Bijlage Voortgangsrapportage en jaarplan 2024 programma Duurzaamheid

3

2 Heel 2024: Opstellen en vaststellen Bomenbeleidsplan De aanbesteding hiervan is eind 2023 gestart. Het bomenbeleidsplan bestaat uit een beleids­deel en een beheerplan en vloeit voort uit de bestuurlijke opgave ‘een Duurzaam Barneveld’. Het belangrijkste doel is het behouden en ontwikkelen van bomen en de biodiversiteit in Barneveld.

6

Heel 2024: Opstellen Landschapsplan

Heel 2024: Reconstructie Hoevelakenseweg Samen met groot onderhoud en verkeers­ maatregelen wordt de weg klimaatadaptiever ingericht door een hemelwaterriool aan te ­leggen. Bewoners worden actief benaderd om, geheel ontzorgd, op eigen terrein af te koppelen. De kans op wateroverlast wordt fors kleiner.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

6

Er blijven groene initiatieven lopen in 2024. Zo zullen de geveltuintjes niet alleen in het centrum van Barneveld worden uitgebreid. Ook in Voorthuizen centrum bieden we onder­ steuning om zo geveltuintjes te realiseren. In 2024 is Voorthuizen het laatste dorp dat onderdeel is van het project Dorpen in het Groen. We blijven de weidevogel­werkgroep ondersteunen en sturen aan op meer commu­ nicatie hierover, met als doel om meer vrijwil­ ligers te werven voor de weide­­vogel­­werkgroep.

2 1

4

Heel 2024: Uitvoeren Biodiversiteitsplan

3

Q1-Q2: Afkoppelen Garderen bomenbuurt

3

Vanuit het thema Biodiversiteit en Groen werken we onder andere aan het uitvoeren van het Biodiversiteitsplan en op het (door) ontwikkelen van beleid. Ook richten we ons op het zichtbaar maken van dat wat we ­buiten al doen.

GEMEENTE BARNEVELD

Dit plan is doorgeschoven vanuit 2023. Dit plan richt zich op het verzamelen en updaten van al het gemeentelijk landschapsbeleid en integreert dit tot een Landschapsplan. Doel is dat dit plan nauw aansluit op de Omgevings­ visie en aangeeft hoe die visie zich vertaalt naar de ontwikkeling van het landschap. Dat betekent dat dit plan met de gemeenteraad gedeeld wordt, nadat de Omgevingsvisie is vastgesteld.

29

 

1

3

Q2: Handleiding van het Soorten Management plan We zijn in Barneveld druk met het isoleren van de woningen. Dit kan er echter toe leiden dat gebouwbewonende diersoorten zoals vleer­ muizen in het nauw komen te zitten. Met een soortmanagementplan wordt overtreding van de Wet natuurbescherming voorkomen. In een soortmanagementplan staan maatregelen, gedragsregels en afspraken opgesteld om ­ruimtelijke ontwikkeling en beheer in combinatie met de bescherming van betreffende dier­ soorten mogelijk te maken.

Q1-Q4: Monitoringsplan In 2023 is er een begin gemaakt voor een monitoringsplan in samenwerking met TAUW. We richten ons erop om de biodiversiteit op bepaalde locaties te gaan monitoren. Dit zal waardevolle informatie opleveren, waarmee we meer inzicht krijgen in de voortgang op dit thema.

Thema Circulaire Economie

Op het thema Circulaire Economie werken we in 2024 aan de uitvoering van de Actie­ agenda Circulaire Economie. We sluiten aa­n bij concrete projecten en processen en zoeken naar een efficiënte inzet van de beschikbare capaciteit. Ook haken we aan bij de ontwikkeling van de nieuwe ­Economische visie. We blijven deelnemen aan Living Lab Foodvalley, waarbij we samenwerken met andere regiogemeentes.

1

1

2

Heel 2024: Circulariteit in de standaard uitvoeringseisen van eigen vastgoedontwikkelingen Om meer circulaire maatregelen te nemen in eigen vastgoedontwikkelingen, zoeken we uit op welke manier circulariteit kan worden meegenomen in de standaard uitvoerings­ eisen van vastgoedprojecten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het toepassen van biobased bouwmaterialen. Deze eisen worden mee­ gegeven bij de aanbesteding en kunnen de ambities van de gemeente Barneveld in ­circulariteit hoger op de lijst van de aannemers zetten. De ervaringen van het project Bronveld zullen worden geëvalueerd en meegenomen in het proces.

1

2

6

Heel 2024: Hernieuwing van Grondstoffenbeleidsplan Het grondstoffenbeleidsplan wordt in 2024 hernieuwd. Een samenwerking met het kernteam Circulaire Economie biedt de kans om circulariteit en duurzaamheid hoger op de agenda te zetten. Doel hierbij is onder andere om met concrete doelstellingen te komen, die we kunnen monitoren via het programma Duurzaamheid.

1

2

4

2

Q1-Q2: Circulaire mogelijkheden bij project grondbank De grondbank wordt deels verplaatst van de milieustraat naar een nieuwe locatie. Deze locatie moet nog worden gevonden. De vrijkomende ruimte kan worden gebruikt als grondstoffen depot, waar materialen en producten kunnen worden opgeslagen voordat ze een tweede leven krijgen. Ook is de ambitie om de nieuwe grondbank zo circulair mogelijk in te richten, met hergebruik van materialen. Verder zal worden onderzocht of er mogelijk­ heden zijn voor compostering, verwerking van bladafval, en andere grondgerelateerde circulaire producten. Dit is voornamelijk ­afhankelijk van de grootte van de locatie.

Thema Duurzaam Voedselsysteem

Op het thema Duurzaam Voedselsysteem is onze gemeentelijke inzet om de basis op orde te houden. Dit doen we door onze deelname aan het regionale programma van de Foodvalley. Met name voor de eiwittransitie en het tegengaan van voedsel­ verspilling zijn we alert op kansen om gemeentelijke pilot/projecten te laten landen in de regio. Dit thema is ook een logische verbinding met het programma Waardevol Landelijk gebied.

4 Heel 2024: Uitvoering geven aan uit­­voeringsprogramma Voedsel voor een gezond leven van de Regio Foodvalley We blijven samen met de regio aan diverse thema’s werken, zoals het stimuleren van de korte keten (voedsel uit de streek), het voor­ komen van voedselverspilling, het stimuleren van de teelt en het inzetten of het eten van alternatieve eiwitten en het creëren van een duurzame voedselomgeving, waarin mensen worden gestimuleerd om duurzaam en gezond voedsel te kopen. Het komend jaar zet de regio in op de aansluiting bij de ontwikkelingen in de landbouwsector en de rol van gezonde voeding, circulariteit en de eiwittransitie daarin.

6 Heel 2024: Tegengaan voedsel­ verspilling Dit doen we bij verschillende doelgroepen door gerichte projecten, waardoor klimaat­ impact van verspild voedsel teruggedrongen wordt. Dit in samenwerking met het programma Voedsel van de regio en het Living Lab Regio Foodvalley Circulair. Onderdeel van onze inzet is in ieder geval meedoen aan de Week tegen voedselverspilling.

Heel 2024: Project VAB circulair slopen Het project Vrijkomende Agrarische ­Bebouwing circulair slopen loopt ook in 2024 door. Doel van het project is om de (materiaal) ketens te sluiten en dit in de praktijk toe te passen (pilotproject). Dit doen we in opdracht van de Foodvalley samen met diverse onder­ nemers.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

30

6 Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

In deze bijlage geven we meer toelichting bij de gepresenteerde monitoring uit hoofdstuk 3. In dat hoofdstuk zijn meters te zien die in één oogopslag aangeven of we op koers liggen ten opzichte van de vastgestelde doelen. In deze bijlage duiken we daar wat meer in en leren we hoe het komt dat de meters staan waar ze staan. Dat doen we in deze bijlage voor alle weergegeven meters uit hoofdstuk 3. Dat gaat om de thema’s Energie, Duurzame Mobiliteit, Klimaatadaptatie en Circulaire Economie.

De data achter de meters zijn afkomstig van verschillende bronnen en hebben betrekking op Barneveld, tenzij anders aangegeven. We streven ernaar zorgvuldig te zijn bij deze cijfers en grafieken. We zijn afhankelijk van beschikbare data, dit brengt met zich mee dat het voorkomt dat de meest recente data een of twee jaar achterloopt. Verder is het als achtergrond bij deze bijlage belangrijk om te benoemen dat de bevolking van de gemeente Barneveld flink is gestegen sinds 1990, met ongeveer 47 procent. Deze stijging in inwoners heeft directe gevolgen voor het energieverbruik, mobiliteit, en afval van woningen en op het behalen van gestelde (absolute) doelstellingen.

Werken met meters We hebben er voor gekozen om via meters weer te geven hoe we er voor staan. De betekenis van de kleuren hierbij is als volgt: > Rood we liggen niet op koers om onze doelstelling te halen > Geel we liggen op koers om onze doelstelling te halen > Groen we hebben onze doelstelling gehaald en gaan er zelfs voorbij

We willen benoemen dat we het belangrijk vinden om te monitoren. Tegelijkertijd geldt dat we er voor willen waken niet te systemisch te denken. We kunnen niet alles vangen in cijfers en niet alles wat we als gemeente (moeten) doen, heeft een direct meetbaar resultaat.

Niet op koers

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Op koers

Doel gehaald

31

Energie Binnen het thema Energie zijn de volgende doelstellingen vastgesteld in bestaand beleid: > CO2- en energieneutraal in 2050; en 55 procent reductie van CO2-uitstoot in 2030 > 2 procent energiebesparing per jaar sinds 2015 > 20 procent duurzame opwekking in 2020 en 0.25 TWh opwekking hernieuwbare elektriciteit in 2030 Voor deze doelstellingen zijn vijf meetbare indicatoren gekozen om weer te geven hoe we ervoor staan. Deze indicatoren laten we hieronder zien, gevolgd door meer achtergrondinformatie. Het is hier belangrijk in gedachten te houden dat de lokale overheid niet op elke sector op dezelfde manier invloed heeft. Zo heeft de gemeente meer invloed op huishoudens en neemt hierbij een regulerende rol, terwijl de invloed op landbouw en industrie kleiner is en we hier als gemeente meer afhankelijk zijn van bijvoor­ beeld beleid van de Rijksoverheid. Dit betekent dat we bij het behalen van de doelstelling rond CO2-reductie, maar voor een deel invloed kunnen uitoefenen.

Indicator 1 Reductie van CO2-uitstoot in 2030

Wat zegt de meter? Deze meter laat zien hoe we ervoor staan ten opzichte van de doelstelling ‘CO2 neutraal in 2050’. Op dit moment liggen we bij lange na niet op koers om het doel te behalen. We staan op 0,5 procent CO2-reductie t.o.v. 1990. Figuur 1 laat zien dat we, om op koers te liggen om het besparingsdoel te halen, we nu rond de 43 procent zouden moeten staan. Belangrijke reden waarom dat niet lukt, is omdat er na 1990 tot en met 2000 een grote toename (meer dan 20 procent) in uitstoot is geweest.

50% percentage besparing

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

ENERGIE

Percentage vermindering van CO2-uitstoot t.o.v. 1990. Data uit 2021.

166,2

135,9

0

1990 Besparingsdoel

doel 55% in 2030

193,1 163

-50%

Verminderen van CO2-uitstoot (koolstofdioxide)

195,8

2000

2010

2020

werkelijke besparing

Figuur 1 Besparing uitstoot CO2 sinds 1990.

Het beeld dat we in onze gemeente zien, waarbij wij niet op koers liggen om de doelstelling te halen, is herkenbaar bij andere gemeenten die deze cijfers in kaart brengen. 0,5%

Bron: Emissieregistratie

De focus bij deze indicator ligt op koolstofdioxide. In de toekomst (na het vaststellen van het CO2-reductieplan) worden ook methaan en lachgas (CO2-equivalenten) meegenomen om een volledig beeld te creëren.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

32

ENERGIE

Figuur 2 laat zien de verdeling in uitstoot voor verschillende sectoren in Barneveld zien. Een groot deel is hierbij afkomstig uit de sector Verkeer en Vervoer (en daarbinnen met name de snelwegen) en de sector Gebouwde omgeving.

Indicator 2 Besparing van energieverbruik van woningen Verminderen van het energie­verbruik door woningen Energieverbruik van woningen in TerraJoule. Data uit 2021.

doel 1142 TJ in 2030

500 450 400 350 300 kton

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

 

250 200

1292 TJ

150 100 50 0

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 gebouwde omgeving (aardgas, elektr. en stadswarmte woningen) verkeer en vervoer incl. auto(snel)wegen (fossiele brandstoffen) industrie, energie, afval en water (aardgas en elektr.) landbouw, bosbouw en visserij, SBI A (aardgas, elektr.)

Figuur 2 CO2-uitstoot per sector sinds 2010. Bron: Berekening CO2-uitstoot o.b.v. emissiefactoren, emissieregistratie.

Wat zegt de meter? Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan wat betreft de doelstelling uit de Energievisie 2015-2020 om 2 procent energie per jaar te besparen. Dit is omgerekend naar waar we in 2030 zouden moeten uitkomen in Terra joule energieverbruik. We gaan specifiek in op woningen, omdat de CO2-uitstoot van de gebouwde omgeving hoog is en omdat we daar als gemeente invloed hebben via bijvoorbeeld de Warmtevisie en besparingsacties.

1300 1260

1297

1305

1287

1276

1280 1264 1237

1220 1180 1140 1100

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Figuur 3 Energieverbuik woningen in Terrajoule. Bron: Regionale Klimaatmonitor.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

33

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

 

ENERGIE

Op dit moment liggen we net niet op koers om het doel te behalen. Tabel 1 laat zien wat sinds 2015 het besparingspercentage per jaar is geweest. Een percentage boven de 0 is een toename en een percentage onder de 0 een besparing in energieverbruik. Dit laat grote verschillen per jaar zien, afhankelijk van bijvoorbeeld hoe koud een winter geweest is. Ook heeft de Coronapandemie (met name in 2020/2021) en de hoge energieprijzen (met name in 2021/2022) impact gehad op energie­ verbruik en -besparingen. Er zijn twee jaren waar de doelstelling van 2 procent energiebesparing per jaar behaald is, namelijk 2015 en 2021.

Indicator 3 R  eductie van energieverbruik van bedrijven en instellingen Verminderen van energieverbruik door bedrijven en instellingen Energieverbruik in Terrajoule. Data uit 2021.

doel 965 TJ in 2030

Procentuele verandering energieverbruik woningen 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Gemeente Barneveld

-3,4%

1,6%

0,6%

-1,4%

-0,6%

-1,2%

-2,2%

Nederland

-3,7%

-0,8%

0,1%

1,6%

-0,5%

0,8%

-2,2%

Tabel 1 Procentuele verandering energieverbruik van woningen in vergelijking met gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Bron: Regionale Klimaatmonitor.

Tabel 2 laat zien hoe we ervoor staan wat betreft onze doelstelling om in 2050 een aardgasvrije gebouwde omgeving te hebben. Op dit moment is 3 procent van de woningen aardgasvrij. Dat zijn woningen die elektrisch verwarmd zijn. Dit is iets meer dan het landelijke gemiddelde (2 procent). Bij 4 procent van de woningen is het type installatie onbekend, een deel van deze woningen is mogelijk aardgasvrij. En er zit waarschijnlijk een aantal woningen bij die met houtstook verwarmd wordt. Het doel is om in 2030 zo’n 20 procent van de woningen aardgasvrij te verwarmen (Warmtevisie 2021). Individuele CV

Blokverwarming

Stads­verwarming met gasverbruik

Stads­­verwarming zonder gasverbruik

Elektrisch verwarmd met gasverbruik

Elektrisch verwarmd zonder gasverbruik

Type installatie onbekend

Gemeente Barneveld

89%

3%

0%

0%

1%

3%

4%

Nederland

82%

5%

1%

6%

1%

2%

2%

938 TJ

Wat zegt de meter? Deze meter geeft inzicht in het energieverbruik van bedrijven en instellingen. Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan wat betreft de doelstellingen uit de Energievisie 2015-2020 om 2 procent energie per jaar te besparen. Dit is omgerekend naar waar we in 2030 zouden moeten uitkomen in Terra joule energieverbruik. We gaan specifiek in op de bedrijven en instellingen, omdat we daar als gemeente een faciliterende rol spelen. We zijn hier goed op weg om de doelstelling te behalen.

Tabel 2 woningen in Barneveld naar hoofdverwarmingsinstallaties in 2022 – Bron geraadpleegd op 5 december 2023: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85677NED/table?ts=1701779106774

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

34

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

 

ENERGIE

1200 1000 800 600

Commerciële dienstverlening 316

762

311

736

297

274

780

262

760

729

234

249

666

689

400 200 0

Publieke dienstverlening

Handel (SBI G)

Openbaar bestuur en overheidsdiensten (SBI O)

Vervoer en Opslag incl. elektr. railverkeer (SBI H)

Onderwijs (SBI P)

Horeca (SBI I)

Gezondheids- en welzijnszorg (SBI Q)

Informatie en communicatie (SBI J)

Cultuur, sport en recreatie (SBI R)

Financiële dienstverlening (SBI K)

Overige dienstverlening (SBI S)

Verhuur en handel van onroerend goed (SBI L)

Extraterritoriale organisaties (SBI U)

Specialistische zakelijke diensten (SBI M)

2015

2016

2017

Commerciële dienstverlening (aardgas, incl. electriciteit, railverkeer)

2018

2019

2020

2021

Verhuur en overige zakelijke diensten (SBI N) Tabel 4 Bron: Regionale Klimaatmonitor.

Publieke dienstverlening (aardgas, en electriciteit)

Indicator 4 Opwekking van hernieuwbare elektriciteit verhogen

Figuur 5 Energieverbruik bedrijven en instellingen in Terrajoule. Bron: CBS.

Figuur 5 laat ons zien dat het energieverbruik door bedrijven en instellingen sinds 2015 is gedaald. Tabel 3 laat zien dat in de meeste jaren meer dan de beoogde besparing behaald is:

Meer opwekking van duurzame elektriciteit Opwekking in TerraJoule. Data uit 2021.

doel 275 TJ in 2030

Procentuele verandering energieverbruik bedrijven en instellingen 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Commerciële dienstverlening

3,2%

-3,4%

6%

-2,6%

-4,1%

-8,6%

3,5%

Publieke dienstverlening

4,5%

-1,6%

-4,4%

-7,7%

-4,5%

-10,8%

6,7%

Tabel 3 Procentuele verandering energieverbruik van bedrijven en instellingen sinds 2015. Bron: Regionale Klimaatmonitor

198 TJ Bedrijven en instellingen die actief zijn in de commerciële en publieke dienst­ verlening worden hier meegenomen. Tabel 4 laat zien wat voor soort bedrijven en instellingen onder deze twee sectoren vallen. Wat zegt de meter? Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan met de doelstelling uit de Zonneladder om 650.000 zonnepanelen te realiseren in 2030. Op dit moment liggen we goed op koers met bijna 300.000 panelen. De verwachting is dat we in 2026 zo’n 400.000 panelen in Barneveld hebben.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

35

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

 

ENERGIE

Figuur 7 laat zien dat we in 2021 23 procent hernieuwbare elektriciteit opwekten ten opzichte van de gebruikte elektriciteit. Daarnaast laat het figuur zien wat de verwachte opbrengst van duurzame energie zal zijn in de toekomst ten opzichte van het verbruik, op basis van de Structuurvisie windenergie, de Zonneladder en afspraken uit de Regionale Energiestrategie Foodvalley. De verwachting is dat we met de opwekking van zonne-energie in 2030 meer dan ons elektriciteitsverbruik zullen opwekken.

Figuur 8 laat zien dat we in 2021 zo’n 8 procent hernieuwbare energie gerealiseerd hadden. Dit is het dubbele van de opwek in 2015. 8 7 6 5 4

2000

3 2

1500

1 0

1000 500 0

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Figuur 8 Percentage hernieuwbare energie. Bron: Regionale Klimaatmonitor.

verbruik

opwek

2021 gebruik

zon

verbruik

opwek

verbruik

2030

opwek

2050

wind

Figuur 7 Elektriciteitsverbruik en hernieuwbare elektriciteit in Barneveld in 2021 en verwacht in 2030 en 2050 op basis van RES-afspraken. Bron: CE Delft.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

36

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

 

ENERGIE

Indicator 5 CO2-reductie interne gemeentelijke organisatie

CO2-uitstoot van interne organisatie 7000

CO2-reductie interne gemeentelijke organisatie

Percentage vermindering van CO2-uitstoot van de interne organisatie t.o.v. 2015. Data uit 2022. doel 55% in 2030

6000 5000 4000 3000 2000 1000 0

49%

2015

2017

2019

2021

2030

Figuur 9 CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie sinds 2015 t.o.v. doel in 2030. Bron: CO2 prestatieladder gemeente Barneveld.

Wat zegt deze meter? Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan t.o.v. de vastgestelde doelstelling ‘CO2- en energieneutraal in 2050’ en dan specifiek voor onze eigen organisatie. We vinden het belangrijk dat we als organisatie het goede voorbeeld geven en we werken hieraan via de CO2-prestatieladder en bijbehorende certificering. Hier liggen we mooi op koers om de doelstelling voor 2030 te halen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Figuur 9 laat duidelijk zien dat we als gemeentelijke organisatie steeds minder CO2 uitstoten sinds 2015. We zien een toename in 2019, dat komt doordat we er in dat jaar voor gekozen hebben om niet te werken met groen certificaten voor onze ingekochte energie. In 2022 zien we een CO2-reductie van 49 procent ten opzichte van 2015. Belangrijkste redenen voor de verminderde uitstoot is het tanken met biodiesel (HVO100) en het continue verduurzamen van ons eigen vastgoed.

37

Duurzame mobiliteit: klimaatneutrale mobiliteit in 2050

200

195,8

193,1

Binnen het thema Duurzame Mobiliteit zijn de onderstaande doelstellingen vastgesteld in bestaand beleid: > CO2- en energieneutrale mobiliteit 2050; en Voor de sector Verkeer en Vervoer in 2030 17 procent CO2-reductie ten opzichte van 1990 > Verhogen aantal publieke laadpunten tot 1200 in 2030

135,9

100 50 0

Indicator 1 Reductie CO2-uitstoot mobiliteit

59,5

1990

68,5

2018

67,6

2019

totaal (incl. auto(snel)wegen, fossiele brandstoffen)

Reductie CO2-uitstoot exclusief snelwegen

166,2

163

150 kton

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

DUURZAME MOBILITEIT

57,7

2020

59

2021

excl. auto(snel)wegen, fossiele brandstoffen

Percentage besparing t.o.v. 1990. Data uit 2021.

Figuur 10 Uitstoot wegverkeer inclusief en exclusief snelwegen. Bron: Emissieregistratie.

Figuur 10 laat het verschil zien tussen de CO2-uitstoot van het wegverkeer inclusief en exclusief snelwegen sinds 1990. Hieruit blijkt dat snelwegen verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de CO2-uitstoot van wegverkeer, terwijl de gemeente daar weinig invloed op heeft. We zien een afname van 0,8 procent CO2-uitstoot in 2021 ten opzichte van 1990 als we de snelwegen niet mee zouden rekenen. Als we de snelwegen wel meenemen, ligt de uitstoot aanzienlijk hoger, namelijk een toename van ca. 23 procent.

doel 17% in 2030

1%

Wat zegt deze meter? Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan wat betreft de doelstellingen om in 2050 energieneutraal te zijn. Dit vertaalt zich naar 17 procent CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. We liggen op dit moment niet op koers om dit te behalen. De uitstoot van Verkeer en Vervoer is sinds 1990 gestegen met ca. 23 procent, zoals te zien is in figuur 9. Dit komt onder andere doordat het inwoneraantal in Barneveld sterk gestegen is sinds 1990 en omdat huishoudens in Barneveld gemiddeld meer auto’s bezitten dan in Nederland. We verwachten een grote besparing vanaf 2030, wanneer er geen auto’s op fossiele brand­ stoffen meer verkocht zullen worden.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

38

60 kton per gemeente

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

DUURZAME MOBILITEIT

50

Indicator 2 Verhogen aantal publieke laadpunten

59

Verhogen aantal publieke laadpunten

40

Aantal publieke laadpunten. Data uit september 2023. 37,3

30 20

doel 1200 in 2030

10 0 Gemeente Barneveld

Nederland

Figuur 11 Uitstoot wegverkeer in Barneveld in vergelijking met het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Bron: Emissieregistratie.

In figuur 11 zien we een vergelijking tussen de CO2-uitstoot van het wegverkeer in de gemeente Barneveld en het gemiddelde in Nederland. De uitstoot in Barneveld ligt aanzienlijk hoger. Een mogelijke uitleg hiervoor is te vinden in figuur 12, waar het aantal geregistreerde personenauto’s per huishouden wordt weergegeven. Een gemiddeld huishouden in Barneveld bezit meer auto’s dan het gemiddelde Nederlands huishouden.

1,5 1,2

1,31

313

Wat zegt deze meter? Deze meter toont het aantal publieke laadpunten in de gemeente Barneveld. Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan wat betreft de doelstelling ‘verhogen aantal publieke laadpunten tot 1200 in 2030’ uit de Laadvisie 2022 van de gemeente. We liggen hiervoor bijna op koers, met 313 laadpunten in september 2023. Reden voor vertraging zit met name in wachttijden bij de netbeheerder. We zouden op 600 moeten zitten eind 2025.

1,08

0,9 0,6 0,3 0,0 Gemeente Barneveld

Nederland

Figuur 12 Aantal geregistreerde personenauto’s per huishouden. Bron: CBS - statistiek voertuigen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

39

Figuur 13 laat zien wat het aantal publieke laadpunten in Barneveld is sinds augustus 2019, vergeleken met het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. We zien een sterke stijging, namelijk ca. 80 laadpunten in augustus 2019 ten opzichte van de 313 nu. Dit ligt boven het gemiddelde van Nederlandse gemeenten.

Indicator 3 CO2-reductie door mobiliteit van de interne organisatie CO2-reductie interne mobiliteit

Percentage CO2-besparing t.o.v. 2015. Data uit 2022.

doel 55% in 2030

280 aantal per gemeente

240 200 160 120 80

84%

40

gemeente Barneveld

sep 2023

0 aug 2019 nov 2019 jan 2020 mrt 2020 mei 2020 juli 2020 sep 2020 nov 2020 jan 2021 mrt 2021 mei 2021 juli 2021 sep 2021 nov 2021 jan 2022 mrt 2022 mei 2022 juli 2022 sep 2022 nov 2022 jan 2023 mrt 2023 mei 2023 juli 2023

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

DUURZAME MOBILITEIT

Nederland

Figuur 13 Aantal publieke laadpunten in vergelijking met het gemiddelde van Nederlandse gemeenten. Bron: Registratie laadpunten Ecomovement, bewerking door RVO.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Wat zegt deze meter? Met deze meter monitoren we hoe we ervoor staan t.o.v. de vastgestelde doelstelling ‘CO2- en energieneutraal in 2050’ en dan specifiek voor het wagen­park en zakelijk vervoer van onze eigen organisatie. We vinden het belangrijk dat we als organisatie het goede voorbeeld geven en we werken hieraan via de CO2-prestatieladder en bijbehorende certificering. Hier liggen we ver voor op koers om de doelstelling voor 2030 te halen, en dit is te verklaren doordat we biodiesel zijn gaan gebruiken voor het wagenpark.

40

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

CIRCULAIRE ECONOMIE

Circulaire Economie Binnen het thema Circulaire Economie zijn de onderstaande doelen vastgesteld in bestaand beleid (het Strategieplan Grondstoffen 2020-2024): > Maximaal 70 kg restafval per inwoner in 2024 Daarnaast zijn ambities vermeld in het Strategieplan Grondstoffen (we willen afvalscheiding bevorderen) en in de Actieagenda Circulaire Economie (een volledig circulaire economie in 2050). Dat betekent dat we op Circulaire Economie niet meer kunnen meten dan dat wat er nu concreet is vastgesteld. We hopen met de ontwikkeling van het nieuwe Grondstoffenplan dat in 2024 wordt opgesteld, nieuwe indicatoren mee te nemen.

Indicator 1 Huishoudelijk fijn restafval per inwoner

We zien sinds 2015 een bijna jaarlijkse toename van het afvalscheidings­ percentage. Dit laat figuur 14 zien. Het scheidingspercentage in 2021 is 73 procent, terwijl dit in 2015 nog 58 procent was. Vanuit deze trend is het mogelijk dat de doelstelling van 70 kilogram restafval in 2024 behaald wordt. 80 70 60 50

71% 58%

53%

59%

62% 55%

57%

71% 58%

73%

71% 60%

60%

61%

40 30 20 10 0

Deze meter geeft inzicht in de gemiddelde hoeveelheid fijn restafval per inwoner. Het doel is om maximaal 70 kilogram restafval per inwoner in 2024 te hebben. We zitten nu op 116 kilogram restafval. We hebben de doelstelling daarmee nog niet gehaald, maar dit is mogelijk (recentste data is 2021).

2015

2016

gemeente Barneveld

2017

2018

2019

2020

2021

Nederland

Figuur 14 Scheidingspercentage huishoudelijk afval. Bron: Afvalmonitor en CBS.

Afname van huishoudelijk fijn restafval

Huishoudelijk fijn restafval in kg per inwoner. Data uit 2021.

doel 70kg in 2024

116

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

41

Bijlage B Jaarplan 2023

Legenda Energie Duurzame Mobiliteit Klimaatadaptatie Biodiversiteit en Groen Circulaire Economie Duurzaam Voedselsysteem

1

Goede voorbeeld

2

Duurzaam denken en doen

3

Iedereen meedoen

4

Met partners

5

Gebiedsgericht

6

Duidelijk verhaal

Thema Energie

We zien op dit thema veel landelijke ontwikkelingen. De prioriteit voor 2023 ligt op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energiearmoede en de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, bijvoorbeeld de realisatie van duurzame energie, het omgaan met beperkte netwerkcapaciteit.

3

4

4

Doorlopend: Aanpak Energie- en geldbesparing Deze aanpak volgt uit de Warmtevisie en is gericht op het verduurzamen van de woningvoorraad. De prioriteit ligt op woningen van huishoudens die moeite hebben de energierekening te betalen en daarnaast op de woningen met energielabel D of lager. Dit pakken we onder andere op met sociale partners uit de gemeente, die kunnen helpen bij het bereiken van de doelgroep. Via het Energieloket organiseren we de constante informatievoorziening naar inwoners, behandelen we klantvragen en gaan Energieambassadeurs op pad.

3

4

5

6

Q1-Q2: Opstellen en vaststellen CO2 reductieplan

Het CO2 reductieplan wordt opgesteld in samenwerking met maatschappelijke partners en zal in de eerste helft van 2023 ter besluitvorming worden gedeeld met de gemeenteraad. De doelstelling van de pijler Energie is om energie- en CO2-neutraal te zijn in 2050. Het gaat om het tegengaan van klimaatverandering door de uitstoot van CO2 te verlagen. Met het CO2 reductieplan kijken we gemeentebreed naar de uitstoot van broeikasgassen en de impact van huidig beleid en maatregelen daarop. Het CO2 reductieplan heeft impact op meerdere programmapijlers en zal onderdeel uitmaken van het programma Duurzaamheid, met name bij het concretiseren van doelstellingen, waarop we vervolgens weer kunnen monitoren.

Q1-Q2: Energiehub Harselaar Naar aanleiding van de resultaten van een haalbaarheidsonderzoek voor een Energiehub op Harselaar, volgt in 2023 participatie met de ondernemers in het gebied, waarbij we in gesprek gaan over de mogelijkheden en hoe de Energiehub vorm kan krijgen. De inzet is dat alle ondernemers die dat willen en kunnen, de mogelijkheid krijgen mee te doen. Een lokale Energiehub is een innovatieve manier van omgaan met beperkte netwerkcapaciteit, door minder afhankelijk te zijn van het (regionale) energienetwerk. De gemeente speelt een faciliterende rol.

4 Q2: Regionale Energie Strategie 2.0 en grootschalige opwek projecten Voor 1 juli 2023 sturen alle energieregio’s in Nederland, waar de Food Valley er een van is, hun RES 2.0 op naar het NPRES. Dit document wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Verbonden aan de RES is het realiseren van duurzame opwek projecten, zoals grootschalige zonne-energie en de uitvoering van de Structuurvisie Wind, binnen de geldende beperkingen, zoals netwerkcapaciteit, de Wespendief en geluidsnormen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

1

4

Q1-Q4: Plan verduurzaming maatschappelijk vastgoed We willen iedereen helpen mee te doen met verduurzaming. Dat gaat om bewoners, organisaties en bedrijven. We zien dat ook het maatschappelijk vastgoed tegen de hoge energieprijzen aan loopt. Daarom gaan we het komend jaar aan de slag met het faciliteren van het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed. Daarover verschijnt een notitie met daarin de mogelijkheden en aanpak.

Thema Duurzame Mobiliteit

1

4

Heel 2023: Uitvoeren Duurzame mobiliteitsplan met uitvoeringsprogramma 2022-2026 In regioverband verkenning logistieke hubs. Ook samen met regiogemeentes aan de slag met deelmobiliteit. Stadsdistributie, in centrum onderzoeken hoe de combinatie autoluw en stadsdistributie het beste plaats kan vinden; met elektrisch vervoer. Inzet op faciliteren van verschonen dienstreizen voor zowel bedrijven en eigen organisatie. Onderzoek hoe vervoer Automaatje van Welzijn Barneveld schoner kan, bijvoorbeeld door de inzet van elektrisch vervoer. Lobby in regionaal- en provinciaal verband richting concessiehouders, provincie en Rijk om huidige OV voorziening minstens te behouden.

Thema Klimaatadapatie

Het tegengaan van wateroverlast in de openbare ruimte is langere tijd de focus geweest vanuit klimaatadaptatie. We zien opgaven rondom toenemende hitte en droogte en de effecten hiervan op de gezondheid van inwoners hier een steeds belangrijkere rol spelen. Daarmee wordt de verbinding tussen het fysieke en sociale domein ook op dit thema steeds belangrijker. De focus voor 2023 ligt daarom op het ontwikkelen van een Klimaatadaptatieplan dat aandacht besteed aan alle opgaven. Bij de concrete acties die voortkomen uit het plan hebben we aandacht voor de doelstelling om iedereen te helpen mee te doen met verduurzaming.

De activiteiten voor 2023 voor dit thema komen voort uit het Gemeentelijke Verkeers- en Vervoersplan. Geredeneerd vanuit ‘Iedereen kan meedoen met verduurzaming’ zoeken we naar een prioritering in acties, waarbij acties gericht op toegankelijkheid van Openbaar Vervoer behouden en de (schone) bereikbaarheid van de kernen boven aan staan. Landelijke problematiek rondom Openbaar Vervoer, met personeelstekort en prijsstijgingen, extra urgentie om de huidige dienst­ verlening te behouden.

42

Bijlage B Jaarplan 2023

3

4

6

Q1-Q3: Opstellen Klimaatadaptatieplan Het plan volgt op het Plan van Aanpak Klimaat­adaptatie en krijgt in ieder geval een beleidsmatige invulling met gidsprincipes voor het bepalen van concrete klimaatadaptieve maatregelen. Daarmee zit er ook een koppeling met het Afwegingskader Duurzaam­ heid. We zoeken in samenwerking met Sociaal Domein naar de verbinding, met name op het vlak van hitte en een mogelijk lokaal Hitteplan als onderdeel van het Klimaatadaptatieplan. De exacte invulling van het plan wordt gedurende het proces met de werkgroepleden en mogelijk een externe adviseur bepaald. Doel is om het plan na de zomer ter kennisname te delen met de gemeenteraad.

1

3

Heel 2023: Uitvoeren reconstructie Churchillstraat Samen met groot onderhoud en verkeers­ maatregelen wordt de Churchillstraat klimaatadaptiever ingericht door een waterbergend pakket onder de wegverharding en grotere groene bermen met bomen. Bewoners worden actief benaderd om geheel ontzorgd op eigen terrein af te koppelen, waarmee we hen helpen om aan te sluiten. De kans op wateroverlast wordt kleiner, het grondwater wordt aangevuld en de bomen zorgen (op termijn) voor verkoeling.

1

4

5

Heel 2023: Bomenplan BarneveldCentrum voorbereiden en uitvoeren Het Bomenplan wordt in overleg met stakeholders (Plaatselijk Belang, bewoners, winkeliers) verder voorbereid. Specifieke aandacht behoeft de aanwezigheid van kabels en leidingen in de ondergrond. Meer dan 20 bomen verspreid in het centrum gaan op termijn zorgen voor koelere plekken.

2

Heel 2023: Bijdragen aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatieplan(RAP) Vallei en Veluwe Voor 2023 staan diverse acties op het programma waar Barneveld een bijdrage of invulling aan zal geven. Het betreft onder meer het opstellen van richtlijnen voor klimaatadaptief bouwen, Hitteplannen en het Park van de Toekomst.

Thema Biodiversiteit en Groen De focus voor 2023 ligt op de uitvoering van het Biodiversiteitsplan en op het (door) ontwikkelen van beleid. We helpen iedereen mee te doen met verduurzaming door o.a. in te zetten op verbeterde biodiversiteit en meer groen bij inwoners. Het thema Biodiversiteit en Groen speelt ook een belangrijke rol in het op te stellen programma Landelijk Gebied, hier zoeken we nauwe aansluiting bij om zo onze doelstellingen ook daar te borgen.

3

4

6

Heel 2023: Uitvoeren Biodiversiteitsplan Begin 2023 wordt het uitvoeringsvoorstel van dat jaar ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. Gedacht kan worden aan het voortzetten van de aanleg van geveltuintjes, het ondersteunen van initiatieven voor (gevel) groen en het organiseren van een bomen­ uitdeelactie voor inwoners. In het buitengebied zetten we het weidevogelproject voort en verbreden we het akkerrandenproject met andere biodiversiteitsvoorzieningen. We faciliteren dorpsplannen als het gaat om acties rondom biodiversiteit. Daarnaast wordt aangesloten op het programma Landelijk Gebied en het traject rondom de Omgevingsvisie.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Q2-Q4: Opstellen Bomenbeleidsplan Vanuit team Beheer Openbare Ruimte wordt een externe projectleider ingehuurd die onder andere het Bomenbeleidsplan zal opstellen. Dit plan bevat beleid voor duurzaam beheer van bomen in Barneveld. Dit plan gaat niet over het beheer van al het groen van de gemeente. Het plan van aanpak en de inhoud moet nog verder worden uitgewerkt.

2

1

2

3

Heel 2023: Uitvoeren Actieagenda Circulaire Economie In het eerste kwartaal van 2023 wordt de Actieagenda voorgelegd ter kennisgeving aan de gemeenteraad. De Agenda bevat concrete acties, waaronder twee pilot projecten voor de eigen organisatie, waarin we oefenen met circulair ontwerp, inkopen en materiaalkeuze. Vaste overleggen met BIK en het kernteam CE zijn hier onderdeel van, net als doorlopende communicatie via Duurzaam Barneveld en het integreren van circulaire thema’s op duurzaamheidsevents.

Q1-Q2: Opstellen Landschapsplan Begin 2023 zal een plan van aanpak voor het Landschapsplan ter kennisgeving gedeeld worden met de gemeenteraad. Dit plan richt zich op het verzamelen en updaten van al het gemeentelijk landschapsbeleid en integreert dit tot een Landschapsplan. Doel is dat dit plan een bouwsteen vormt voor de Omgevingsvisie.

Thema Circulaire Economie

Op het thema Circulaire Economie is onze inzet het komende jaar om de basis op orde te houden. Met de Actieagenda Circulaire Economie sluiten we aan bij concrete projecten en processen en zoeken we naar een efficiënte inzet van de beschikbare capaciteit, terwijl we tegelijkertijd inzetten op het behalen van benodigd resultaat. Ook zien we dat het belangrijk is om de organisatie blijvend te informeren en mee te nemen in de mogelijkheden rondom circulariteit.

4 Heel 2023: Project VAB circulair slopen Het project Vrijkomende agrarische bebouwing circulair slopen gaat weer opgestart worden. Looptijd: Vanaf eind 2022 t/m 2024. Doel van het project is om de (materiaal)ketens te sluiten en dit in de praktijk toe te passen (pilotproject). Dit doen we in opdracht van de Foodvalley samen met diverse ondernemers.

4 Heel 2023: Deelname aan Living Lab Food Valley Het nieuwe programma van Living Lab Food Valley wordt binnenkort bekend. De meerwaarde voor de gemeente is de samenwerking en kennisdeling met de andere gemeenten in de Food Valley waarin Living Lab een verbindende rol speelt. Om het Living Lab goed te benutten, is het verstandig om als gemeente hulpvragen in te dienen.

43

Bijlage B Jaarplan 2023

Thema Duurzaam Voedselsysteem

Op het thema Duurzaam Voedselsysteem is onze gemeentelijke inzet om de basis op orde te houden. Dit doen we door onze deelname aan het regionale programma van de Food Valley. Met name voor de eiwittransitie en het tegengaan van voedsel­­­verspilling zijn we alert op kansen om gemeentelijke pilot/projecten te laten landen in de regio. We zien veel ontwikkelingen en uitdagingen in het buitengebied. We zoeken ook het komend jaar vanuit het thema Duurzaam Voedsel­ systeem de aansluiting bij het gemeentelijke programma Landelijk gebied.

Overkoepelende programma activiteiten Naast de thematische activiteiten zijn er activiteiten die overkoepelend zijn en op programmaniveau opgepakt kunnen worden. Hier is ruimte om in 2023 een extra activiteit, naast onderstaande, op te pakken.

1 Q1-Q4: Inspiratiesessies We inspireren als programmateam de organisatie met goede voorbeelden en enthousiasmeren op deze manier. Gedurende het jaar willen we minstens twee inspiratie­sessies organiseren.

3 Heel 2023: Penvoerder van het POP3-project Eerlijk eten uit de streek Gemeente is penvoerder van de subsidie. In dit project zetten we in op het verbeteren van de logistiek en marketing van streekproducten. Het project loopt tot en met eind 2023. In Q2 vindt een pilot plaats rondom het samenstellen en distribueren van een Gelderse Box, waarin de streekproducenten hun producten kunnen toevoegen, en waarvoor de logistiek vervolgens voor hen geregeld wordt. Na uitvoering volgt de evaluatie en eventuele voortzetting.

Q1-Q2: Uitbouwen en live gaan met monitoring programma De inzet is om (waar mogelijk) per pijler een set van KPI’s te ontwikkelen, zodat het programma gebruikt gaat worden om inzicht te hebben in het bereiken van de doelen en om vervolgens bij te sturen. Vulling van de monitoring komt onder andere vanuit de CO2 prestatieladder en inzichten van het Energieloket.

2

4 Heel 2023: Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma Voedsel- en eiwittransitie van de Regio Foodvalley In het kader van dit programma blijven we samen met de regio en de andere gemeenten aan diverse thema’s, zoals het stimuleren van de korte keten (voedsel uit de streek), het voorkomen van voedselverspilling, het stimuleren van de teelt en het inzetten of het eten van alternatieve eiwitten en het creëren van een duurzame voedselomgeving, waarin mensen worden gestimuleerd om duurzaam en gezond voedsel te kopen. Het komend jaar zet de regio in op de aansluiting bij de ontwikkelingen in de landbouwsector en de rol van gezonde voeding, circulariteit en de eiwittransitie daarin.

5

Q3-Q4: Pilot project met Afwegings­ kader integrale duurzaamheidskeuzes Begin 2023 zal de eerste versie van het Afwegingskader integrale duurzaamheids­ keuzes af zijn. Hiermee vertalen we onze duurzaamheidsdoelen naar concrete richtlijnen of maatregelen en de tool ondersteunt bij het maken van de afweging daartussen in projecten. In 2023 starten we met een pilo­t­­project om de tool te testen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

44