Jaarverslaggeving 2023

Jaarverslaggeving 2023

Inhoudsopgave 1. Aanbieding

1

2. Financieel resultaat Resultaat programma’s Verschillenanalyse

7

3. Programma’s Programma 1 – Participatie en ondersteuning Programma 2 – Bedrijvigheid en bereikbaarheid Programma 3 – Woon- en leefomgeving Programma 4 – Bestuur en interne dienstverlening

11

4. Paragrafen Paragraaf 1 – Lokale heffingen Paragraaf 2 – Weerstandsvermogen Paragraaf 3 – Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4 – Financiering Paragraaf 5 – Grondbeleid Paragraaf 6 – Verbonden partijen Paragraaf 7 – Bedrijfsvoering

39

5. Jaarrekening

82

6. Bijlagen 1. Accountantsverklaring 2. Verloop voorzieningen grondexploitaties 3. Overzicht programma’s en producten 4. Budgetoverheveling 5. Kerngegevens en beleidsindicatoren 6. Sisa staat 7. Taakvelden 8. Incidentele baten en lasten

99

Aanbieding

Aan de raad Barneveld, 7 juni 2024 Aanbiedingsbrief

Inleiding Met genoegen bieden wij u de Jaarverslaggeving, met bijbehorende jaarrekening, aan van de gemeente Barneveld voor het jaar 2023. Het markeert een belangrijk moment waarop wij terugblikken op de gebeurtenissen, behaalde prestaties en uitdagingen die het afgelopen jaar de koers van onze gemeente hebben bepaald. Met het coalitieakkoord 2022-2026 'Ondernemend, Betrouwbaar en Zorgzaam' als inzet en kompas is er in 2023 verder gebouwd aan een gemeente Barneveld waar het nu en in de toekomst goed samenleven is. We hebben koers gehouden en ons tegelijk wendbaar en weerbaar opgesteld. We hebben snel gehandeld bij onvoorziene zaken zoals de opvang van ontheemden en het verstrekken van energietoeslagen, om onze rol als een zorgzame gemeente te vervullen. In een tijd van wereldwijde onzekerheid en uitdagingen hebben wij samen met onze inwoners, organisaties en ondernemers als gemeenschap veerkracht getoond en zijn we erin geslaagd om ons aan te passen aan de nieuwe omstandigheden. Wanneer we de Jaarverslaggeving 2023 overzien, dan constateren wij dat er veel is bereikt, ook al zijn bepaalde zaken soms vanwege procedures en arbeidskrapte anders verlopen dan we hadden voorzien. Te midden van dit alles is de financiële positie van de gemeente Barneveld onveranderd solide gebleven en verschaft het de gemeente een goede uitgangspositie voor de komende jaren.

De jaarrekening laat een positief resultaat zien van € 21,1 miljoen. Een substantieel overschot, zo beseffen wij, dat vraagt om een nadere toelichting. Daarvoor benoemen wij een aantal incidentele oorzaken. Dan gaat het om de uitdagende, grillige wereldwijde omstandigheden in combinatie met complexe procedures bij onszelf maar ook bij onze partners, die langer duren dan verwacht. Ook gaat het om de schaarste met betrekking tot capaciteit en grondstoffen. Deze beïnvloedden sterk de uitvoering en zorgden op onderdelen voor vertraging. Dat alles bij elkaar opgeteld maakt dat het proces van begroten steeds lastiger is geworden en dat nog meer dan dat we al deden, de nadruk moet komen te liggen op het maken van een realistische planning c.q. realistische begroting. Een proces dat we bij het opstellen van de Programmabegroting 2024 actief hebben ingezet en dat we komend jaar krachtig zullen voortzetten. Afgezien van de solide financiële positie zien we tegelijk ook dat het financiële perspectief voor de gemeente nog steeds onzeker is. Ook al heeft het Rijk recent aangekondigd om de eerder aangekondigde daling van de rijksinkomsten enigszins te verzachten. Feit is dat de inkomsten vanuit het Rijk de komende jaren blijven dalen. Bovendien zullen ze meer fluctueren en tijdelijk van aard zijn, terwijl de gemeente tegelijkertijd steeds meer structurele taken op haar bordje krijgt.

Dat vraagt onverminderd om aanpassingsvermogen en het maken van scherpe keuzes. In dit jaarverslag nemen wij u mee bij de behaalde prestaties, lichten wij de financiële verschillen toe, duiden het positieve resultaat en doen u tenslotte een voorstel voor het bestemmen van dat resultaat. Graag leggen wij hierover verantwoording af. Naast het bespreken van de belangrijkste prestaties en de uitdagingen waarmee we zijn geconfronteerd, geven we ook aan wat we hebben geleerd. We hopen dat dit jaarverslag niet alleen een terugblik biedt, maar ook inspiratie geeft naar de directe toekomst toe. Met het oog op een passende en florerende ontwikkeling van onze prachtige gemeente Barneveld. Voordat we overgaan naar de meer uitgebreide toelichting op inhoud en cijfers, nemen we u eerst graag mee in een korte terugblik op het jaar 2023, waarin we de context van ons speelveld schetsen. Een context met daarbinnen ontwikkelingen, die bepalend zijn geweest bij het realiseren van onze resultaten. Terugblik op 2023 In 2023 hadden we - zoals gezegd - te maken met verder toenemende geopolitieke spanningen, een afkoelende (wereld)economie, historische renteverhogingen, geen extreme maar nog steeds hoge inflatie en een voortdurende krapte op de arbeidsmarkt en schaarste als het gaat om grondstoffen.

Ook werden we geconfronteerd met de val van het kabinet met in november de Tweede Kamerverkiezingen tot gevolg. Deze ontwikkelingen hadden dichterbij huis ook direct invloed op de uitvoering van onze taken. Zo zagen we dit jaar een stijgend beroep op de zorg. De zorgvragen in verband met vergrijzing, jeugdhulpverlening, middelen gebruik namen toe in aantal en complexiteit. Daarnaast vereiste de nasleep van de coronacrisis ook aandacht. Er waren onderwijsachterstanden opgelopen en de mentale gezondheid van kinderen stond onder druk. Evenzo de bestaanszekerheid van en deel van de huishoudens. Daarnaast ging de extra opvang van ontheemden uit Oekraïne en van vluchtelingen volop door. Op al deze zaken is door ons gehandeld, maar leidde er ook toe om keuzes te maken door sommige zaken even niet te doen. In de fysieke leefomgeving van onze gemeente vroegen de verschillende grote opgaven op wonen, leefbaarheid, landelijk gebied en een duurzaam en gezond Barneveld om 'ruimte', wat de volledige realisatie van iedere opgave afzonderlijk bemoeilijkt. Zo bouwden we ondanks de fors gestegen rente toch ook in 2023 meer woningen voor onze inwoners, maar hebben we tegelijk te maken met regelgeving omtrent stikstof, verduurzaming en vergroening. Met name de problematiek met betrekking tot netcongestie wordt steeds scherper gevoeld en zetten de

1

ambities onder druk. Dat geldt ook voor de effecten op ons natuursysteem en mobiliteitsnetwerk. Bovengenoemde zaken hadden ook direct effect op het handelen van organisatie en bestuur. Om met name voortdurend flexibel te zijn zonder je doelen uit het oog te verliezen.De kunst om je op het juiste moment aan te kunnen passen. Dat hebben we zo goed als dat kon gedaan en daarvoor hebben we in 2023 onze organisatie verder in gereedheid gebracht: wendbaar en vooral ook omgevingsbewust.

Wat hebben we bereikt? Tegen de achtergrond van de geschetste ontwikkelingen, zijn we ook in 2023 erin geslaagd om mooie resultaten te behalen. Aan de hand van de ankerpunten 'ondernemend, betrouwbaar en zorgzaam' (van het coalitieakkoord) noemen wij een aantal:

Een bloeiende en ondernemende gemeente Aantrekkelijk ondernemingsklimaat: Samen met ondernemers een de basis gelegd voor een nieuwe economische visie Uitbreiding werkterreinen Harselaar verder in procedure gebracht richting realisatie. Evenzo werklandschap Stroe en woonwerklandschap Voorthuizen. BTO als succesvol project ‘aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt ‘ gesteund. Actief betrokken bij de doorontwikkeling naar een Techniekhuis. Uitvoeren van de Veluweagenda t.b.v. toeristische sector. Ruiternetwerk aangelegd en verbeteringen doorgevoerd in fietsenknooppuntennetwerk. Mountainbikeroutes in onderzoek. Op dit moment bezig met ca. 20 vakantieparken om een revitaliserings- en doorontwikkelingsslag te maken. Via accountmanagement ervoor gezorgd om allerhande initiatieven aan bod te laten komen. Zoals het onderzoeken van een lokaal energienet. Banden met initiatiefnemers van evenementen geïntensiveerd en hen gefaciliteerd. Een veelheid aan gevarieerde evenementen verspreid over de gehele gemeente. Naast stimulering ook gehandhaafd op een veilige uitvoering. Bereikbaarheid: Naar aanleiding van de pauzering door het Rijk van de nieuwe aansluiting A1/A30, hebben wij intensief lobby gevoerd richting minister en Tweede Kamer.

Dit heeft ertoe geleid dat in ieder geval uit het oogpunt van verkeerveiligheid nader onderzoek wordt gedaan voor een tijdelijke te nemen maatregel (in de zogenaamde 'botsbocht'). Na uitvoeren van diverse onderzoeken en in overleg met de provincie een verbod voor (doorgaand) vrachtverkeer ingesteld in Garderen. Dit na jaren lang aandringen van de lokale bevolking. Ook in 2023 tal van concrete bereikbaarheidsmaatregelen uitgevoerd; aanpassingen wegen (bijv. 30km/ zone op de Hondsdraf in Voorthuizen), fietspaden, extra voorzieningen OV (bushaltes nabij scholen en wijken, bijv. opzetten buurtbushalte aan de Postweg in de Glind). Veiligheid: Er is een integraal veiligheidsplan vastgesteld welke de basis vormt voor de veiligheidsaanpak voor de komende 4 jaar. Integrale aanpak middelengebruik vastgesteld met acties aanpak, lachgas, drugs en drugshandel Samen met onder meer sport en onderwijs Aanpak gezonde leefstijl en middelengebruik opgezet Door extra capaciteit de aanpak van ondermijning binnen de gemeente geïntensiveerd Meer procesregie kunnen voeren op de (acute) zorg voor personen met onbegrepen gedrag In het kader van bewustwording informatie een veiligheidsdag georganiseerd bij de Midden Nederland Hallen waar circa 10.000 bezoekers aanwezig waren.

Woningbouw: Er zijn 607 nieuwbouwwoningen opgeleverd (314 in 2022) en is met de realisatie van 64% betaalbare woningbouw in belangrijke mate voldaan aan de Woondeal. In 2023 zijn er 133 voor ouderen geschikte woningen opgeleverd zijn er 39 startersleningen verstrekt. We vangen nog steeds 300 Oekraïners op een vijftal locaties. Verder hebben we 164 statushouders gehuisvest. Een verdubbeling ten opzichte van 2022. Er is een voorkeurslocatie voor het AZC bepaald en in procedure gebracht, aan de Nijkerkerweg in Barneveld. Voor de huisvesting van ca. 300 personen. Vitaal platteland: Programmatische aanpak gestart onder de naam Vitaal Landelijk gebied met perspectief op ontwikkelingsruimte duurzame landbouw. Extra inzet gedaan voor het begeleiden van initiatieven van agrariërs, die overwegen te stoppen. Daarvoor ter ondersteuning een streefbeeld en toetsingskader met betrekking tot functieveranderingsbeleid voorbereid en voorgelegd. Actief bijdrage geleverd aan diverse gebiedsprocessen. Naast het reeds gestarte Zoals gebiedsproces Veenhuizerveld gestart onder regie van de provincie het GEUSgebiedsproces (Garderen-Elspeet-Uddel-Speuld).

2

Duurzaamheid: Energiecoöperaties ondersteund en nieuwe regels voor boerderijmolens vastgesteld. Haalbaarheidsstudie energiehub Harselaar afgerond en energieweb is gestart. Isolatie- en bespaar aanpak uitgevoerd gericht op bewustwording en advies t.a.v. isolatie, en verduurzaming (800 gesprekken). Met gerichte aandacht voor minima. Nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en reconstructies van bestaande omgeving worden zo veel mogelijk klimaatadaptief ingericht in combinatie met maatregelen bevorderen biodiversiteit, zoals de voorbereiding van de aanschaf van een specifieke maaimachine Bomenbeleidsplan gestart. Evenals het vergroenen van dorpen: geveltuintjes en bomenplan Barneveld-centrum, Oldenbarneveld plein, Voorthuizen (groen slinger) en schoolpleinen

Een betrouwbare gemeente; open en dienstverlenend Versterken van bewoners- en overheidsparticipatie: Een veelheid aan participatietrajecten – groot en klein – uitgevoerd. Bij onder andere het pastoriebos, de omgevingsvisie, Oldenbarneveldplein en AZC. Participatie is veel meer een vanzelfsprekend geworden. De organisatie en inwoners weten elkaar beter te vinden Participatiebeleid geëvalueerd, aanbevelingen uitgevoerd en acties geformuleerd op wat we verder kunnen en moeten ontwikkelen in onze samenwerking met inwoners en partners de komende 2 jaar. Er hebben Gebiedsgericht werken verder geïntroduceerd. Samen met dorpen en wijken gewerkt aan het borgen van de dorps- en wijkplannen in concrete gebiedsagenda’s voor de meer korte termijn. Eigentijdse Dienstverlening: Eind 2023 is een groot aantal aanvraagprocessen zijn verder gedigitaliseerd en kunnen inwoners de voortgang van de aanvraag zelf inzien. De digitale toegankelijkheid van de verschillende websites is verbeterd. Er zijn 5 onderzoeken uitgezet via inwonerspanels, over veiligheid, houtstook, klimaatadaptatie, omgevingsvisie en onze eigen dienstverlening en communicatie. Extra inzet gedaan op heldere en tijdige communicatie en gemeentelijke uitingen in begrijpelijke taal. In het bijzonder bij de grote gemeentelijke projecten.

Robuuste en toekomstbestendige organisatie: Verder geïnvesteerd in een toekomstbestendige organisatie: van een traditioneel ingerichte organisatie naar een organisatie waarin de maatschappelijke opgaven centraal staan. Ook ingezet op het versterken van strategisch vermogen, proactief voorsorteren op ontwikkelingen en onze medewerkers daarop ondersteunen. De organisatie maakt steeds meer gebruik van kennis en inzichten van buiten en laat dat naar binnen doorwerken in haar organisatie, prioritering en aanpak. Opgetreden als zelfbewuste partner binnen en buiten de regio. Via inzetbrieven in het kader van verkiezingen, maar ook door proactieve stellingname bij het nationale programma “Ruimte voor defensie”.

Een zorgzame gemeente Groeien naar zelfstandigheid: In de nasleep van de Coronacrisis met steun van Nationaal programma onderwijs samen met het onderwijs en preventieve partners onderwijsachterstanden bij leerlingen weggewerkt. Gestart met de voorbereiding van de WISE-aanpak om het (overmatige ) alcohol- en drugsgebruik onder jongeren terug te dringen en kansrijk opgroeien te bevorderen. Het gezonde leefstijl akkoord is lokaal verder uitgewerkt. Samen met het veld de basis gelegd voor het versterken van de preventieve aanpak. Via buurtgerichte aanpak (Rootselaar-West) eerste stappen gezet om scholen en organisaties gerichter samen te laten werken om jeugd beter te kunnen begeleiden, is er een kleinschalig initiatief gestart als alternatief voor de residentiele jeugdhulp, en zijn er via pilot “de proeftuin” minder ondertoezichtstellingen gerealiseerd. Geïnvesteerd in onderwijs- en sportvoorzieningen, in bevorderen van deelname voor iedereen, verenigingen gesteund, Impuls gegeven aan cultuurparticipatie. Samengewerkt aan opstellen brede cultuurvisie voor de gemeente. Stichting Connect is van start gegaan ter ondersteuning jongerenwerk, sport, cultuur en gezondheidsbevordering.

Meedoen naar vermogen: Om geldproblemen duurzaam te voorkomen en bestaanszekerheid te vergroten is het integrale programma Bestaanszekerheid gestart gestart Energietoeslagen verstrekt aan 2250 huishouden Vanuit de armoede-impuls is de schoolkostenregeling eenmalig verhoogd en aan 350 kinderen toegekend. Aanpak laaggeletterdheid opgesteld en gestart met allereerst de focus op signaleren en herkennen. Deelname aan sport en cultuur via inzet van fondsen binnen bereik van iedereen te brengen Actieve inzet gedaan op opvang van Oekraïners, het huisvesten van statushouders op basis van een verhoogde taakstelling, inburgeringstrajecten uitgevoerd en waar dat kan toegeleid naar werk. Voorbereidingen en besluitvorming gedaan voor de komst van een AZC.

3

Samen oud worden (uitwerking Integraal zorgakkoord): Het landelijke Integrale Zorgakkoord regionaal uitgewerkt met partners als speerpunt vitaal ouder worden. Met behulp van de verkregen middelen onderzoek naar maatregelen om zorg en ondersteuning beter aan te laten sluiten op de behoeften van ouderen.

Wat heeft het gekost? Positief saldo van € 21,1 miljoen De gemeente Barneveld heeft 2023 afgesloten met een per saldo positief (voordelig) resultaat van € 21,1 mln. De laatst vastgestelde begroting ging uit van een voordelig resultaat van € 2,8 mln. Dit betekent dat het verschil tussen de laatst vastgestelde begroting en het uiteindelijke resultaat nog € 18,3 mln voordelig is (waarvan € 18,3 mln incidenteel en € 0,04 mln structureel). Van dit voordelige verschil heeft afgerond € 5,9 mln betrekking op grondexploitaties: € 16,2 mln negatief vanwege afgesloten projecten Harselaar-Centraal, Tolnegenwest Oost en Schoolterrein Hessenweg € 2,9 mln positief vanwege tussentijdse winstneming lopende grondexploitaties € 19,3 mln positief vanwege vrijval verliesvoorziening (€ 16,2 mln dekking afgesloten projecten en € 3,1 mln verlaging verliesvoorziening) Een ander significant effect heeft te maken met het feit dat diverse werkzaamheden vooralsnog niet (volledig) konden worden uitgevoerd en zijn doorgeschoven naar 2024 via budgetoverhevelingen (€ 4,8 mln positief) die na de Tweede Tussenrapportage 2023 zijn opgesteld en door uw raad in februari 2024 zijn vastgesteld. De resterende € 7,6 mln aan meevallers komt door verschillende oorzaken waarbij de meeste een incidenteel karakter hebben.

Een aanzienlijk deel van de meevallers komt voort uit hogere rijksbedragen en meer baten uit lokale heffingen. Een nadere analyse met meer detail wordt in hoofdstuk 'financieel resultaat' en in 'bijlage 3' gegeven.

Financiële Positie Met behulp van de diverse indicatoren (financiële kengetallen en benodigd weerstandsvermogen) wordt inzicht verkregen in de ontwikkeling van de financiële positie. Belangrijk daarbij is rekening te houden met het feit dat één indicator of kengetal weinig zegt en dat deze vooral in samenhang een goed inzicht geven. Belangrijke effecten op de indicatoren kengetallen ontstaan onder andere vanuit investeringen (groei van materiële vaste activa en schulden), ontwikkeling grondexploitatie, beschikbaar weerstandsvermogen, het risicoprofiel en totale baten. In de jaarrekening zien we een positieve ontwikkeling in de kengetallen en daarmee ook een verbetering in de financiële positie van gemeente Barneveld ten opzichte van eerdere jaren. Belangrijk om uit te lichten is dat: Zowel de schuldquote (91,8%) en netto-schuldquote (85,1%) zijn sterk verbeterd en liggen onder de norm, met name vanwege hogere baten. De solvabiliteit (34,8%) is ten opzichte van 2022 gestegen met 4,2% en ligt boven de streefwaarde van 30%. Een belangrijke oorzaak van deze positieve ontwikkelingen binnen de kengetallen zijn de positieve rekeningresultaten van de afgelopen jaren. Daarbij moet echter niet vergeten worden dat deze positieve rekeningresultaten voor een belangrijk deel ontstaan omdat we de begrote werkzaamheden niet of niet geheel uitvoeren en doorschuiven naar de toekomst.

Voor 2023 spelen ook ander incidentele effecten mee waaronder met name incidentele resultaten (baten) binnen grondexploitaties. Als we kijken naar de indicator 'benodigd weerstandsvermogen' zien we dat de benodigde weerstandscapaciteit met 28% is toegenomen, dit voornamelijk omdat de potentiële risico's met betrekking tot de grondexploitaties significant zijn gestegen. De beschikbare weerstandscapaciteit is niet meer voldoende. Bij deze jaarstukken doen we daarom een voorstel om een een deel van het positieve resultaat aan te wenden om de beschikbare weerstandscapaciteit aan te vullen naar de gewenste minimale streefwaarde.

Ontwikkelingen Alles overziend, dan noteren wij voor onszelf in ieder geval de volgende aandachtspunten welke gedurende 2023 hebben gespeeld en de komende tijd zullen blijven spelen: Allereerst hebben we te maken met grilligere omstandigheden en fluctuaties die elkaar snel opvolgen. De ontwikkeling van de rentestand en inflatie is er bijvoorbeeld zo één. Enerzijds was er sprake van forse stijging, al ingezet in 2022, en anderzijds kwam daar in 2023 ook al weer meer grip op. Een ander punt dat wij constateren is de grote onderlinge afhankelijkheid in de uitvoering. Complexe procedures met onze partners en wisselende, veelal ook extra regelgeving van hogerhand. Dat zorgt vaak voor vertraging. Verder is de zeer krappe arbeidsmarkt een belangrijke factor. Niet alleen bij onze eigen organisatie, maar ook bij onze partners, waardoor zaken alsnog worden doorgeschoven en/of formatieplaatsen moeilijk ingevuld worden of tijdelijk ingevuld moeten worden met externe inhuur waaraan een hoger prijskaartje hangt. Begroten is steeds lastiger geworden. Met name het maken van een realistische planning. Daarop valt echt nog meer winst te behalen. Tegelijk hebben we bij het opstellen van de Programmabegroting 2024 hier al betekenisvolle stappen gezet onder het motto van

4

‘realistisch begroten”. Die beweging is in 2024 ingezet en zien we begrijpelijkerwijs nu nog onvoldoende terug in 2023. Tenslotte willen nog 'korter en scherper op de bal' gaan zitten. Juist vanwege die snel wijzigende omstandigheden gedurende het uitvoeringsjaar. Daarvoor willen wij de eerste en tweede Tussenrapportage zo goed mogelijk benutten. Dat zijn belangrijke momenten om tussentijds bij te sturen en om aan te geven wat er via overhevelingen eventueel door zou moet schuiven. Ook zijn het momenten om zo goed mogelijk in te schatten welke eventuele extra baten of lasten dan wel vice versa er nog zitten aan te komen. Die rapportages willen we meer centraal stellen en waar nodig verder doorontwikkelen.

Resultaatbestemming Budgetoverhevelingen Van het positieve resultaat wordt € 4,8 mln veroorzaakt door budgetoverhevelingen. Deze budgetoverhevelingen zijn veroorzaakt doordat werkzaamheden niet (volledig) verricht konden worden door diverse oorzaken. Het is belangrijk dat deze werkzaamheden nog wel worden uitgevoerd in 2024. Op 7 februari 2024 heeft de raad besloten om op basis van de voorlopige budgetoverheveling al rekening te houden met geprognosticeerde budgetoverhevelingen van € 5,0 mln. Nu de omvang van de budgetoverhevelingen definitief is stellen wij u voor om aan de algemene reserve een bedrag van € 4,8 mln toe te voegen voor de overheveling van budgetten naar 2024 conform de specificatie in bijlage 4. Regionale Afspraken Jeugdhulpregio Foodvalley 2024 Op basis van regionale afspraken is besloten om additionele projecten/functies te organiseren via de Jeugdhulpregio Foodvalley. Dit betekent ook dat er een additionele bijdrage nodig is van de deelnemers. Voor gemeente Barneveld bekent dit dat er een bedrag van € 0,1 mln beschikbaar gesteld moet worden aan de Jeugdhulpregio Foodvalley in 2024. Bestemmingsreserve 'verantwoord groeien' De komende jaren heeft gemeente Barneveld een groeiambitie.

Gezien deze groeiopgave stellen wij voor (i) een bestemmingsreserve in te stellen genaamd 'bestemmingsreserve verantwoord groeien' en (ii) om € 8 mln van het resultaat toe te kennen aan deze bestemmingsreserve. Het doel van de bestemmingsreserve is de dekking van incidentele lasten vanuit nieuwe beleidsimpulsen en dekking van structurele lasten voor majeure investeringsopgaven, voor beide geldt dat deze dienen te vallen onder de noemer ‘verantwoorde groei’ zoals geformuleerd in de kadernota 2025. Algemene Reserve Wij stellen u voor om € 8,3 mln, beschikbaar te stellen aan de algemene reserve met als doel om de weerstandscapaciteit op een afdoende streefwaarde te krijgen. Dit betekent dat de weerstandscapaciteit voldoende is voor dekking van de potentiële risico's en het verwachte negatieve resultaat zoals opgenomen in de eerste tussenrapportage 2024, maar dat er ook nog ruimte is voor onvoorziene omstandigheden.

5

Vaststelling De Jaarverslaggeving 2023 bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. De hierin opgenomen jaarrekening en het hierin opgenomen jaarverslag zijn gecontroleerd door onze accountant. Wij stellen u voor: 1. De jaarverslaggeving 2023 vast te stellen; 2. De grondexploitatie per ultimo 31 december 2023 af te sluiten voor de projecten HarselaarCentraal, Tolnegenweg Oost en Schoolterrein Hessenweg en het resultaat ervan per saldo vast te stellen op €16.206.628 negatief; 3. Het verlies van de projecten Harselaar-Centraal en Tolnegenweg Oost te dekken met de daarvoor gevormde verliesvoorziening; 4. De te verwachten resultaten van de geactualiseerde grondexploitaties op eindwaarde vast te stellen zoals opgenomen in de Meerjarenprognose grondexploitaties (MPG); 5. De hoogte van de verliesvoorziening grondexploitaties vast te stellen op €8.939.260 per ultimo 2023 en daartoe €19.316.534 te laten vrijvallen; 6. Ten behoeve van bijdragen vanuit ontwikkellocaties een storting te maken van €7.945.235 in de reserve bovenwijkse voorzieningen; 7. Ten behoeve van de groeiopgave voor gemeente Barneveld een bestemmingsreserve in te stellen onder de noemer 'Bestemmingsreserve verantwoord groeien'.

De 'Bestemmingsreserve verantwoord groeien' kan aangewend worden voor de dekking van incidentele lasten vanuit nieuwe beleidsimpulsen en dekking van structurele lasten voor majeure investeringsopgaven, voor beide geldt dat deze dienen te vallen onder de noemer ‘verantwoorde groei’ zoals geformuleerd in de kadernota 2025 ; 8. Het positieve resultaat over 2023 ad €21,1 mln als volgt te bestemmen: a. Aan de algemene reserve een bedrag van €4,8 mln toe te voegen voor de overheveling van budgetten naar 2024 conform de specificatie in bijlage 4; b. Een bedrag van €0,1 mln beschikbaar stellen voor de Jeugdhulpregio Foodvalley in 2024 conform regionale afspraken; c. Een bedrag van €8,3 mln, toe te voegen aan de algemene reserve; d. Het resterende deel van het resultaat, €8 mln, beschikbaar stellen aan de 'Bestemmingsreserve verantwoord groeien'; 9. Décharge te verlenen aan het college van Burgemeester en wethouders voor het gevoerde beleid. Burgemeester en wethouders van Barneveld, W. Wieringa Secretaris

J. van der Tak Burgemeester

6

Financieel resultaat

Resultaat programma's De gemeente Barneveld heeft in 2023 een voordelig resultaat behaald van € 21,1 mln. De laatst vastgestelde begroting gaat uit van een voordelig resultaat van € 2,8 mln. Dit betekent dat het verschil tussen de laatste begroting en het uiteindelijke resultaat nog € 18,3 mln voordelig afgerond (waarvan € 18,3 mln incidenteel voordelig en € 0,0 mln structureel voordelig). Van het voordelige verschil heeft € 5,9 mln betrekking op grondexploitaties welke jaareinde pas bepaald worden en heeft € 4,8 mln betrekking op budgetoverhevelingen. Het resterende verschil van € 7,6 mln bestaat uit meerdere samengestelde effecten waarvan de belangrijkste hieronder (onder kopje 'verschillenanalyse') uiteengezet worden. Om de financiële transparantie te vergroten is er een uitgebreidere toelichting opgenomen in bijlage 3.

Overzicht baten en lasten

Rekening Primitieve 2022 Begroting

Actuele Begroting

bedragen x € 1.000 Rekening Verschil 2023

Saldo van baten en lasten Programma's Lasten 1. Participatie en ondersteuning 2. Bedrijvigheid en bereikbaarheid 3. Woon- en leefomgeving 4. Bestuur en interne dienstverlening

- 86.977 - 134.946 - 63.507 1.599 - 64.102 - 8.935

- 90.587 - 130.031 - 60.000 - 5.298 - 58.105 - 6.629

- 98.822 - 154.588 - 72.249 - 6.973 - 65.666 - 9.701

- 76.138 - 165.021 - 72.675 - 22.020 - 62.775 - 7.552

22.683 V - 10.433 N - 426 N - 15.047 N 2.891 V 2.149 V

Baten 1. Participatie en ondersteuning 2. Bedrijvigheid en bereikbaarheid 3. Woon- en leefomgeving 4. Bestuur en interne dienstverlening

47.969 18.666 - 6.546 24.817 11.031

39.445 10.752 924 23.869 3.900

55.767 23.305 910 26.271 5.281

88.883 24.438 21.716 37.654 5.076

33.116 V 1.133 V 20.806 V 11.383 V - 205 N

Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien 97.559 Lasten - 23.415 Algemene dekkingsmiddelen 1.489 Overhead - 25.115 Vennootschapsbelasting 211 Onvoorzien -

84.383 - 29.054 - 1.631 - 27.323 - 100

93.070 - 27.365 - 1.602 - 25.663 - 100

97.252 - 26.560 - 1.345 - 24.065 - 1.149 -

4.182 V 805 V 256 V 1.598 V - 1.149 N 100 V

120.975 119.887 1.088

113.437 113.008 429

120.435 119.939 497

123.812 122.926 886

3.377 V 2.988 V 389 V

Saldo van baten en lasten

10.582

- 6.204

- 5.751

21.114

26.866 V

Mutatie reserves Mutatie reserves Toevoegingen

3.274 - 26.856

3.652 - 6.209

8.508 - 12.914

- 21 - 19.338

- 8.530 N - 6.424 N

Onttrekkingen

30.130

9.861

21.422

19.316

- 2.106 N

Mutatie reserves

3.274

3.652

8.508

- 21

- 8.530 N

Gerealiseerd resultaat

13.856

- 2.551

2.757

21.093

18.336 V

Baten Algemene dekkingsmiddelen Overhead

7

Verschillenanalyse De onderstaande tabel bevat de belangrijkste verschillen tussen het gerealiseerde resultaat en de laatst vastgestelde begroting.

Belangrijkste afwijkingen Voordelen 01. Budgetoverhevelingen 02. Onderwijsbeleid 03. Maatschappelijke zorg, w.o. opvang Oekraïners 04. Uitkering Integraal Zorg Akkoord (IZA) 05. Hogere lasten Jeugd vangnetvoorziening 06. Landelijke energietoeslag 07. Bereikbaarheid 08. Grondexploitaties bedrijventerrein en woningen 09. WABO Leges 10. Huisvesting en Accommodaties 11. Milieu en Ruimtelijke Ordening 12. Toeristenbelasting, Boetes en Dwangsommen 13. Verkoopresultaat Grond Bedrijventerrein Harselaar 14. Inhuur Extern Personeel Dienstverlening 15. Informatievoorziening en Automatisering 16. Minder Doorbelaste Uren Intern Personeel 17. Treasury 18. Algemene uitkering 19. Overige mutaties diversen Totaal afwijkingen

Programma Structureel P1 tm P4 P1 P1 P1 P1 P1 P2 P2 en P3 P3 P3 P3 P4 P4 P4 P4 P4 P4 P4 P4

bedragen x € 1.000 Totaal verschil

Incidenteel

143 V

- 1.234 N 694 V 5.943 V 1.141 V 357 V 411 V 350 V 570 V - 1.411 N 1.744 V - 933 N 824 V 1.886 V 1.462 V

4.789 V 765 V 715 V 470 V - 1.000 N - 1.234 N 805 V 5.943 V 1.141 V 596 V 511 V 550 V 570 V - 1.411 N 1.744 V - 933 N 824 V 1.886 V 1.605 V

43 V

18.293 V

18.336 V

250 V

4.789 V 515 V 715 V 470 V

- 1.000 N 111 V

239 V 100 V 200 V

-

Toelichting op de belangrijkste verschillen Hieronder wordt ingegaan op de belangrijkste oorzaken voor de afwijking van het uiteindelijke resultaat (in vergelijking met de begroting) in 2023 zoals opgenomen in de bovenstaande tabel: 1. Voorstel budgetoverhevelingen 2023 naar 2024 € 4,789 miljoen voordelig. Op 7 februari 2024 zijn de door de gemeenteraad de voorgestelde budgetoverhevelingen vanuit 2023 naar 2024 vastgesteld, opgeteld een bedrag van totaal € 5,069 miljoen. In bijlage 4 is een specificatie van deze budgetoverhevelingen opgenomen. In sommige gevallen wijkt de nu werkelijk voorgestelde budgetoverheveling af van het voorstel van februari 2024. In de bijlage 4 is zowel het oorspronkelijk opgenomen bedrag opgenomen als het werkelijk bedrag van de budgetoverheveling. Verschillen kunnen onder meer worden veroorzaakt omdat in 2023 toch meer lasten zijn gemaakt dan initieel was ingeschat of dat de middelen al zijn toegevoegd aan reserves. 2. Onderwijsbeleid € 0,765 miljoen voordelig Binnen inburgering en onderwijsachterstandenbeleid is sprake van een voordeel van voordeel € 0,525 miljoen, waarvan € 0,250 miljoen structureel. Dit wordt met name veroorzaakt omdat we vanaf 2023 bestaande lasten kunnen dekken door een nieuwe specifieke uitkering.

Daarnaast is er sprake van niet-ingezette vacature ruimte (€ 0,257 miljoen), hogere diverse baten (€ 0,102 miljoen) en hogere lasten voor leerlingenvervoer (€ 0,119 miljoen nadelig). 3. Maatschappelijke zorg, w.o. opvang Oekraïners € 0,715 miljoen voordelig Dit bestaat voor € 0,519 miljoen aan lagere lasten opvang Oekraïners. Dit voordeel wordt conform het raadsbesluit bij de tweede tussenrapportage 2023 toegevoegd aan de reserve Opvang en ondersteuning nieuwkomers in brede zin. Voor het overige deel bestaat het voordeel uit niet ingevulde vacatureruimte en hogere baten dan begroot (€ 0,196 miljoen). 4. Integraal Zorg Akkoord (IZA) € 0,470 miljoen voordelig Een voordeel van € 0,470 miljoen heeft betrekking op het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Dit is een specifieke uitkering, welke via de gemeente Ede (als penvoerder) is ontvangen. Doordat deze uitkering pas in november 2023 bekend werd, kon dit niet meer in de begroting worden opgenomen, terwijl de lasten al wel waren begroot. 5. Hogere lasten Jeugd vangnetvoorziening € 1,000 miljoen nadelig Van het totale nadeel betreft € 0,100 miljoen nagekomen kosten tot en met 2022. De overige ruim € 0,900 miljoen heeft betrekking op gemaakte kosten in 2023. Er is sprake van minder cliënten, maar de kosten per cliënt zijn toegenomen. Er wordt verwacht dat dit nadeel structureel is. 6.

Landelijke energietoeslag € 1,234 miljoen nadelig Een nadeel van € 1,234 miljoen heeft betrekking op hogere lasten voor de landelijke energietoeslag. Bij de decembercirculaire 2023 is hiervoor een extra uitkering ontvangen. Dit kon niet meer in de begroting 2023 worden verwerkt waardoor de extra last in programma 2 zit maar

8

de bijbehorende baten in programma 4. 7. Bereikbaarheid € 0,805 miljoen voordelig Het voornaamste verschil wordt veroorzaakt door een verschil in gerealiseerde kapitaallasten binnen verkeer. Een aantal projecten is vertraagd, waardoor de kapitaallasten pas later gaan lopen (voordeel € 0,498 milioen). Verder waren er minder kleine verkeersmaatregelen nodig dan verwacht (voordeel € 0,168 milioen) en zijn er binnen parkeren met name meer opbrengsten (leges / boetes / parkeeropbrengsten) ontvangen dan begroot (voordeel € 0,139 milioen). 8. Grondexploitaties bedrijventerrein en woningen € 5,943 miljoen voordelig Binnen de grondexploitaties is sprake van een winstneming binnen bedrijventerreinen op Harselaar Zuid Fase 1A van € 1,249 miljoen en een tussentijdse winstnemingen binnen grondexploitatie woningen: Bloemendal (€ 0,822 miljoen), Oostbroek (€ 0,426 miljoen) en Holzenbosch I (€ 0,380 miljoen). Daarnaast is er een voordeel vanuit verschillende mutaties op de verliesvoorziening van in totaal € 3,066 miljoen, voornamelijk veroorzaakt door een vrijval van € 5,509 miljoen voor Bloemendal, een toevoeging aan de verliesvoorziening voor Verbindingsweg (€ 0,901 miljoen), de Eendracht (€ 1,183 miljoen), Thorbeckelaan-Zuid (€ 0,205 miljoen) en Thorbeckelaan-Noord (€ 0,153 miljoen).

Voor een uitgebreidere toelichting op de resultaten en voortgang van de grondexploitaties verwijzen wij naar de paragraaf grondbeleid. 9. WABO Leges € 1,141 miljoen voordelig De werkelijke leges WABO zijn € 1,141 miljoen hoger dan begroot. Dit voordeel ontstaat enerzijds doordat er in 2023 meer vergunningen zijn verleend dat verwacht. Anderzijds zijn er ook relatief veel grote vergunningaanvragen geweest, bijvoorbeeld vanuit woningbouwproject Bloemendal. 10. Huisvesting en Accommodaties € 0,596 miljoen voordelig Binnen huisvesting en accommodaties is er sprake van verhoogde huuropbrengsten als gevolg van indexering/doorbelasting kosten (€ 0,072 miljoen) en hogere SPUK bijdrages vanuit het rijk binnen onderwijs/sport (€ 0,273 miljoen). Daarnaast zijn investeringen/projecten vertraagd met als gevolg lagere lasten (€ 0,251 miljoen). 11. Milieu en Ruimtelijke Ordening € 0,511 miljoen voordelig Binnen bestemmingsplannen is er een voordeel van € 0,292 miljoen wegens lagere uitvoeringslasten en meer ontvangen baten (exploitatiebijdrage plankosten De Lanen Oost). Daarnaast is er sprake van een beperktere invulling dan begroot omtrent Biodiversiteit (€ 0,091 miljoen). Verder kon de CDOKE bijdrage gebruikt worden als dekking voor een bestaande formatieplaats (€ 0,128 milioen). 12.

Toeristenbelasting, Boetes en Dwangsommen € 0,550 miljoen voordelig Er zijn hogere baten voor toeristenbelasting van € 0,274 miljoen, dit komt door de stijging van een aantal (bij de gemeente bekende) recreatieve objecten en het “omslaan” van forensenbelasting in toeristenbelasting doordat een vakantiepark nu heel het jaar verhuurd kan worden. Verder heeft het herinrichten van het invorderingsproces geleid tot een voordeel van € 0,276 miljoen aan toenemende opbrengsten aan boetes en dwangsommen. 13. Verkoopresultaat Grond Bedrijventerrein Harselaar € 0,570 miljoen voordelig De verkoop van grond op bedrijventerrein Harselaar heeft per saldo geleid tot een eenmalig voordeel. 14. Inhuur extern personeel € 1,411 miljoen nadelig Het inhuren van personeel binnen verschillende teams zorgt voor een nadeel van € 1.411.000. Dit komt voor een aanzienlijk gedeelte door openstaande formatieplaatsen die niet tijdig genoeg zijn ingevuld, hierdoor moet tijdelijke capaciteit worden ingehuurd. 15. Informatievoorziening en Automatisering € 1,744 miljoen voordelig Er zijn minder software en vervangingsimplementaties afgerond afgelopen jaren zodat er minder software en onderhoudskosten nodig waren (€ 0,435 miljoen). Niet ingevulde vacatures en allocatie van personele lasten op andere projecten zorgen voor een voordeel van (€ 0,495 miljoen).

Verder is er sprake van minder afschrijvingen doordat het langer doorlopen van thuiswerkkosten (€ 0,248 miljoen). Projecten omtrent informatievoorziening laten een overschot zien van (€ 0,566 miljoen) door inbesteding in plaats van uitbesteding (o.a. inrichting MS 365), vanwege uitstel en allocatie lasten op andere projecten. 16. Minder Doorbelaste Uren Intern Personeel € 0,933 miljoen nadelig Wegens minder doorbelaste uren van intern personeel aan investeringen en grondexploitaties is de doorbelasting naar deze posten ook lager. Het nadeel bestaat voor € 0,629 miljoen uit de lagere doorbelasting naar investeringen en € 0,338 miljoen betreft de grondexploitaties. 17. Treasury € 0,824 miljoen voordelig Het voordeel wordt met name veroorzaakt door meer rente baten op onze liquide middelen. In 2023 is er gemiddeld 3% rente ontvangen op uitstaande middelen meer dan begroot. 18. Algemene Uitkering € 1,886 miljoen voordelig In de decembercirculaire 2023 zijn extra decentralisatie uitkeringen toegekend. Het gaat hier om onder andere de Energietoelage (€ 1,499 miljoen) en de Invoeringskosten Omgevingswet (€ 0,396 miljoen). 19. Overige mutaties diversen € 1,605 miljoen voordelig

9

De overige mutaties diversen bestaan uit meerdere (minder significante) samengestelde effecten, deze zijn onder deze post samengevoegd.

10

Programma's 1. Participatie & Ondersteuning

Wat hebben we bereikt? De gemeente Barneveld wil dat inwoners van de gemeente Barneveld voldoende kansen krijgen op het ontwikkelen of het bevorderen van zelfstandigheid en daarmee op deelname aan de samenleving. We streven naar een samenleving waarin iedere inwoner naar vermogen meedoet, waarin mensen zich met elkaar verbonden weten. En we zorgen voor een professioneel vangnet. Eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid vormen hierbij het uitgangspunt. Omzien naar elkaar en onderlinge zorgzaamheid zijn van groot belang. Hierin zit de drieslag zelf – samen – gemeente. Het motto voor beleid en uitvoering binnen het sociaal domein is: op eigen kracht waar mogelijk, ondersteuning en hulp indien nodig.

Groeien naar zelfstandigheid We willen dat alle kinderen in de gemeente Barneveld gezond en veilig opgroeien en zich ontwikkelen tot zo zelfstandig mogelijke burgers. In 2023 zijn er lokaal en regionaal diverse maatregelen en projecten in gang gezet. Zo vraagt de nasleep van de coronacrisis om aandacht, want er zijn onderwijsachterstanden en de mentale gezondheid van kinderen staat onder druk. Met het Nationaal Programma Onderwijs zijn in samenwerking met scholen en preventieve partners verschillende acties in gang gezet. Ook is er een start gemaakt met de voorbereiding van de WISE-aanpak om het (overmatig) alcohol- en drugsgebruik onder jongeren terug te dringen en kansrijk opgroeien te bevorderen. Verder is het onderwerp ‘opgroeien in armoede’ onderzocht en dit heeft geleid tot een voorstel voor signalering en bewustwording op scholen. Het ‘Gezonde Leefstijl’-akkoord is lokaal uitgewerkt om gezond leven te stimuleren. Door het preventieve veld is een visie- en positioneringsdocument ondertekend, dat de basis vormt voor het verder versterken van de preventieve aanpak. De financiële beheersbaarheid van de uitgaven voor jeugdhulp blijft een uitdaging en blijven werken aan transformatie is prioriteit. De ‘proeftuin Jeugdbescherming’ laat goede resultaten zien in het verlagen van het aantal ondertoezichtstellingen.

Daarnaast zijn er in de regio meerdere projecten uitgevoerd om het aanbod van jeugdhulp te transformeren. Meedoen naar vermogen De bestaanszekerheid van huishoudens staat onder druk. Daarom hebben we in 2023 extra ingezet op de armoede impuls en het zo vroeg mogelijk bereiken van huishoudens met schulden. Om bestaanszekerheid duurzaam te vergroten zijn we gestart met het bouwen van een programma bestaanszekerheid. Om ook inwoners die moeite hebben met lezen en schrijven sneller en beter te bereiken zijn we in 2023 gestart met plan van aanpak laaggeletterdheid 20232026. De krapte op de arbeidsmarkt zien we ook terug in het bijstandsbestand. Inwoners met een korte afstand tot de arbeidsmarkt vinden snel werk, terwijl inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt langer afhankelijk zijn van ondersteuning bij het vinden en behouden van werk. In de gemeente Barneveld is een sterke sociale samenhang en is er veel sprake van ‘samenredzaamheid’. Door middel van inzet op onderwijs, cultuur, sport en ontmoeten hebben we hieraan bijgedragen. Met de Brede SPUK-regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis, die we in 2023 aanvroegen en gehonoreerd kregen, versterkten we onze inzet hierop.

Tegelijkertijd bevorderen we door middel van maatschappelijk werk en bemoeizorg de zelfredzaamheid van mensen die hierbij een steuntje in de rug nodig hebben. We werken als gemeente aan een goede relatie tussen overheid en inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Iedereen telt mee, hoort erbij en moet mee kunnen doen. Ook nieuwkomers in de Barneveldse samenleving en mensen met een beperking. Belangrijk is dat bevolkingsgroepen niet tegenover elkaar komen te staan en criminaliteit zo weinig mogelijk kans krijgt.

Samen Oud worden Mensen worden gemiddeld steeds ouder en blijven langer vitaal. Het aantal ouderen in de gemeente Barneveld stijgt hierdoor. Meer ouderen betekent echter ook meer kwetsbare ouderen. We willen dat ouderen zich goed voelen en kunnen meedoen in de samenleving. Daar blijven we ons voor inzetten, samen met anderen, om goede oplossingen te bedenken en uit te voeren. Zo hopen we dat ouderen zich gewaardeerd en gelukkig voelen. In 2023 zagen we dat de voorzieningen zoals huishoudelijke ondersteuning en vervoer voor ouderen onder druk staan, onder andere door een stijging in gebruik en omdat de middelen en menskracht niet onbeperkt zijn. Andere voorzieningen bleven redelijk stabiel, maar de vraagstukken werden wel complexer. Om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen laten wonen, werken we samen met lokale aanbieders van wonen, welzijn en zorg. Door het verbeteren van sociale voorzieningen en preventieve zorg, proberen we het welzijn van ouderen te vergroten en de druk op de zorg te verlagen. Ook zetten we in op het ondersteunen van mantelzorgers en zorgden we voor een mantelzorgwaardering. Het Integraal Zorgakkoord, dat landelijk werd vastgesteld in 2022, is hierbij een belangrijk stimuleringsmiddel. Hierin staan afspraken om de zorg goed, betaalbaar en toegankelijk te houden.

In 2023 werkten we aan een regionale uitwerking van dit Zorgakkoord in de regio Gelderse Vallei. Hiervoor stelden we samen met regiopartners een regiobeeld en regioplan op. In het regioplan is een van de speerpunten het bevorderen van vitaal ouder worden. Hierbij

11

onderzoeken we domein overstijgend hoe zorg en ondersteuning beter kunnen aansluiten bij de behoeften van ouderen, zodat ze zich thuis voelen en actief kunnen blijven deelnemen aan de samenleving. Op basis van dit regioplan hebben gemeenten in de regio gezamenlijk middelen ontvangen voor de uitvoering in de periode 2023 tot en met 2026.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Hervormingsagenda Jeugd In juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 vastgesteld, ondertekend en aangeboden aan de Tweede Kamer en Eerste Kamer. De definitieve vaststelling van de Hervormingsagenda Jeugd is de start van de grootste hervorming van de jeugdzorg sinds 2015. Deze agenda heeft als doel knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Een ander doel is het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar maken voor de toekomst. Eind 2023 is een lokale en regionale Starfoto gemaakt op basis waarvan verdere acties worden bepaald. Onlangs is gebleken dat de jeugdhulpregio FoodValley voldoende robuust is, dit n.a.v. de robuustheidsscan die in alle jeugdhulpregio's is gedaan. Opvang en ondersteuning vluchtelingen Oekraïne en asielzoekers Ook over 2023 was er vanuit de gemeentelijke organisatie en maatschappelijke partners inzet nodig rondom de realisatie van opvang en ondersteuning van Oekraïense ontheemden. In 2023 zijn het aantal gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïense ontheemden uitgebreid van 285 in januari 2023 naar 325 per oktober 2023. Schoolgaande kinderen in basisschoolleeftijd zijn vanaf het schooljaar 2023-2024 voor een groot deel doorgestroomd naar reguliere basisscholen in de gemeente.

De kinderen die vanuit de Tijdelijke Opvang Voorziening (TOV) Oekraïne nog niet konden doorstromen naar een reguliere basisschool, zijn doorgestroomd naar de Springplank. Deze nieuwkomersschool is in augustus 2023 gestart voor alle kinderen in de gemeente die fulltime taalonderwijs aangeboden krijgen. Op het moment dat ze voldoende op taalniveau zijn zullen zij doorstromen naar een reguliere school. De schoolgaande kinderen in de VO leeftijd volgen onderwijs op het ISK. Voor de volwassen Oekraïense ontheemden is vanuit de gemeente een voorziening ingericht voor Nederlandse taalles, uitgevoerd door een professionele taalaanbieder. Hier zijn in 2023 89 Oekraïense ontheemden mee gestart. In 2023 is het besluit genomen dat er een asielzoekerscentrum in Barneveld wordt gerealiseerd voor de periode van maximaal 10 jaar aan de Nijkerkerweg in de vorm van een woonwijk. In 2023 is er via een bestuursrapportage de locatiekeuze voor de betreffende locatie onderbouwd. Tussen de voorlopige locatiekeuze van het college (begin april 2023) en de definitieve besluitvorming in de gemeenteraad (5 juli 2023) zat een fase van communicatie en participatie voor belanghebbenden. Er is een participatietraject opgestart met gesprekken met direct omwonenden en verschillende informatiebijeenkomsten voor omwonenden, maatschappelijke partners en ondernemers en vervolgens een verdiepende themabijeenkomst.

Na de definitieve besluitvorming in de gemeenteraad is vervolgens met het COA eind september 2023 een bestuursovereenkomst afgesloten waarin afspraken zijn opgenomen over bijvoorbeeld de duur van de opvang, het aantal opvangplekken en het type opvangcentrum. De afgelopen periode stond in het teken van het verder uitwerken van de plannen. In november 2023 heeft een eerste bijeenkomst plaatsgevonden met de klankbordgroep azc.

Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis In september 2023 deed de gemeente Barneveld een integrale aanvraag voor de Brede SPUKRegeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis. Met deze regeling werd een aantal voormalige rijksuitkeringen vervangen, maar kwam er op een aantal onderdelen ook extra geld beschikbaar. Deze aanvraag werd gehonoreerd, waardoor de gemeente extra middelen voor de periode 2023-2026. In het plan van aanpak, dat in september door het college werd vastgesteld, is beschreven op welke wijze we uitvoering geven aan de regeling. In 2023 lag in de aanpak wat meer de nadruk op continuering van bestaand beleid, waarbij in 2024 en verder meer de nadruk zal liggen op versterking van beleid. Integraal zorgakkoord: regioplan In navolging op het landelijke integraal zorgakkoord (IZA) stelde gemeente Barneveld samen met gemeenten en partners in zorg- en welzijn een regiobeeld en regioplan op. In het regioplan staan afspraken om de zorg goed, betaalbaar en toegankelijk te houden. Op basis van dit regioplan hebben gemeenten in de regio gezamenlijk middelen ontvangen voor de uitvoering in de periode 2023-2026. In 2023 werd dit geld grotendeels besteed aan de continuering van bestaand beleid. In de komende jaren zal bestaand beleid worden versterkt en uitgebreid.

In samenhang daarmee, werkt de gemeente samen met regiopartners aan een Regioplan voor het Integraal Zorgakkoord. Met het Regioplan en de daarvoor beschikbare middelen, zetten partners in op het versterken en verbeteren van de samenwerking tussen sociaal domein, wonen en zorg. Integraal veiligheidsplan De gemeente Barneveld heeft samen met de gemeenten Nijkerk en Scherpenzeel, Politie en het Openbaar Ministerie en andere (veiligheids)partners een nieuw Integraal Veiligheidsplan (IVP) vastgesteld. Hiermee ligt er een plan op hoofdlijnen voor de periode 2024-2027 waarin de prioriteiten, ambities en strategische doelen op de thema's ondermijnende criminaliteit, digitale veiligheid, zorg en veiligheid en middelengebruik vastgesteld zijn. Door middel van een jaarlijks uitvoeringsplan en een halfjaarlijks veiligheidsbeeld maken we inzichtelijk en geven we structuur aan de concrete acties voorvloeiend uit het IVP.

12

Huishoudelijke hulp en de Valleihopper In 2023 hebben we een sterke stijging gezien in het aantal inwoners dat gebruik maakt van de huishoudelijke hulp. Van 817 naar 898 huishoudens. Dit is een voorzetting van een trend van de laatste jaren. Veroorzaakt door de vergrijzing en de afschaffing van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in 2019. Sinds de invoering van het abonnementstarief voor de Wmo in 2019 kunnen huishoudens gebruik maken van bepaalde Wmo-voorzieningen voor een vast tarief van € 20,62 per maand, ongeacht inkomen, vermogen of gebruik. Door het abonnementstarief is het gebruik van Wmo-voorzieningen sterker gestegen dan verwacht. In de praktijk leidt het gestegen gebruikt ertoe dat de toegankelijkheid van Wmo-voorzieningen onder druk komt te staan, juist voor kwetsbare groepen. De (her)invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage staat gepland vanaf 2026; deze is straks maximaal 272 euro per maand. Doordat de hoogte van de eigen bijdrage afhankelijk wordt van het inkomen en het vermogen, wordt rekening gehouden met de financiële draagkracht van inwoners. In 2023 is besloten de huidige aanbesteding van de Valleihopper eind 2024 te beëindigen. En er vindt een nieuwe aanbesteding plaats, die per 1 januari 2025 ingaat. De aanbesteding is bedoeld om de Valleihopper voor te zetten in de huidige vorm.

1.1 Zelfredzame inwoners 113 Maatschappelijke zorg Speerpunt Iedereen kan meedoen

Doel

Meer (kwetsbare) inwoners kunnen meedoen aan de samenleving.

13

Inclusieagenda Medio 2023 werd het beleidskader inclusie vastgesteld; de bijbehorende Lokale Inclusieagenda verscheen begin 2024. Het inclusiebudget (bestemd voor onderzoek, workshops, campagnes en bijeenkomsten) gaat daardoor pas vanaf dit jaar besteed worden. Op verzoek van de raad is sociale inclusie een nadrukkelijker onderdeel geworden. Impuls armoedebeleid Naast onze reguliere ondersteuning op het vlak van re-integratie (576 uitkeringen Participatiewet per 1-1-2023) hebben we in 2023 extra taken uitgevoerd: de energietoeslag 2023 en de armoedeimpuls. De energietoeslag is aan zo'n 2.250 huishoudens uitgekeerd met een inkomen t/m 150% van de bijstandsnorm (en ook in 2024 nog aan te vragen). Vanuit de armoede-impuls is ook de schoolkostenregeling eenmalig verhoogd; deze is aan 350 kinderen toegekend in 2023. Naast lokale inzet, werken we met overheid (gemeenten en UWV), onderwijs, werkgevers- en werknemersorganisaties samen in de arbeidsmarktregio Foodvalley. In 2023 zijn diverse activiteiten ingezet om inwoners van Foodvalley een plek te geven op de arbeidsmarkt. Het werkgeversservicepunt heeft in 2023 in totaal 563 arbeidsplaatsen vervuld binnen de regio, waarvan 83 voor de gemeente Barneveld.

In 2023 is het plan van aanpak laaggeletterdheid 2023-2026 vastgesteld en hiermee is een start gemaakt, bijvoorbeeld via inzet op training in het herkennen en signaleren van laaggeletterdheid. Dit deden we bij team werk en inkomen in de eigen gemeentelijke organisatie, maar ook bij een groep professionals en vrijwilligers die werkzaam zijn in de wijk. Om geldproblemen duurzaam te voorkomen en bestaanszekerheid te vergroten zijn we in 2023 gestart met het bouwen van een integraal programma Bestaanszekerheid. Op het vlak van bestaanszekerheid is het volgende in 2023 opgepakt: 3 partijen zijn voor langere tijd gecontracteerd voor het bieden van terugval- en opstartplekken voor beschut werk en Wsw. Berenschot heeft in opdracht van ons onderzoek gedaan naar de negatieve effecten van het Verantwoording verdeelmodel op het te ontvangen BUIG budget. De Vangnetaanvraag BUIG over 2022 is toegekend. SZW heeft het verdeelmodel voor de BUIG verder doorontwikkeld, wat voor Barneveld gunstiger uit lijkt te pakken. Vanuit het innovatiebudget sociaal domein, zijn we samen met burgerinitiatief StaB (Samen tegen armoede in Barneveld) gestart met een pilot ‘Financiële problemen bespreekbaar in de wijk’. Stadsring en Sterk uit Armoede hebben voor Barneveld een training ontwikkeld en verzorgd. De (ontwikkeling en het verzorgen van de) training is geëvalueerd de pilot zetten we voort.

De brede ondersteuning vanuit het toeslagenschandaal is op gang gekomen, voor gedupeerde ouders en kinderen. De pilot met het Sociaal Juridisch Steunpunt in Voorthuizen is met een jaar verlengd, vanwege het succes in het eerste jaar.

Inburgering De eerste groep statushouders is gestart met de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP), onderdeel van de nieuwe wet inburgering. De MAP is een samenwerking tussen BTO, Interbeek Support en de gemeente en bevat een theoretisch gedeelte en een praktijkgedeelte. Bij dit praktijkgedeelte zijn diverse werkgevers in de gemeente betrokken. In 2023 hadden we te maken met een verhoogde taakstelling qua statushouders, voor het eerste half jaar 73 statushouders en het tweede half jaar 61. Dit heeft ook invloed gehad op de instroom Participatiewet en de begeleiding die we in het kader van de Wet Inburgering als gemeente bieden. Door de verhoogde taakstelling hebben we een groter beroep moeten doen op inzet van begeleiding door Vluchtelingenwerk, zij hebben daarom een aanvullende subsidie toegekend gekregen voor 2023. Gemeenten krijgen middels een SPUK financiële middelen voor het bekostigen van de inburgeringstrajecten. Uitvoeringskosten, zoals de inzet van gespreksvoerders, vallen hier niet onder. Vooralsnog lijken de toegekende middelen vanuit het Rijk voldoende te zijn om de kosten van inburgeringstrajecten te bekostigen. Dit wordt met de toestroom van statushouders gemonitord.

1.2 Sociale en vitale samenleving 122 Sociaal-cultureel werk Speerpunt Cultuur- en Sport stimulering

Doel

Stimuleren van deelname aan en optimaliseren van de maatschappelijke slagkracht van sport en cultuur. Stimuleren van een vitale culturele infrastructuur In 2023 zien we cultuuraanbieders in hun ontwikkeling verder bijkomen van de corona-impact. Waar publiek de weg naar de ene aanbieder weer makkelijker weet te vinden, is het voor andere culturele organisaties nog niet op het niveau van voor corona. We ondersteunen de brede culturele infrastructuur door de tijdelijke coronagelden te investeren in het Cultuur Platform, gericht op ontmoeten, netwerken, kennisdeling en deskundigheidsbevordering.

Integrale cultuurvisie In 2023 is na het collegeakkoord op het plan van aanpak een uitvoerig onderzoek, analyse en participatietraject (trede 2-3) gedaan. De culturele subsidiepartners, het brede culturele veld (verenigingen, ZZP-ers, cultuur en erfgoed organisaties) inwoners, maatschappelijke organisaties en

14

beleidscollega's van verschillende teams in de gemeentelijke organisatie zijn betrokken om input te geven. Door deze brede betrokkenheid beogen we (verder) stappen te zetten om de brede maatschappelijke waarde en impact van cultuur (sociaal, artistiek, economisch, toeristisch, historisch en ruimtelijk) mee te nemen in de visie en uitvoering. Een aandachtspunt dat uit de analyse- en participatiefase van de integrale cultuurvisie komt is versterking en ondersteuning van de cultuursector op bestaanszekerheid, maatschappelijke impact, aanbodontwikkeling en publieksbereik. In 2024 zal een integrale cultuurvisie en een uitvoeringsagenda aangeboden worden voor besluitvorming.

Stimuleren van cultuurparticipatie Het maatschappelijk cultuurfonds ondersteunde in 2023 tien projecten waarmee de maatschappelijke impact van cultuur en cultuuraanbieders versterkt is. Voor de brede SPUKregeling 2023-2026 wordt, naast de brede regeling combinatie functionarissen (de cultuurcoaches bij Connect), ingezet op het versterken van cultuurparticipatie voor mensen met een afstand tot deelname, waar het kan gebiedsgericht. Met de vier culturele subsidiepartners wordt onderzocht hoe aanbod ontwikkelt en/of verduurzaamd kan worden. De cultuurcoaches ondersteunen aanbieders en verenigingen die dat nodig hebben (vraaggericht). Naast de bestaande minimaregelingen is in 2023 het Jeugd en Volwassenfonds Cultuur & Sport gestart om toegankelijkheid tot deelname aan cultuur en sport in de vrije tijd te stimuleren. Er is ingezet op een netwerk van intermediairs die namens inwoners een aanvraag kunnen doen bij de fondsen.

Stimuleren van deelname aan cultuureducatie De kennismaking met cultuur op school is in 2023 ondersteund vanuit de beleidsinzet op cultuureducatie. De cultuurcoaches, ondergebracht bij Connect, verbinden en ondersteunen scholen en cultuuraanbieders. Het aantal keer dat leerlingen in het primair onderwijs deelnemen aan cultuur is in schooljaar 20222023: 19.382 (cumulatief). Leerlingen doen meerdere keren per jaar aan cultuurdeelname (het aantal leerlingen in het PO is 6.723 (CBS ‘21-’22). Alle PO scholen doen mee. Er zijn 27 opgeleide Interne Cultuur Coördinatoren actief op 24 scholen. Dit aantal groeit. 31 scholen doen mee aan het landelijke ondersteuningsprogramma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK). 40 lokale cultuuraanbieders doen mee, en 7 cultuuraanbieders van buiten de gemeente. De herijking van het convenant cultuureducatie gemeente Barneveld is lopend en wordt begeleid door Cultuur Oost. Sportinfrastructuur behouden en versterken waar mogelijk Vanuit het Rijk is besloten om de inzet op het Sport- en beweegakkoord voort te zetten. Daarom is Verantwoording het voor de periode 2023-2026 een nieuwe regeling Sportakkoord beschikbaar, als onderdeel van de Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en sociale basis. Voorwaarde hiervoor is een herijking van het lokale sport- en beweegakkoord.

Sport- en Beweegakkoord II In het najaar van 2023 is Sport- en Beweegakkoord II vastgesteld. Samen met sportaanbieders en maatschappelijke partners zijn er nieuwe ambities opgesteld voor de periode 2023-2026. Dat betekent dat we met de inzet van de buurtsportcoaches werken aan de volgende ambities: Vitale sportaanbieders: We zetten in op het versterken van sportverenigingen, door onder andere het aanbieden van trainingen en het begeleiden van bestuurders door Stichting Connect. Sociaal veilige sport: We ondersteunen verenigingen in het werken aan de basiseisen voor een veilig sportklimaat (vertrouwenscontactpersoon, VOG, huishoudelijk reglement en deskundige/bewuste trainers). Ruimte voor sport en bewegen: We ontwikkelen nieuwe programma's of activiteiten die ervoor zorgen dat inwoners blijvend en herhaaldelijk bewegen in de openbare ruimte. Vaardig in bewegen: Via de MQ-scan worden de beweegvaardigheden van kinderen in kaart gebracht. Daarnaast zetten we de lijn door waarin kinderen op vroege leeftijd via school kennismaken met divers sport- en beweegaanbod. Inclusie en diversiteit: We zetten in op het fysiek, sociaal en financieel toegankelijk maken van sport en bewegen, onder andere door de uitvoer van het Sport & Cultuurfonds voor jeugd en volwassenen.

Naast de ambities in het Sport- en Beweegakkoord II is er ook aandacht voor het versterken van de samenwerking tussen sport en bewegen en andere sectoren zoals zorg (o.a. valpreventie), welzijn en onderwijs.

Maatschappelijk Sportfonds Vanuit het maatschappelijk sportfonds zijn dit jaar diverse activiteiten ondersteund. Alle activiteiten droegen bij aan de sport- en beweegstimulering van inwoners (o.a. door laagdrempelig kennismaken met nieuwe sporten of het organiseren van bewegen in de openbare ruimte). Verder is gestart aan de evaluatie van het maatschappelijk sportfonds. Brede SPUK-Regeling voor sport, bewegen, cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en de sociale basis: Met de Brede SPUK-Regeling legden we de verbinding tussen ons beleid rondom sport, bewegen en cultuurparticipatie met onze inzet op het gebied van gezondheidsbevordering en de sociale basis.