Bijlage Voortgangsrapportage en jaarplan 2024 programma Duurzaamheid

 

 

Programma Duurzaamheid Voortgangsrapportage en jaarplan 2024 PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

1

 

  Inhoudsopgave

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Inleiding

3

Ontwikkelingen programma Duurzaamheid

4

Monitoring programma Duurzaamheid

7

Terugblik op 2023

16

Jaarplan 2024

27

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

31

Bijlage B Jaarplan 2023

42

2

 

Inleiding We werken als gemeente toe naar een gezonde en toekomstbestendige leef­ omgeving in 2050. Dat doen we onder andere via het programma Duurzaamheid. In deze voortgangsrapportage van het programma Duurzaamheid vertellen we hoe het in 2023 gegaan is met de verduurzaming van Barneveld. Dat doen we met behulp van data en door de status weer te geven van geplande activiteiten. Verder blikken we vooruit naar 2024 en wat we concreet gaan doen om steeds duurzamer te werken. Dat doen we in de vorm van een jaarplan, waarbij we voor alle zes de duurzaamheidsthema’s de belangrijkste activiteiten weergeven.

Leeswijzer

We trappen deze rapportage af met ontwikkelingen op programmaniveau in hoofdstuk 2. Daarna geven we in hoofdstuk 3 inzicht in hoe het er voorstaat met de verduurzaming van Barneveld met de monitor van het programma. Hoofdstuk 4 bestaat uit een terugblik op 2023 en in hoeverre we de door ons geplande activiteiten hebben uitgevoerd. Hoofdstuk 5 sluit af met het jaarplan 2024, met daarin de belangrijkste activiteiten die we willen uitvoeren. In de bijlage vindt u meer duiding bij de monitoring, ter verdieping op hoofdstuk 3.

Het programmaplan Duurzaamheid is in het voorjaar van 2022 vastgesteld door het college en in april dat jaar ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. In het programma Duurzaamheid werken we aan zes thema’s, namelijk Energie, Duurzame Mobiliteit, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Groen, Circulaire Economie en Duurzaam Voedselsysteem. Al deze thema’s dragen bij aan het behalen van de hoofdambitie: een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld. Verder zijn voor al deze thema’s richtinggevende doelen opgenomen in het programmaplan. Doel van het programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende thema’s. Dat doen we onder andere door te werken aan programma-activiteiten, die bijdragen aan meerdere doelen. We zijn ons ervan bewust dat we met deze rapportage niet alles kunnen laten zien wat er gebeurt in de gemeente op het gebied van duurzaamheid. Wel hopen we een goed overzicht te bieden en inzicht te geven in hoe we ervoor staan.

Programmatisch werken in de gemeente Barneveld We werken in de gemeente aan het Groeiplan ‘Barneveld groeit!’. Onderdeel daarvan is opgavegericht werken. Een opgave is een maatschappelijk vraagstuk dat om een antwoord vraagt. En een bestuurlijke opgave is de bijdrage van de gemeente aan die maatschappelijke opgave. ‘Een duurzaam Barneveld’ is één van de vijf Barneveldse bestuurlijke opgaven. We werken programmatisch aan deze complexe opgave via het programma Duurzaamheid. Dat betekent onder andere dat we doelgericht en team overstijgend werken.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

3

 

2 Ontwikkelingen programma Duurzaamheid

Doel van het programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende duurzaamheidsthema’s. We werken nu bijna twee jaar op deze manier. Een belangrijk onderdeel van het programma is dat we continu willen leren en doorontwikkelen. Dat kan alleen door te reflecteren op de afgelopen periode. Dat hebben we als programmateam gedaan. Hieronder staan de zaken die goed gaan en die we willen behouden en aandachtspunten voor doorontwikkeling. We willen het programma Duurzaamheid gebruiken als leerplek voor de organisatie, college en gemeenteraad om zo te leren en toetsen hoe we in de gemeente Barneveld programma’s vorm gaan geven.

Wat gaat goed: > Duurzame ontmoeting. Dit zijn regelmatige informele bijeenkomsten met de gemeenteraad. We praten de gemeenteraad hier bij over verschillende thema’s die spelen tijdens de zogenaamde ‘Duurzame ontmoeting’. > Prioriteren en focus. Met de komst van het programma zijn we gaan werken met jaarplannen op de duurzaamheidsthema’s en we rapporteren twee keer per jaar op de voortgang hiervan. Ook benoemen we in deze rapportages de ontwikkelingen die we zien op de thema’s. De jaarplannen vragen om duidelijke prioritering van acties en de rapportages helpen bij het houden van focus. Wanneer er extra activiteiten bijkomen gedurende het jaar, kunnen we die oppakken, maar dat kan ten koste gaan van andere activiteiten. Via de rapportages informeren we daarover. > Ontwikkeling monitor. Het maken van een monitor voor het totale programma is niet makkelijk, maar levert nu al veel op. Het geeft inzicht in hoe we ervoor staan in cijfers, maar ook op het gebied van beleid. Het helpt ons om bij de ontwikkeling van nieuw beleid scherper te zijn in het stellen van doelen. Want alleen scherpe en heldere doelen kunnen we monitoren.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

> Samenwerking en borgen duurzaamheid organisatiebreed. Het programma loopt door verschillende teams van de organisatie heen. Door het werken als programmateam ‘verspreidt’ duurzaamheid zich steeds verder door de organisatie en het team wordt steeds beter gevonden. We streven ernaar nog meer te verbinden van en tussen beleid tot aan beheer, onderhoud en inkoop. > Sturing programma en thema’s: De coördinerend wethouder duurzaamheid is verantwoordelijk voor de proceskant van het programma en voor het bewaken van de programmadoelen. Het gaat hier om de informatievoorziening naar de gemeenteraad over het programma, zoals de voortgangsrapportage en monitoring. Besluitvorming over het programma gaat via de coördinerend wethouder naar het college van B&W. Daarnaast heeft elk thema een inhoudelijk verantwoordelijk wethouder. Besluitvorming over de thema’s loopt via de reguliere lijn.

4

 

Waarom ook alweer een programma Duurzaamheid? Uit het programmaplan Duurzaamheid Het thema ‘duurzaamheid’ overstijgt afdelingen, is complex en bevat het risico dat het allesomvattend en daarmee ongrijpbaar is. Om de juiste verbindingen te leggen, te kunnen prioriteren en om effectief samen te werken bestaat het programma Duurzaamheid. Het is de paraplu voor alle duurzaamheidsopgaven waar we aan werken. Het programma bundelt de zes thema’s en bijbehorend beleid en activi­teiten, om zo overzicht te creëren. Het neemt deze niet over van de lijn­organisatie, de uitvoering blijft liggen waar die lag. Vanuit het programma organiseren we de uitwisseling en verbinding tussen activiteiten en thema’s. Het programma is er ten dienste van de organisatie, niet andersom. Het gaat om een nauwe samenwerking, niet om programma versus lijnorganisatie. Dit vraagt om een integrale manier van samenwerken, van visie, beleid, naar uitvoering in projecten, onderhoud van de buitenruimte en het werken in netwerken in de dorpen.

Redenen om het werken aan duurzaamheid programmatisch op te pakken zijn de volgende: • Overzicht van bestaand beleid en activiteiten en overkoepelende ambitie • Integrale aanpak door te verbinden tussen de thema’s • Complex onderwerp vraagt om improvisatie en flexibiliteit • Monitoring en evaluatie van de voortgang • Prioritering van activiteiten • Duurzaamheid overstijgt teams en raakt aan vrijwel alle werkzaamheden van de organisatie.

Aandachtspunten voor de toekomst: > Samenhang tussen thema’s versterken. Het doel van het programma is om o.a. te verbinden tussen thema’s. Daar willen en kunnen we meer aan doen de komende jaren. We zien daar namelijk grote kansen. Dat gaat ons bijvoorbeeld helpen om inwoners integraal te adviseren als het gaat om verduurzaming. Dat kan in de vorm van één duurzaamheidsloket (denk aan advies over biobased isolatiemateriaal of klimaatadaptieve én natuurinclusieve tuinen) met alle financieringsmogelijkheden (o.a. toekomstbestendig wonen lening en subsidie klimaatmaatregelen). Nu ligt de focus voornamelijk op energie besparen en opwekken. > Professionalisering programmatisch werken. De organisatie werkt aan het professionaliseren en verder borgen van programmatisch werken. Dat heeft

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

invloed op hoe we als programma Duurzaamheid tot nu toe hebben gewerkt én tegelijkertijd kunnen wij onze ervaringen gebruiken om die professionalisering vorm te geven. Een belangrijke doorontwikkeling zit in de samenwerking met de lijn­ organisatie. Het onderscheid tussen programma- en lijnactiviteiten is niet altijd helder. > Rol van de gemeenteraad. Alle programmadocumenten delen we ter informatie met de gemeenteraad. We organiseren ons rondom thema’s met daarin al eerder door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders. Wanneer beleid dat onder het programma Duurzaamheid valt wordt herijkt en aangepast, leggen we dit in de vorm van een raadsbesluit aan de gemeenteraad voor. Dit is meteen een voorbeeld van het feit dat we aan het leren zijn. We hebben in gesprek met de gemeenteraad gedacht dat de indicatoren uit de monitor nieuwe kaders in zich zouden meebrengen. Voortschrijdend inzicht laat zien dat deze indicatoren op basis zijn van al vastgesteld beleid. Daarom worden de indicatoren niet als een raadsbesluit voorgelegd, maar ter informatie met de gemeenteraad gedeeld. Op het moment dat we indicatoren aanpassen vanwege nieuwe beleidskaders, zijn die kaders vastgesteld door de gemeenteraad. > Operationaliseren doelstellingen. Met het ontwikkelen van de monitor is duidelijk geworden dat er grote verschillen zijn tussen vastgestelde doel­ stellingen.

We zien dit als belangrijk aandachtspunt: aanscherpen doelstellingen bij nieuwe beleidsvorming. Tegelijkertijd werken we aan het vertalen van lange termijn doelstellingen naar 2026 (looptijd programma) en 2030. > Aansluiting bij P&C cyclus. Op dit moment zijn de verschillende duurzaamheids­ thema’s verdeeld over de programma’s van de P&C cyclus. Dat maakt het lastig om via de P&C cyclus echt vanuit het programma te rapporteren. Op dit moment zijn de thema’s op de volgende plekken te vinden: - Programma 3 Woon- en Leefomgeving (326 Milieu en Ruimtelijke Ordening). Onder Klimaat en Energie pakken we de thema’s Energie, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Circulaire Economie op. Een Duurzaam Voedselsysteem valt vervolgens onder Toekomst Buitengebied. - Programma 2 Bedrijvigheid & Bereikbaarheid (231 Verkeer). Hieronder valt Duurzame Mobiliteit. > Inspiratiesessies breder inzetten. We willen meer aandacht geven aan inspiratieen kennissessies en die inzetten op basis van behoefte richting medewerkers, bewoners en raadsleden.

5

Inwoners aan het woord

LOÏS SOHILAIT werkt als sociotherapeut en schrijft in de Barneveldse Krant over duurzaamheid “Ik ben altijd al met duur­zaamheid bezig. Dat heb ik meegekregen van mijn ouders. Toen ik zelf kinderen kreeg, ging ik er nog meer bij stilstaan wat het gevolg is van alles wat je doet op de wereld, en op hoe je die achterlaat. Ik houd van koken en merkte dat je ingrediënten heel simpel kunt vervangen. Boter is een­voudig te vervangen door een plantaardige variant. Je merkt er nauwelijks iets van. En ik koop veganistische mayonaise, zonder eieren. Duurzaamheid begint in de winkel. Koop zo weinig mogelijk spullen in verpakking. Verder gebruik ik ook wasbare luiers.”

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

6

3 Monitoring programma Duurzaamheid

We willen weten of we op koers liggen om onze doelen te halen. Dat betekent dat we moeten monitoren en dat we dat gedurende een langere tijd jaarlijks moeten doen. Niet alleen om te weten hoe we er op een bepaald moment voor staan, maar juist om structureel in de gaten te houden of we de goede kant op gaan en de juiste dingen doen.

Het afgelopen jaar is daar een belangrijke basis voor gelegd. Er is een data omgeving ontwikkeld voor het programma Duurzaamheid en de bijbehorende thema’s. Per thema hebben we daarin zoveel mogelijk informatie gebundeld. Er is een eerste opzet voor de monitor. Die bestaat uit een dashboard per thema en een infographic met daarin concrete resultaten. Een dashboard bestaat uit één of meerdere meters die elk gekoppeld zijn aan een doel­ stelling. Doel van de monitor is dat het in één oogopslag een overzicht geeft van de voortgang. • Dashboard gaat over: hoe staan we ervoor ten opzichte van onze doelen? • Infographic laat zien: welke concrete resultaten hebben we behaald? Bij de ontwikkeling van het dashboard is meteen duidelijk geworden hoe ingewikkeld het is. We hebben namelijk een aantal zaken nodig: > Scherpe doelstellingen. Een doelstelling die niet SMART (specifiek, meetbaar, acceptabel, relevant en tijdsgebonden) is, is niet meetbaar. Wanneer het niet lukt een doelstelling SMART te maken, kan het ook gaan over behaalde resultaten of uitgevoerde acties. Belangrijk is dat we uitgaan van vastgestelde beleidsdoelstellingen. > Indicatoren. En dan vooral Kritische Prestatie Indicatoren. Voor de meeste doelen zijn veel indicatoren te bedenken, maar het gaat erom

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

dat we er een aantal kiezen die écht wat vertellen over hoe we ervoor staan. Dat zijn de Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s). Dit is alleen mogelijk voor doelen die scherp zijn. > Data. De KPI’s moeten meetbaar zijn met bij voorkeur open data of data die we gemakkelijk kunnen verkrijgen of ontwikkelen. Voor de thema’s Energie en Duurzame Mobiliteit is het gelukt om indicatoren op te stellen én toe te passen, op basis van vastgesteld beleid. Voor het thema Circulaire Economie hebben we één indicator. Voor de thema’s Klimaatadaptatie en Biodiversiteit en groen en Duurzaam Voedselsysteem was het op dit moment nog niet mogelijk indicatoren op te stellen. Dat komt met name doordat doelstellingen niet SMART zijn of wanneer het te complex is om effecten te meten. De komende periode willen we (bij vaststelling van nieuw beleid) indicatoren opstellen voor deze thema’s. Wanneer het niet mogelijk is inzichtelijk te maken hoe we er voor staan ten opzichte van een doelstelling, werken we met doelstellingen op ‘wat gaan we doen’. We hebben er bewust voor gekozen om met meters te werken die in één oogopslag laten zien of we op koers liggen of niet. Dat is natuurlijk een versimpeling van een complex verhaal. Daarom werken we ook met deze rapportages en hebben we in bijlage A de beschikbare meters toegelicht met achterliggende data.

7

Een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld Energie

Duurzame Mobiliteit

Klimaatadaptatie

Biodiversiteit

Circulaire Economie

Energie en CO2 neutraal in 2050

Klimaatneutrale mobiliteit in 2050

Klimaatadaptatief en klimaatbestendig in 2050

Behouden en versterken van de biodiversiteit

100 procent circulaire economie in 2050

Duurzaam Voedselsysteem Duurzaam en gezond en toekomstbestendig voedselsysteem

Voorthuizen Bloe men dal

vo ed se lbo s v

TE KOOP

Barneveld 50

stre ekp rodu cten

CO2 en Energieneutraal in 2050 DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Verminderen van CO2-uitstoot (koolstofdioxide)

Verminderen van het energie­ verbruik door woningen

Percentage vermindering van CO2-uitstoot t.o.v. 1990. Data uit 2021.

Energieverbruik van woningen in TerraJoule. Data uit 2021.

Verminderen van energieverbruik door bedrijven en instellingen Energieverbruik in Terrajoule. Data uit 2021.

doel 1142 TJ in 2030

doel 55% in 2030

0,5%

1292 TJ

In 2023 hebben ca. 100 bewoners een toekomstbestendig wonen leningen verleend gekregen door SVN.

Niet op koers

Meer opwekking van duurzame elektriciteit

Opwekking in TerraJoule. Data uit 2021.

doel 965 TJ in 2030

938 TJ

doel 275 TJ in 2030

Op koers

CO2-reductie interne gemeentelijke organisatie

Percentage vermindering van CO2-uitstoot van de interne organisatie t.o.v. 2015. Data uit 2022. doel 55% in 2030

49%

198 TJ

In de gemeente Barneveld heeft

85,9% van de geregistreerde woningen een energielabel C of hoger.

Doel gehaald

De energiekeet van de gemeente Barneveld is 8 keer ingezet, waardoor bezoekers hun ­

energie-gerelateerde vragen konden stellen. Dit is inclusief 1 keer tijdens de Nacht van de Nacht.

Er zijn in totaal 687 Energiebox gesprekken gevoerd en 184 adviezen gegeven over energiebesparings-maatregelen.

Sinds juni 2023 heeft het Energieloket

een fysiek inloopspreekuur in de Bibliotheek Barneveld.

55 bezoekers hebben hier advies gekregen over verduurzaming van hun woning, energiebesparing en andere energie-gerelateerde onderwerpen.

91,6% van de kantoren heeft

een energielabel C of hoger.

Tot en met 1 juli 2023, zijn 290.856

zonnepanelen gerealiseerd in de gemeente Barneveld.

Klimaatneutrale mobiliteit in 2050 DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Reductie CO2-uitstoot excl. snelwegen

Percentage besparing t.o.v. 1990. Data uit 2021.

Niet op koers

Verhogen aantal publieke laadpunten

1%

Percentage CO2-besparing t.o.v. 2015. Data uit 2022.

doel 1200 in 2030

313

Doel gehaald

CO2-reductie interne mobiliteit

Aantal publieke laadpunten. Data uit sept. 2023.

doel 17% in 2030

Op koers

doel 55% in 2030

84%

In 2022 is binnen het wagenpark van de

organisatie 213.087,32 liters aan HVO gepompt. Dat is 78,5% van de totale

gepompte brandstof van het wagenpark.

In september 2023 waren 856 elektrische personenauto’s in de gemeente Barneveld geregistreerd. Dat is een toename van 20,7% ten opzichte van december 2022.

De gemeente Barneveld telt in september 2023

313 reguliere publieke laadpunten voor elektrische voertuigen. Dat is toename van 32% vergeleken met 2022. De gemeente Barneveld heeft drie Slimme Bandenpompen. Deze zijn tussen juli 2022 en juli 2023 700 keer gebruikt.

Dat is gelijk aan 19.044 kilo bespaarde CO2-uitstoot of 5661 liter bespaarde brandstof!

Medewerkers van het gemeentehuis en de werf hebben

24.090 kilometer gefietst (sinds aankoop van de fietsen in 2020). Hiermee zijn 123 retourvluchten naar Parijs in CO2-uitstoot bespaard.

Klimaatadaptief en klimaatbestendig in 2050 DASHBOARD CONCEPT INDICATOREN - VASTSTELLING BIJ KLIMAATADAPTATIEPLAN Geen waterschade bij extreme bui

Verhogen schaduwplekken in de openbare ruimte

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Beperkte afstand tot een koele, groene plek in schaduw

Het stedelijk hitte eiland effect: Sommige delen van de kern Barneveld hebben een

temperatuurverschil van 1.4 graden Celsius In 2023 hebben we (tot 6 december)

ten opzichte van het omliggende landelijk gebied.

146 subsidieaanvragen op particulier terrein voor klimaatadaptieve maatregelen ontvangen.

In 2023 zijn 15 subsidies voor

groene daken aangevraagd.

484 personen hebben gereageerd op de enquête

Klimaatadaptatie. 35% vindt het opvangen en hergebruiken van regenwater interessant tegen de droogte.

Bijna de helft van de respondenten

zegt dat hun huis en/of tuin bestand is

tegen wateroverlast.

Behouden en versterken van de biodiversiteit DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN?

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Op dit moment is er geen kwantificeerbaar inzicht in de staat van de biodiversiteit in de gemeente. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

Dit jaar hebben 22 deelnemers van het akkerrandenproject Bloeiende

In 2023 zijn er in Barneveld centrum

24 bomen geplant en er staan nog 2

Akkerranden ruim 9 ha ingezaaid.

Er zijn 20 weidevogel tel-locaties in de gemeente.

Dit is goed voor insecten, vogels en kleine dieren.

op de planning. Die brengen verkoeling én zijn goed voor de biodiversiteit. De werkgroep weidevogels heeft

in 2023 de volgende nesten opgespoord:

242 kievitsnesten en 8 scholeksternesten.

Vanuit project Dorpen in het Groen zijn er in Stroe 6619 struiken en 149 bomen uitgedeeld.

Een 100% circulaire economie DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Afname van huishoudelijk fijn restafval Huishoudelijk fijn restafval in kg per inwoner. Data uit 2021.

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Op dit moment is er onvoldoende kwantificeerbaar inzicht hoe circulair de gemeente is. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

doel 70kg in 2024

116

Via het project Vrijkomende Agrarische Bebouwing van de Regio Foodvalley staan 2 stallen uit Barneveld te koop op een marktplaats en er blijkt veel interesse voor te zijn.

In 2023 zijn drie repaircafés maandelijks actief geweest.

In totaal zijn 230 artikelen aangeboden voor reparatie. Daarvan

is 43% gerepareerd en heeft een tweede leven gekregen.

Vanaf de grondbank Otelaar is 1.500 m3 grond hergebruikt in groenbestemming (reconstructie beplantingsvakken) en

1.250 m3 grond is hergebruikt in de bermen van het buitengebied.

Duurzaam, gezond en toekomstbestendig voedselsysteem DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN?

Niet op koers

Op dit moment is er geen kwantificeerbaar inzicht in hoe duurzaam ons voedsel­systeem in Barneveld is. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

Momenteel is de verdeling in ons

voedselsysteem 60% dierlijk en 40% plantaardig. We werken toe naar een transitie waarin dat omgekeerd is. TE KOOP streekproducten

In de gemeente Barneveld zijn 33.000 maaltijden

Too Good To Go gered. Dat is gelijk aan het besparen van 82,5 ton CO2, het equivalent van de uitstoot van 16 vluchten rond de wereld.

vo ed se lb os

Op koers

Doel gehaald

Inwoners aan het woord

MARTIJN VAN OMMEN is directeur van Vakantiepark Ackersate in Voorthuizen, een familiebedrijf dat altijd op zoek is naar nieuwe duurzame én voordelige oplossingen “Ik heb meegekregen dat je de wereld beter moet achterlaten dan je haar hebt aangetroffen. Zuinig zijn op wat je krijgt en er netjes mee omgaan. We hergebruiken hier bijvoorbeeld water. We hebben subsidie gekregen omdat we het water dat valt op de daken van de zwembaden opvangen in een hele grote tank onder de grond, van 40.000 liter. Dat gebruiken we om de toiletten door te spoelen in de vier sanitairgebouwen op het terrein. Sinds afgelopen jaren hebben we nog meer toiletten aangesloten, zoals die bij tenten en chalets.”

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

De Barneveldse buren ROELOF BOS en GERARD VAN DER BIJ hebben tegelijkertijd een warmtepomp aangeschaft Roelof: “We hebben allebei zoiets van: als je het milieu kan sparen en ook nog eens kan werken aan de kosten van je energie­verbruik, waarom zou je het dan niet doen? Niet iedereen kan het betalen. Maar als je de middelen hebt, is het zeker de moeite waard. En je bent ook een beetje de gang­maker. Want hoe vaker een warmte­pomp­installatie wordt aangeschaft, hoe goedkoper ze worden. Daarbij zijn er nu subsidies.”

15

4 Terugblik op 2023

Vanuit het programma Duurzaamheid stellen we jaarlijks een jaarplan op met daarin focusactiviteiten. Hier zijn we in 2022 voor het eerst mee gestart. Het gaat om de belangrijkste activiteiten, zoals vooraf bedacht, die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. Het jaarplan voor 2023 is terug te vinden in de bijlage. In dit hoofdstuk blikken we terug op de focusactiviteiten op programmaniveau en per thema en geven we kort weer hoe die zijn verlopen.

Programma-activiteiten Programma-activiteiten zijn overkoepelend, dragen bij aan meerdere doelen en zijn op programmaniveau opgepakt. In 2023 ging dat om de volgende: Inspiratiesessies Voor de organisatie hebben we geen inspiratiesessies georganiseerd. We hebben twee keer een ‘Duurzame ontmoeting’ met de gemeenteraad gehad, namelijk op 15 februari en 15 november. De thema’s die we besproken hebben op 15 februari: • Aanpak geld- en energiebesparing (inclusief aanpak energiearmoede) • Voortgang en monitoring programma duurzaamheid • CO2-reductieplan stand van zaken • Smart Energy Hub Harselaar en EnergieWEB De thema’s die we besproken hebben op 15 november: • Klimaatadaptatieplan • Opzet monitor en indicatoren programma duurzaamheid • Energie infrastructuur en de energietransitie in Barneveld

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Uitbouwen en live gaan met monitoring programma Dit is gelukt. In deze rapportage is de eerste versie hiervan te vinden. Dit blijft een programma-activiteit. We verbeteren de monitoring elk jaar en gebruiken dit in onze beleidscyclus om doelen scherper te stellen. Wanneer mogelijk nemen we nieuwe indicatoren op bij onderwerpen waar dat nu nog niet kon. Pilot – Afwegingskader integrale duurzaamheids­ keuzes in projecten Dit pilotproject loopt. We toetsen het Afwegingskader bij de herinrichting van het Oldenbarneveldplein. Het Afwegingskader heeft tot doel om duurzaamheids­ ambities door te vertalen naar uitvoering en zo duur­ zaam­heid beter te borgen. De eerste resultaten zijn positief. Bij de aanbesteding van het project is een ambitieweb uit het Afwegingskader opgenomen waarin de ambities op de duurzaamheidsthema’s zijn weer­ gegeven. Aannemers hebben dit meegenomen in hun aanbiedingen. Met name op het gebied van circulair zagen we verschil. Door de ervaringen in de pilot ontwikkelen we de tool van het Afwegingskader verder, zodat we het in de toekomst binnen steeds meer projecten gebruiken.

16

 

Duurzame markt Zwartebroek en Terschuur Op 15 april was een duurzame informatiemarkt in Zwartebroek. De inwoners van Terschuur en Zwartebroek konden daar terecht voor advies over energie­ besparing, het afkoppelen van regenwater, groene daken, het inrichten van een biodiverse tuin, afvalscheiding en andere duurzame thema’s. Ook was er aandacht voor klimaatadaptieve maatregelen met de actie ‘tegel eruit, plant erin’, waarbij inwoners een plantje kregen in ruil voor een tegel uit hun tuin. Verder kregen bezoekers de kans om mee te doen aan een aantal workshops over ontspullen, vermijden van greenwashing en het verduurzamen van hun woning. Het doel van dit soort markten is samen met inwoners aandacht vragen voor, en verbinden op het onderwerp duurzaamheid in alle aspecten.

Duurzame markt

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

UITGELICHT

ENERGIE

Energie In 2050 zijn we energie- en CO2-neutraal. In 2023 heeft de focus gelegen op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energiearmoede en de isolatie van de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, bijvoorbeeld de realisatie van duurzame energie en het omgaan met beperkte netwerkcapaciteit. Ontwikkelingen Energie > Netcongestie is een landelijk probleem dat een steeds serieuzere vorm aanneemt. Dit heeft waarschijnlijk impact op meerdere gemeentelijke opgaven. Denk daarbij aan onze duurzaamheidsdoelstellingen, maar ook aan opgaven rondom woning­ bouw, het uitbreiden van bedrijventerreinen en extra scholen. Tegelijkertijd is netcongestie aanleiding om anders tegen energievraag en -aanbod aan te kijken en te innoveren, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van energiesystemen die zoveel mogelijk onafhankelijk van het landelijke en regionale netwerk kunnen functioneren. > De versterking van het elektriciteitsnetwerk betreft het hoofdnet van landelijke hoogspanningskabels, met hoofd- en onderstations tot aan de elektriciteitskasten in de wijk. Het aantal middenspanningskasten zal in sommige wijken verdrievoudigd moeten worden. Dit vraagt niet alleen investeringen, maar ook ruimte voor de plaatsing in een omgeving die vaak al vol is, zowel boven als onder de grond.

Samen met Liander en de woningcorporatie bekijkt de gemeente waar plek is voor nieuwe middenspanningskasten en welke wijken prioriteit hebben bij de plaatsing. > In De Glind werken we samen met bewoners en ondernemers en kijken we naar de mogelijkheid om zo veel mogelijk aardgasvrij te worden. Daarbij wordt onderzoek gedaan naar de verduurzaming van woningen en de mogelijkheid van een monovergister. > De energiecoöperaties spelen een belangrijke maatschappelijke rol in de energie­ transitie in de gemeente Barneveld. Zij zorgen ervoor dat lokale projecten worden gestart en bewoners kunnen meedoen. De gemeente ondersteunt de coöperaties door met hen samen te werken en hun ontwikkeling financieel te steunen, zodat zij verder kunnen professionaliseren.

17

 

ENERGIE

Focusactiviteiten 2023 Aanpak Energie- en geldbesparing Uitgevoerd en loopt door in 2024. Deze aanpak gaat over alle acties van de gemeente op het gebied van energie- en geldbesparing. In de praktijk zijn dit acties die gericht zijn op de isolatie van woningen, zodat het energieverbruik én de energierekening daalt. Dan gaat het om de inzet van energiecoaches, inclusief energieboxen, gericht op het besparen van geld op hoge energierekeningen. Ook organiseren energie­coöperaties collectieve inkoopacties, rondom isolatiemateriaal en warmte­ pompen en zonnepanelen. Het gaat om de informatievoorziening via het Energieloket. Die organiseert sinds dit jaar een inloop in de bibliotheek, waar vragen beantwoord worden.

UITGELICHT Op pad met de Energiekeet Het Energieloket Barneveld gaat langs de verschillende kernen om mensen op te zoeken. Dat doen we door aan te sluiten bij logische plekken, zoals te zien op de foto: de weekmarkt in Kootwijkerbroek We adviseren bewoners over energie­ besparing en gaan in op vragen die leven.

Energiehub Harselaar In uitvoering. Stap 1 en 2 van de haalbaarheidsstudie die we als gemeente hebben gefaciliteerd is eind 2023 afgerond. Eind december is er een klankbordgroep geweest waar de oplossingsrichtingen zijn besproken. Voor 2024 is het aan de bedrijven op Harselaar om keuzes te maken en hier mee verder te gaan. Waar we kunnen, ondersteunen we de bedrijven. Regionale Energie Strategie 2.0 en grootschalige opwek projecten In uitvoering. RES 2.0 vraagt mogelijk om een herijking die kan plaatsvinden nadat het provinciale MER Windbeleid, de MER Wespendief en de regionale gevoeligheids­ analyse zijn afgerond. De verwachting is dat dit rond de zomer van 2024 het geval is. Opstellen en vaststellen CO2-reductieplan In uitvoering. Zoals aangegeven in de tussentijdse Voortgangsrapportage is de focus in 2023 verschoven naar het ontvangen van de juiste data en focus voor het CO2-reductie­plan. Hiermee brengen we in beeld waar de uitstoot in de gemeente Barneveld vandaan komt en welke rol we als gemeente kunnen innemen. Plan verduurzaming maatschappelijk vastgoed In voorbereiding. Onderzoek naar verduurzamingsopties voor ons eigen vastgoed (2de fase) is gestart. Er volgt een routekaart voor de gehele vastgoedportefeuille. Voor de bibliotheek wordt eind 2023 opdracht gegeven voor het installeren van een hybride warmtepomp. Daarnaast is de verduurzaming van het steunpunt afgerond.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

18

Inwoners aan het woord

PAULA FIERET vroeg een Energiebox aan “Ik kreeg een brief van de gemeente nadat ik gebruik had gemaakt van de energie­toeslag. Ze boden een Energiebox aan en een adviesgesprek. Ik ben er heel blij mee dat de gemeente dit doet. Ik zat op bijna 300 euro energiekosten per maand. Ik woon in een huurwoning van de woningstichting en ben hier ingetrokken na de vorige bewoner. Toen heb ik eigenlijk nergens naar gekeken. Ik vond dit een mooi aanbod van de gemeente, zo kan ik zien hoe het minder kan.”

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

AD VAN ROOIJEN is vrijwillige energiecoach bij het Energieloket “Verduurzamen doe je ook voor je portemonnee. Je wilt niet dat het alleen maar geld kost en niks opbrengt. Maar vooral vind ik het belangrijk dat we met ons allen een steentje bijdragen om iets te doen aan de klimaatproblematiek. Ik ben technisch geschoold, daar komt ook een deel van mijn interesse vandaan. Als energiecoach hoop ik ook andere mensen te enthousiasmeren. Dat helpt weer een stapje in de goede richting.”

19

 

DUURZAME MOBILITEIT

Duurzame Mobiliteit

Focusactiviteit 2023

We werken aan de helft minder CO2-uitstoot door mobiliteit in 2030 en klimaatneutraal zijn in 2050. Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley ­ 2023-2026.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

Afgerond. We hebben in samenwerking met de regio meerdere activiteiten opgepakt. Zo is er onderzoek naar Deelmobiliteit in de regio uitgevoerd. De resultaten hiervan delen we begin 2024 ter informatie met de raad. Het plaatsen van laadpalen doen we op basis van de Laadvisie van de gemeente, waarbij we ons richten op 600 laadpalen in 2025. Op dit moment zijn er meer dan 300 laadpunten gerealiseerd. Ook richten we ons op het faciliteren van elektrisch fietsen, waarbij we dit jaar de centrale laadplek op de Kapteijnstraat hebben uitgebreid. Ook is er onderzoek gedaan naar het verduurzamen van het gemeentelijk wagenpark. Doel is om op basis hiervan ons wagenpark steeds verder te verduurzamen en de kosten daarvoor in beeld te brengen.

UITGELICHT

Ontwikkelingen binnen Duurzame Mobiliteit In 2023 is de Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 door alle colleges in de regio vastgesteld. Binnen de programmalijn Duurzaam, Slim en Veilig is beschreven dat Regio Foodvalley de komende jaren via twee sporen aan de verduurzaming van de mobiliteit werkt. Het eerste spoor is mobiliteits­management met daarin onder andere de werkgeversaanpak. Het tweede spoor pakt de regio samen met de provincies Gelderland en Utrecht op. In het kader van de regionale mobiliteitsprogramma’s (RMP’s) van Gelderland en Utrecht werken we aan een verduurzaming van het goederenvervoer, aan de ontwikkeling van laadinfrastructuur en aan een regionale afstemming van het parkeerbeleid. > Onder de vlag van de Bereikbaarheidsagenda 2018-2022 van de regio hebben we in 2023 de werkgeversaanpak verder opgepakt. Hierbij helpt een mobiliteits­ makelaar bedrijven bij hun mobiliteitsbeleid vanuit de trias mobilica (voorkomen, veranderen, verschonen). Ook zijn er publieksacties onder de noemer Love To Ride. Na de Fiets naar je werk week! in september volgde in december het zogeheten Bikkelseizoen (zie tekstkader hiernaast). > Het voorkeursscenario van de Omgevingsvisie speelt in op een verduurzaming van mobiliteit.

De lijn vanuit de Nationale Omgevingsvisie – die van de trias mobilica – wordt zoveel als mogelijk gevolgd evenals het STOMP-principe (stappen-trappen-OV-mobility as a service-privéauto). Door wonen en werken in elkaars nabijheid te realiseren, proberen we de automobilist te verleiden om te lopen en fietsen. We realiseren ons dat de afhankelijkheid van de auto in onze gemeente zal blijven. Door ruimtelijke ontwikkelingen in de nabijheid van OV-knooppunten te realiseren, wordt gebruik van OV gestimuleerd. Waar het kan, werken we met lage parkeernormen. > Verder zien we dat netcongestie ook op de mobiliteitstransitie impact heeft. Het aansluiten van laadpalen heeft lange wachttijden vanwege de file op het elektriciteitsnetwerk. Dit vertraagt de overgang naar elektrisch rijden.

Uitvoeren Duurzame mobiliteitsplan met uitvoeringsprogramma 2022 –2026 Regio Foodvalley

Het bikkelseizoen Gemeente Barneveld en de regio Foodvalley zien graag zoveel mogelijk werk­nemers op de fiets naar het werk gaan en buiten het werk om. Fietsen geeft je mentale en fysieke gezondheid een boost en zorgt daarnaast voor een schoner en beter leefmilieu. In de koude en donkere maanden zijn mensen gestimuleerd om de fiets te (blijven) pakken. Dat is gedaan via het Bikkelseizoen van Love To Ride. Iedereen die fietsritten registreerde in december, heeft kans gemaakt op leuke prijzen.

20

 

KLIMAATADAPTATIE

Klimaatadaptatie

Bomenplan Barneveld Centrum voorbereiden en uitvoeren Bijna afgerond. Naast het plan om 24 bomen te planten in het centrum wordt de aanplant van 2 extra bomen aan de Kampstaat voorbereid. Dit gebeurt in combinatie met de herinrichting van de Kampstraat en het vervangen van het riool. Alle overige locaties zijn gereed.

In 2050 zijn we klimaatadaptief en klimaatbestendig. Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018

Bijdragen aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatieplan (RAP) Vallei en Veluwe In uitvoering. Dit is doorlopend en we dragen hier als gemeente aan bij. Zo nemen we deel aan het project Waterbesparing. In regionaal verband onderzoeken we, samen met Vitens, de beleidsmatige, technische en juridische mogelijkheden om het drink­watergebruik te verminderen.

UITGELICHT

Ontwikkelingen Klimaatadaptatie > Er is een landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving (nieuwbouw) opgesteld. De maatlat is gericht op locatie-inrichting en bouwwijze met minimumnormen en richtlijnen. Over de wijze van borging wordt nog nagedacht. Het Rijk heeft gemeenten verzocht deze maatlat al vast te hanteren. De maatlat vormt ook de basis voor het Klimaatadaptatieplan. > De provincie Gelderland pakt de regionale uitwerking van de landelijke maatlat op. Dit resulteert in een Gelders normenkader voor leefbare verstedelijking. Dit houdt rekening met de regionale verschillen op het gebied van bijvoorbeeld bodem- en watertypen en bebouwingsdichtheden. Barneveld is vertegenwoordigd in de werkgroep. > We hebben de een na natste herfst achter de rug sinds de neerslagmetingen in 1901 zijn gestart. Er zijn veel meldingen over grondwater in de kruipruimten binnengekomen. In de wijken Bloemendal en Holzenbosch heeft de brandweer en/of de gemeente zelfs kruipruimten leeggepompt. Tot nu toe richtte klimaat­ adaptatie zich op het beperken van wateroverlast bij korte, hevige klimaatbuien. We houden de landelijke ontwikkelingen op doelen voor grondwater in de gaten en besteden hier aandacht aan in het Klimaatadaptatieplan.

Nieuwe bomen in het centrum Op 15 november (boomfeestdag) zijn de eerste bomen geplant. In totaal worden er 24 bomen in het centrum van Barneveld geplant. Voor elke plek is onderzocht welk type boom het beste past. Aanwonenden en ondernemers mochten mee­ bepalen. De bomen spelen een belangrijke rol in het brengen van verkoeling op warme dagen. Daarnaast dragen ze bij aan het verbeteren van de biodiversiteit, hebben ze een positief effect op de gezondheid en verhogen ze de ruimtelijke kwaliteit.

Focusactiviteiten 2023 Opstellen Klimaatadaptatieplan In uitvoering. Het plan wordt samen met advies- en ingenieursbureau TAUW opgesteld. Er zijn doelen, normen en indicatoren geformuleerd. Dat doen we met een brede groep collega’s, omdat klimaatadaptatie een opgave is voor de hele organisatie. Er is een enquête gehouden onder het inwonerspanel. Er zijn gesprekken met stakeholders (WSB, politie, brandweer en GGD) gevoerd. De raad is op informele wijze geconsul­ teerd tijdens de Duurzame Ontmoeting van 15 november. Onderdeel van het proces is dat we ook een Hitteplan opstellen. Dit plan kunnen we inzetten tijdens hete perioden. Uitvoeren reconstructie Churchillstraat In uitvoering. De werkzaamheden zijn gestart in het wegvak tussen de Bouwheerstraat en de Koterweg. De beoogde realisatie van dit project is augustus 2024.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

21

 

BIODIVERSITEIT EN GROEN

Biodiversiteit en Groen We behouden en ontwikkelen de biodiversiteit in Barneveld de komende vijf jaar. Biodiversiteitsplan 2021. Ontwikkelingen Biodiversiteit en groen > Met het ontwikkelen van de monitoring voor het Programma Duurzaamheid, is duidelijk geworden dat we op dit moment geen inzicht hebben in waar we staan ten opzichte van onze doelstelling. Het onderwerp Biodiversiteit en Groen is te complex om te vatten in één cijfer. Het komend jaar brengen we in beeld hoe we toch de voortgang op de doelstelling ‘behouden en versterken’ willen gaan monitoren. Hierbij is te denken aan het in kaart brengen van het huidige groen, een zogenoemde 0-meting. Om vervolgens een aantal jaar later opnieuw te kunnen meten of er nieuwe flora en fauna aanwezig is wat de biodiversiteit kan versterken. Een andere mogelijkheid is om te werken met concrete doelstellingen voor activiteiten. Een voorbeeld daarvan is: ‘We willen in 2025 meer weidevogel­ beschermingsgebieden.’ Dit is meetbaar en draagt bij aan ons doel: het behouden en ontwikkelen van de biodiversiteit. > Er is een handleiding voor een Soorten Management Plan (SMP) aangevraagd en dit wordt in 2024 verwacht. Aan de hand van deze handleiding zal er worden gekeken naar de vervolgstappen en bijkomende kosten. Focusactiviteiten 2023

Opstellen Bomenbeleidsplan In uitvoering. Het opstellen van het bomenbeleidsplan is opgepakt. Dit is nodig voor het duurzame beheer van bomen in Barneveld. Opstellen Landschapsplan In voorbereiding. Door beperkte ambtelijke capaciteit is het opstellen van een land­­­ schaps­plan enige tijd stil komen te staan. Het is nodig dat het Landschapsplan aansluit bij de inhoud van de Omgevingsvisie. Het Landschapsplan is de manier waarop we die visie willen bereiken. Dit wordt in 2024 opnieuw opgepakt.

UITGELICHT Stroe in het groen Binnen de aanpak van Dorpen in het Groen werken we samen met Stichting Landschapsbeheer Gelderland, dorpsbelangenorganisaties en inwoners aan een fraai landschap. Inwoners krijgen de mogelijkheid hun erven groener te maken; dat kan door het planten van heggen, fruitbomen, bosjes en singels. Het gaat om beplanting die de grote landschappelijke structuren in Barneveld versterkt, zodat dieren, vogels en planten er hun leef- en voedselgebied van kunnen maken. Dit jaar was het dorp Stroe aan de beurt. De uitdeeldag staat gepland in januari 2024 en het maximumaantal aanmeldingen voor het project is gehaald.

Uitvoeren Biodiversiteitsplan uitvoeringsvoorstel 2023 In uitvoering. We zetten in op het verder uitbreiden van geveltuintjes in de winkel­ centra van Barneveld en Voorthuizen. Hierover zijn we in gesprek. Ook wordt momenteel gezocht naar mogelijkheden voor ecologisch bermbeheer. Dit zal in combinatie worden gedaan met nieuw te ontwikkelen communicatieborden. Deze informatieborden zullen de bewoners informatie geven over het soort mengsel dat is ingezaaid en hoe dat bijdraagt aan de biodiversiteit. We werken nog steeds graag samen met de weidevogelwerkgroep. De vrijwilligers werken elk jaar mee aan het registeren van weidevogels in Barneveld, waardoor een beter beeld ontstaat van wat er aan soorten aanwezig is. Dit doen ze op terreinen van aangesloten agrariërs die ook de weidevogels een warm hart toedragen.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

22

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

Circulaire Economie

worden gebruikt voor een grondstoffen depot. Een andere actie vanuit het kern­team is het experimenteren met circulaire eisen bij het project ontmoetingcentrum Bronveld en Voedselbank (zie tekst kader). Ook in het project de Bron krijgt circulariteit een plekje; vrijgekomen materialen, zoals de balken, worden hergebruikt door Ons Bedrijf in Barneveld in de productie van straatmeubilair.

We hebben een 100 procent circulaire economie in 2050. Startnotitie Circulaire Economie 2020.

Project VAB circulair slopen In uitvoering. De gemeente Barneveld doet actief mee aan het project Vrijkomende Agrarische Verbouwing circulair slopen van de regio Foodvalley. Gesprekken over potentiële locaties voor een materialen hub lopen. Een interessante ontwikkeling in het kader van het project VAB circulair slopen is dat twee stallen op een marktplaats zijn geplaatst om 1 op 1 hergebruikt te worden. Deelname aan Living Lab Foodvalley In uitvoering. We worden goed geïnformeerd door Living Lab. Sinds de zomer komen de deelnemende gemeenten elke 6 weken samen om projecten te bespreken, elkaar te informeren en kennis te delen.

UITGELICHT

Ontwikkelingen Circulaire Economie > Met de Actieagenda Circulaire Economie sluiten we aan bij concrete projecten en processen en zoeken we naar een efficiënte inzet van de beschikbare capaciteit, terwijl we tegelijkertijd inzetten op het behalen van benodigd resultaat. Ook zien we dat het belangrijk is om de organisatie blijvend te informeren en mee te nemen in de mogelijkheden rondom circulariteit. > Een aantal jaren geleden is een dunning uitgevoerd in het Johannabos in Voorthuizen om jonge toekomstbomen in het bos meer kansen te geven en zo het bos duurzaam in stand te houden. Dit jaar is van een deel van het vrijgekomen hout door Ons Bedrijf in Barneveld een nieuwe picknickbank en een bijenhotel gemaakt die in het nieuwe natuurgebied bij de Esvelderbeek geplaatst zijn. > Het onderzoek ‘Impact van inspanningen sociale en duurzaamheidscriteria in inkoop’ wat gefinancierd was via het programma ‘Beter Aanbesteden’ van de Rijksoverheid, is in de tweede helft van 2023 uitgevoerd. Uit dit onderzoek is gebleken dat de gemeente Barneveld zich actief inspant op het gebied van duurzaamheid in haar aanbestedingen. In 29 van de 58 aanbestedingen die plaats vonden tussen 2018 en 2022 komt Social Return on Investment voor als harde eis.

> Met het ontwikkelen van de monitoring voor het Programma Duurzaamheid, is ook duidelijk geworden dat we op dit moment geen inzicht hebben in waar we staan ten opzichte van onze doelstelling. Dat komt onder andere omdat niet duidelijk is wat de huidige en de gewenste situatie inhoudt. Het onderwerp Circulaire Economie is ook te complex om te vatten in één cijfer. Het komend jaar brengen we in beeld hoe we toch de voortgang willen gaan monitoren. > Een belangrijke ontwikkeling is het principebesluit voor een nieuwe gemeentelijke grondbank. Hierbij is een belangrijk doel dat grond- en bouwstoffen hergebruikt kunnen worden.

Duurzaam ontmoetingscentrum Bronveld In het project ontmoetingcentrum Bronveld en Voedselbank wordt geëxperimen­ teerd met verschillende circulaire maatregelen. Er wordt gekeken naar hergebruik van materialen, beschikbaar stellen van vrijkomende materialen, opstellen van een materialenpaspoort en gebruik van duurzame materialen op de werkvloer. Verder is gekozen voor een houtskeletbouw, zodat het gebouw in de toekomst demontabel kan zijn. Er wordt ook nagedacht over circulaire mogelijkheden bij de sloop van het bestaande gebouw. Duurzaamheid in het algemeen is ook een belangrijk deel van het project; het gebouw zal worden voorzien van een warmte­ pomp, goede isolatie en zonnepanelen op dak, en het is zo ontworpen dat de meeste bomen in het gebied kunnen worden behouden.

Focusactiviteiten 2023 Uitvoeren Actieagenda Circulaire Economie In uitvoering. Het kernteam komt elke drie maanden met elkaar in overleg om voortgang te bespreken en ideeën uit te wisselen. De acties uit de actieagenda worden uitgevoerd. Er wordt gezocht naar een nieuwe locatie voor de grondbank van de gemeente Barneveld. Zo komt er ruimte vrij op de milieustraat die kan Houtenskeletbouw, project Bronveld PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

23

Inwoners aan het woord

BERT VAN GINKEL is coördinator vervoer en magazijn bij Ons Bedrijf “Onze spullen gaan in dozen naar de klant. Er gaat een sticker op: we hergebruiken dozen. Wat na hergebruik over is, halen we tegenwoordig door een machine. Die hebben we daarvoor speciaal aangeschaft. Daarna is het vul­materiaal. We deden het op verzoek van klanten en het is een goed idee, het is een beetje jammer dat we vroeger apart ­­vulmateriaal kochten. Het scheelt enorm. En we gebruiken nu buisfolie in plaats van plastic zakken. Zo kun je zakjes maken op maat, dus minder groot.”

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

24

 

DUURZAAM VOEDSELSYSTEEM

Duurzaam Voedselsysteem

We hebben een duurzaam en gezond voedselsysteem. Strategische Agenda Foodvalley. Ontwikkelingen Duurzaam Voedselsysteem > De focus in 2023 heeft gelegen op de basis op orde te houden. Dit doen we door onze deelname aan het regionale programma van de Foodvalley. > Met het ontwikkelen van de monitoring voor het programma Duurzaamheid, is ook duidelijk geworden dat we op dit moment geen inzicht hebben in waar we staan ten opzichte van onze doelstelling. Dat komt onder andere omdat niet duidelijk is wat de huidige en de gewenste situatie inhoudt. Het onderwerp Duurzaam Voedselsysteem is ook te complex om te vatten in één cijfer.

UITGELICHT Inspanningen van inwoners en bedrijven dragen bij aan het bereiken van een duurzaam voedselsysteem. Daarom wil de gemeente Barneveld ook initiatieven buiten de gemeentelijke organisatie om uitlichten, waaronder het initiatief van de DA-drogist. Op maar liefst 7 plekken, onder andere in Barneveld, biedt deze drogist één keer per week versproducten aan zijn klanten. Ook heeft deze drogist houdbare producten vanuit de streek in de schappen liggen. We zijn blij met dit soort initiatieven die lokale productie en gezonde voeding bevorderen.

Focusactiviteiten 2023 Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma Voedsel voor een gezond leven van de Regio Foodvalley Uitgevoerd. De gemeente Barneveld draagt bij aan het programma Voedsel voor een gezond leven van de Regio Foodvalley en werkt samen met andere gemeenten aan verschillende onderwerpen, o.a. de eiwittransitie en voedselverspilling. Penvoerder van het POP3-project Eerlijk eten uit de streek Afgerond. De gemeente was in 2023 penvoerder van de subsidie aan het project Eerlijk eten uit de streek, waarin we inzetten op het verbeteren van de logistiek en marketing van streekproducten. Op dit moment wordt geschreven aan de verant­woording naar provincie.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

25

Inwoners aan het woord

MARC VAN RAVENHORST kiest voor duurzaam leven “Ik ben econoom, dus opgeleid met business­modellen die inzetten op groei. Maar ik ben niet alleen econoom, ik ben ook erg geïnteresseerd in natuur en biologie. Op een gegeven moment besef je: economische groei is gekoppeld aan de ­ grondstoffen die we uit deze aarde trekken. Dus eeuwige groei kan alleen maar op het moment dat we oneindig veel grondstoffen uit die aarde kunnen trekken en dat is niet zo. Je kan dus niet oneindig economische groei hebben. We moeten gaan leren tevreden te zijn met genoeg. Ik merk dat het thema me steeds meer bezighoudt.”

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

26

5 Jaarplan 2024

De vorige hoofstukken hebben laten zien wat we willen bereiken en waar we aan werken. In dit hoofdstuk gaan we in op hoe we dat concreet voor ons zien voor het komende jaar. Dat doen we door een aantal focus­ activiteiten en besluitvormingsstukken voor 2024 te omschrijven. Focusactiviteiten zijn de belangrijkste activiteiten die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. We gaan hieronder in op de activiteiten per thema en leggen de link met de procesdoelen. We sluiten af met overkoepelende programma-activiteiten die bijdragen aan meerdere doelen.

We blijven geprioriteerd werken. Dat betekent niet dat we duurzaamheidsthema’s schrappen, maar wel dat we tussen en binnen de thema’s een volgorde aanbrengen op basis van wat het meest belangrijk en urgent is. Het is niet realistisch om puur gefocust te zijn op onze inhoudelijke duurzaamheidsdoelen, zonder rekening te houden met de situatie van bewoners, organisaties en bedrijven. De huidige maatschappelijke ontwikkelingen

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

laten toenemende energie-, voedsel-, en materialen­ prijzen zien, waardoor het dagelijks leven steeds duurder wordt. Om onze duurzaamheidsdoelen te halen, hebben we iedereen nodig. Dat redden we niet alleen als gemeente, want het gaat juist ook om huizen, gebouwen, tuinen, voertuigen en gedrag van onze inwoners, organisaties en bedrijven. We streven ernaar om iedereen te helpen mee te doen met verduurzaming.

27

 

3

Legenda Energie

Heel 2024: Verder ontwikkelen monitor programma

Duurzame Mobiliteit

De inzet is om (waar mogelijk) per thema een set van indicatoren te ontwikkelen om inzicht te hebben in het bereiken van de doelen en om vervolgens bij te sturen. Onderdeel van de doorontwikkeling is het operationaliseren van doelstellingen. We streven er naar onze doel­stellingen te vertalen naar 2026: waar zouden we moeten staan? We kiezen voor 2026, ­omdat het Programmaplan Duurzaamheid 2022-2026 als looptijd heeft.

Klimaatadaptatie Biodiversiteit en Groen Circulaire Economie Duurzaam Voedselsysteem

1

Goede voorbeeld

2

Duurzaam denken en doen

3

Iedereen meedoen

3

4

Met partners

Heel 2024: ‘De buurt in’

5

Gebiedsgericht

6

Duidelijk verhaal

Overkoepelende ­ programma-activiteiten

Programma- activiteiten zijn activiteiten die bijdragen aan meerdere doelen die we op programmaniveau oppakken

1 Heel 2024: Inspiratie- en kennis­sessies We informeren de gemeenteraad regelmatig via Duurzame Ontmoetingen, waarbij we ­thema’s bespreken die op dat moment ­relevant zijn. En we enthousiasmeren als ­programmateam de organisatie met goede voorbeelden en inspiratie. Voorbeeld­ onderwerpen zijn biobased en natuurinclusief (ver)bouwen of je tuin en huis klimaatadaptief inrichten. Wanneer gewenst, sluiten we aan we bij duurzame markten voor bewoners.

5

We gaan uit van de kracht van lokale kennis en inspiratie. We kijken in een buurt of wijk waar de behoefte ligt, waar we op bestaande structuren kunnen aanhaken en wat volgens de buurtbewoners zélf zou kunnen werken. Dat doen we door naar de bewoners toe te gaan, in samenwerking met de gebieds­ regisseurs van de gemeente. Doel is onder andere om op te halen hoe we in onze ­communicatie over verduurzaming aan­sluiten bij bewoners. Dit kan per buurt of dorp ­verschillen. Kernbegrippen hierbij zijn: samen met bewoners, mede-eigenaarschap, en waar mogelijk herkenbare afzenders in de buurt. Acties en middelen worden daarbij slim gecombineerd en ingezet.

4

6

Q2: Raadsmemo impact netcongestie op geplande ontwikkelingen Netcongestie is niet een probleem van maanden, maar speelt in ieder geval tot en met 2029. Ook gaat het niet alleen over energie, maar heeft het over de hele linie van de organisatie grote impact. Daarom werken we onder de vlag van het programma aan de aanpak net­ congestie. We komen met een raadsmemo met daarin in beeld wat de impact van net­ congestie is op geplande ontwikkelingen en inzicht in onze aanpak.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE EN JAARPLAN 2024

5

Q1-Q3: Pilot-project met Afwegings­ kader integrale duurzaamheidskeuzes Het pilot-project voor het Afwegingskader Duurzaamheid is de herinrichting van het ­Oldenbarneveldplein. De pilot loopt door in 2024 omdat we aansluiten bij alle projectfases tot aan oplevering (waarschijnlijk tweede helft 2024). Op basis van de ervaringen in de pilot kunnen we de tool van het Afwegingskader doorontwikkelen om deze vervolgens te kunnen gebruiken bij meerdere projecten.

GEMEENTE BARNEVELD

De prioriteit voor 2024 ligt op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energiearmoede en de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, bijvoorbeeld de realisatie van duurzame energie, samen­werking in de regio, het slim omgaan met beperkte netwerkcapaciteit. Ook blijven we inzetten op het geven van het goede voorbeeld door ons eigen vastgoed te verduurzamen en te werken met de CO2 prestatieladder.

3

5

Heel 2024: Energiehub Harselaar

Thema Energie

6

3

2

4

4

Heel 2024: Aanpak Energie- en ­ geld­besparing Het blijft onze prioriteit om energieverbruik terug te dringen door huizen te verduurzamen. We helpen inwoners daarbij door de inzet van Energiecoaches aan huis; door de collectieve inkoop van isolatiemateriaal en (hybride) warmtepompen; door besparingsacties in Barneveld, Voorthuizen en Garderen; door de inzet van het Energieloket, de website, het spreekuur in de bibliotheek en de Energiekeet; en door het aanbieden van de Toekomst­ bestendig Wonen Lening.

Een nieuwe fase is aangebroken. De haal­­baar­ heidsstudie die we als gemeente hebben ­gefaciliteerd is eind 2023 afgerond. Het is aan de bedrijven op Harselaar om hier mee verder te gaan. Als gemeente blijven we betrokken en faciliteren we wanneer gewenst en/of nodig.

1

2

Q1-Q2: EnergieWEB Vanaf 1 januari gaan we als gemeente onze energie anders inkopen via EnergieWEB. Dat betekent dat we in de loop van 2024 lokale duurzame energie kunnen gaan inkopen en contracten kunnen afsluiten met lokale ­aan­bieders. Het is nu nog een focusactiviteit, maar het is de verwachting dat EnergieWEB vanaf 2025 onderdeel is van de reguliere bedrijfs­voering van de gemeente.

4 Q2: Herijking Regionale Energie Strategie 2.0 Deze herijking is onder andere afhankelijk van het nieuwe windbeleid van de provincie en de daar aan voorafgaande MER wind, MER wespendief en MER Utrecht.

4

6

Q1- Q2: Opstellen en vaststellen CO2 reductieplan

Met het CO2 reductieplan kijken we gemeente­ breed naar de uitstoot van broeikasgassen en de impact van huidig beleid daarop. Het plan heeft impact op meerdere thema’s uit het p ­ rogramma Duurzaamheid. Het CO2 reductie­­ plan zal in 2024 ter besluitvorming worden voorgelegd.

28

 

3

5

6

Q2: Update warmtevisie De warmtevisie is eind 2021 vastgesteld. We zien nu al zo veel ontwikkelingen, dat het nodig is deze te herijken. Dat komt met name doordat we nu weten dat collectieve warmte­ netten niet haalbaar zijn in Barneveld. Dat betekent wat voor onze strategie en aanpak. Dat verwerken we in deze update van de warmtevisie.

Thema Duurzame Mobiliteit

De activiteiten voor 2024 komen voort uit de regionale Bereikbaarheidsagenda. In 2030 zal de mobiliteit in de regio een stuk duurzamer plaatsvinden. De doelstellingen uit het Klimaatakkoord, die terugkomen in regionale mobiliteitsprogramma’s van de provincies Gelderland en Utrecht, zijn ­duidelijk: de helft minder CO2-uitstoot door mobiliteit in 2030 en klimaatneutraal zijn in 2050.

3

4

1

2

6

Q3- Q4 Nieuw Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan opstellen Na het vaststellen van de Omgevingsvisie ­willen we een nieuw Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan (of een plan onder een andere titel) maken. Dit plan beschrijft hoe we de doelen van de Omgevingsvisie willen bereiken. Duurzame Mobiliteit is daar een belangrijk onderdeel van.

Thema Klimaatadaptatie

We willen voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. De focus voor 2024 ligt op het afronden, vaststellen en uitvoeren van het Klimaatadaptatieplan dat aandacht besteed aan opgaven op het gebied van hitte, droogte en wateroverlast. Daarnaast worden klimaatadaptieve, ­infrastructurele projecten voorbereid en uitgevoerd, die al in een eerder stadium zijn geïnitieerd.

3

6

1

3

Thema Biodiversiteit en Groen

Heel 2024: Reconstructie Wolweg Samen met groot onderhoud en verkeers­ maatregelen wordt de weg klimaatadaptiever ingericht door de aanleg van een hemelwater­ riool. Bewoners worden actief benaderd om, geheel ontzorgd, op eigen terrein af te koppelen. Ook worden daar waar mogelijk plantvakken langs de weg aangelegd en bomen geplant. Het plan is een eerste concept dat nog verder uitgewerkt moet worden waarbij een participatietraject wordt doorlopen.

1

Alle woonstraten in deze buurt worden ­afgekoppeld door het regenwater via verticale infiltratiebuizen in de bodem te brengen. De kans op lokale wateroverlast, maar ook in het wateroverlastgevoelige Garderense centrum, wordt sterk verkleind. Het diepe grondwater op de Veluwe, de grootste zoetwatervoorraad van Nederland, wordt juist aangevuld.

4

3

6

Heel 2024: Uitvoeren Bereikbaarheids­ agenda regio Foodvalley

Q1-Q3: Opstellen en vaststellen Klimaatadaptatieplan

Q2-Q3: Uitvoeren lokaal Hitteplan (indien nodig)

In 2024 wordt de werkgeversbenadering gecontinueerd en opgeschaald zoals ­beschreven in het Uitvoeringsplan Slimme Mobiliteit Regio Foodvalley 2024. Daarnaast willen wij in 2024 met een brede fiets­ campagne in de regio de fiets positioneren als hét vervoermiddel voor de korte ritten. Daarnaast is de Bereikbaarheidsagenda gericht op verduurzaming van het goederen­ vervoer, ontwikkeling van laadinfrastructuur en regionale afstemming op parkeerbeleid.

De eerste helft van 2024 wordt benut om de planvorming af te ronden en het besluit­ vormings­proces te doorlopen. Onderdeel van het plan is een uitvoeringsprogramma voor de periode 2024 t/m 2027. De raad wordt in het voorbereidende proces nogmaals ­geconsulteerd.

Begin 2024 wordt het lokale Hitteplan ­bestuurlijk vastgesteld. Het plan bevat afspraken over verantwoordelijkheden en maatregelen. Dit plan treedt bij langere periodes van hitte in werking. Organisaties en (zorg)professionals en mantelzorgers worden over de verwachte hitte geïnformeerd.