Concept Participatiebeleid raadsconsultatie
Tekst van het document
Het uitdaagrecht draagt bij aan: • maatschappelijke betrokkenheid; • lokaal eigenaarschap; • innovatie; • het benutten van kennis en ervaring uit de samenleving; • een overheid die meer aansluit bij initiatieven van inwoners. Het uitdaagrecht is bedoeld voor maatschappelijke initiatieven en niet voor commerciële activiteiten of initiatieven die primair een particulier belang dienen. De gemeente blijft verantwoordelijk voor het bewaken van publieke belangen, kwaliteit, continuïteit en rechtmatigheid. 5.4 Randvoorwaarden voor inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht Niet ieder initiatief komt automatisch in aanmerking voor ondersteuning of medewerking. Daarom gelden de volgende uitgangspunten. 1. Lokale verbondenheid Inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht zijn bedoeld voor inwoners en maatschappelijke organisaties uit de gemeente Barneveld. De gemeente kiest hier bewust voor, omdat deze instrumenten zijn gericht op het versterken van de leefbaarheid, gemeenschapskracht en maatschappelijke betrokkenheid binnen de gemeente Barneveld. De beschikbare ondersteuning en middelen zijn daarom bedoeld voor initiatieven die bijdragen aan de Barneveldse samenleving. 2. Maatschappelijke meerwaarde Een initiatief moet bijdragen aan een maatschappelijk doel.
Initiatieven die hoofdzakelijk een individueel, particulier of commercieel belang dienen, komen in beginsel niet in aanmerking voor ondersteuning. De gemeente kijkt daarbij naar de bijdrage aan leefbaarheid, ontmoeting, participatie, gezondheid, cultuur, sport, bewegen en andere maatschappelijke opgaven. 3. Draagvlak Van initiatiefnemers wordt verwacht dat zij nadenken over het draagvlak voor hun initiatief. De benodigde mate van draagvlak verschilt per initiatief en is afhankelijk van de aard, omvang en impact van het initiatief op de omgeving. 4. Uitvoerbaarheid De gemeente beoordeelt of een initiatief financieel, juridisch en praktisch uitvoerbaar is. Daarbij wordt onder andere gekeken naar: • haalbaarheid; • veiligheid; • beschikbare capaciteit en middelen; • wet- en regelgeving; • uitvoerbaarheid op langere termijn. 5. Eigenaarschap Het initiatief blijft van de initiatiefnemers. De gemeente ondersteunt, faciliteert en denkt mee, maar neemt het initiatief niet over. Een initiatief kan alleen doorgang vinden als de initiatiefnemers deze rol op zich willen nemen. De wijze waarop deze uitgangspunten worden toegepast bij de beoordeling van inwonersinitiatieven en verzoeken in het kader van het uitdaagrecht, wordt nader uitgewerkt in de participatieverordening en het uitvoeringsdocument participatie.
De formele indieningsvereisten, beoordelingscriteria, procedures en beslistermijnen zijn vastgelegd in de participatieverordening. 23 | Participatiebeleid 2027-2031 gemeente Barneveld 5.5 Leefbaarheid en sociale verbondenheid De gemeente Barneveld ziet inwonersinitiatieven als een belangrijk instrument voor het versterken van leefbaarheid, sociale verbondenheid en maatschappelijke betrokkenheid. Deze inzet sluit direct aan bij de Visie Sociaal Domein 2040. Daarin staat de opgave Verbondenheid in groeiende gemeenschappen centraal. De gemeente wil sterke gemeenschappen behouden en versterken, waarin inwoners elkaar ontmoeten, elkaar ondersteunen en samen verantwoordelijkheid nemen voor hun leefomgeving. Inwonersinitiatieven dragen hieraan bij doordat zij: • ontmoeting stimuleren; • inwoners met elkaar verbinden; • betrokkenheid bij de buurt vergroten; • sociale netwerken versterken; • bijdragen aan een sterke sociale basis. De gemeente heeft daarbij extra aandacht voor: • buurten waar minder initiatieven ontstaan; • inwoners die minder vanzelfsprekend participeren; • initiatieven die ontmoeting bevorderen; • initiatieven op het gebied van cultuur, sport en bewegen; • initiatieven die bijdragen aan het verkleinen van verschillen tussen buurten en wijken.
5.6 Leren van inwonersinitiatieven De gemeente ziet inwonersinitiatieven als een belangrijke bron van kennis, creativiteit en innovatie. De in 2025 uitgevoerde pilot inwonersinitiatieven laat zien dat een centrale ingang, actieve begeleiding, duidelijke communicatie en samenwerking met maatschappelijke partners leiden tot meer succesvolle initiatieven, een hogere tevredenheid van initiatiefnemers en een betere aansluiting tussen samenleving en gemeente. De gemeente blijft daarom investeren in: • een toegankelijke ondersteuningsstructuur; • samenwerking met maatschappelijke partners; • het versterken van initiatieven in buurten en dorpen; • het leren van ervaringen van initiatiefnemers. 24 | Participatiebeleid 2027-2031 gemeente Barneveld 6. Doorontwikkeling, monitoring en verantwoording In dit hoofdstuk wordt uiteengezet hoe participatie zich blijft doorontwikkelen, gemonitord en verantwoord wordt. 6.1 Leerpunten uit de evaluaties Participatie is geen statisch instrument, maar een manier van werken die zich blijft ontwikkelen. Maatschappelijke opgaven veranderen, wetgeving wordt aangepast en ook de verwachtingen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ontwikkelen zich. Daarom vraagt participatie om blijvende aandacht voor leren, monitoren en verbeteren.
In het Participatiebeleid 2022 werd ervan uitgegaan dat participatie na een implementatieperiode van twee jaar grotendeels zou zijn geborgd in de organisatie. Uit de evaluaties blijkt echter dat participatie onderdeel is van een bredere organisatieontwikkeling naar meer opgavegericht, gebiedsgericht en samenlevingsgericht werken. Deze ontwikkeling vraagt meer tijd dan vooraf werd verwacht. Ook bleek dat de oorspronkelijke evaluatiecyclus van eens per half jaar onvoldoende aansloot bij de praktijk. Veel participatietrajecten lopen meerdere maanden of zelfs jaren, waardoor effecten van verbetermaatregelen niet direct zichtbaar zijn. De gemeente kiest daarom nu voor een meer realistische aanpak van monitoring, evaluatie en doorontwikkeling. 6.2 Leren en ontwikkelen De gemeente Barneveld wil een lerende organisatie zijn. Participatie vraagt om vakmanschap, reflectie en het vermogen om ervaringen uit de praktijk te vertalen naar verbeteringen in beleid en uitvoering. Bij grotere of complexe participatietrajecten wordt daarom geëvalueerd wat goed ging en wat beter kan. De opgedane lessen worden gebruikt om participatieprocessen, hulpmiddelen en werkwijzen verder te verbeteren.
Daarnaast blijft de gemeente investeren in: • kennisontwikkeling; • coaching en begeleiding van medewerkers; • trainingen en kennisuitwisseling; • het delen van praktijkervaringen; • de verdere ontwikkeling van participatievaardigheden binnen de organisatie. 6.3 Verantwoording aan de gemeenteraad De gemeenteraad stelt de kaders voor participatie vast en heeft een controlerende rol bij de uitvoering daarvan. Om de raad in staat te stellen deze rol goed te vervullen wordt periodiek gerapporteerd over de uitvoering van het participatiebeleid. In overeenstemming met de verordening neemt het college: • jaarlijks een participatieparagraaf op in de begroting met de speerpunten voor het komende jaar; • jaarlijks een participatieparagraaf op in het jaarverslag waarin verantwoording wordt afgelegd over de uitvoering van het participatiebeleid. De jaarlijkse verantwoording richt zich op de belangrijkste resultaten, ontwikkelingen en leerpunten uit de uitvoering van het participatiebeleid, zonder afzonderlijke evaluaties van ieder participatietraject. 25 | Participatiebeleid 2027-2031 gemeente Barneveld 6.4 Ontwikkelagenda participatie In de ontwikkelagenda wordt aangegeven hoe nieuwe ontwikkelingen en verbeterpunten uit evaluaties en ervaringen uit de praktijk worden aangepakt. De ontwikkelagenda vormt daarmee de schakel tussen het participatiebeleid en de dagelijkse uitvoeringspraktijk.
Hierin worden de verbeterpunten, ontwikkelopgaven en innovatieonderwerpen benoemd die de komende jaren prioriteit krijgen. Het college stelt eenmaal per drie jaar een ontwikkelagenda vast en informeert de gemeenteraad hierover. Als maatschappelijke ontwikkelingen, evaluaties of wetgeving daarom vragen kan de agenda tussentijds worden geactualiseerd. 6.5 Organisatorische borging Het succes van participatie wordt niet alleen bepaald door beleid en regelgeving, maar vooral door de manier waarop participatie onderdeel wordt van de dagelijkse werkwijze van de organisatie. De gemeente blijft daarom investeren in: • participatie als onderdeel van projectmatig en opgavegericht werken; • samenwerking tussen beleid, communicatie, gebiedsregie en uitvoering; • ondersteuning van participatietrajecten; • de ontwikkeling van inwonersinitiatieven; • kennisdeling binnen de organisatie; • samenwerking met maatschappelijke partners en inwonersnetwerken. Daarbij blijft bijzondere aandacht bestaan voor de beweging van binnen naar buiten werken en het verder versterken van de verbinding tussen samenleving, bestuur en organisatie (samenwerken in netwerken). Het college stuurt actief op de kwaliteit en toepassing van participatie binnen de gemeentelijke organisatie. Participatie wordt daarbij vroegtijdig betrokken bij beleids-, project- en uitvoeringsopgaven.
Leidinggevenden, projectleiders en beleidsmedewerkers worden ondersteund bij het toepassen van de participatiekaders en de lessen uit evaluaties worden vertaald naar concrete verbetermaatregelen. Hiermee wordt participatie niet alleen beleidsmatig geborgd, maar ook zichtbaar toegepast en doorontwikkeld in de dagelijkse uitvoeringspraktijk. 6.6 Evaluatie van beleid en verordening Het participatiebeleid en de verordening worden eenmaal per bestuursperiode geëvalueerd. Bij deze evaluatie wordt onder andere gekeken naar: • de werking van de participatiekaders; • de ervaringen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties; • de ervaringen van medewerkers en bestuurders; • de ontwikkeling van inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht; • de voortgang van de ontwikkelagenda; • nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen; • wijzigingen in wet- en regelgeving. De gemeenteraad ontvangt de resultaten van deze evaluatie. Op basis daarvan kan worden besloten het participatiebeleid of de verordening aan te passen. Zo blijft participatie aansluiten bij de behoeften van de Barneveldse samenleving, terwijl tegelijkertijd ruimte blijft bestaan om te leren, te experimenteren en verder te ontwikkelen. 26 | Participatiebeleid 2027-2031 gemeente Barneveld Bijlage 1.
Verschillen tussen oude en nieuwe beleid en aanpassingen naar aanleiding van de eindevaluatie In deze bijlage worden de verschillen tussen het oude en het nieuwe beleid beschreven en wat er is gedaan met de aanbevelingen uit de eindevaluatie. Wat is behouden gebleven? De gemeente Barneveld bouwt met dit participatiebeleid voort op het participatiebeleid uit 2022. De volgende onderdelen zijn behouden: • de drie participatiesporen; • het uitgangspunt zelf-samen-gemeente; • de participatieniveaus meedenken, meewerken en meebepalen; • de rollen van gemeenteraad, college, initiatiefnemers en deelnemers; • opgavegericht en gebiedsgericht werken; • de Barneveldse gesprekswaarden. Wat is gewijzigd? Uit de evaluaties van het participatiebeleid 2022-2025 blijkt dat participatie meerwaarde heeft, maar ook dat verdere ontwikkeling nodig is. Daarom is het beleid op een aantal onderdelen aangepast.
Onderwerp Participatiebeleid 2022- 2025 Participatiebeleid 2027-2031 Bepalen participatieniveau Participatiemeter Afwegingskader met ruimte voor maatwerk Participatie en projectomvang Beperkt aandacht voor proportionaliteit Meer aandacht voor impact, complexiteit, uitvoeringsruimte en omvang van projecten Inwonersinitiatieven Beperkte uitwerking Uitgebreid hoofdstuk over inwonersinitiatieven en uitdaagrecht Beleid en uitvoering Uitwerking grotendeels opgenomen in beleid Duidelijk onderscheid tussen beleid, verordening, uitvoeringsdocument en ontwikkelagenda Monitoring en evaluatie Halfjaarlijkse evaluaties tijdens implementatie Jaarlijkse verantwoording en evaluatie per bestuursperiode Doorontwikkeling Participatieleidraad in beleid Uitvoeringsdocument en ontwikkelagenda participatie als instrument voor verdere ontwikkeling Verwerking van de aanbevelingen uit de evaluatie Aanbeveling uit de evaluatie Verwerking in nieuw beleid Stel het proces om de participatietrede te bepalen iets bij en voorkom overvragen. De participatiemeter vervalt. Er wordt gewerkt met een afwegingskader waarbij expliciet aandacht is voor uitvoeringsruimte, impact, complexiteit, proportionaliteit en maatschappelijke meerwaarde. Participatie wordt bewuster ingezet en overvragen van inwoners wordt voorkomen.
Borging in de organisatie vergt meer tijd, houd een participatiestrateeg aan boord en investeer in verdere ontwikkeling (leren en evalueren) Participatie wordt onderdeel van een continue ontwikkelcyclus. Er wordt gewerkt met een ontwikkelagenda participatie, jaarlijkse verantwoording in begroting en jaarrekening en een evaluatie per bestuursperiode. 27 | Participatiebeleid 2027-2031 gemeente Barneveld Verwerk inwonersinitiatieven beter in de organisatie en processen (op basis van de resultaten van de pilot). Er is een afzonderlijk hoofdstuk opgenomen over inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht. De ervaringen uit de pilot inwonersinitiatieven zijn verwerkt. Ook wordt de verdere ondersteuning uitgewerkt in het uitvoeringsdocument participatie. Blijf doorontwikkelen in hulpmiddelen, formats en een mix van participatievormen. De praktische hulpmiddelen worden ondergebracht in een uitvoeringsdocument participatie. Hierdoor kunnen formats, handreikingen, digitale participatie en andere participatievormen eenvoudiger worden doorontwikkeld. Pas het Participatiebeleid aan op basis van ervaringen en nieuwe wetgeving. Het beleid is aangepast aan de Omgevingswet en de Wet versterking participatie op decentraal niveau. Daarnaast zijn de lessen uit de evaluaties verwerkt en zijn rollen, verantwoordelijkheden en procedures verduidelijkt.
Samenvatting Het participatiebeleid 2027-2031 bouwt voort op het beleid uit 2022, maar legt meer nadruk op: • maatwerk in plaats van een vaste participatiemeter; • duidelijke verwachtingen en terugkoppeling; • passende inzet van participatie; • betere ondersteuning van inwonersinitiatieven; • een heldere rolverdeling tussen gemeenteraad, college en samenleving; • een duidelijk onderscheid tussen beleid, verordening, uitvoering en doorontwikkeling. Hierdoor sluit het nieuwe participatiebeleid beter aan bij de praktijkervaringen van de afgelopen jaren, de aanbevelingen uit de evaluatie en de nieuwe wettelijke ontwikkelingen.