Bijlage A Omgevingsvisie Barneveld 2040
Tekst van het document
Omgevingsvisie Barneveld 2040
11 juni 2025
Gemeente Barneveld Raadhuisplen 2, 3771 ER Barneveld www.barneveld.nl sab adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Frombergdwarsstraat 54, 6814 DZ Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl
Disclaimer tekst Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd. Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente Barneveld is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente Barneveld via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Barneveld.
Voorwoord Voor u ligt de Omgevingsvisie Barneveld 2040. In deze visie geven we een beeld van de toekomst van onze gemeente, welke kansen en uitdagingen er op ons pad liggen, welke ontwikkelingen bijdragen aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en welke keuzes we daarin als gemeente maken. Barneveld is in ontwikkeling. De groei van onze gemeente en de uitdagingen die op ons afkomen, brengen grote opgaven met zich mee die vragen om oplossingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, energie, klimaat en verduurzaming. Het gaat daarbij om de toekomst van onze dorpen, om het waardevolle gebied er omheen. Er moeten belangrijke keuzes gemaakt worden. Keuzes die invloed hebben op de inrichting van de ruimte waarin we dagelijks wonen, werken en ontspannen. Hoe willen we dat onze gemeente er in 2040 uitziet? En wat moeten we komende jaren doen om daar te komen? Dat doen we in een tijd waarin de wereld om ons heen in een snel tempo verandert. Op de gebeurtenissen op landelijk, Europees en wereldniveau hebben we beperkt invloed, maar ze kunnen en zullen ook van invloed zijn op de antwoorden die we nu geven.
De aandachtspunten en wensen vanuit de samenleving over de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving waren essentieel voor de totstandkoming van een visie die aansluit bij een realistisch toekomstbeeld. In de omgevingsvisie stellen we hoge ambities met daarbij wel het besef dat niet alles, overal en op hetzelfde moment kan. Soms zal het schuren en hangt het behalen van de ambities samen met de financiële mogelijkheden van de gemeente. Het is aan de gemeenteraad om – rekening houdend met alles wat is ingebracht - in deze visie de integrale keuzes te maken voor de hele gemeente Barneveld. Daarbij realiseren we ons dat er in de dynamiek van de ontwikkelingen ook aanleiding kan zijn om plannen en ambities en bij te stellen en onze visie daarop aan te passen. Ik wil graag mijn dank uitspreken aan iedereen die heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de Omgevingsvisie Barneveld 2040, in het bijzonder onze inwoners en ondernemers in onze dorpen en in ons landelijk gebied. Maar ik doe hierbij tegelijkertijd een dingend beroep op diezelfde inwoners, ondernemers en organisaties om ook in de eigen leefomgeving met de ambities en doelstellingen van deze omgevingsvisie aan de slag te gaan. Barneveld verder vooruit, dat doen we samen. Met vriendelijke groet, Bennie Wijnne
Onze gemeente Barneveld kent krachtige gemeenschappen. Of het nu gaat om het dorp waar men woont, de sociale netwerken, de kerk die men bezoekt, de vereniging waar men lid van is of de familie- en vriendschapsbanden die men onderhoudt, er is een sterke onderlinge verbondenheid. De ‘doe-mentaliteit’ en zelfredzaamheid zorgen ervoor dat Barneveld een broedplaats is voor innovatie en ondernemerschap. Mensen pakken zaken aan, werken samen en dragen bij aan een betere en duurzame toekomst. Die betrokkenheid is onmisbaar geweest bij het opstellen van deze omgevingsvisie. Sinds 2021 hebben inwoners en ondernemers, belangengroepen, experts, maatschappelijke organisatie, bestuurders en ambtenaren veel energie gestoken in het ontwikkelen van deze omgevingsvisie. Vanuit persoonlijke ervaringen of expertise zijn de inzichten gedeeld die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De hoge opkomst, de soms kritische vragen en de levendige gesprekken tijdens de participatieavonden getuigen van een sterke betrokkenheid en een gemeenschappelijk streven naar een vitale en toekomstbestendige gemeente.
Bennie Wijnne, wethouder Ruimtelijke ordening gemeente Barneveld
4
5
Samenvatting De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is de toekomstvisie voor de gemeente Barneveld op het gebied van wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. De visie is ontstaan uit een proces van participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.
De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en aan de rand van de Randstad. Het ligt in de steeds meer verstedelijkende as van de A1 met ook grote nabijgelegen plaatsen als Amersfoort, Apeldoorn en Deventer. Deze ligging betekent dat Barneveld deel uitmaakt van een dynamisch gebied met grote ruimtelijke opgaven. Barneveld werkt samen in de Regio Foodvalley en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en Utrecht-Amersfoort om de groei en ontwikkeling op
De gemeente Barneveld staat voor grote uitdagingen, zoals de groei met 8.000 woningen en 20.000 inwoners tot 2040. De visie richt zich op vijf hoofdopgaven: een gezond en toekomstbestendig Barneveld, prettig leven in vitale dorpen, ruimte voor ondernemerschap, een waardevol landelijk gebied en goede bereikbaarheid.
een goede wijze te laten plaatsvinden.
De gemeente is ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen karakter en identiteit, om de ambities gebiedsgericht te vertalen. Als strategisch document vormt de omgevingsvisie de basis voor verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De visie is een uitnodiging voor doorgaande samenwerking en participatie, en blijft een dynamisch document dat we periodiek toetsen en aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Het doel is samen te werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving in de gemeente Barneveld. Het Barnevelds DNA De identiteit, cultuur en kernwaarden van de gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente het is en wil zijn in 2040. De gemeente bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, sociale verbanden, de kerk, verenigingen of familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-ons-gevoel en de zelfredzaamheid zijn gewaardeerde eigenschappen. Dit is zeker in de kleinere kernen het geval. De gemeente Barneveld is relatief jong en kent grote huishoudens. De inwoners zijn echte doeners met een hoog arbeidsethos, wat blijkt uit de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheid.
6
Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert mee met de samenleving. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker het initiatief voor hun leefomgeving. De gemeente werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om de ambities en opgaven te realiseren in de fysieke leefomgeving. De gemeente neemt verschillende rollen aan, afhankelijk van de mate van betrokkenheid en financiële verplichtingen. Een visie in vijf hoofdopgaven De omgevingsvisie schetst een aantrekkelijk toekomstbeeld voor de gemeente Barneveld. In 2040 is de gemeente een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken en kernen zijn divers en geschikt voor alle leeftijden, met een sterke en zelfredzame gemeenschap. Er zijn 8.000 nieuwe woningen bijgekomen en de wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht. De energietransitie is grotendeels voltooid en de gemeente is duurzaam. De kernen zijn goed bereikbaar en het gebruik van de auto is afgenomen ten gunste van fietsen en openbaar vervoer. De agrarische sector is nog steeds onlosmakelijk met de gemeente Barneveld verbonden, zowel economisch als maatschappelijk. Dit is ambitie. De realiteit gebiedt ook dat niet alle opgaven binnen deze omgevingsvisie kunnen worden opgelost. Niet alles kan tegelijkertijd en overal worden gerealiseerd.
Er zijn ruimtelijke, financiële en juridische randvoorwaarden die de haalbaarheid zullen beïnvloeden.
7
De belangrijkste ambities en ontwikkelingen voor de vijf hoofdopgaven zijn als volgt: Gezond en toekomstbestendig Barneveld Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk verbonden. De gemeente streeft naar een klimaatneutrale gemeente in 2050 en richt zich op een gezonde leefomgeving door aandacht te besteden aan natuur, biodiversiteit, en klimaatadaptatie. We zetten in op een gezonde leefstijl, cultuurparticipatie en sociale cohesie. De gemeente wil gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen en een inclusieve en toegankelijke leefomgeving creëren. Prettig leven in vitale dorpen De gemeente streeft naar 8.000 extra woningen tegen 2040, verdeeld over alle kernen. We zetten in op een divers woningaanbod en levensloopbestendige wijken. Basisvoorzieningen zoals scholen, sportfaciliteiten en eerstelijnszorg moeten en kunnen meegroeien met de woningbouw en groei van de bevolking. De openbare ruimte richten we toekomstbestendig en inclusief in, met aandacht voor groen, wateropvang, en ontmoeting. Ruimte voor ondernemerschap Barneveld wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven blijven en meer werkgelegenheid scheppen. De gemeente richt zich op arbeidsintensieve bedrijven en innovatie, met speciale aandacht voor de maakindustrie en agrifood sector.
We bieden ruimte aan kleine en startende bedrijven in of nabij de kernen, terwijl grotere bedrijven zich op bedrijventerrein Harselaar kunnen vestigen. En we stimuleren professioneel parkmanagement om bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken. Waardevol landelijk gebied De gemeente zet in op een toekomstbestendige en innovatieve landbouw, natuurherstel, en een robuust watersysteem. We streven naar een 10% groen-blauwe dooradering. Ondernemers worden gevraagd maatregelen te nemen die bijdragen aan emissiereductie naar water, bodem en lucht. Voor
8
agrarische ondernemers die willen omschakelen, verbreden of stoppen wordt het functieveranderingsbeleid toegepast. De gemeente werkt waar mogelijk mee om het Groene Valleilint te versterken als ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug en ziet deze prima samengaan met agrarisch natuurbeheer in combinatie met de bestaande veehouderij. De agrarische sector behoudt ontwikkelingsruimte, binnen de randvoorwaarden van milieu en landschap. Bereikbaarheid nu en in de toekomst De gemeente richt zich op veilige en gemakkelijke verplaatsingen binnen, vanuit, naar, en door Barneveld. Wat betreft priotering zetten we in op de volgende volgorde: lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit en privé auto. Dit neemt niet weg dat de auto belangrijk blijft. We nemen maatregelen om doorstromingsproblemen te verminderen en de leefbaarheid te verbeteren. Zo zijn de aanleg van de oostelijke rondweg en westelijke randweg Barneveld belangrijke projecten. Een visie op vijf deelgebieden en negen kernen De opgaven vertalen zich door naar de deelgebieden van de gemeente. Er zijn vijf deelgebieden, elk met hun eigen karakter en ontwikkelingsrichting: de Veluwe, het oostelijk buitengebied, het recreatiegebied Voorthuizen, het verstedelijkt gebied, en het westelijk buitengebied. Het profiel van elk gebied is maatgevend voor de keuzes die de gemeente daarvoor maakt.
De Veluwe De Veluwe is een hooggelegen natuurgebied met bossen, heidevelden en stuifzandgebieden. Het gebied is belangrijk voor recreatie en natuurbehoud. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de natuurwaarden en waar mogelijk inzetten op natuurherstel. In het recreatieve beleid is een speerpunt om recreatie vooral in goede banen te leiden om overbelasting te voorkomen. Garderen Sterke toeristische sector en tegengaan van vergrijzing.
9
We bouwen ongeveer 300 woningen tot 2040, ongeveer de helft binnen de bestaande kern, de rest aan de randen van het dorp. Deze uitbreiding van het aantal woningen biedt een kans om het woningaanbod te diversifiëren en betaalbare woningen te bouwen voor jongeren en jonge gezinnen, wat vergrijzing kan tegengaan. Ook streven we naar het versterken van de toeristische sector door het verbeteren van de kwaliteit van vakantieparken en het spreiden van toeristen om overbelasting te voorkomen. Kootwijk Historisch karakter, behoefte aan woningen voor starters en jonge gezinnen. We kijken naar mogelijkheden om beperkt extra woningen te bouwen: 10 tot 20 woningen. Samen met bewoners worden geschikte locaties onderzocht, waarbij we rekening houden met natuur- en landschapswaarden, met mogelijkheden voor bouwen op eigen erf. We zetten in op betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, om de bevolkingssamenstelling evenwichtiger te maken. Daarnaast moedigen we initiatieven aan voor verduurzaming van de leefomgeving, zoals regenwaterinfiltratie en het verduurzamen van woningen. Oostelijk buitengebied Dit gebied kenmerkt zich door agrarische bedrijvigheid en kleinschalige landschappen. De gemeente wil het agrarisch ondernemerschap ondersteunen en tegelijkertijd de landschappelijke en natuurlijke waarden versterken.
Er is aandacht voor klimaatadaptatie en het robuuster maken van het bekenstelsel. Kootwijkerbroek Ondernemende kern, behoefte aan diverse woningvoorraad. Hier gaan we voor een aanzienlijke groei van ongeveer 800 woningen tot 2040. De lopende ontwikkelingen in Oostbroek en Puurveen leveren al 300 woningen op, de resterende 500 woningen worden gepland. De focus ligt op een gevarieerd woningaanbod, met aandacht voor starters, mensen met een kleinere portemonnee en levensloopbestendige woningen. Verder richten we ons op het ontwikkelen van een lokaal bedrijventerrein om lokale bedrijven te ondersteunen en te laten groeien.
10
Stroe Goede bereikbaarheid, kansen voor groei en diversiteit in woningaanbod. We realiseren een groei van ongeveer 500 woningen tot 2040, inclusief de lopende ontwikkeling van het Wulperveld en andere inbreidingslocaties. De resterende ontwikkeling gaat via inbreiding en uitbreiding in de dorpsranden. De focus ligt op meer diversiteit in woningaanbod, met aandacht voor jongeren en ouderen. We gaan voor behoud en uitbreiding van voorzieningen, zoals onderwijs, sport en eerstelijnszorg, om de groeiende bevolking te ondersteunen. Recreatiegebied Voorthuizen Het recreatiegebied Voorthuizen is een belangrijk recreatiegebied met veel vakantieparken en campings. De gemeente wil de recreatieve sector verduurzamen en klimaatbestendig maken. We besteden aandacht aan een robuuster watersysteem in relatie tot het beekdallandschap van de Hoevelakense Beek. We streven naar een goede balans tussen recreatie, natuurbehoud en verbetering van bereikbaarheid en veiligheid. Verstedelijkt gebied Dit gebied omvat de kernen Barneveld en Voorthuizen, die zich kenmerken door een mix van wonen, werken en voorzieningen. De gemeente streeft naar een gezonde en toekomstbestendige groei, met aandacht voor groen, infrastructuur en voorzieningen. Ten aanzien van de klimaat- en wateropgave verkennen we hoe beek(dal)herstel, waterberging en vertraagd afvoeren in dit gebied een oplossing zijn.
Barneveld Centrale kern met veel voorzieningen, grote woningbouwopgave. Hier ligt een grote woningbouwopgave van ongeveer 4.000 woningen tot 2040. Geplande ontwikkeling zijn onder andere de Burgt en Bloemendal, met inbreidingskansen en nieuwe woningen in de dorpsrandzones. Speciale focus ligt op stationslocaties. Speerpunten in het woonbeleid: levensloopbestendige
11
woningen, starters, gezinnen, arbeidsmigranten en aandachtsgroepen. Om de groeiende bevolking te ondersteunen, willen we het voorzieningenniveau behouden en versterken. Voorthuizen Levendig dorp met toeristische aantrekkingskracht, behoefte aan vergroening. Hier ligt een opgave van ongeveer 1.600 nieuwe woningen tot 2040, met meerdere gebiedsontwikkelingsprojecten aan de zuidzijde zoals Holzenbosch, Wikselaarse Eng, Schooneng, maar ook het woonwerklandschap Voorthuizen aan de zuidzijde en kansen voor woningbouw in de bestaande kern en de noordwestelijke dorpsrandzone. Het beleid richt zich op een woonmilieu waar wonen en landschap samengaan, met robuuste beekzone. We willen het voorzieningenaanbod versterken, met aandacht voor zowel de eigen inwoners als toeristen. Harselaar Regionaal bedrijventerrein, kansen voor duurzame en klimaatbestendige inrichting. Westelijk buitengebied Dit gebied is van hoge landschappelijk waarde, mede door de aanwezigheid van beekdallandschap en historisch waardevolle cultuurlandschappen: het kleinschalig kampenlandschap met landgoederen en het veenontginningslandschap. Het grondgebruik wordt grotendeels bepaald door de aanwezigheid van de grondgebonden landbouw, voornamelijk melkveebedrijven. Intensieve veehouderijen liggen verspreid in het gebied.
De gemeente wil de toeristische en recreatieve sector versterken en tegelijkertijd de natuurlijke en landschappelijke waarden behouden. Het beleid richt zich op het stimuleren van multifunctionele en/of extensievere vormen van landbouw in en rond de natuurkernen van het Groene Valleilint en de opgave in de beekstelsel van de Hoevelakense Beek, Esvelderbeek en Barneveldse Beek.
12
De Glind Uniek dorp met jeugdhulpfuncties, behoefte aan meer reguliere woningen. Hier ligt een groeiopgave van ongeveer 110 woningen tot 2040. De bouw van een ecodorp voorziet in 30 woningen. De resterende 80 woningen worden gepland. Primair gericht op voorzien in eigen behoefte, met aandacht voor starters en beperkte groei van gezinshuizen. We hebben de ambitie om het vastgoed te verduurzamen en een duidelijke ruimtelijke structuur te creëren met de uitbreiding van de kern. Terschuur en Zwartebroek Sterke sociale samenhang, kansen voor woningbouw en versterking van beekzones. Hier ligt een opgave van ongeveer 600 woningen. De ontwikkeling van De Eendracht en Dwarsakker bevat al 240 woningen (peildatum 2021). En we verwachten dat er circa 100 woningen op inbereidingslocaties gerealiseerd kunnen worden. Voor ongeveer 260 woningen moet nog een locatie gevonden worden. We zetten in op ontwikkeling voor landschap en klimaat door groene recreatieve verbindingen te creëren en beken te versterken. Voor vrijwel alle kernen geldt dat de groei ook een positieve ontwikkeling kan opleveren voor het voorzieningenaanbod. Er is behoefte aan behoud en uitbouw van bestaande voorzieningen zoals sport, onderwijs, kinderopvang, cultuur en eerstelijnszorg.
Daarbij is de beleidslijn naar zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik en waar het kan ook medegebruik van voorzieningen tussen naburige kernen. Natuurlijk alleen als randvoorwaarden van capaciteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid dat mogelijk maken. Van visie naar uitvoering De omgevingsvisie vormt de basis voor verdere uitwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en het omgevingsplan. Het is een dynamisch document dat regelmatig wordt geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen.
13
Inhoudsopgave Samenhang in instrumenten De omgevingsvisie geeft de richting aan voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving zowel voor de gemeente als de samenleving. De visie wordt uitgewerkt in programma’s op thema- of gebiedsniveau en krijgt een juridische basis in het omgevingsplan. De instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden en worden actief gemonitord en zo nodig aangescherpt. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclustijd van maximaal vier jaar. Zo blijft de visie actueel en aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. Vier belangrijke ontwikkelingen die we volgen zijn defensieactiviteiten bij Stroe, het stikstofdossier, de ontwikkeling van woningbouw en de problematiek van de netcongestie. Doorwerking De omgevingsvisie geeft richting aan de doorwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en de uitvoering van initiatieven. Beleidsprogramma’s koppelen we zoveel mogelijk aan de vijf hoofdopgaven uit de omgevingsvisie. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast en bepaalt de kaders en ambities voor de fysieke leefomgeving. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van deze ambities en stelt de programma’s op. De omgevingsvisie als afwegingskader De omgevingsvisie vormt de basis voor een integraal afwegingskader voor de wenselijkheid en prioritering van activiteiten, maatregelen en initiatieven.
Activiteiten worden afgewogen tegen de doelstellingen en ambities van de visie, waarbij de fysieke leefomgeving in dienst staat van maatschappelijke behoeften. Voor initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan kan een vooronderzoek worden aangevraagd. De gemeente toetst het plan op wenselijkheid en haalbaarheid. Aan de omgevingstafel nemen alle relevante ketenpartners deel om integrale en gedragen oplossingen te vinden. Monitoring De gemeente hanteert een systematiek om periodiek te beoordelen of de ontwikkelingsrichting nog juist is en de doelen binnen bereik zijn. Dit gebeurt door middel van de leefomgevingsfoto en de Omgevingseffectrapportage (OER), waarbij een beeld wordt gegeven van de leefomgeving en de trends die die als gevolg van de beleidsuitvoering optreden.
14
Voorwoord Samenvatting
4 6
1. Inleiding
16
2. Dit is Barneveld
22
2.1
Het Barneveldse DNA
22
2.2 Barneveld in een breder perspectief 2.3 Lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven 2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving
24 26 28
3. Visie op de opgaven
30
3.1 Een gezond en toekomstbestendig Barneveld 3.2 Prettig leven in vitale dorpen
32 44
3.3 Ruimte voor ondernemerschap
50
3.4 Waardevol landelijk gebied 3.5 Bereikbaar nu en in de toekomst
56 62
4. Visie op de gebieden
69
4.1 De Veluwe
72
4.2
Garderen / Kootwijk / Militair terrein Stroe Oostelijk buitengebied Kootwijkerbroek / Stroe
88
4.3 4.4
Recreatiegebied Voorthuizen Verstedelijkt gebied
102 108
4.5
Barneveld / Voorthuizen / Harselaar / Esvelderbeekzone / Zeumeren Westelijk buitengebied
140
Zwartebroek en Terschuur / De Glind
5. Van visie naar uitvoering
156
5.1 Samenhang in instrumenten
156
5.2 De Barneveldse beleidscyclus
158
5.3 5.4 5.5
160
Doorwerking: beleidsprogramma’s onder de Omgevingswet Rolverdeling tussen College van Burgemeester en Wethouders en de Gemeenteraad Afwegingskader voor activiteiten
161 163
5.6 Intake- en omgevingstafel (vooronderzoek en uitwerkings onderzoek)
164
5.7 Monitoring
165
15
De visie houdt rekening met trends, ruimte voor langetermijnontwikkelingen en kaders voor toekomstige keuzes. Veel ambities zijn niet nieuw en bouwen voort op eerder beleid. De duurzaamheidsambities richten zich op 2030 en 2050, in lijn met provinciaal en landelijk beleid. De omgevingsvisie brengt de ambities samen en werkt toe naar verdere integratie van beleid.
16
Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Dit is Barneveld
Uitnodiging tot initiatieven Bovendien houdt de omgevingsvisie een uitnodiging in aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om eigen wensen en initiatieven te ontwikkelen en te vervullen. De omgevingsvisie kan daarbij als achtergrond worden gebruikt voor de wenselijkheid van projecten en initiatieven. De gemeente geeft op deze manier inzicht in de mogelijke ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers.
3. Visie op de opgave
1.1. De omgevingsvisie en de plek in de beleidscyclus De omgevingsvisie is in de eerste plaats een strategisch document dat de langetermijnkeuzes beschrijft voor de fysieke leefomgeving. Het is de start voor uitwerking en de basis voor andere instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan van de gemeente en omgevingsprogramma’s. De visie dient als kapstok voor een integrale uitwerking van gebieds- en beleidsprogramma’s en voor het omgevingsplan, dat de regels vastlegt voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Dat omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. Die documenten maken deel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet waarin beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie continu op elkaar aansluiten. De omgevingsvisie is daar dus een essentieel onderdeel van.
De omgevingsvisie geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke ambities hebben we voor het toekomstige Barneveld? - Hoe willen we dat de gemeente Barneveld eruitziet in 2040? - Welke uitdagingen en ontwikkelingen kent de gemeente Barneveld? - Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Barneveld vorm te geven?
Periodieke toetsing De omgevingsvisie is een dynamisch document. Uiteraard wordt de visie formeel vastgesteld, maar in de toekomst blijft er voldoende ruimte voor verdere bestuurlijke en publieke discussie. De wereld om ons heen en onze leefomgeving veranderen voortdurend. De omgevingsvisie wordt daarom periodiek getoetst aan nieuwe ontwikkelingen (in ieder geval eens per vier jaar) en uitgewerkt in programma’s, plannen en projecten. Ook binnen de jaarlijkse begrotingscyclus vindt een toetsing plaats op actualiteit. Hieruit kunnen aanpassingen volgen.
4. Visie op de gebieden
De gemeente Barneveld presenteert de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Dit document geeft een gezamenlijk beeld voor de toekomst van de gemeente Barneveld. Het beschrijft de gewenste ontwikkeling voor de fysieke leefomgeving in onze gemeente op het gebied van gezondheid, wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Volgens de ambitie is de gemeente Barneveld in 2040 een gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. Om dit te bereiken, maken we strategische keuzes en stellen we ons beleid vast voor de fysieke leefomgeving.
Inspiratie De omgevingsvisie is ook een inspiratiedocument voor de ontwikkeling van de gemeente Barneveld in de periode tot 2040. Door bewust de sociale en fysieke aspecten bijeen te brengen, krijgt de omgevingsvisie nog meer impact.
5. Van visie naar uitvoering
1. Inleiding
17
1.3. Participatie Omdat de omgevingsvisie de koers bepaalt, was het belangrijk de visie samen met de belanghebbenden op te stellen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar de maatschappij voor staat, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Bovendien vraagt ook de uitvoering om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.
Op basis van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen, trends en de uitkomsten van de eerste participatieronde leverde de volgende fase twee toekomstscenario’s op. Deze scenario’s – Vooruit met Barneveld en Verder met Barneveld – schetsen de hoeken van het speelveld binnen realistische kaders en vormen de basis voor het gesprek met de samenleving en stakeholders. Daarnaast vormen ze het uitgangspunt om de milieueffecten en de uitvoeringseffecten te onderzoeken per scenario.
Met bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn zoveel mogelijk mensen betrokken bij deze omgevingsvisie. We waren aanwezig bij evenementen, organiseerden omgevingsvisieavonden en bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen vele reacties en belegden sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben veel mensen meegedacht.
Met de resultaten van onder meer de tweede participatieronde en de omgevingseffectrapportage over de toekomstscenario’s werkten we in de derde fase toe naar een voorkeursscenario. Dit beschrijft de kijkrichting van de gemeente per opgave: wat willen we, wat zijn onze ambities? De doelstellingen
18
Inhoudsopgave 1. Inleiding
1.4. De uitdagingen en opgaven van de gemeente Barneveld De gemeente staat in deze periode voor grote uitdagingen, waarvoor de volgende doelen zijn gesteld:
2. Dit is Barneveld
In de eerste fase stelde de gemeenteraad de Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040 vast, met daarin de eerste keuzes voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040.
- Een passende ontwikkeling van gemeente Barneveld, waar je goed kunt wonen, werken, reizen en samenleven. - Een duurzame gemeente Barneveld met een gezonde en veilige omgeving om in te leven, nu en in de toekomst. - Een waardevol landelijk gebied, met perspectief voor de landbouw en herstel van natuur en landschap. - Een open en bereikbare gemeente Barneveld, een gemeentebestuur en organisatie die goed luistert naar de inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt waar nodig. - Iedereen doet mee: waar iedereen belangrijk is en gelijke kansen krijgt.
Deze kunnen dienen tot integrale beleidsprogramma’s, waarin het beleid van de verschillende visies verder wordt uitgewerkt naar thema of gebied en waarin ook verbinding wordt gelegd naar de noodzakelijke en beschikbare middelen. De omgevingsvisie staat dus niet op zichzelf. In de omgevingsvisie van de gemeente Barneveld kijken we in de richting van 2040, en soms nog iets verder. Deze doelstellingen hebben grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Voor de omgevingsvisie zijn ze vertaald naar vijf hoofdopgaven: - Gezond en toekomstbestendig - Prettig leven in vitale dorpen - Ruimte voor ondernemerschap - Waardevol landelijk gebied - Bereikbaarheid nu en in de toekomst
Deze doelen komen samen in drie strategische, overkoepelende en samenhangende visies of beleidsplannen: de omgevingsvisie, het beleidsplan sociaal domein en een visie op dienstverlening.
Deze opgaven zijn de basis voor de
19
3. Visie op de opgave
De uitwerking van het voorkeursscenario tot de ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 vond plaats in de vierde en laatste fase. Dit ontwerp bevat ook de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor is een derde participatieronde geweest, gesprekken met inwoners, bedrijven en belangenbehartigers.
De mate van betrokkenheid varieert van enthousiaste kreten op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie, en meegewogen in de uiteindelijke inhoud van de omgevingsvisie.
4. Visie op de gebieden
en ambities voor de toekomst van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in het voorkeursscenario.
5. Van visie naar uitvoering
1.2. Totstandkoming De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is het resultaat van een proces dat in 2021 begon met de vaststelling van de Vertrekpuntennotitie door onze gemeenteraad. Deze notitie bevat het proces op weg naar een integrale omgevingsvisie. Het bestond uit vier fasen, waarin we in gesprek gingen met onze inwoners, ondernemers, stakeholders en partners.
- Veluwe met de kernen Garderen en Kootwijk - Oostelijk buitengebied met de kernen Stroe en Kootwijkerbroek - Recreatiegebied Voorthuizen - Verstedelijkt gebied met de kernen Barneveld en Voorthuizen en het bedrijventerrein De Harselaar - Westelijk buitengebied met de kernen Terschuur, Zwartebroek en De Glind
1.5. Gebiedsgerichte uitwerking De gemeente Barneveld bestaat uit negen kernen, elk met een eigen karakter en identiteit en omringd door waardevol landschap, natuur en gebieden waar de agrarische sector actief is. Omdat de ontwikkeling alle kernen raakt, is het een uitdaging deze eigenheid zoveel mogelijk te respecteren en te behouden.
Inhoudsopgave 1. Inleiding
In de omgevingsvisie vertalen we de ambities daarom zoveel mogelijk gebiedsgericht. De gemeente Barneveld is daarvoor ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen identiteit en opgaven en uitdagingen. Deze gebieden en hun kernen dragen een eigen karakter dat maatgevend is voor de ontwikkelrichting. De vijf deelgebieden zijn:
Barneveld 2040 vast. De omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners, ondernemers en organisaties in de gemeente Barneveld heeft de omgevingsvisie geen directe formele consequenties. Maar de visie laat wel zien waar we naartoe willen, welke ontwikkelingen plaatsvinden, welke rol wij als gemeente nemen en wat we verwachten van andere partijen. De omgevingsvisie biedt zo zicht op hoe, waar en wat in onze fysieke leefomgeving. Daarbij is de houding van de gemeente zoveel mogelijk ja, mits: denken in kansen en mogelijkheden. Op deze manier beschermen we de kwaliteit van onze gemeente, en geven we tegelijkertijd ruimte aan initiatieven om onze nieuwe doelen te bereiken. Participatie rond de omgevingsvisie gaat niet alleen over uitwisselen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we aangeven welke projecten we met welke partijen aangaan en wat we van de samenleving verwachten.
2. Dit is Barneveld
Gelderse Vallei, met grote uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en toekomstbestendige landbouw.
3. Visie op de opgave
uitwerking van de omgevingsvisie en geven richting aan de keuzes die we vandaag maken om het toekomstige Barneveld vorm te geven. We laten zien waar we als gemeente voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We geven aan welke aspecten en delen van onze fysieke leefomgeving we koesteren, waarderen en daarom willen behouden en verbeteren. Tegelijkertijd geven we weer hoe we omgaan met de opgaven. Dit vertaalt zich concreet in onder meer een groei tot 2040 met 8.000 woningen, met vele hectares bedrijventerrein en met ruim 20.000 inwoners. Dit betekent een toename van bijna een derde, tot ruim 80.000 inwoners, die allemaal een gezonde en veilige omgeving verwachten in de gemeente, waarin ze prettig kunnen wonen, werken en recreëren.
5. Van visie naar uitvoering
Een belangrijk deel van de Veluwe ligt op het grondgebied van de gemeente. Hier bevinden zich grote natuurwaarden die moeten worden beschermd en waar mogelijk hersteld. Een ambitieuze opgave in de dynamiek van een landelijk gebied, waar boeren om ruimte en behoud van hun bedrijven vragen, in een stikstofcrisis die steeds zwaarder lijkt te drukken en in een
4. Visie op de gebieden
De gebiedsgerichte uitwerking zorgt ervoor dat de ambities en opgaven zijn afgestemd op de kenmerken en behoeften van elk gebied. Dit helpt om de visie concreet en uitvoerbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen aansluiten bij de lokale context en waarden. We kunnen niet altijd voor iedere plek concreet aangeven wat er moet gebeuren. Vaak is daarvoor nader uitwerking nodig. Maar we laten wel zien wat we willen bereiken en waarmee we rekening moeten houden. 1.6. Vervolg en uitnodiging De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie
20
21
De inwoners van de gemeente zijn echte doeners. Er is sprake van een hoog arbeidsethos, wat goed terug is te zien in de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidsgraad ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Veel inwoners zijn actief in een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn zzp’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel: we kennen een sterk verenigingsleven, doen veel vrijwilligerswerk en zijn gewend zelf de handen uit de mouwen te steken.
22
Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector. De landelijkheid is in de hele gemeente goed voelbaar met een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Buitenstaanders en inwoners zelf identificeren de gemeente sterk met de pluimveesector. Maar behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij en de nodige gemengde bedrijven, waarbij er vaak sprake is van familiebedrijven. De keten om de agrarische sector heen is groot en goed vertegenwoordigd in de gemeente Barneveld.
De gemeente Barneveld bestaat uit negen unieke dorpskernen met ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie staan we stil bij de unieke kernkwaliteiten, uitdagingen en opgave van iedere dorpskern, en van de verschillende delen van ons landelijk gebied.
1. Inleiding 2. Dit is Barneveld
We hebben veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met ieder eigen kenmerkende plant- en diersoorten en een eigen dynamiek. De aantrekkingskracht van het gebied leidde dan ook tot een stevig toeristisch karakter van onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.
3. Visie op de opgave
In het Voorkeursscenario schetsten we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een toekomstbeeld waarin de inwoner van onze gemeente centraal staat. Dit scenario benadrukt de kracht van samenwerking en de rol van de gemeenschap in de vervulling van onze ambities. Het laat zien hoe we samen kunnen werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, waarin iedereen zich thuis voelt en kan bijdragen aan de kwaliteit van leven.
met bijvoorbeeld het Paradijs aan de westkant van onze gemeente, maar ook de recreatieplas Zeumeren als een zomerse hotspot.
4. Visie op de gebieden
De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn en ook willen zijn richting 2040 en welke ontwikkelingen we op de weg daar naartoe willen doormaken. De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende sociale verbanden, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-onsgevoel en de zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. Het bijzondere karakter komt ook terug in de bevolkingsopbouw: de gemeente Barneveld is relatief jong en kent verhoudingsgewijs grote huishoudens.
De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn nauw verbonden met de omgeving. De natuurlijke schoonheid van de Veluwe en de Gelderse Vallei, de agrarische tradities en de hechte gemeenschappen vormen de basis van ons dagelijks leven. Deze omgeving biedt niet alleen een plek om te wonen, werken en recreëren, maar ook een bron van inspiratie en trots.
De gemeente Barneveld ligt precies op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de lagergelegen Gelderse Vallei. Onze gemeente maakt dan ook deel uit van twee grotere en verschillende gebieden: de Veluwe en de Gelderse Vallei. De leefomgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig en uitermate divers. Denk aan grootschalige en uitgestrekte natuurgebieden zoals het Kootwijkerzand, het oude en kleinschalige landschap
5. Van visie naar uitvoering
2.1 Het Barnevelds DNA
In dit hoofdstuk beschrijven we onze gemeente in hoofdlijnen. We richten ons op de fysieke omgeving van de gemeente en de bredere context en op de mensen die hier wonen, werken en recreëren. De leefomgeving heeft een grote invloed op de inwoners, maar het zijn vooral de inwoners die bepalend zijn voor die leefomgeving. De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn niet alleen de gebruikers van de leefomgeving, maar ook actieve deelnemers in het vormgeven ervan. Onze rol als gemeente is daarin verschillend. Soms ondersteunend, soms sturend, soms zelf ontwikkelend. Door samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen, gaan we de uitdagingen van de toekomst aan, om onze gemeente te laten groeien en bloeien.
Inhoudsopgave
2. Dit is de gemeente Barneveld
23
Inhoudsopgave
2.2 Barneveld in een breder perspectief
Voor wonen, werken en mobiliteit is de
1. Inleiding
Tegelijk zijn we als gemeente ook deel van het grootste natuurgebied van Nederland, de Veluwe. Op toeristen en natuurliefhebbers heeft de Veluwe grote aantrekkingskracht. De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben in de gemeente, nabij Voorthuizen en Kootwijk. De Veluwe is niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Daarom werkt de gemeente in diverse samenwerkingsverbanden aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist, maar wel in balans met de natuur.
5. Van visie naar uitvoering
relatie met Amersfoort van groot belang. Veel inwoners werken in Amersfoort, gaan er naar school of brengen hun vrije tijd door in deze stad. De A1 en het spoor verbinden Amersfoort met onze gemeente. Voor een evenwichtige en verantwoorde omgang met de demografische en economische ontwikkelingen werken
2. Dit is Barneveld
Het buitengebied met de grote agrarische sector heeft van oudsher een sterke relatie met de Gelderse Vallei. Deze regio wordt niet voor niets ‘Foodvalley’ genoemd. Daarin werken we intensief samen aan de voedselvoorziening van vandaag en morgen. Om dit voor elkaar te krijgen, werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en bedrijfsleven intensief samen in de regio. De gemeente Barneveld is hier toonaangevend op diverse onderdelen. Binnen de Foodvalley voert de gemeente een eigen profiel: een toonaangevende pluimveesector,
met het bijbehorend Poultry Expertise Center en het Praktijkcentrum Emissiereductie Veehouderij (PEV), een samenwerkingsverband van bedrijven, overheid en kennisinstellingen. In regionaal verband formuleren we gezamenlijk een maatschappelijk antwoord op de vraag naar een toekomstbestendige landbouw, in balans met de leefomgeving, waaronder natuurherstel en stikstofreductie. Dit om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en tegelijkertijd om toekomstperspectief te bieden aan de agrarische sector in de regio. Hierbij is het belangrijk oog te hebben voor de sociaaleconomische impact van verandering voor de mensen die het betreft.
3. Visie op de opgave
we op het gebied van wonen, werken, infrastructuur en andere voorzieningen samen met de gemeenten in de vallei en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en UtrechtAmersfoort.
4. Visie op de gebieden
De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en inmiddels aan de rand van de Randstad. We liggen in een verder verstedelijkende as langs de rijksweg A1 met verder verstedelijkte gebieden van Amersfoort, Foodvalley, Stedendriehoek en Twente. Deze ligging betekent dat we deel uitmaken van een hoogdynamisch gebied waar grote ruimtelijke opgaven gelden in de fysieke leefomgeving.
24
25
Laag 2: netwerklaag De structuren die zich als een netwerk uitspreiden over en in de ondergrond van de gemeente. Bijvoorbeeld de infrastructuur en de groenblauwe bekenstructuur of andere ondergrondse en bovengrondse netwerken, zoals het elektriciteitsnetwerk. Deze laag heeft een minder lange ontstaansgeschiedenis als de eerste laag , maar is ook beperkt beïnvloedbaar. Met het veranderen van structuren in deze laag zoals de mobiliteitsstructuur of nutsvoorzieningen is vaak vele decennia (20 tot 80 jaar) gemoeid.
Deze kaarten met de lagen en de bijbehorende beschrijving zijn opgenomen in bijlage 1.
Deze werkwijze is onder meer de basis geweest voor de indeling van de gemeente Barneveld in de verschillende deelgebieden en karakteristieken in deze
4. Visie op de gebieden
Vanaf de onderste laag naar boven geeft deze lagenstructuur een verticale doorsnede van de waarden en mogelijkheden van het gebied. Door de verschillende lagen te analyseren en te combineren ontstaat inzicht in de ontwikkelkansen voor het gebied en voor specifieke locaties. Deze analyse geeft zicht op kansen en knelpunten en biedt de mogelijkheid om kansen af te wegen en keuzes te maken.
Laag 3: gebruiks- of functielaag Laat zien hoe het gemeentelijke gebied wordt bezet, gebruikt en benut. De wijze waarop gebieden ruimtelijk en functioneel in gebruik zijn, met de bijbehorende Bron: http://www.ruimtexmilieu.nl/lagenbenadering - bewerkt door SAB
26
Inhoudsopgave 2. Dit is Barneveld
Laag 1: ondergrond De laag van het natuurlijk systeem, het landschap in al zijn vormen en kwaliteiten, de samenhang tussen hoogteligging, bodem en watersysteem (inclusief de bestaande natuurwaarden). Deze laag heeft een lange ontstaansgeschiedenis maar is ook kwetsbaar.
omgevingsvisie. De lagenbenadering is ook een instrument voor afweging in de keuzes voor ruimtelijke ontwikkelingen. De werkwijze helpt gemeente en samenleving integrale keuzes te maken in de ruimtelijke ontwikkelopgaven en deze keuzes op waarde te schatten.
3. Visie op de opgave
Laag 4: sociale laag Duidt de inwoners, ondernemers en overige gebruikers aan in hun onderlinge relaties, met de opgaven in de leefomgeving van de gemeente Barneveld waar we als samenleving voor staan. Bijvoorbeeld omzien naar elkaar, welzijn en ervaren gezondheid. Maar ook de gezondheidsverschillen in de gemeente, investering in de benodigde maatschappelijke voorzieningen, en de kwaliteit van de leefomgeving in dorpen en buitengebied. Dit is de laag met de hoogste veranderingssnelheid.
De samenhang tussen deze lagen vormt de basis van de koers voor onze fysieke leefomgeving. Zo zoeken we de gewenste en noodzakelijke samenhang tussen ruimtelijk en functioneel gebruik, gericht op de kwaliteit van de leefomgeving en sociaal-maatschappelijk van het leven daarin.
27
5. Van visie naar uitvoering
dynamiek. Denk daarbij aan water, natuur, recreatie, openbare ruimte, culturele functies, gebouwde omgeving met de bijbehorende dynamiek, waarden en identiteit. De veranderingen in deze laag gaan sneller en voltrekken zich meestal binnen één generatie.
De opbouw van het landschap van de gemeente beoordelen we in deze omgevingsvisie in vier verschillende lagen: ondergrond, netwerken, gebruik en sociale activiteit. Elke laag geeft voor de gemeente Barneveld een eigen beeld van oorsprong, dynamiek en waarden. Deze lagen zijn zichtbaar gemaakt op kaarten en geven zo een gedetailleerd beeld van de gemeente.
1. Inleiding
2.3 Lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven
Inhoudsopgave
2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving
2. Dit is Barneveld
1. Inleiding
De samenleving verandert, en daarmee ook de rol van de overheid. Bovendien staan we voor opgaven in de leefomgeving die allang niet meer enkel het domein van de overheid betreffen. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. We verwachten van inwoners en ondernemers dat zij op hun deel van het fysieke domein meer zaken zelf doen en ook steeds vaker het initiatief in handen nemen voor hun leefomgeving. Dit is in de geest van de Omgevingswet, die meer verantwoordelijkheid legt bij inwoners, ondernemers en organisaties. Dit vraagt ook een andere rol van de overheid.
3. Visie op de opgave
Bij veel ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving werkt de gemeente samen met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere partijen, bijvoorbeeld bij gebiedsontwikkelingen. In deze omgevingsvisie geven we voor de verschillende ontwikkelingen ook een indicatie van de rol die we voor de gemeente zien in de vervulling van ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving.
4. Visie op de gebieden
We onderscheiden daarbij zes rollen die de gemeente kan aannemen, wanneer wij uitvoering geven aan beleid voor de fysieke leefomgeving. In algemene zin
5. Van visie naar uitvoering
geldt: hoe groter de betrokkenheid van de gemeente, hoe groter ook de financiële of organisatorische bijdrage kan zijn. Er zijn ook combinaties van rollen denkbaar. Zo komt bij gebiedsontwikkeling vaak de combinatie van regisseren en zelf doen voor, omdat we met eigen grondposities werken en met grondposities van derden.
28
29
Elke kern in Barneveld is op eigen wijze vitaal. Dit betekent dat er voor elke kern voldoende voorzieningen zijn, in de kern zelf of op aanvaardbare afstand . Er is veel nieuwbouw gerealiseerd: in totaal 8.000 woningen, zowel in de kernen als in het buitengebied. In de grotere kernen is er hoogbouw tot zes verdiepingen en op een enkele geschikte plek nog hoger. Dat zorgt voor efficiënter gebruik van de ruimte. De energietransitie is grotendeels voltooid, zodat Barneveld een duurzame gemeente is.
Sommige ambities vertalen zich naar randvoorwaarden die we onszelf, en ook onze partners opleggen bij de ontwikkeling van onze gemeente. Daarin ligt er een belangrijke lijn naar het omgevingsplan en de normen en beleidsregels die we daarin verwerken. Andere ambities kunnen niet verder gaan dan onze inzet voor overleg
De kernen Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar dankzij een robuuste structuur van rondwegen en radialen.
30
2. Dit is Barneveld
Dat is gebaseerd op het Voorkeursscenario, maar wel bekeken door de bril van de lagenbenadering uit het vorige hoofdstuk en de resultaten van de participatierondes. Dat leidt tot het besef dat niet alles tegelijkertijd op dezelfde plek kan. Ook de uitvoerbaarheid van ambities in financiële of juridische zin is hierbij van belang. Soms schuren de belangen en is het nodig een keuze te maken. Ook het onderzoek naar de omgevingseffecten (de OER-omgevingseffectrapportage) is aanleiding geweest voor nuancering van de ambities. Het is echter ook duidelijk dat we niet alle opgaven kunnen oplossen binnen het bestek van deze omgevingsvisie. Vaak is nader onderzoek noodzakelijk. Met deze kanttekeningen geven we in dit hoofdstuk de ambitieuze visie op de gemeente Barneveld in 2040.
De bedrijventerreinen in de gemeente Barneveld zijn uitgebreid, modern en innovatief, met veel werkgelegenheid in sectoren zoals de maakindustrie en agrofood. De winkelcentra zijn levendig en bieden lekker veel mogelijkheid elkaar te ontmoeten, waardoor ook bezoekers graag naar Barneveld komen.
3. Visie op de opgave
Gemeente Barneveld in 2040 In 2040 is de gemeente Barneveld een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken zijn divers en geschikt voor alle leeftijden. Jong en oud wonen samen in harmonie en helpen elkaar. De gemeenschap is sterk en zelfredzaam, met inwoners die elkaar kennen en ondersteunen. Iedereen heeft voldoende bestaanszekerheid en de verschillen in gezondheid tussen wijken zijn kleiner geworden. De wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht, met aandacht voor natuur en duurzaamheid.
De oostelijke rondweg rond Barneveld is ingepast in het landschap en maakt verdere groei mogelijk na 2040. Het gebruik van de auto is afgenomen, terwijl fietsen en openbaar vervoer steeds populairder zijn geworden. Ook is autobezit verminderd door de beschikbaarheid van deelmobiliteit.
Binnen de beschermde of herstelde landschappen en rond de dorpskernen is een aantrekkelijk gebied ontstaan voor mens, plant en dier. De Veluwe en het buitengebied bieden ruimte voor toerisme en recreatie, met respect voor de kwetsbare natuur, het waardevolle landschap en het agrarische gebruik. De agrarische sector is duurzaam en toekomstbestendig en in balans met de omgeving. We hebben een groen-blauwe dooradering van 10% gerealiseerd in het agrarische gebied.
4. Visie op de gebieden
met andere overheden en organisaties om ze samen te realiseren.
Dit hebben we gerealiseerd door ons in te zetten op de vijf hoofdopgaven die we In de Omgevingsvisie Barneveld 2040 hebben geformuleerd.
5. Van visie naar uitvoering
In dit hoofdstuk leest u de hoofdopgaven van de omgevingsvisie. We schetsen daarin een ambitieus toekomstbeeld aan de hand van vijf hoofdopgaven, en ambities die we graag willen realiseren. Een droombeeld voor de toekomst.
1. Inleiding
Inhoudsopgave
3. Visie op de opgaven
31
Van de Veluwe tot het Paradijs, de gemeente Barneveld heeft veel natuurlijke waarden. Deze zijn belangrijk voor de natuur, en ook voor onze inwoners en de vele mensen die onze gemeente bezoeken: een gezonde natuur houdt ons fysiek en mentaal gezond. Onze natuurlijke waarden hebben aandacht nodig voor verbetering van de biodiversiteit en voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier, nu en in de toekomst. De natuur verdient een belangrijke plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het veranderende klimaat een grote rol. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op de natuur en onze gezondheid, en het onderwerp heeft dus aandacht nodig.
Gezondheid
Gezondheid nemen we mee in onze ruimtelijke afweging. We zien gezondheidsverschillen, die we kleiner willen maken door de onderkant naar een hoger niveau te tillen. In buurten die te maken hebben met gezondheidsscores die lager liggen dan gemiddeld, zien we door herontwikkeling kansen de omgevingskwaliteit te verbeteren en invulling te geven aan de ambities voor groen en klimaatadaptatie. Cultuurhistorie is een van de omgevingskwaliteiten die een belangrijke bijdrage levert aan de identiteit van onze leefomgeving. Deze waarden moeten we koesteren.
Door klimaatverandering en door ons eigen handelen staan onze ecosystemen en de landschappelijke kwaliteit onder druk. Om verdere klimaatverandering tegen te gaan, werken we in Barneveld aan vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. We richten ons op een klimaatneutrale gemeente in 2050, waarbij onze energieopgave van belang is. De grootste aanpassing in het kader van de klimaatadaptatie zit in onze omgang met het watersysteem en in de ontwikkeling van meer landschappelijke, groene overgangszones rond de kernen. Daarmee kan de basiskwaliteit verbeteren van de natuur en biodiversiteit in de gehele gemeente. En dat sluit aan op de opgave
32
Om klaar te zijn voor de toekomst is het belangrijk dat we onze gemeente zo inrichten dat klimaatverandering wordt opgevangen. Dit betekent aandacht voor Werf
behoud en versterking van de natuur en biodiversiteit. Daarnaast levert circulariteit,
gem. Barneveld
33
2. Dit is Barneveld
Maar het gaat ook om een duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit in de leefomgeving.
1. Inleiding
Inhoudsopgave Daarnaast willen we als gemeente toekomstbestendig zijn. We hebben daarom aandacht voor duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit in de leefomgeving.
De opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld is verweven met de andere vier opgaven. Het is een belangrijke rode draad in deze visie en legt focus op duurzaamheid van de effecten in maatschappelijke, maar vooral ook in financieel-economische zin. We investeren in de toekomst. In veel opzichten werken de uitgezette lijnen binnen deze opgave daarmee richtinggevend voor de aanpak van de overige opgaven.
3. Visie op de opgave
functioneren en meedoen. Net als in de rest van Nederland neemt in de gemeente Barneveld de vergrijzing toe. Dit betekent dat er specifieke uitdagingen zijn. Het aantal mensen in een kwetsbare situatie neemt toe en we zien gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten. Daarnaast wonen mensen langer thuis tot op hogere leeftijd. Bij de inrichting van de omgeving vraagt dit om aanpassing, zodat ook deze groeiende groep goed kan blijven meedoen.
We spreken over een gezond en toekomstbestendig Barneveld in brede zin. Het gaat daarbij om meedoen, een gezonde leefstijl door sport en beweging, cultuurparticipatie en ruimte voor ontmoeting en omkijken naar elkaar.
4. Visie op de gebieden
De opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld sluit aan op een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. We benaderen gezondheid vanuit het begrip positieve gezondheid: niet in termen van ziekte, maar als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Gezondheid gaat over fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, dagelijks
Onze visie op gezond en toekomstbestendig
van de verbetering van de waterkwaliteit. Deze inspanningen moeten enerzijds leiden tot meer soortenrijkdom en anderzijds tot een afname van de gevolgen van klimaatverandering.
5. Van visie naar uitvoering
3.1 Een gezond en toekomstbestendig Barneveld
Iedereen doet mee We willen een gemeente zijn waar iedereen mee kan doen, iedereen ertoe doet en mensen gelijke kansen krijgen. Daarom is het belangrijk dat er voldoende voorzieningen zijn, waaronder voorzieningen voor sport, cultuur, bewegen en ontmoeten. Daar vallen ook voorzieningen onder als een huisarts en bijvoorbeeld een supermarkt. Ze zijn laagdrempelig, zodat ze voor iedereen toegankelijk zijn.
Het aantal 75-plussers neemt tot 2040 flink toe. Het uitgangspunt dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, vraagt om voorzieningen in de nabijheid en een sociale omgeving die ze daartoe in staat stelt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de toegankelijke openbare ruimte, zodat mensen in staat zijn in beweging te blijven en deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Denk daarbij aan minder drempels,
In lijn met de landelijke trend neemt ook in de gemeente Barneveld eenzaamheid toe en voelen meer mensen zich sociaal uitgesloten. Daarnaast staat het aantal vrijwilligers onder druk, neemt de vergrijzing toe en staat de formele zorg en ondersteuning fors onder druk. Daarom is het nodig dat de gemeente de wijken en buurten zo inricht dat de sociale basis wordt versterkt. We
34
De gemeente richt zich op een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de verleiding tot ongezond gedrag beperkt is. Dat stelt bijvoorbeeld eisen aan de inrichting van openbare buitenruimtes op plekken waar veel kinderen en jongeren komen. De sterke sociale basis, een van de basiskenmerken van Barneveld, wil de gemeente graag behouden en versterken. Vanwege de sterke groei van de gemeente gaat dat niet vanzelf.
Goede en veilige speel- en sportgelegenheden en beweegroutes zijn van groot belang. Bij de ontwikkeling van woongebieden moeten speelvoorzieningen komen en we bekijken of er meer sportvoorzieningen nodig zijn. We hechten daarbij waarde aan voorzieningen in de nabijheid van de inwoners, zowel overdekt als in de buitenlucht. We vinden het van belang dat inwoners kunnen sporten en bewegen in verenigingsverband en via ondernemende sportaanbieders. In de gemeente Barneveld hebben we naast sporten nadrukkelijk aandacht voor bewegen, mede omdat het aantal inwoners dat deelneemt aan (georganiseerde) sport lager is dan het landelijk gemiddelde. Naast kinderen en jongeren hebben we hierbij nadrukkelijk aandacht voor ouderen. Zo willen we bijdragen aan vitaler ouder worden, essentieel vanwege de vergrijzing en langer zelfstandig thuis wonen.
Samen met maatschappelijke partners zet de gemeente zich in voor een gezonde leefstijl bij jong en oud. Zo stimuleren we gezonde voeding door het vergroten van het aanbod aan lokaal of regionaal geproduceerd voedsel. We willen daarom buurtmoestuinen faciliteren en een gezonde voedselomgeving nabij scholen. Om het roken te verminderen richten we ons daarnaast op rookvrije buitenruimtes. Vooral belangrijk op locaties waar kinderen en jongeren aanwezig zijn.
35
Inhoudsopgave 1. Inleiding
Gezond gedrag stimuleren Gezond gedrag uit zich in voldoende bewegen, een gezond gewicht, gezond eten, niet roken of drinken en een goede mentale gezondheid. Een gezonde groene leefomgeving is hiervoor een randvoorwaarde.
2. Dit is Barneveld
De inrichting van onze leefomgeving moet zo zijn vormgegeven dat iedereen zich veilig voelt om mee te doen en elkaar te helpen, zowel in dagelijkse situaties als in geval van nood. Sociale veiligheid zien we daarom als een belangrijk ontwerpprincipe bij de inrichting van de fysieke leefomgeving. Bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving houden we rekening met doelgroepen die wat meer aandacht nodig hebben wat betreft gezondheid, zoals jeugdigen en ouderen. We hechten extra waarde aan een kansrijke omgeving voor jeugdigen: een positieve leefomgeving waarin de jeugd gezond en veilig opgroeit en kansen krijgt.
Deze inrichtingsprincipes passen we toe bij nieuwe ontwikkelingen, maar ze zijn ook leidraad voor het beleid in bestaande wijken.
3. Visie op de opgave
We ontwikkelen een ‘maatlat gezond en toekomstbestendig’ voor ruimtelijke ontwikkelingen die bindend is voor ontwikkelende partijen, zoals bij woningbouwprojecten. Deze maatlat passen we toe op ruimtelijke ontwikkelingen. Met de maatlat sturen we op de bijdrage van de ontwikkeling aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. We laten ons hierbij inspireren door het puntensysteem van bijvoorbeeld de gemeente Veenendaal.
Bewegen, spelen en cultuur beleven De omgeving nodigt uit tot bewegen, zodat onze inwoners zoveel mogelijk fietsen en lopen. Daarom houden we voorzieningen waar mogelijk dicht bij de inwoners en zorgen we voor goede voet- en fietspaden. We willen dat onze inwoners zich zo lang mogelijk zelf kunnen verplaatsen. Een schone, gevarieerde, groene en goed onderhouden leefomgeving heeft een bewezen effect op de kwaliteit van leven. Ook kunstwerken in de openbare ruimte leveren daaraan een bijdrage. De gemeente wil onze inwoners verleiden om te bewegen in het groen, zowel binnen als buiten de kern.