Bijlage Economische visie gemeente Barneveld

Ruimte voor ondernemerschap Economische visie gemeente Barneveld 2030

Colofon Economische visie gemeente Barneveld 2030 Concept is een uitgave van de Gemeente Barneveld Contactinformatie Gemeente Barneveld T.a.v. Team Economische Zaken Raadhuisplein 2 Barneveld Email Tel Website www.barneveld.nl

Economische visie gemeente Barneveld

2

Inhoudsopgave

1.1 1.2 1.3

2.1 2.2 2.3

Inleiding

5

Aanleiding Samenwerken Leeswijzer

5 6 7

De koers richting 2040

11

Barneveldse economie in 2040 Waar staan we nu, wat zijn uitdagingen? Waar zetten we op in?

11 13 15

Intermezzo: grote transities en Barneveldse ecosystemen Thema Stimulerend ondernemersklimaat 3.1 3.2

4.1 4.2

Waar we naar streven Onze aanpak

25

Thema Toekomstbestendige bedrijventerreinen

27

Waar we naar streven Onze aanpak

27 30

Thema: Toekomstbestendig buitengebied

32

Waar we naar streven Onze aanpak

32 34

Thema Waardevol human Capital

36

Waar we naar streven Onze aanpak

36 37

Uitvoering

39

Organisatie Rol gemeente Uitvoeringsprogramma

39 39 40

5.1 5.2

6.1 6.2

16 18 18 20

Thema Economisch vitale kernen

22

Waar we naar streven Onze aanpak

22 24

Economische visie gemeente Barneveld

Intermezzo: Barneveld in de regio

7.1 7.2

8.1 8.2 8.3

3

1. Inleiding

Inleiding 1.1

Aanleiding

Voor u ligt de Economische visie de gemeente Barneveld 2030. Het is een visie die wij u met trots presenteren, mede namens ondernemers en maatschappelijke partners in de gemeente Barneveld. Het is sinds lange tijd dat de gemeente Barneveld over een economische visie beschikt, waarmee dit een belangrijke mijlpaal voor de gemeente is. De aanleiding om een economische visie te willen opstellen, is de behoefte aan een duidelijke economische koers van de gemeente. Ondernemers en maatschappelijke partners willen weten waar de gemeente voor staat en hoe daarbij op diverse thema’s de samenwerking met ondernemers en maatschappelijke partners wordt gezocht. Bij zowel de totstandkoming van de economie visie, als bij het hierna op te stellen een Uitvoeringsprogramma, staan samenwerking voor de economische ontwikkeling van de gemeente Barneveld centraal. Ondernemers zijn van groot belang voor de gemeente Barneveld. Het ‘ondernemende’ is een belangrijk deel van de identiteit en mentaliteit in de gemeente Barneveld, in de kernen en in het buitengebied. De sterke groei die de gemeente Barneveld heeft doorgemaakt is van oudsher gebaseerd op ondernemerschap. Durven en hard werken hebben de gemeente Barneveld groot gemaakt. Wij willen dat de gemeente Barneveld een plek is waar het goed ondernemen is, en blijft.

Omdat een sterke economie essentieel is voor de welvaart en het welzijn van inwoners van de gemeente Barneveld. Andersom hebben ondernemers ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Economische visie gemeente Barneveld

De gemeente Barneveld groeit. Economische ontwikkeling betekent banen en stageplekken, die onze groeiende bevolking nodig heeft. Het betekent bestedingsruimte bij inwoners, die hen in staat stelt een woning te kunnen betalen, en het betekent draagvlak voor onze voorzieningen. Economische ontwikkeling betekent een sterk bedrijfsleven, dat steeds innoveert en verder verduurzaamt, onze sportclubs sponsort en evenementen voor de inwoners organiseert. Economie in de gemeente Barneveld betekent ook historie en identiteit op deze centrale plek in Nederland, in het midden van Regio Foodvalley. Een sterke economie heeft de gemeente Barneveld al veel gebracht en kan de gemeente helpen om goed in te spelen op de grote transities die gaande zijn. Of het nu gaat om verduurzaming, de ontwikkeling naar een circulaire economie of de energietransitie; vaak zijn het ondernemers die oplossingen zoeken en ook weten te realiseren. Barneveldse ondernemers zijn doeners. Als we met elkaar de juiste koers aanhouden, ondernemers, maatschappelijke instellingen zoals het onderwijs en de gemeente, kunnen we veel bereiken. Zeker in deze tijd van veranderingen, hebben we een goede koers nodig. De grote transities van dit moment, vragen om een duidelijke lijn, een pad waar ondernemers en inwoners zich in herkennen en op basis waarvan we samen de juiste stappen vooruitzetten.

Het doel van economische visie is: een sterke en toekomstgerichte economie als drager van een evenwichtige groei van de gemeente Barneveld. We hebben deze economische visie opgesteld in samenspraak met stakeholders in onze omgeving. Volgend op deze economische visie zal een bijbehorend Uitvoeringsprogramma worden opgesteld. Ook daarbij zal weer het overleg met het bedrijfsleven worden gezocht.

5

1.2

Samenwerken

Alleen ga je sneller, samen komen we verder. Dit spreekwoord is bij uitstek van toepassing op economische ontwikkeling in tijden van grote veranderingen. Ondernemers in Barneveld doen het graag zélf. Niet leunen op een ander maar zelf de handen uit de mouwen steken. Ondernemers in de gemeente Barneveld zijn oplossingsgericht én weten elkaar te vinden, als samenwerking nodig is om het op te lossen. Zowel het oplossingsgerichte als de bereidheid om samen te werken hebben we nodig de komende tijd. Ondernemers zijn zelf verantwoordelijk voor wat er in hun eigen bedrijf gebeurt en nemen die verantwoordelijkheid ook. Veel uitdagingen waarmee ondernemers op dit moment worden geconfronteerd, liggen echter buiten hun eigen bedrijf. Congestie op het elektriciteitsnet, tekorten op de arbeidsmarkt en verrommeling van bedrijventerreinen, zijn voorbeelden van problemen die om gezamenlijke oplossingen vragen. Oplossingen die ontstaan door samen te werken, zoals in de vorm van de Barneveldse Techniek Opleiding en Barneveld Tomorrow succesvol wordt gedaan. We gaan met elkaar de komende tijd meer van dit soort oplossingen door samenwerking nodig hebben. Dat vraagt een gezamenlijke inzet, die wordt beloond met een gezamenlijk resultaat, waar uiteindelijk ook individuele ondernemers hun voordeel mee doen.

Soms vraagt het ons om daarbij nog wat verder vooruit te kijken in de tijd, om zo problemen vóór te blijven, en tijdig samen oplossingen te vinden. In de Visie willen we daarvoor de basis leggen, die we daarna samen gaan vertalen maar een Uitvoeringsprogramma.

Daarbij is de grote groep van zzp’ers net zo belangrijk als de grootste bedrijven in de gemeente. De rol van de overheid is er vooral één van verbinden en de randvoorwaarden creëren waarbinnen het ondernemerschap kan groeien en bloeien. Tegelijkertijd dienen ook de ondernemers hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen, door bijvoorbeeld met elkaar samen te werken op een bedrijventerrein en ook te kijken naar mensen met wat meer afstand tot de arbeidsmarkt binnen de gemeente. Een Economische visie is geen doel op zich. Het gaat erom hoe we er uitvoering aan geven. De gemeente gelooft in de daadkracht en veerkracht van onze ondernemers en inwoners die onze economie sterk en vitaal houden. Samen zetten we ons in voor een toekomstbestendige economie in de gemeente Barneveld. Bij de economie van de gemeente Barneveld hoort een bloeiende sector recreatie en toerisme. Voor dat onderdeel verwijzen we naar de Visie toerisme en recreatie 2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma. Die visie is eerder voortkomen uit een intensief en interactief traject met de sector, gevolgd door een uitvoeringsprogramma. De visie en het uitvoeringsprogramma zijn nog actueel en vormen voor dat gedeelte van de economie daarom het uitgangspunt.

Als we willen dat het goed ondernemen is en blijft in de gemeente Barneveld, is samenwerking de sleutel tot succes. We beseffen daarbij dat het de ondernemers zijn, de economie vormgeven.

Economische visie gemeente Barneveld

6

Totstandkoming van de visie De totstandkoming van deze visie is een product van samenwerking. Vanaf het begin was de inzet van de gemeente duidelijk: een economische visie kan alléén tot stand komen vanuit een actieve deelname van alle partijen die samen de Barneveldse economie maken. Ondernemers in al hun diversiteit: grote en kleine bedrijven, zzp’ers en grote bedrijven met veel medewerkers, van bouw en industrie tot zakelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is het besef dat we elkaar nodig hebben. Daarom hebben we de ondernemers zoveel mogelijk betrokken bij het opstellen van deze visie. Onderdeel van het proces waren eerst afzonderlijke gesprekken met een gevarieerde groep van ondernemers. Daarna hielden we een bijeenkomst in het Schaffelaartheater, met een open uitnodiging aan ondernemers uit alle sectoren. Het doel was zowel om de gezamenlijke koers te bepalen, waarbij we deelnemers uitdaagden om samen tot nieuwe ideeën te komen, als om ondernemers in de gemeente Barneveld wat meer met elkaar te verbinden. Tot slot organiseerden we een informerende raadsbijeenkomst met deelname en bijdragen van ondernemers.

Economische visie gemeente Barneveld

1.3

Leeswijzer

De opbouw van deze visie is als volgt. Voorafgaand aan de koers die zetten richting 2030 (hoofdstuk 2), schetsen we op de volgende twee pagina’s een beeld van de economie van de gemeente Barneveld, aan de hand van uitkomsten van een uitgevoerde analyse. Vervolgens beschrijven we de hoofdlijn van koers (hoofdstuk 2), gevolgd door een intermezzo over de economie van de gemeente Barneveld binnen de regio. Daarna werken we de koers uit in vijf inhoudelijke thema’s: − Stimulerend ondernemersklimaat (hoofdstuk 3) − Intermezzo over economische ecosystemen − Economisch vitale kernen (hoofdstuk 4) − Toekomstbestendige bedrijventerreinen (hoofdstuk 5) − Toekomstbestendig buitengebied (hoofdstuk 6) − Waardevol human Capital (hoofdstuk 7) Per thema beschrijven we de doelen en de aanpak. In het laatste hoofdstuk Uitvoering (hoofdstuk 8) blikken we vooruit op het bijhorende, nog op te stellen Uitvoeringsprogramma.

7

20% Aandeel banen per sector (2023)

per se

15% 10% 5% 0%

Banen

Vestigingen

Economie voor groeiende bevolking In 2023 telde de gemeente Barneveld 62.360 inwoners. Het aantal inwoners in de gemeente Barneveld is tussen 2013 en 2023 met 15% gegroeid. De gemeente kent meer geboortes dan sterftes, en ieder jaar vestigen zich meer mensen dan er vertrekken. Hierdoor blijft het totaal aantal inwoners ook de komende jaren stijgen. In 2040 heeft de gemeente Barneveld naar verwachting circa 80.000 inwoners. Dat is een stijging van 28% ten opzichte van nu. Het percentage ouderen in de gemeente Barneveld zal toenemen en het aantal jongeren blijft naar verwachting stabiel. Op termijn ontstaat er wat vergrijzing. De gemeente kent in vergelijking tot het provinciale en nationale gemiddelde, wat meer praktisch opgeleiden. De werkloosheid is laag in de gemeente Barneveld, lager dan het provinciale en landelijke gemiddelde. Het gemiddelde besteedbare inkomen per huishouden in de gemeente Barneveld ligt iets hoger dan gemiddeld in Nederland. Barneveld kent relatief veel innovatieve bedrijven (bron: Innovatiespotter NL).

Economie van ondernemende makers In 2023 zijn er 7.290 bedrijven ingeschreven in de gemeente Barneveld. Samen zorgen deze bedrijven voor 37.570 banen (bron: Monitor economische ontwikkeling gemeente Barneveld). Dit is 1.006 banen per 1.000 inwoners in de leeftijdscategorie 15-64 jaar. Vergeleken met het provinciale gemiddelde van 825 banen per 1.000 inwoners is dit veel. Barneveld is een economische gemeente van formaat. Bovenstaande figuur laat zien dat de industrie, bouw en handel en logistiek grote sectoren zijn. Hoewel de landbouw op zichzelf niet een heel grote sector is, blijken binnen de industrie wel veel aan de landbouw gerelateerde sub-sectoren te bestaan. De zakelijke dienstverlening is ook een grote sector in Barneveld, zeker op basis van het aantal vestigingen. Onderstaande figuur geeft de verdeling van banen over de clusters weer. De maakindustrie, het agro-complex en het foodcluster vallen op. Bij elkaar opgeteld is een derde van alle banen hierbinnen te vinden. De vrijetijdseconomie is in Barneveld relatief nog wat kleiner. 20%

Aandeel banen per cluster (2022)

15% 10% 5% 0%

Economische visie gemeente Barneveld

Gemeente Barneveld

Provincie Gelderland

Eigen accenten versterkt tegelijk verbreed De werkgelegenheid in de gemeente is de afgelopen jaren gegroeid: van 30.680 banen in 2012, naar 35.130 in 2020 en 37.570 banen in 2023. De banengroei was de afgelopen jaren het sterkst in de sectoren industrie, bouw, zakelijke dienstverlening, de groothandel en het onderwijs. De economie van de gemeente Barneveld groeide de afgelopen jaren bovengemiddeld, doordat Barneveld nog beter werd in waar Barneveld al goed in was: de maakbedrijvigheid van industrie en bouw. De zakelijke dienstverlening en ook zorg en onderwijs, zijn sectoren die hier van oudsher minder sterk vertegenwoordigd zijn, maar in de afgelopen jaren wel een spurt hebben doorgemaakt. Zo wist Barneveld de eigen accenten te versterken, en tegelijk de economie te verbreden. In de gemeente zijn 8veel zelfstandige ondernemers (zzp) gevestigd. Van het totaal aantal werkenden is 16% zzp, waaronder een sterke vertegenwoordiging in de bouwsector. Zzp’ers zijn belangrijk voor de economie van de gemeente Barneveld.

Robuuste economie met veel zelfstandigen Gemeten naar het aantal faillissementen is de economie van de gemeente Barneveld robuust. Het aantal faillissementen ligt al jaren lag aanmerkelijk lager dan het Nederlands gemiddelde. Het aantal opheffingen (bedrijven die er om andere redenen mee stoppen) ligt in de gemeente Barneveld op hetzelfde niveau als gemiddeld in de provincie. Barneveld is ook een gemiddelde startersgemeente. In 2022 startten er in de gemeente Barneveld 797 nieuwe bedrijven. Dat is gemeten naar inwonertal iets meer dan gemiddeld in Gelderland, en iets minder dan gemiddeld in Nederland. De zakelijke dienstverlening, de bouw, de detailhandel en de gezondheidszorg zijn de sectoren waarin het meest wordt gestart. Het grote aantal starters in de bouw en in de industrie is kenmerkend voor de gemeente Barneveld. Dat de economie de afgelopen jaren hard groeide, is iets waar vertrouwen aan kan worden ontleend. Ondernemerschap en hard werken zit in de cultuur in de gemeente Barneveld. Kernen en buitengebied 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000

0 2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Barneveld

Voorthuizen

Kootwijkerbroek

Stroe

Terschuur

De Glind

Zwartebroek

Kootwijk

2020

2021

2022

Garderen

Banen naar kern

Barneveld is een gemeente van meerdere kernen (Barneveld, De Glind, Garderen, Kootwijk, Kootwijkerbroek, Stroe, Terschuur, Voorthuizen en Zwartebroek) en een groot buitengebied met 17 buurtschappen. Al deze kernen en het buitengebied samen dragen bij aan de economie van de gemeente. De figuur links geeft de ontwikkeling van het aantal banen per kern weer. In bijna alle kernen nam de werkgelegenheid toe. Het buitengebied is belangrijk voor de gemeente Barneveld, onder andere vanwege de landbouw die onderdeel is van het agrifoodcluster met tal van relaties met de bouw en industrie, en vanwege de vrijetijdseconomie. Het aantal landbouwbedrijven nam in de periode 2012-2021 af 630 tot 590. Deze afname is overeenkomstig de landelijke ontwikkeling, die onder andere het gevolg is van schaalvergroting in de sector en boeren die stoppen. In het totale agrifoodcluster, waartoe ook toeleveranciers worden gerekend, nam het aantal banen toe, tot 3.810 in 2021.

Detailhandel en vrijetijdseconomie Ook detailhandel is belangrijk voor de gemeente Barneveld. Hierin zien we dat de leegstand de afgelopen jaren is opgelopen naar 9%. Er was sprake van een toename, bij een gelijktijdige afname van de leegstand in zowel de provincie Gelderland als Nederland. Dit vraagt monitoring en duiding (dat willen we doen bij het opstellen van het Uitvoeringsprogramma bij deze visie). Ook de vrijetijdseconomie is een belangrijke, groeiende sector in de gemeente. Een gezonde vrijetijdseconomie draagt bij aan een fijne leefomgeving en een vitale lokale economie. Er komen jaarlijks veel toeristen naar de gemeente Barneveld. Het gaat om rond de 625.000 toeristische overnachtingen en tienduizenden dagjesmensen. Voor het onderdeeltoerisme en recreatie verwijzen we naar de Visie toerisme en recreatie Economische visie gemeente Barneveld 2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma. De visie en het uitvoeringsprogramma zijn nog actueel en vormen voor dat gedeelte van de economie daarom het uitgangspunt.

9

2. De koers richting 2030

Economische visie gemeente Barneveld

10

1

De koers richting 2040 We beschrijven de koers richting 2040. Dat doen we door een beeld te schetsen van hoe we de Barneveldse economie in 2040 zien (2.1). Waar willen we naar toe? Daarna beschrijven we waar we nu staan, benoemen we uitdagingen van de komende jaren en duiden we de impact ervan op de Barneveldse economie (2.2). Vervolgens lichten we toe waar we op inzetten: een sterke en toekomstgerichte economie als drager van een evenwichtige groei van de gemeente Barneveld, een economie van innovatieve makers (2.3). Het hoofdstuk sluit af met een verdiepend ‘intermezzo’ over de grote transities en de Barneveldse ecosystemen binnen regionaal verband.

2.1

Barneveldse economie in 2040

Deze visie richt zich op 2030, maar we starten met een blik wat verder vooruit. Als we een beetje durven te dromen, waar staat de economie van de gemeente Barneveld dan in 2040? In 2040 staat Barneveld bekend als dé ondernemende gemeente van innovatieve makers met focus op agrifood, bouw en metaal, in het midden van het land en in het hart van de internationaal bekende Regio Foodvalley. We zien een gemeente die erin is geslaagd om de groei van inwonertal, gelijk op te laten gaan met een groei van de economie van innovatieve makers, met de belangrijke ondersteunende sectoren zakelijke dienstverlening en logistiek. Barneveld is een grote gemeente van ruim 80.000 inwoners, die prettig wonen,

Economische visie gemeente Barneveld

werken en samenleven in de bloeiende kernen met een florerende detailhandel en bruisende horeca, en het mooie buitengebied met een sterke toeristisch recreatieve sector. Inwoners, ondernemers en bezoekers voelen zich er thuis. De gemeente Barneveld is gegroeid en vernieuwd, maar steeds vertrouwd gebleven. Eigenheid en diversiteit hebben elkaar daarvoor gevonden. Mensen kunnen zichzelf zijn in de gemeente Barneveld, voelen zich gewaardeerd en verbonden met de gemeenschap; inwoners van de kern of buurtschap, leden van de vereniging of kerk en collega’s op het werk. Werk speelde altijd al een verbindende rol in de Barneveldse maatschappij. Het boeren op de arme zandgronden vroeg om hard werken en een ondernemende houding voor brood op de plank. Neventakken, betere machines en nieuwe markten; steeds was de blik vooruit en iedereen die van aanpakken weet, kreeg kansen en krijgt kansen. Van jong tot oud, en van geboren en getogen tot nieuwkomer; Barneveld onderneemt en iedereen doet mee. In 2040 werken de meeste Barnevelders nog steeds dicht bij huis. Daar zijn de banen te vinden die de inwoners zoeken, vaak op fietsafstand van huis. Banen die aansluiten bij de kwaliteiten in de Barneveldse beroepsbevolking. Dat betekent een diversiteit van banen, van praktisch tot theoretisch geschoold, maar vaak wel met een accent op ‘maken’ met een mentaliteit van ‘doen’.

Bevolking, banen en ook het type woningen sluiten op elkaar aan. Opgroeien in Barneveld betekent al vroeg bekend raken met het bedrijfsleven, onder meer via het Techniekhuis, stagelopen in de eigen gemeente en er als starter op de woningmarkt een betaalbare woning vinden. Ook hoger opgeleide jongeren vinden makkelijk een baan in Barneveld, waardoor zij vaak in de gemeente blijven wonen. Jongeren uit de regio en ook uit Amersfoort en Utrecht weten het dynamisch Barneveld eveneens te

11

vinden voor opleiding, stage en werk, waar ook de ondernemers hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. De basis van de Barneveldse economie blijft breed. Het zorgt voor stabiliteit in economisch wisselende tijden. Het accent op ‘innovatieve makers’ wordt in 2040 wel meer gezet. Het was altijd al sterk aanwezig, maar wordt nu ook meer uitgedragen. Industrie en bouw, in het bijzonder gerelateerd aan een duurzame agrifoodsector, zijn sterk ontwikkeld. Barneveld weet waar zijn economische kracht ligt; een sterk midden- en kleinbedrijf is ook in 2040 de basis. Barnevelds ondernemerschap volgens de route van ‘werknemer>nevenactiviteit>zelfstandige>werkgever’ krijgt daarom de ruimte op een aansluitend palet van werklocaties. Groei van het Barneveldse bedrijfsleven wordt gefaciliteerd. Arbeidsextensieve ruimtevragers van elders vinden betere plekken in andere gemeenten. De economie is meer circulair geworden. Dat betekent dat eenmaal gewonnen grondstoffen in de productketens blijven, zodat ze telkens hergebruikt kunnen worden en niet verloren gaan. Bedrijven werken samen en gaan slim en efficiënt om met grondstoffen, onderdelen en producten, en zetten in op hergebruik en slim ontwerp van producten. In de circulaire economie heeft innovatie een belangrijke plaats.

Dat past bij het bedrijfsleven in Barneveld en vormt een logische ontwikkelrichting in het kader van de ‘innovatieve makers’. Bedrijventerreinen in Barneveld zijn prettige werkomgevingen in 2040, en plekken die een belangrijke rol spelen op het gebied van circulariteit, toekomstbestendigheid en energietransitie/Energy hubs. De grote bedrijventerreinen hebben kwalitatief meer onderscheidend vermogen gekregen, wat meer gericht op bepaalde doelgroep van bedrijven. De kleine kernen beschikken over hun lokale bedrijventerreinen. Om de groei te accommoderen is Harselaar uitgebreid en wordt de ruimte op bestaande bedrijventerreinen intensiever benut.

Economische visie gemeente Barneveld

De bedrijventerreinen zijn minder versteend, maar groenere bedrijventerreinen, zonder hitte eilanden en zonder wateroverlast. Dat is ook voor de beleving van de werkomgeving belangrijk en draagt positief bij aan de gezondheid. Bedrijven leveren er hun bijdrage op weg naar een klimaatneutraal Nederland. Op alle bedrijventerreinen zijn de ondernemers goed georganiseerd en is er professioneel parkmanagement. De kernen en winkelcentra hebben veel kwaliteit en stralen uit dat er ook echt wat ‘te beleven’ is. Daardoor komen er in 2040 veel bezoekers van buiten de gemeente, en dragen toeristen en recreanten flink bij aan de bestedingen hier. Ondernemers in recreatie en detailhandel hebben ingespeeld op de goede combinatie van natuur, cultuur en het genieten van de vrijetijd. Winkelen, horecabezoek en werken zijn in de kernen meer met elkaar vermengd, rond een bepaalde goede sfeer die in een gebied wordt beleefd. In de kernen zijn er op een paar plekken ‘innovatieve broedplaatsen’ bijgekomen, voor kantoorhoudende start- en scaleups, die er bijdragen aan de levendigheid. Zo houden we op bedrijventerreinen ruimte voor bedrijven die juist hogere milieucategorieën vragen, bijvoorbeeld vanwege toegenomen circulaire activiteiten. Het buitengebied blijft economisch vólop meedoen in het Barneveld van 2040.

Dat veel van de Barneveldse industrie en bouw zijn oorsprong vindt in toepassingen voor de agrarische sector, is nu beter terug te zien. In het buitengebied met een duurzame agrarische sector als toonbeeld van de toekomst, vervullen proefboerderijen en veldopstellingen een test- en etalagefunctie voor de modernste agrifoodketen ter wereld. De Barneveldse activiteiten rond agrifood, industrie en circulaire bouw hebben zich van een specialisme ontwikkeld tot een cluster, en in 2040 tot een economisch ecosysteem met tal van relaties en dwarsverbanden binnen Regio Foodvalley. Dé ondernemende gemeente van innovatieve makers in het midden van het land heeft zich heel sterk ontwikkeld.

12

2.2

Waar staan we nu, wat zijn uitdagingen?

Waar staan we nu, wat zijn de uitdagingen de komende jaren en hoe kunnen we de impact ervan voor de economie van de gemeente Barneveld duiden? In deze paragraaf gaan we er op in. Waar staan we nu? De recent opgestelde en separaat beschikbare Economische monitor gemeente Barneveld laat een gemeente met een gediversifieerde economie zien, met een sterke vertegenwoordiging van maakbedrijven die het bovengemiddeld goed doen. Er zijn ook nieuwe groeiers. Zakelijke dienstverlening, onderwijs en gezondheidszorg, sectoren die voorheen minder vertegenwoordigd waren, hebben zich de afgelopen jaren ook sterk ontwikkeld. Het beeld dat de Economische monitor geeft is duidelijk en positief; wat goed was werd beter en tegelijkertijd werd de Barneveldse economie breder en completer. Barneveld beschikt over een sterke groep van maakbedrijven, die in toenemende mate dienstverlenende bedrijven om zich heen hebben om (inter)nationaal ondernemend te kunnen zijn. Dit geeft vertrouwen voor de toekomst, als basis die zich de komende jaren verder kan doorontwikkelen. Maar er zijn ook uitdagingen. Enerzijds zijn het algemene uitdagingen voor economieën die zich bevinden in een tijd van grote transities, anderzijds zijn het specifieke uitdagingen die te maken hebben met de ontwikkeling van Barneveld.

We benoemen de uitdagingen en nemen het onderzoek dat Regio Foodvalley heeft laten uitvoeren naar de impact van de grote transities op de economie van de regio, door Peter Savelberg, als vertrekpunt. Een grote groep geïnterviewden geeft in het kader van dat onderzoek aan dat de volgende 6 grote transities de meest impact zullen hebben: digitalisering, AI en dataficering, robotisering, circulariteit, energie(transitie) en milieu & klimaat. Bij het intermezzo op de volgende

Economische visie gemeente Barneveld

pagina is een toelichting opgenomen. De 6 grote transities hebben impact op de Barneveldse economie: Digitalisering, AI en dataficering kunnen bijdragen aan productiviteitsgroei van bedrijven door nieuwe toepassingen en procesverbetering. Het biedt kansen voor nieuwe businessmodellen en efficiënte bedrijfsprocessen. Maar vraagt vaak ook een ander opleidingsniveau van medewerkers en investeringen in huidige medewerkers, bijvoorbeeld in de vorm van bijscholingen. Het vraagt nieuwe medewerkers die instromen vanuit ‘up to date’ opleidingen. Daarvoor is samenwerking nodig tussen onderwijs en bedrijfsleven en enthousiasmering van zowel de Barneveldse jeugd als zij-instromers om te kiezen voor richtingen die hier de beste perspectieven bieden. Dat begint al in het primair onderwijs, door kinderen kennis laten maken met de werelden van techniek die in hier leven en waar Barneveld goed in is. Dat is een uitdaging. De sectoren waar Barneveld goed in is vertegenwoordigen niet automatisch de beroepen die ‘leven’ op sociale media. Bovendien wordt naar mate de jeugd in de gemeente Barneveld hoger/theoretischer opgeleid, opleidingen verder weg interessant en relevant. Er zijn goede samenwerkingen met het MBO en veel bedrijven weten zelf het HBO/WO te vinden, maar het is nodig om hoger opgeleiden nog meer te blijven binden aan Barneveld.

Mogelijk is daarbij op het vlak van beeldvorming naar buiten toe is nog winst te behalen, door samen het juiste bruisende verhaal uit te dragen zodat we ook jong talent uit Amersfoort en Utrecht weten aan te trekken. Een andere trend, robotisering van de arbeidsmarkt is al een aantal tientallen jaren in beweging, maar de laatste jaren heeft het een enorme toevlucht genomen. Waar veel grote industrieën al hebben geprofiteerd van robots en grote delen van het productieproces hebben geautomatiseerd, is het voor kleine bedrijven niet gemakkelijk om te robotiseren.

13

De hoge kosten en de kennis die nodig is om robotisering mogelijk te maken kunnen een struikelblok zijn. Wat kan helpen zijn goede netwerken, zodat voorbeelden, kennis en financieringsmogelijkheden voorhanden zijn. Dat zijn netwerken van ondernemers met elkaar, van ondernemers met de gemeente en met de regio en bijvoorbeeld met ontwikkelingsmaatschappij Oost NL. Op het gebied van netwerkvorming is er lokaal en regionaal nog groei mogelijk en nodig. Om bij het toenemende belang van netwerken in de economie concurrerend te blijven, zullen de Barneveldse economische ecosystemen verder ontwikkeling gebracht dienen te worden. Bij het intermezzo aan het einde van dit hoofdstuk gaan we hier verder op in. Barneveld is een gemeente van makers in het mkb. In de beweging naar een circulaire economie is veel nog onduidelijk, maar zijn tegelijkertijd de grondstoftekorten voor veel ondernemers nu al merkbaar. Een circulaire economie vraagt korte ketens, van partijen die bij voorkeur in de omgeving te vinden zijn. De circulaire economie vraagt ook extra ruimte, heeft het Planbureau voorde Leefomgeving geconcludeerd. Die ruimte is in de gemeente Barneveld op dit moment echter nog maar zeer beperkt beschikbaar. Als die ruimte niet gevonden kan worden, heeft dat impact op de beweging naar circulaire productie die de Barneveldse maakbedrijven kunnen maken.

Het kan een belemmering gaan vormen waardoor de concurrentiepositie onder druk komt te staan en de beweging naar een circulaire economie stokt. Er is daarom meer ruimte voor bedrijven nodig. Dan is er nog de grote trend van energietransitie. Nu al is netcongestie een probleem voor ondernemers in de gemeente Barneveld. Nieuwe onderstations zullen maar ten dele oplossingen kunnen bieden, onder andere door toenemend gasloos bouwen en verdere elektrificatie. Energyhubs vinden nog maar moeizaam de aansluiting bij netbeheerders. Op veel bedrijventerreinen in de gemeente Barneveld zijn ondernemers ook nog niet goed georganiseerd om een collectief antwoord op de energietransitie te kunnen formuleren.

Economische visie gemeente Barneveld

Hierop is gezamenlijke inzet nodig, die vergezeld kan gaan van een gezamenlijke inzet op milieu en klimaat. Ruimte voor economie is een uitdaging in de gemeente Barneveld die door al deze 6 trends heen loopt. De gemeente Barneveld wil groeien. Verdere doorontwikkeling van de economie zal nodig zijn om gelijke tred te houden met de sterke groei van het aantal inwoners. Meer inwoners vraagt een bloeiende economie, die zorgt banen, bestedingsruimte en draagvlak voor voorzieningen. Er is daarom meer ruimte voor economie nodig, in een tijd dat ook wonen, voorzieningen en recreëren ruimte vragen. Die ruimtelijke puzzel leggen is een uitdaging, die in het kader van de Omgevingsvisie zal worden aangegaan. Naast nieuwe werklocaties zal daarbij ook intensivering van het ruimtegebruik op de bestaande bedrijventerrein nodig zijn. De economie van de gemeente Barneveld beschikt over een solide basis die vertrouwen geeft voor de toekomst. Maaksectoren van agrifood, bouw en metaal hebben er relatief groot aandeel in. De gemeente Barneveld kent relatief veel innovatieve bedrijven. Dat accent van innovatie makers kunnen we nog nadrukkelijker zetten. Innovatieve makers hebben ook de toekomst in Nederland, waarin het belang van productie van eigen bodem terug van weggeweest is. Samen met de ondersteunde sectoren dienstverlening en logistiek levert dat een sterk propositie op.

Detailhandel, horeca, toerisme en recreatie versterken de economische structuur en dragen bij een prettige leefomgeving, samen met een verzorgende gezondheidssector. Gezien bovengenoemde uitdagingen is meer samenwerking nodig van alle betrokken partijen om goed in te kunnen spelen op de grote transities. Het doel van een sterke en toekomstgerichte economie als drager van een evenwichtige groei van de gemeente Barneveld, kan worden bereikt via een stimulerend ondernemersklimaat, economisch vitale kernen, toekomstbestendige bedrijventerreinen, een toekomstbestendig buitengebied en benutting van al ons human talent.

14

Barneveld onderneemt! Het juiste klimaat

Sterke en toekomstgerichte economie als drager

2.3

van een evenwichtige groei van de gemeente Barneveld

Waar zetten we op in?

Het doel dat we met deze Economische visie hebben is ‘een sterke toekomstgerichte economie als essentiële drager van een evenwichtige groei van de gemeente Barneveld’.

Stimulerend ondernemersklimaat → Ondernemers die zich gewaardeerd voelen in een sterk ondernemersklimaat → Uitnodigend vestigingsklimaat, in bijzonder voor starters en innovatieve makers

Daartoe nemen we het begrip van ‘innovatieve makers’ als centraal thema; en de stimulering van de daarbij behorende ecosystemen als rode draad. Om dit doel te bereiken houden we een koers aan met focus op de volgende 5 thema’s, die na een intermezzo in de volgende hoofdstukken verder worden uitgewerkt: 1. Stimulerend ondernemersklimaat 2. Economisch vitale kernen 3. Toekomstbestendige bedrijventerreinen 4. Toekomstbestendig buitengebied 5. Human Capital

→ Mkb-vriendelijkste gemeente: toegankelijk, communicatief en vlotte procedures → Goed georganiseerd bedrijfsleven: organisatiegraad verhogen en samenwerken

Economisch vitale kernen

Toekomstbestendige bedrijventerreinen → Voldoende ruimte op

→ Basisvoorzieningen in

toekomstbestendige

kleine kernen → Hoog voorzieningen-

bedrijventerreinen

economie, natuur en leefbaarheid elkaar

niveau grote kernen

Voorthuizen,

waar het gebeurt

Kootwijkerbroek,

locaties na bij OV → Monitoren leegstand

Terschuur en Stroe → Verduurzaming,

en gezamenlijke actie → Gecoördineerde samenwerking centrum Barneveld

→ Buitengebied waar

→ Uitbreiding Harselaar,

→ Werk-/ontmoetingsDe werkplekken

Toekomstbestendig buitengebied

duurzaam versterken

→ Duurzame agrifoodsector als showcase en proeftuin, incl.

intensivering ruimte-

dwarsverbanden rest

gebruik, meer onder-

van de economie

scheidend vermogen

→ Ruimte verbreding,

→ Goed georganiseerd, met parkmanagement

experimenteer en innovatieruimte

Waardevol human capital → Uitgangspunt van goede aansluiting wonen, werken en leven in Barneveld → Voorzetting en uitbreiding succesvolle lokale triple helix samenwerkingsprojecten → Aansluiting op Human capital agenda Regio Foodvalley → Ontwikkeling daarop aansluitende lokale Human talent agenda Barneveld

Uitvoeringsprogramma met acties en planning Economische visie gemeente Barneveld

Het draait om de mensen 15

Intermezzo: grote transities en Barneveldse ecosystemen Economie gaat over relaties. Zoals relaties tussen producent en consument, tussen fabrikant en toeleverancier en met dienstverlenende bedrijven om processen verder te verbeteren. Hoewel veel tegenwoordig op afstand kan, levert nabijheid van partijen actief in hetzelfde ‘economische ecosysteem’ veel voordelen op. Ook de samenwerkingen tussen ondernemers, onderwijs en overheidspartijen (de triple helix), bijvoorbeeld gericht op vergroting van de instroom in een bepaalde sector, functioneert beter als de afstanden kort zijn. Barneveldse Techniek Opleiding, Poultry Expertise Centre en Food Academy Nijkerk met ook Barneveldse bedrijven, bewijzen het. Economische ontwikkeling speelt zich voor een belangrijk deel af op het regionale schaalniveau. Regio Foodvalley vroeg daarom Peter Savelberg om te onderzoeken welke impact de Next Economy gaat krijgen op de economie van de regio, en wat dit betekent voor kansrijke ecosystemen in de regio. De grote groep geïnterviewden in het kader van dat onderzoek zijn het erover eens, dat er in ieder geval de volgende 6 belangrijke grote transities vallen onder het begrip ‘Next Economy’: 1 Digitalisering: het digitaal worden van administratieve- en informatieprocessen waardoor fysieke interacties tussen mensen minder vaak nodig zijn.

2 Dataficering en AI: het geautoriseerd vastleggen van digitale gegevens die vervolgens kunnen worden geanalyseerd en geïnterpreteerd (AI) voor -onder andere- commerciële doelen. 3 Robotisering: het vervangen van routinematige (handmatige) arbeid en werkzaamheden (mensen) door intelligente machines. 4 Circulariteit: inzamelen/bewaren en hergebruiken van reststoffen en afval en die verwerken tot nieuwe grondstoffen, halffabricaten en producten. 5 Energie (transitie): omslag van opwekking en gebruik van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie gewonnen uit zon, wind, waterkracht of andere natuurlijke bronnen. 6 Milieu &

Economische visie gemeente Barneveld

Klimaat: verminderen en afvangen van uitstoot van schadelijke stoffen die anders in lucht, bodem en water terechtkomen. Het onderzoek stelt dat Regio Foodvalley 5 sterke en kansrijke sectoren kent als het gaat om Next Economie-aspecten en groei. Al deze sectoren kennen autonoom economische groei en zijn in staat om duurzaam bij te dragen aan banengroei en brede welvaart in de komende decennia. Met name de ‘cross-overs’ in de grensvlakken tussen Tech/Metaal, Bouw/Infra, ICT/Digi, Zorg& Welzijn en de AgriFood Sector zijn dan interessant, aldus het onderzoek. Het zijn de blauwe bollen in de onderstaande afbeelding. De gemeente Barneveld blijkt sterk in 3 van de 5 sectoren (!), en 2 van de 4 cross-overs (!). Dat biedt kansen. Beide cross-overs (incl. gelieerde logistiek) zijn al lang zo vanzelfsprekend aanwezig in onze gemeente, dat we bijna vergeten hoe bijzonder dit is. Als gemeente kunnen we hier een initiërende rol in spelen. Onderdeel van het Uitvoeringsprogramma van de Economische visie wordt daarom een onderzoek waarin we voor beide cross-overs de diepte in gaan om de precieze behoeften en kansen scherp in beeld te krijgen.

Gemeente Barneveld

16

3. Thema stimulerend ondernemersklimaat

Economische visie gemeente Barneveld

17

Thema Stimulerend ondernemersklimaat Onze doelstellingen: • We willen een gemeente zijn waar ondernemers zich gewaardeerd voelen en daarbij het ondernemersklimaat verder versterken. • We willen een gemeente zijn met een uitnodigend vestigingsklimaat voor startende ondernemers en een nuttig ecosysteem voor innovatieve makers. • We willen een ondernemersklimaat waarin ondernemers veilig kunnen ondernemen, zowel sociaal, fysiek als digitaal. • We willen een mkb-vriendelijke gemeente zijn door toegankelijk te zijn, helder te communiceren en procedures zo vlot mogelijk te doorlopen (mkb vriendelijkste gemeente Gelderland, top 10 Nederland). • Samen met het bedrijfsleven willen we de organisatiegraad van het bedrijfsleven verder vergroten, om toekomstige samenwerkingsprojecten goed op te kunnen pakken.

3.1

Waar we naar streven

Ondernemers moeten kunnen ondernemen in een goed ondernemersklimaat. Dat is een gunstig klimaat dat hen in staat stelt een be-

Economische visie gemeente Barneveld

drijf te starten en het te laten ontwikkelen, goede en duurzame producten op de markt te brengen, positieve relaties in de omgeving aan te knopen en daarbij mensen aan zich weten te binden. Ondernemers moeten veilig kunnen ondernemen, zowel sociaal, fysiek als digitaal. Digitale veiligheid voor ondernemers is daarbij een uitdaging die groter wordt, en waarvoor oplossingen gevonden dienen te worden, waar mogelijk door met elkaar samen te werken. Sommige aspecten van het ondernemersklimaat worden landelijk bepaald, op andere is het lokale schaalniveau van invloed. Ondernemen doen ondernemers zelf, zeker in Barneveld waar ondernemers niet houden van steunen op de overheid. De gemeente kan wel bijdragen aan een stimulerend ondernemersklimaat, door te streven naar een versterking van het lokale ondernemers- en vestigingsklimaat. Bij het vestigingsklimaat gaat het onder andere om de kwaliteit van de infrastructuur en de bereikbaarheid. Dit zijn onderdelen die terug gaan komen in de Omgevingsvisie van de gemeente, waar aan wordt gewerkt. Belangrijke aspecten zijn ook de veiligheid, het opleidingsniveau van de beroepsbevolking, de aanwezigheid van andere bedrijven, de vestigingsmogelijkheden en de kwaliteit van gemeentelijke dienstverlening. Op deze aspecten kan de gemeente, vaak in samenwerking met ondernemers(verenigingen), een positieve invloed uitoefenen.

We willen een aantrekkelijke gemeente zijn voor het mkb. Dat is waar van oudsher de kracht van de Barneveldse economie ligt. Ook

18

Barneveldse grootste, nu internationaal opererende bedrijven, begonnen ooit klein, en vaak vanuit een schuur in het buitengebied. Het mkb is de schaal van bedrijven die over het algemeen het best passen bij de gemeente Barneveld, bij de kwaliteit van vestigingsmilieu dat we kunnen bieden en bij de beperkte ruimte die er nog is. Bij bedrijven van elders, richt de gemeente de focus op bedrijven die veel werkgelegenheid generen per eenheid ruimtebeslag. We gaan zorgvuldig om met de beperkte ruimte die we hebben en willen ruimte bieden aan de bedrijven uit ons gemeente. Bij bedrijven van buiten de gemeente willen we onszelf echter niet tekortdoen als ze passen binnen het profiel van ‘innovatieve makers’. Met het oog op samenwerkingspartners voor het bedrijfsleven en toeleveranciers is het namelijk goed dat tegelijk met de focus op het Barneveldse bedrijfsleven, een open blik op de buitenwereld blijft bestaan. Nieuwe arbeidsextensieve bedrijvigheid met een groot ruimtebeslag willen we niet accommoderen. Dit betekent een voortzetting van het bestaande beleid en een uitwerking daarvan in de vorm van een op te stellen ‘uitgifteprotocol bedrijventerreinen’ (toegelicht in hoofdstuk 5). Dat we al enkele jaren inzetten op het mkb blijkt zijn vruchten af te werpen. Het meest recente onderzoek van MBK-Nederland zet Barneveld op plek 26 landelijk, en plek 1 binnen Gelderland.

Nationaal willen tot de top 10 mkb-vriendelijkste gemeenten behoren. Een goed vestigingsklimaat voor het mkb is iets waar we de afgelopen jaren flink in hebben geïnvesteerd door proactief het contact te zoeken met ondernemers en de communicatie te verbeteren, onder andere in de vorm van het Ondernemersloket. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet werken we toe naar een vermindering van regeldruk. De gemeente kan het niet alleen. Ondernemers hebben het meest aan andere ondernemers, in de vorm van ketenpartners en toeleveringsrelaties, uitwisseling van kennis, gedeelde samenwerkingen met

Economische visie gemeente Barneveld

het onderwijs, etc. Dat vraagt onderlinge samenwerking van ondernemers. Ook de dialoog en het opzetten van samenwerkingsprojecten met de gemeente, over bijvoorbeeld netcongestie op een bedrijventerrein (en mogelijk in de toekomst beschikbaarheid van water) of de aantrekkelijkheid van een winkelcentrum, gaat het best als ondernemers zich aansluiten bij ondernemersverenigingen die er zijn. Het is ook een vorm van maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen door met elkaar samen te werken op een bedrijventerrein. In een veranderende economie gaat de samenwerking ook over duurzaamheidsthema’s zoals circulaire economie, klimaatadaptatie/biodiversiteit, energie en duurzame mobiliteit als toekomstbestendige manier van vervoeren, zonder invloed op milieu. De impact van deze thema’s kunnen groot zijn voor ondernemers; circulaire economie gaat immers over bedrijven en bedrijfsvoering, net als energie en duurzame mobiliteit, en klimaatadaptatie en biodiversiteit gaan onder andere over de inrichting van bedrijventerreinen. Samen met de ondernemersverenigingen kunnen we ook het aanbod uit de regio goed voor het voetlicht brengen; in zowel Foodvalley als de provincie Gelderland (Oost NL) en Utrecht zijn er veel evenementen en acties gericht op ondersteuning van ondernemers. Focus op het mkb betekent ook dat we het goede vestigingsklimaat willen bieden aan starters.

Starters brengen nieuw ondernemersbloed in de gemeenschap en komen vaak met nieuwe ideeën. De gemeente draagt daarom bij aan het bewezen ondernemersinitiatief Barneveld Tomorrow. Barneveld Tomorrow biedt startende ondernemers coaching, een groot netwerk, huisvesting in het centrum van Barneveld en startkapitaal, waardoor hun kans op succes groter is. Starters komen hierdoor in een inspirerende omgeving terecht waar ze dagelijks optrekken met andere start ups en bewezen ondernemers. Ook onze steun aan het Ondernemersevent willen we voortzetten en we steunen de ambitie van het Barneveldse Techniekhuis.

19

3.2

Onze aanpak 1. We gaan de gemeentelijke dienstverlening en communicatie (daarover) naar ondernemers verder verbeteren, onder andere door middel van meer informatievoorziening op sociale media en mailings, artikelen in lokale krant en de ondernemersnieuwsbrieven. 2. In samenwerking met de ondernemersverenigingen gaan we ondernemers stimuleren om zich aan te sluiten bij een van de gewaardeerde ondernemersverenigingen in onze gemeente. Hierbij willen we ook nagaan hoe de voor Barneveld zo belangrijke grote groep van zzp’ers weten te betrekken. 3. We zetten de ondersteuning aan het succesvolle samenwerkingsinitiatief Barneveld Tomorrow voort, evenals onze steun aan het Ondernemersevent en steunen de ambitie van de totstandkoming van het Barneveldse Techniekhuis. 4. We gaan procedures en vergunningverleningstrajecten voor ondernemers vereenvoudigen in het kader van de geplande invoering van de (landelijke) Omgevingswet met o.a. helderdere regels, één loket voor een meervoudige aanvraag en snellere procedures.

Economische visie gemeente Barneveld

20

4. Thema Economisch vitale kernen

Economische visie gemeente Barneveld

21

Thema Economisch vitale kernen 4.1

Waar we naar streven

Onze doelstellingen: Vitale kernen stimuleren door • De basisvoorzieningen in de kleine en een hoog niveau van voorzieningen in de grote kernen door o.a. het verbeteren we in samenwerking met de ondernemers. • Het bevorderen van de gemeentebrede samenwerking: − binnen de sectoren (bv. binnen horecasector) − tussen de sectoren (bv. tussen detailhandel en horeca) − tussen de verschillende stads- en dorpskernen • Voor onderdeel toerisme en recreatie verwijzen we naar de Visie toerisme en recreatie 2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma.

Bij een groeiende gemeente Barneveld horen economisch vitale kernen voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Vitale kernen zijn in de eerste plaats immers economisch vitale kernen, met een rijk aanbod van winkels, horeca, culturele voorzieningen en evenementen. De groei van het inwonertal zorgt voor meer behoefte aan voorzieningen en vergroting van het draagvlak voor voorzieningen. Economische vitale kernen dragen ook bij aan de aantrekkelijkheid van de gemeente voor toeristen en recreanten, en andersom dragen toeristen en recreanten ook bij aan het draagvlak voor voorzieningen in de kernen.

Economische visie gemeente Barneveld

Meer inwoners en meer bezoekers vergroot het draagvlak voor voorzieningen. Tegelijkertijd zijn er ook ontwikkelingen zoals verdere verschuiving van bestedingen naar grote online aanbieders en de toenemende behoefte aan winkel- en horeca ’beleving’ door consumenten. In dat veranderende landschap hebben levendige, karakteristieke en sfeervolle kernen de toekomst, voor zowel consument als ondernemer. We streven ernaar dat er in elke kern binnen de gemeente Barneveld ruimte is voor essentiële basisvoorzieningen, passend bij de omvang, zoals een (buurt)supermarkt en een drogisterij, maar ook mogelijkheden tot publieke ontmoeting. Dit zorgt voor vitale kernen, waar het prettig wonen is. Binnen de grotere kernen willen we ruimte bieden aan een hoog niveau van basisvoorzieningen voor de eigen inwoners, maar ook voor bezoekers van buitenaf. De rol van de gemeente daarbij is het zo goed mogelijk faciliteren van voorzieningen die extra toeristen trekken, zoals kwalitatief goede horeca en evenementen, bijdragend aan de levendigheid van de gemeente. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de regionale positie van het centrum van Barneveld. Een vitale middenstand versterkt daar het vestigingsklimaat met een kwalitatief en onderscheidend winkelaanbod voor inwoners, toeristen en recreanten.

Winst is onder andere nog te behalen door de strategische inzet om het aanbod van lokale voorzieningen en onze winkelcentra, verder te versterken. Als we onze gasten weten te verleiden om onze centra meer te bezoeken, vergroten we de draagkracht onder onze voorzieningen.

22

De gemeente zet de komende jaren in op een verdere ontwikkeling van de toeristisch recreatieve sector in Barneveld. Dit komt ten goede aan de sector zelf, maar door dwarsverbanden biedt dit ook kansen voor andere sectoren in het buitengebied en de centrumgebieden (MKB, horeca, detailhandel en cultuursector). Daarnaast draagt toerisme en recreatie bij aan een aantrekkelijk woon-, leef- en vestigingsklimaat. Eén van de doelen voor de komende jaren is daarbij het spreiden van recreanten en toeristen over de seizoenen. Met name buiten het hoogseizoen is er nog ruimte voor groei in aantallen toeristen en recreanten. Wij zetten in op de uitvoering van de in 2020 door de raad vastgestelde Visie Recreatie en Toerisme 2030 en het bijbehorende uitvoeringsprogramma.

versterken van de onderlinge samenwerking tussen stakeholders binnen de gemeente.

Barneveld heeft een gevarieerd winkelaanbod met veel speciaalzaken. In toenemende mate wordt naast de winkelfunctie ook de verblijfsfunctie belangrijk. De nadruk ligt op kwaliteit en niet op kwantiteit. Voor het centrum van Barneveld beschikt de gemeente over de Omgevingsvisie Centrum Barneveld. Daarin is het streven naar een levendig, aantrekkelijk en bereikbaar centrum uitgewerkt. De Economische visie neemt de vastgestelde koers over.

Kunst en cultuur zijn van grote waarde voor een goed vestigingsklimaat, geven ook ondernemers aan. Goede en goed bereikbare cultuurvoorzieningen dragen bij aan de aantrekkelijkheid voor, en behoud van jonge mensen, die nodig zijn om de economie van de toekomst vorm te geven. Ook in de gemeente Barneveld zal in de toekomst vergrijzing optreden. Dat maakt het belangrijk om een aantrekkelijke omgeving te zijn voor jongeren en jonge gezinnen. Kunst en cultuur dragen daaraan bij, en zorgen er ook voor dat meer toeristen en recreanten de kernen bezoeken en bestedingen doen (in hoofdstuk 6 gaan we verder in op toerisme en recreatie). Bij de visie van ‘Ruimte voor ondernemerschap’ past daarom een uitnodigende houding ten aanzien van meer kunst en cultuur in de kernen.

Die koers komt erop neer dat we het kernwinkelgebied compacter willen maken. Buiten het kernwinkelgebied bieden we daarom meer ruimte om winkels te transformeren naar wonen. De aanloopstraten naar het centrum maken we uitnodigender met meer groen. We monitoren de leegstand en nemen waar nodig gezamenlijk actie. In de vrijetijdsbeleving van Nederlanders is horeca steeds belangrijker geworden. Het vergroot de aantrekkelijkheid van het centrum voor bezoekers en heeft economische waarde. Restaurants en hotels versterken de economische kracht van Barneveld. Uitbreiding met deze vormen van horeca kan op bepaalde plekken in het centrum gewenste levendigheid geven. Voor evenementen leggen we de focus op verdere kwaliteitsverbetering. Om stads- en dorpskernen vitaal te houden, wil de gemeente inzetten op het verbeteren, stimuleren en

Economische visie gemeente Barneveld

Ook in de kern Voorthuizen is de ingezet gericht op een compacter centrum. De ambities zoals verwoord in de Centrumvisie Voorthuizen zijn ‘een eigentijds, karakteristiek en levendig centrum, een goed bereikbaar centrum met minder verkeer door de Hoofdstraat, het Bunckmanplein en Horecaplein Kerkstraat als huiskamer van Voorthuizen en sterke identiteit waar Voorthuizen trots op kan zijn’. Op basis van het daarop volgende procesplan ‘Uitwerking Centrumvisie Voorthuizen’ worden nu concrete stappen gezet voor een leefbaar, gastvrij en toegankelijk centrum van Voorthuizen.

Bij vitale kernen horen ook inspirerende werkplekken voor kenniswerkers met kantoorfuncties. Door het land heen zien we dat jongeren steeds liever werken op creatieve hotspots, nabij openbaar vervoersknooppunten (landelijk neemt het autobezit onder jongeren af). Barneveld heeft nog niet veel van dit type werkplekken, die zowel passen bij de economie van de toekomst, als bijdragen aan de vitaliteit

23

van de kernen. De gemeente streeft er daarom naar om ontmoetingsplekken en verblijfsplekken te creëren nabij OV-(stations)locaties.

4.2

Onze aanpak

1. We geven ruimte aan basisvoorzieningen in elk kern, passend bij de omvang. We hebben een positieve houding ten aanzien van ondernemers die daar een bijdrage aan kunnen leveren. 2. We geven ruimte aan een hoog niveau van voorzieningen in grotere kernen We hebben een positieve houding ten aanzien van ondernemers die daar een bijdrage aan kunnen leveren. 3. We willen werk- en ontmoetingslocaties nabij openbaar vervoer (stations) faciliteren. 4. We monitoren leegstand in de kernen en zoeken in samenwerking met ondernemers naar oplossingen als er sprake is van langdurige leegstand. 5. We ontwikkelen een gecoördineerde gezamenlijke aanpak met de betrokken stakeholders gericht op de ontwikkeling van het centrum van Barneveld tot een economisch sterk en aantrekkelijk centrum. 6. Voor het onderdeel toerisme en recreatie verwijzen we naar de Visie toerisme en recreatie 2030 en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma.

Economische visie gemeente Barneveld

24

Intermezzo: Barneveld in de regio De gemeente Barneveld is actief in regionale samenwerkingsverbanden. Dat sluit aan op het gegeven dat ook de economie zich niet beperkt tot de gemeentegrenzen, maar talloze relaties kent die zich uitstrekken tot ver voorbij het lokale schaalniveau. We gaan kort in op de samenwerkingsverbanden en de opgaven die we daarbinnen samen oppakken. Geografisch ligt de gemeente Barneveld in het midden van Regio Foodvalley. De regionale economische samenwerking geven we al enige tijd vorm binnen het samenwerkingsverband van Regio Foodvalley. Regio Foodvalley is een gemeenschappelijke regeling waarin we met de gemeenten Ede, Nijkerk, Veenendaal, Rhenen, Scherpenzeel, Wageningen en Renswoude samenwerken om de economische positie te versterken, mede met behulp van een Economic Board. In de Regio Foodvalley werken ondernemers, onderwijs en de overheid samen aan een gezonde en duurzame regio voor bedrijven en inwoners. Een regio waar mensen graag wonen, werken en ondernemen. Een regio waar innoveren en circulair werken gewoon is. Hoe de regio dat doet, staat beschreven in de Strategische Agenda. Samenwerkingsthema’s daarbij zijn landbouw-transitie en vitaal platteland, voeding, energietransitie, human capital, innovatie, clustervorming en circulaire economie, mobiliteit en kwaliteit van leven.

Dit zijn complexe, regionale thema’s die ook lokaal van grote betekenis zijn, ook omdat de relatie tussen het lokale en regionale schaalniveau bij deze thema’s sterk is. In Regio Foodvalley-verband heeft de

Economische visie gemeente Barneveld

gemeente Barneveld ook een plek binnen de Human Capital Agenda en Regionale Programma Werklocaties, dat onder andere van belang is waar het gaat om uitbreidingslocaties; ook omdat meer gemeenten in de regio kampen met een tekort aan bedrijventerreinen. De regio is ook van belang waar het gaat om het stimuleren van de totstandkoming van een circulaire economie: een model van productie en consumptie, waarbij materialen en producten zo lang mogelijk worden gedeeld, verhuurd, hergebruikt, hersteld, en opgeknapt om meerwaarde te creëren. Een ander voorbeeld komt voort uit de stikstofproblematiek, waarbij de regio werkt aan het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG). Dit moet boeren perspectief gaan bieden voor de toekomst. Verder werken we via de Regionale Energietransitie (RES) aan de transitie richting duurzame energiebronnen. Samenwerken in regionaal verband brengt niet alleen de gemeente Barneveld, maar ook de ondernemers in onze gemeente veel. Er zijn talloze, ook specialistische, netwerken (zoals Living Lab Regio Foodvalley Circulair en Landbouwnetwerk Regio Foodvalley), waar de ondernemers in de gemeente via de regio gemakkelijk toegang toe hebben. Daar kunnen de ondernemers in de gemeente Barneveld hun voordeel mee doen. Provinciale programma’s worden steeds meer gekoppeld aan regionale programma’s, zoals de Verstedelijkingsstrategie.

We zijn ons ervan bewust dat de voordelen van de regio nog niet altijd en door iedereen voldoende worden gezien. Daar ligt een opgave; voor ons en voor de regio om de meerwaarde van de samenwerking voor ondernemers en inwoners tastbaar te maken, ook in de vorm van concrete projecten.

25

5. Thema Toekomstbestendige bedrijventerreinen

Economische visie gemeente Barneveld

26

Thema Toekomstbestendige bedrijventerreinen Onze doelstellingen: • Voldoende ruimte voor bedrijven op toekomstbestendige bedrijventerreinen, door de uitbreiding van Harselaar en kleinere uitbreidingen bij Voorthuizen, Kootwijkerbroek, Terschuur en Stroe. • Bedrijventerreinen zijn prettige werkomgevingen die bijdragen aan de werkgelegenheid, aan een duurzame economie en waar de ruimte intensief wordt benut. • Praktisch inzicht in mogelijkheden voor verduurzaming, intensivering van het ruimtegebruik en vergroting van het onderscheidend vermogen van bedrijventerreinen. • Op alle bedrijventerreinen een goede organisatie van ondernemers en professioneel parkmanagement, die het begrip parkmanagement samen invulling geven, om gezamenlijk beter in te kunnen spelen op grote transities.

5.1

Waar we naar streven

We streven naar voldoende ruimte voor Barnevelds ondernemerschap op toekomstbestendige bedrijventerreinen. Ondernemers willen groeien en voor de groeiende beroepsbevolking van de gemeente Barneveld zijn banen nodig. We willen de groei van het Barneveldse bedrijfsleven faciliteren. Het ‘Barneveldse ondernemerschap’, dat zich

Economische visie gemeente Barneveld

vaak ontwikkelt via de route van werknemer>nevenactiviteit>zelfstandige>werkgever (en vervolgens vaak een familiebedrijf wordt), bieden we de ruimte op een palet van toekomstbestendige bedrijventerreinen met onderscheidende kwaliteiten. Onderscheidende kwaliteiten van bedrijventerreinen zijn nodig om de diverse doelgroepen van bedrijven, van de startende zzp’er tot de volwassen Barneveldse maakindustrie, goed te kunnen faciliteren. Niet iedere ondernemer wil immers hetzelfde. Ook vanwege uitstraling, bereikbaarheidsprofiel, energiebehoefte, circulaire stromen etc. willen we nieuwe bedrijventerreinen wat meer doelgroepgericht gaan ontwikkelen. Een bepaalde overeenkomstigheid qua typering van gevestigde bedrijven, maakt het vervolgens ook makkelijker om tot een goede organisatie met parkmanagement te komen. Parkmanagement is een manier om de kwaliteit van bedrijventerreinen in stand te houden en te verbeteren, en bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken. Wat ondernemers en de gemeente in Barneveld precies verstaan onder parkmanagement, dient samen te worden bepaald. Vooral de grote bedrijventerreinen willen we kwalitatief wat meer onderscheidende kwaliteiten. Hiervoor willen we per bedrijventerrein een aansprekend profiel gaan ontwikkelen, als onderdeel van een op te stellen ‘Barneveldse bedrijventerreinenstrategie’.

Om de groei te accommoderen wordt Harselaar verder uitgebreid. De uitbreiding zal zich in belangrijke mate richten op innovatieve maakbedrijven in de hogere milieucategorieën, die bijdragen aan de ontwikkeling van een meer circulaire Barneveldse economie. Oplossingen vinden voor het

27

probleem van netcongestie is voor alle bedrijventerreinen van groot belang. Daarbij zal netcongestie een uitdaging blijven, ook bij uitbreiding van onderstations, die daarom samen moeten worden aangegaan. Voldoende beschikbaarheid van water wordt in toenemende mate ook een uitdaging waarop ingespeeld dient te worden. De kleinere kernen beschikken over hun lokale bedrijventerreinen. Daar scheppen we ruimte voor kleinschalige en lichte bedrijven door kleinere uitbreidingen. Zo zorgen we ervoor dat mkb zich kan blijven ontwikkelen. Soms lukt dat voor een bedrijf op de bestaande locatie, bijvoorbeeld door bij verbouw meer de lucht in te gaan, maar soms is ook een verhuizing nodig. Door de relatief kleine uitbreidingen in de kernen Voorthuizen en Stroe, ontstaat ook weer ruimte voor nieuwe starters op de daar achtergelaten plekken. Het daagt bij aan de vitaliteit van de detailhandel en horeca. Verder voorziet Thorbeckelaan Noord in beperkte ruimte voor lichte bedrijvigheid en wordt in Voorthuizen een woon-werk landschap ontwikkeld. De hoofdstructuur van het bedrijventerreinenaanbod blijft daarmee ongewijzigd, met grote bedrijventerreinen aan de A1 en kleinere lokale bedrijventerreinen bij de kernen: Barneveld

De Briellaard/De Briellaard uitbreiding, De Burgt I, De Valk, Harselaar, Harselaar Driehoek, Harselaar Oost, Harselaarweg/Nijkerkerweg, Harselaar WestWest, Harselaar-Zuid

Kootwijkerbroek

Puurveen

Stroe

Stroe, Tolnegenweg-Oost, Tolnegen-West uitbreiding

Terschuur

Tolboom

Om voldoende ruimte voor ondernemerschap te behouden, is de gemeente overigens terughoudend met transformatie van bedrijventerreinen naar bijvoorbeeld een woonfunctie. Ook transformatie van bedrijventerrein De Valk is niet wenselijk, maar gerichte functiemenging