal jaren de trend van incidentele overschotten, die min of meer een structureel karakter heeft gekregen. Vanuit die constatering zijn wij van mening dat een verdere slag met betrekking tot realistisch begroten kan worden gemaakt. We durven en kunnen wat dat betreft scherper aan de wind te varen. Daarmee behalen wij uiteindelijk € 2,5 miljoen uit de bestaande begroting. Op deze wijze anticiperen wij op het beperken van een toekomstig overschot bij de jaarrekening en wenden we die aan voor de begroting. Uitvoering van "realistisch begroten fase 2" is onderdeel van het opstellen van de Programmabegroting 2025 later dit jaar. Voorstel is om dit Basispakket ook al vanaf 2025 met een ingroei in te zetten. 2. Basispakket plus: laaghangend fruit Dan is er het laaghangend fruit dat onderdeel uitmaakt van Basispakket Plus. Dat pakket bevat de volgende maatregelen die eveneens op korte termijn kunnen worden geïmplementeerd en een beperkte maatschappelijke impact hebben. Het Basispakket Plus bevat onder andere de volgende maatregelen: - Kostendekkendheid leges - Beperken inhuur - Afschrijvingstermijn verlengen (waar verantwoord) De maatregelen uit het Basispakket Plus tellen samen op tot een besparing van € 1,5 - 2,85 miljoen. We willen via het Basispakket Plus uiteindelijk € 2 miljoen besparen op de bestaande begroting.

Ook het Basispakket Plus willen we al met ingroei vanaf 2025 inzetten. Met het “Basispakket” en het “Basispakket Plus” samen wordt een bijdrage geleverd aan de ombuigingen van € 2,5 miljoen in 2025 oplopend naar € 4,5 miljoen vanaf 2027 . Daarmee wordt zorg gedragen voor de “Basis op orde” en wordt voldaan aan de onderkant van de bandbreedte (€ 4 - 9 miljoen). 3. Aanvullend pakket: ten behoeve van Verantwoord groeien Zoals gezegd willen wij een stap verder zetten om noodzakelijke extra beleidsimpulsen en investeringen mogelijk te maken. Om de extra kosten daarvan te kunnen dekken stellen wij een Aanvullend pakket voor met maatregelen die bovenop de € 4,5 miljoen uit de basispakketten op termijn nog eens € 5 miljoen structureel opleveren. Daarvoor hebben we de organisatie gevraagd om mogelijke scenario's met bijbehorende maatregelen aan te leveren. Scenario's die gericht zijn op: het ombuigen van de gemeentelijke uitgaven; het verhogen van gemeentelijke inkomsten. Elk van de scenario's bestaat uit een aantal voorgestelde maatregelen. In de bijlage treft u het volledige overzicht aan met maatregelen. Het Aanvullende pakket kent een bandbreedte van € 2,4 miljoen tot € 7,9 miljoen. De opgave om te komen tot het Aanvullende pakket is echt verdergaand dan de basispakketten met meer maatschappelijke impact. Daarbij is het belangrijk om te vermelden dat het gaat om een ingroeimodel.

Hoewel wij voor "Verantwoord groeien" al vanaf 2025 financiële ruimte zoeken, starten immers niet alle beleidsimpulsen en investeringen tegelijk. Daardoor is het mogelijk om verspreid over een aantal jaren tot een bedrag van € 5 miljoen te komen. De scenario's die gaan

13

over het besparen op kosten willen wij zelfs niet eerder laten ingaan en ingroeien dan vanaf 2026. Dat geeft ons de tijd om komend jaar samen met u, onze inwoners en maatschappelijke partners te komen tot een evenwichtig samenstel van maatregelen. Hieronder geven wij aan aan welke scenario's wordt gedacht. Het betreft een aanzet met mogelijk maatregelen, waarvoor we de komende periode een nadere verkenning uitvoeren. Voor een totaaloverzicht van de maatregelenpakketten en de maatregelen behorend bij ieder pakket verwijzen wij u naar bijlage 3. Scenario versoberen - Omvang € 1,4 - 3,1 miljoen - Toelichting: het scenario versoberen bevat een gemeentebreed pakket maatregelen gericht op het verantwoord terugschroeven van het ambitieniveau voor de uitvoering van een aantal gemeentelijke taken dan wel het gericht afstoten van een aantal activiteiten die niet direct tot de kerntaken van de gemeente behoren. Het betreft versobering van gemeentelijke taken over een breed terrein: leefomgeving, samenleving en zorg. Scenario Hervormingsagenda Jeugd - Omvang € 0 - 1,1 miljoen - Toelichting: de hervormingsagenda jeugd is voor het minder onzekere deel als beleidsafname opgenomen onder de beleidsontwikkelingen. Dit scenario gaat over het onzekere deel van de hervormingsagenda jeugd.

In dit verband is het goed om in ogenschouw te houden er bij de hervorming een afhankelijkheid is met de regionale ontwikkelingen en landelijke wetgevingstrajecten op dit gebied. Daarnaast passen wij enkele maatregelen uit de landelijke hervormingsagenda al toe in onze gemeente, waarmee het besparingspotentieel afneemt. Deze kanttekeningen hebben wij ook gemaakt en nader toegelicht bij de genoemde beleidsafname. Scenario Bezuinigen op subsidies - Omvang € 0,375 - 0,9 miljoen - Toelichting: De gemeente heeft met diverse organisaties een subsidierelatie. Op subsidies kan bezuinigd worden door enerzijds minder of niet te indexeren of anderzijds met één of meer subsidies helemaal te stoppen. Ook hier een brede insteek: subsidie m.b.t. leefomgeving, maar ook m.b.t. activiteiten in het sociale domein. Scenario Verduurzamen - Omvang € 0,1 – 0,3 miljoen Ombuigingsmaatregelen Energiebesparende maatregelen eigen vastgoed - Toelichting: investeren in energiebesparende maatregelen waarbij de kapitaallasten lager zijn dan de besparing op de energiekosten Scenario Zelf Samen Gemeente - Omvang € 0,05 - 0,25 miljoen - Toelichting: Dit scenario bevat maatregelen om taken die de gemeente nu zelf uitvoert over te dragen aan bewoners, ondernemers of instellingen.

Scenario Organisatie eenheden samenvoegen of uitbesteden - Omvang € 0,2 - 0,25 miljoen - Toelichting: integratie van twee teams van Dienstverlening en uitplaatsing leiden tot een besparing door opschalingsvoordelen. . Scenario Temporiseren of schrappen investeringen - Omvang € 0 – p.m. - Toelichting: Dit scenario gaat over het temporiseren van de groei van de gemeente Barneveld en het temporiseren of schrappen van investeringskredieten. Enerzijds vraagt dit nadere uitwerking op besparingspotentieel en haalbaarheid. Anderzijds is het beschikbare plafond van het MIP ruimschoots lager dan het bij deze Kadernota voorliggende MIP 2025-2034. Scenario Opbrengsten verhogen OZB - Omvang € 0,16 - 1,6 miljoen - Toelichting: Dit scenario gaat over het verhogen van de OZB met 1% tot 10%. Iedere procent OZB verhoging levert ongeveer € 160.000 op. Scenario Opbrengsten verhogen overige belastingen, leges, heffingen en overige baten

14

- Omvang € 0,1 – 0,4 miljoen - Toelichting: Dit scenario bevat maatregelen die bestaan uit het ophogen van opbrengsten die moeten leiden tot structurele baten of verlaging van structurele lasten. Reserve "verantwoord groeien" Naast dekking via het Aanvullend pakket kunnen majeure investeringen zoals de Oostelijke rondweg die betrekking hebben op “Verantwoord groeien” eveneens (gedeeltelijk) gedekt worden met een bestemmingsreserve voor kapitaallasten. Bij de besluitvorming over de jaarrekening 2023 doen we een voorstel tot het instellen van een dergelijke reserve. Indien bij het invullen van scenario's besparingen zich eerder voordoen dan de kosten voor beleidsimpulsen of majeure investeringen uit "verantwoord groeien", dan kunnen we deze incidentele voordelen in deze reserve storten. Daarmee blijven alle middelen die beschikbaar komen uit het Aanvullend pakket beschikbaar voor "verantwoord groeien" en komen ze niet ten gunste van de algemene middelen. Over hoe we hier concreet mee om moeten gaan, zullen we een voorstel doen bij het herijken van de nota reserves en voorzieningen.

E. Voorliggende keuzes

Uitgangspunt is een gezonde financiële basis met ruimte voor het doen van de grote investeringen ten behoeve van een verantwoorde groei van onze gemeente. Daarbij stellen wij de volgende keuzes voor: Inhoudelijk te kiezen voor de “Basis op orde” en voor “Verantwoord groeien”. Daarbij de prioriteiten voor de komende jaren, zoals verwoord in de 4 programma's, als eerste uitwerking van de "Basis op orde" en "Verantwoord groeien" vast te stellen en deze als inhoudelijk kader te hanteren voor de Programmabegroting 2025. Het vastellen van het Uitvoeringsplan MIP 2025 voor een totaalbedrag van € 63,1 miljoen, verdeeld over 2025 (€ 25,7 miljoen), 2026 (€ 20,7 miljoen) en 2027 (€ 16,7 miljoen). Dit Uitvoeringsplan MIP voor 2025 is inclusief investeringen die gedekt worden uit leges en de majeure investering van de uitbreiding van het Van Lodenstein College (€ 31,5 miljoen die voor 85% gedekt via de algemene uitkering, waarvan naar verwachting het grootste deel van de besteding in 2026 en 2027 zal vallen) en de aanvullende wens tot herinrichting van het gemeentehuis en gemeentewerf (gecombineerd met al geplande verduurzaming en groot onderhoud).

Ter financiële dekking te kiezen voor de volgende gepresenteerde pakketten Basis (€ 2 - 2,5 miljoen structureel vanaf 2025), Basisplus (€ 1,5 - 2 miljoen structureel vanaf 2025) en Aanvullend pakket (€ 5 miljoen structureel via ingroei vanaf 2025, maar voor besparing op kosten niet eerder dan vanaf 2026). Voor het uitwerken van het Aanvullend pakket een bedrag van 5 miljoen euro structureel als taakstellend uitgangspunt te nemen. Met daarbinnen het onderscheid in 3 miljoen euro ombuigen aan de kostenkant van de begroting en in 2,0 miljoen euro verhogen van de gemeentelijke inkomsten. Wij vinden het verantwoord om naast het ombuigen van de kosten ook de gemeentelijke inkomsten gefaseerd de komende 4 jaar extra te verhogen. Dat is nodig om voor onze inwoners, organisaties en ondernemers de benodigde extra investeringen te kunnen doen.De uitwerking vindt plaats in nauwe samenspraak en zal zijn beslag krijgen in een definitief voorstel bij de Kadernota 2026-2029. Het verhogen van € 2 miljoen van de gemeentelijke inkomsten behalen we voor € 1,6 miljoen door het verhogen van de OZB met 10% bovenop de indexatie. Dit willen we doen door gedurende vier jaar het OZB-tarief met extra 2,5% per jaar te verhogen.

In afwijking van hetgeen we schrijven over het toepassen van de scenario's vanaf 2026, vragen we met deze Kadernota wel het besluit om als onderdeel van het verhogen vanaf 2025 te starten met het verhogen van de OZB. De reden hiervoor is de aard van de majeure investeringen die onder "Verantwoord groeien" vallen. We willen in 2025 al beginnen met het maken van ruimte om de financiële impact op te vangen die deze investeringen in de toekomst op de begroting gaan hebben. We kiezen voor het zoeken naar financiële ruimte bewust ook voor het scenario Verhogen OZB vanuit het solidariteitsbeginsel. Via de OZB draagt iedereen bij aan "Verantwoord groeien". Als we de ruimte volledig zouden zoeken in de kostenscenario's dan raakt het alleen een beperkt aantal groepen. Voor zover de extra stijging van de OZB (tijdelijk) hoger is dan de werkelijke voor "Verantwoord groeien" benodigde (kapitaal)lasten, zullen wij voorstellen doen het overschot te storten in de reserve 'verantwoord groeien'. Ten aanzien van het Aanvullend pakket met zijn scenario's benadrukken wij het volgende. Via deze Kadernota maken we nu de keuze voor deze scenario's. Die zijn niet vrijblijvend, maar

15

richtinggevend om aan de hand daarvan het taakstellende bedrag van € 5 miljoen te bereiken. Dat bedrag is gerelateerd aan de majeure investeringen, veelal infrastructureel van aard, en de beleidsimpulsen vanaf 2025 en daarna. Daarom is er nog voorbereidingstijd alvorens bij de Kadernota 2026-2029 een definitieve afweging te kunnen maken op de concrete invulling van de scenario's. We beklemtonen nogmaals dat we dit doen in samenspraak met uw raad, onze inwoners en maatschappelijke partners. Snel na vaststelling van de Kadernota starten we die samenspraak. We doen dat aan de hand van een duidelijke route volgens een projectplan zoals in de Aanbieding reeds beschreven. Het gaat om maatregelen met aanzienlijke maatschappelijke impact.Tegelijkertijd constateren we ook dat niet alle geïnventariseerde maatregelen binnen de scenario's nodig zijn om het bedrag van € 5 miljoen te halen. Vanuit die wetenschap stellen wij u voor bij de uitwerking van het Aanvullende pakket vooralsnog de volgende maatregelen buiten beschouwing te laten:

Brandweerkazerne locatie centrum (scenario Versoberen) Recent is een onderzoek gestart naar de locatie van de brandweerkazerne. Wij achten het uit oogpunt van zorgvuldigheid op dit moment niet opportuun om deze locatie op te nemen in de scenario gericht op bezuinigen. We wachten eerst de resultaten van het onderzoek af om vervolgens daarna een nader voorstel te doen. Handhaving (scenario Versoberen) Wij hebben net in de programmabegroting 2024 een intensivering op handhaving opgenomen. Wegen en verkeer als het gaat om aspecten van primaire veiligheid (scenario Versoberen) Er bestaat groot risico op kapitaalvernietiging en veiligheidsrisicos's als wij de komende jaren bezuinigen op onderhoud aan wegen en inzet op verkeersmaatregelen. Dit heeft ook te maken met het MIP dat in meerjarenperspectief nog niet een voldoende beschikbaar plafond heeft. Hierdoor worden mogelijk ook investeringen aan wegen uitgesteld wat een bezuiniging op onderhoudskosten in de weg staat. Zwembad De Glind (scenario Bezuinigen op subsidies) Wij zien het maatschappelijk belang van Zwembad De Glind en willen maatregelen die dit zwembad raken bij voorbaat buiten beschouwing laten Budget duurzaamheid (scenario Verduurzamen) Wij hebben een relatief een beperkt budget voor duurzaamheid (t.b.v. energieloket, ondersteuning energiecoöperaties, warmtetransitie, etc.).

Daarnaast rijden onze bedrijfswagens van de gemeentewerf op HVO100 in plaats van normale diesel. Alle overige duurzaamheidsactiviteiten worden bekostigd uit middelen die we daarvoor van het Rijk krijgen. Wij willen voorstellen de bestaande duurzaamheidsbudgetten in stand te laten. Als we het Vastgoed van de gemeente kunnen verduurzamen en de besparing aan energielasten daardoor hoger is dan de investeringslast, dan zullen wij dit uiteraard niet nalaten. Dorpshuizen (scenario Zelf Samen Gemeente) Het belang van dorpshuizen in de kernen van de gemeente Barneveld is groot en wij willen daarom daar niet op bezuinigen. Zij zorgen naast het bieden van onderdak, vooral ook voor contact en onderlinge verbinding. Kortom, sociale cohesie in onze gemeenschappen. Subsidies gericht op zorg en welzijn, die juist dure zorg helpen te voorkomen (scenario Bezuinigen op subsidies) Onder het motto van de Engelse term 'penny wise, pound foolish' gaan wij niet bezuinigen op subsidie of budgetten voor zorg en welzijn die direct duurdere maatwerkzorg voorkomen. Deze uitzondering toepassen doen we als we het concreet kunnen onderbouwen. Bij het scenario Hervormingsagenda Jeugd maken we de volgende kanttekening: Scenario is voor ons uitgangspunt om nader uit te werken, maar wel in de wetenschap dat er reeds eerder een landelijke taakstelling is geformuleerd in het terugdringen van de kosten.

Voorgesteld eigen scenario komt daar bovenop. Er is een risico een dergelijk scenario niet of slechts gedeeltelijk kan worden gehaald. Dat heeft te maken met onder andere de afhankelijkheid die we hebben als gevolg van regionale afspraken, landelijke wetgevingstrajecten en gelet op eventueel optredende behoefte aan zorg. Maar bovenal heeft het ook te maken met het feit dat wij als gemeente al veel maatregelen die door het Rijk worden voorgesteld om de toebedeelde taakstelling m.b.t. Hervormingsagenda te halen, deels eerder al hebben uitgevoerd. Relatieve omvang van ombuiging via scenario's op lasten Het ombuigen van € 3 miljoen aan kosten binnen de scenario's en het vooralsnog buiten

16

beschouwing laten van enkele maatregelen betekent feitelijk dat we van de gepresenteerde scenario's meer dan de helft van het maximale bedrag moeten realiseren.

Prognose van de meerjarenbegroting

Onderstaand treft u een resumerend overzicht van de uitkomsten van de prognose van de meerjarenbegroting aan. Als basis hebben wij de de meerjarenbegroting 2025-2027 genomen, zoals die is vastgesteld bij de programmabegroting 2024. De regel 'mutaties Kadernota' heeft een groot incidenteel effect op 2025, maar een beperkt negatief effect op het meerjarenperspectief, met uitzondering van het laatste jaar dat met name wordt veroorzaakt door het opnemen van een kapitaallasten ten behoeve van het MIP. Het begrotingsresultaat van de meerjarenbegroting 2025-2028 is voor ieder jaar negatief, voor invulling van het de maatregelen Basispakket en Basispakket Plus. Na invulling van deze maatregelen zijn de jaren 2025 en 2026 sluitend en de jaren 2027 en 2028 zijn nog licht negatief. De concrete invulling en afwegingen van de maatregelenpakketen worden ter besluitvorming voorgelegd in de Programmabegroting 2025. Hierbij streven we ernaar om de begroting sluitend te presenteren, niet alleen voor het eerste jaar (2025) maar ook voor het meerjarenperspectief (2026-2028).

Tabel Meerjarenprognose bedragen x € 1.000 Meerjarenprognose Begrotingsesultaat Programmabegroting 2024 Mutaties raadsbesluiten, incl. 1e Tussenrapp. 2024 Mutaties kadernota Prognose begrotingsresultaat na mutaties kadernota Waarvan incidenteel Prognose structureel begrotingsresultaat voor maatregelen Basispakket en Basispakket Plus Verantwoord groeien: majeure investeringen Aanvullend pakket: extra verhoging OZB Prognose structureel begrotingsresultaat na maatregelen

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

1.399 1.784 - 7.986

- 7.226 1.564 - 861

- 8.897 3.379 - 36

- 8.897 3.379 - 473

- 4.803

- 6.523

- 5.554

- 5.991

- 2.530

- 2.544

- 736

- 561

- 2.273

- 3.979

- 4.818

- 5.430

2.500 400

4.000 - 29 800

4.500 - 463 1.200

4.500 - 250 1.600

627

792

419

420

Besluitvorming

Wij stellen u voor: 1. De prognose van de meerjarenbegroting 2025 – 2028, zoals vermeld in het Financieel meerjarenperspectief 2025-2028 (hoofdstuk 3), conform de geformuleerde uitgangspunten (hoofdstuk 2), als kader voor de Programmabegroting 2025 vast te stellen; 2. Als lijn voor de te maken meerjarige (financiële) beleidskeuzes te kiezen voor: a. ‘Basis op orde’; b. ‘Verantwoord groeien. 3. De prioriteiten voor de komende jaren, zoals verwoord in de 4 programma's, als eerste uitwerking van de "basis op orde" en "verantwoord groeien" vast te stellen en deze als inhoudelijk kader te hanteren voor de Programmabegroting 2025; 4. Om voor 2025 een sluitende begroting te kunnen maken de volgende pakketten voor dekking te verwerken: a. Basis: € 1,5 - 2,5 miljoen (structureel oplopend vanaf 2025); b. Basisplus: € 1 - 2 miljoen (structureel oplopend vanaf 2025). 5. Het college de opdracht te geven om voor de (financiële) keuzes onder de lijn ‘Verantwoord groeien’ taakstellend € 5 miljoen structurele dekking te zoeken door invulling te geven aan maatregelen uit het Aanvullend pakket via ingroei vanaf 2026 en: a. Hierbinnen voor € 3 miljoen structureel om te buigen aan de kostenkant van de begroting evenwichtig verdeeld over de scenario’s die betrekking hebben op het ombuigen van de lasten: Versoberen, Hervormingsagenda Jeugd, Bezuinigen op

17

subsidies, Organisatie eenheden samenvoegen of uitbesteden, Verduurzamen, Zelf Samen Gemeente en Temporiseren en schrappen van investeringen; b. Hierbinnen voor € 1,6 miljoen structureel om te buigen aan de batenkant van de begroting op het scenario Verhogen OZB door in de jaren 2025-2028 de OZB bovenop de indexatie met 2,5% extra per jaar te verhogen; c. Hierbinnen voor € 0,4 miljoen structureel om te buigen aan de batenkant van de begroting op het scenario Verhogen belastingen, leges, heffingen en overige baten. 6. De volgende kaders mee te geven voor de uitwerking van het Aanvullend pakket: a. Deze plaats te laten vinden in samenspraak met raad en samenleving; b. Deze zijn beslag te laten krijgen in een definitief voorstel bij de Kadernota 2026-2029; c. Vanuit de voorgestelde scenario’s vooralsnog de volgende onderwerpen buiten beschouwing te laten: I. Brandweerkazerne locatie centrum II. Handhaving III. Wegen en verkeer als het gaat om aspecten van primaire veiligheid IV. Zwembad De Glind V. Budget duurzaamheid VI. Dorpshuizen VII. Subsidies gericht op zorg en welzijn, die juist dure zorg helpen te voorkomen 7. De gesubsidieerde sociaal maatschappelijke en culturele instellingen conform de uitgangspunten (hoofdstuk 2) voor 2025 met 2,3% te compenseren voor loon- en prijsontwikkeling en waar noodzakelijk voor volumestijging met maximaal 2,1%; 8.