Bijlage 2 Rapport Raad voor de Leefomgeving- Samenwerken, kiezen voor toekomstbestendige bedrijventerreinen
Tekst van het document
Evers, D., Van Bemmel, B. & Spoon, M. (2023). Quickscan toename van
hebben/ Energiehandelsplatform Pannenweg (2022). Decentrale energievoorziening
het ruimtebeslag in Nederland. Een inschatting van de toename van het ruimtebeslag in Nederland als verkenning voor de aankomende Europese
Pannenweg II. Ontwikkeling smart-grid bedrijventerrein. Nederweert.
doelstelling ‘no net land take in 2050’. PBL-publicatienummer 5152.
(Interne notitie, op te vragen bij de auteur.)
Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
Europees Parlement (2023). Amendementen van het Europees Parlement
EZK (2019). Voorstel voor een Klimaatakkoord. Brief aan de Tweede Kamer
op het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement
d.d. 28 juni 2019 van de minister van Economische Zaken en Klimaat, met
en de Raad betreffende natuurherstel, aangenomen op 12 juli 2023.
bijlagen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 32 813, nr. 342.
Geraadpleegd op 10 augustus 2023, via: https://www.europarl.europa.eu/ doceo/document/TA-9-2023-0277_NL.html
EZK (2020). Visie verduurzaming basisindustrie 2050; de keuze is aan ons. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 15 mei 2020 van de minister van Economische Zaken en Klimaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 29 696, nr. 15.
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
95
EZK (2022a). Ruimte voor economie. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 14
EZK (2023f). Nationaal Plan Energiesysteem. Ambtelijk werkdocument C –
oktober 2022 van de minister van Economische Zaken en Klimaat, met
Transitiepaden gebruikssectoren. Bijlage bij 1100874 brief van de minister
bijlagen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 34 682, nr. 103.
voor Klimaat en Energie aan de Tweede Kamer d.d. 3 juli 2023. Tweede
EZK (2022b). Kabinetsaanpak Klimaatbeleid. Kabinetsformatie 2021. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 11 februari 2022 van de minister voor Klimaat en Energie. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 32 813, nr. 974. EZK (2023a). Regels over energiemarkten en energiesystemen (Energiewet). Memorie van toelichting. Ingediend door de minister voor Klimaat en Energie. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 36 378, nr. 3. = EZK & BZK EZK (2023b). Nationaal plan energiesysteem. Hoofddocument; Concept.
Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 32 813, nr. 1280. Gear@SME (2023). Een blauwdruk voor warmte/koude uitwisseling voor bedrijventerreinen in Venlo. Geraadpleegd op 19 september 2023 via: https://smartbusinessparks.com/wp-content/uploads/2023/04/INST-02-NLBusiness-Park-Venlo_NL.pdf Gemeente Deventer (2023). Stand van zaken Uitvoeringsagenda TBBT. Raadsmededeling 2023-109. Gemeente Urk (2021). Transitievisie Warmte. Vastgesteld door de
Bijlage 1100871 bij brief aan de Tweede Kamer d.d. 3 juli 2023 van de
gemeenteraad van Urk op 11 november 2021. Te raadplegen via: https://
minister voor Klimaat en Energie. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023,
warmtetransitie.urk.nl/downloads-1
32 813, nr. 1280.
Gemeente Haarlem (2023). Waarderpolder krijgt eigen duurzaam
EZK (2023c) Perspectief op de Nederlandse economie. Brief aan de Tweede
warmtenet. Nieuwsbericht d.d. 23 juni 2023. Geraadpleegd op 29
Kamer d.d. 30 juni 2023 van de minister van Economische Zaken en
augustus 2023 via: https://haarlem.nl/waarderpolder-krijgt-eigen-
Klimaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 33 009/32 637, nr. 131.
duurzaam-warmtenet
EZK (2023d). Grip op grootschalige bedrijfsvestigingen. Brief aan de Tweede
Hanemaaijer A., Kishna, M., Koch, J., Lucas, P., Rood, T., Schotten, K. &
Kamer d.d. 3 april 2023 van de minister van Economische Zaken en
Sluisveld, M. van (2023). Integrale circulaire economie rapportage
Klimaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 34 682, nr. 156.
2023. PBL-publicatienummer 4882. Den Haag: Planbureau voor de
EZK (2023e). Netcapaciteit, de versnelling van de energietransitie en de noodzaak van flexibiliteit. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 22 juni 2023
Leefomgeving. Herstructureringsmaatschappij Overijssel (2023). Bouwen aan
van de minister voor Klimaat en Energie. Tweede Kamer, vergaderjaar
maatschappelijke gebiedsontwikkeling. Te raadplegen via: https://hmo.nl/
2022-2023. 29023/31239, nr. 443.
pagina/1/herstructurerings-maatschappij-overijssel
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
96
IenM & EZ (2016). Nederland circulair in 2050. Rijksbreed programma
LNV (2022a). De eerste agenda Natuurinclusief. Versie 1.0, mei 2022. Bijlage
Circulaire Economie. Bijlage 782479 bij brief aan de Tweede Kamer d.d. 14
1037264 bij brief aan de Tweede Kamer d.d. 16 juni 2022 van de minister
september 2016 van de staatsseceretaris van Infrastructuur en Milieu en
voor Natuur en Stikstof. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 33 576
minister van Economische Zaken. Tweede Kamer, vergaderjaar 2015-2016,
nr. 272.
32 852, nr. 33. IenW (2021). Aanbieding Uitvoeringsprogramma circulaire economie 2021-2023. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 18 oktober 2021 van de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 32 852, nr. 171. IenW (2022). Water en Bodem sturend. Brief aan de Tweede Kamer d.d.
LNV (2022b). Kabinetsreactie Agenda Natuurinclusief. Brief aan de Tweede Kamer d.d. 16 juni 2022 van de minister voor Natuur en Stikstof. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021-2022, 33 576, nr. 272. Maatje, K. & Kreveld, K. van (2020). Het hoe en waarom van biodiverse bedrijventerreinen. Stadszaken. Waarom behoud van biodiversiteit en ecosystemen cruciaal is voor onze economie en het bedrijfsleven. Artikel
25 november 2022 van de minister en staatssecretaris van Infrastructuur
d.d. 21 september 2020. Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via:
en Waterstaat. Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 27 625, nr. 592.
https://stadszaken.nl/artikel/2984/het-hoe-en-waarom-van-biodiverse-
IPO, VNG, VROM & EZ (2009). Convenant Bedrijventerreinen 2010-2020. Den Haag. Kort, E.J. de & Gradussen, M. (2023a). Governancemodellen op bestaande bedrijventerreinen in Nederland. In opdracht van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Arnhem: Stec Groep. Te raadplegen via www.rli.nl Kort, E.J. de & Gradussen, M. (2023b). Feiten en cijfers bedrijventerreinen in Nederland. In opdracht van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Arnhem: Stec Groep. Te raadplegen via www.rli.nl KvK (2023). Verplichting energielabel C: voorkom boete.
bedrijventerreinen Naber, N., Scholten, T., Vendrik, J. & Jongsma, C. (2021). Duurzame bedrijventerreinen Utrecht: Routes naar CO2-vrije bedrijventerreinen. Delft: CE Delft. Nationaal Groeifonds (2023). Werklandschappen van de toekomst. Nieuwsbericht z.d. Geraadpleegd op 1 augustus 2023 via: https://www. nationaalgroeifonds.nl/projecten-ronde-2/werklandschappen-van-detoekomst Naus, M. (2020). Zijn bedrijventerreinen toekomstbestendig met slechts 1 procent groenblauw? Vinex-wijken hebben een groenblauw gemiddelde
Informatiedocument van de Kamer van Koophandel d.d. 9 december
van 6 procent. In BT 16, nr. 2. Geraadpleegd op 29 augustus 2023 via:
2022. Geraadpleegd op 24 augustus 2023, via: https://www.kvk.nl/
https://steenbreek.nl/wp-content/uploads/2021/03/groenblauwe-
duurzaamheid/energielabel-c-volg-deze-stappen-en-voorkom-een-boete/
bedrijventerreinen.pdf
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
97
Netbeheer Nederland (2023a). Capaciteitskaart voor het elektriciteitsnet.
Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (2023). Nieuw domein
Geraadpleegd op 9 oktober 2023, via https://capaciteitskaart.
Bedrijventerreinen onderdeel van Agenda Natuurinclusief. Te
netbeheernederland.nl/
raadplegen via Nieuw domein Bedrijventerreinen onderdeel van Agenda
Netbeheer Nederland (2023b). Ondanks hoog bouwtempo nemen wachtlijsten toe. Nieuwsbericht d.d. 25 juli 2023. Geraadpleegd op 24 augustus 2023 via: https://www.netbeheernederland.nl/nieuws/ondankshoog-bouwtempo-nemen-wachtlijsten-toe-1671 Noordoostpolder (2023a). Gemeente Urk krijgt Regiodeal-subsidie van provincie Flevoland voor Energienet Urk. Nieuwsbericht d.d. 19 mei 2023. Geraadpleegd op 3 augustus 2023 via: https://denoordoostpolder.nl/urk/
Natuurinclusief | Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving PBL (2022). Klimaat- en Energieverkenning 2022. PBL-publicatienummer 4838. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. Provincie Noord-Brabant (2023). Project Grote Oogst. Informatiedocument z.d. Geraadpleegd op 19 juli 2023 via: https://www.brabant.nl/subsites/ groteoogst/project-grote-oogst Provincie Noord-Holland (2016). Bedrijventerreinen. Provinciaal
Gemeente-Urk-krijgt-Regiodeal-subsidie-van-provincie-Flevoland-voor-
Herstructureringsprogramma 2014-2017. Update 2016. Haarlem: Provincie
Energienet-Urk-28433505.html
Noord-Holland.
Noordoostpolder (2023b). Gemeenteraad akkoord met organisatievorm
Provincie Utrecht (2023). Provincie pakt Utrechtse bedrijventerreinen aan.
Energienet Urk. Nieuwsbericht d.d. 14 april 2023. Geraadpleegd op
Nieuwsbericht d.d. 7 juni 2023. Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via
3 augustus 2023 via https://denoordoostpolder.nl/urk/Gemeenteraad-
https://www.provincie-utrecht.nl/provincie-pakt-utrechtse-
akkoord-met-organisatievorm-Energienet-Urk-28366086.html
bedrijventerreinen-aan
Nordkamp L., Bakker, J., Schutte, R., Strijker, B. & Bosma, J. (2021) Eindrapportage Versnellingsprogramma verduurzaming bedrijventerreinen (VPVB). Fase I en II. Rapport in opdracht van het
Provincie Zuid-Holland (2020). Bedrijventerreinenstrategie. Den Haag: eigen beheer. Provincie Zuid-Holland (2022). Ruimtelijke strategie voor circulair Zuid-
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Kenmerk 2020-
Holland. Deel 2 van 2: de verdieping. Provincie Zuid-Holland, Ecorys &
0000675441. Z.pl.: TNO, Transitiemakers & Stichting CLOK.
BVR. Geraadpleegd op 25 juli 2023 via: https://circulair.zuid-holland.nl/
Ondernemend Venlo Businessparken (2021). 1,8 miljoen euro subsidie voor project Duurzame Bedrijventerreinen Ondernemend Venlo.
activiteit/ruimtelijke-strategie/ Provincie Zuid-Holland (2023). Groene bedrijventerreinen voor een
Nieuwsbericht z.d. Geraadpleegd op 22 augustus 2023 via: https://www.
betere werkomgeving. Geraadpleegd op 11 september 2023 via https://
ondernemendvenlo.nl/18-miljoen-euro-subsidie-voor-project-duurzame-
www.zuid-holland.nl/actueel/nieuws/juni-2023/groene-gezonde-
bedrijventerreinen-ondernemend-venlo/
bedrijventerreinen-werken-betere/
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
98
Qredits (2023). Kleinbedrijf Index: 10e editie, juni 2023. geraadpleegd op 29 augustus 2023 via https://online.visual-paradigm.com/share/book/qreditskbi-q1-2023-defhr-1ed5himw9a Raad van de Europese Unie (2022). TEN-E: Raad geeft groen licht aan nieuwe regels voor trans-Europese energie-infrastructuur. Persbericht d.d. 16 mei 2022. Geraadpleegd op 10 augustus 2023 via: https://www. consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2022/05/16/ten-e-councilgives-green-light-to-new-rules-for-cross-border-energy-infrastructure/ Refa N., Hammer, D. & Rookhuijzen, J. van (2022). Bedrijventerreinen in beweging. Outlook logistiek & bedrijventerreinen. Z.pl.: Elaadnl. Geraadpleegd op 22 augustus 2022 via https://elaad.nl/stroomvraagop-bedrijventerreinen-voor-opladen-elektrische-voertuigen-gaat-forstoenemen/ Rienstra (2022). Circulaire activiteiten vragen om 870 hectare extra ruimte op bedrijventerreinen. Leidschendam: Rienstra Beleidsonderzoek en Beleidsadvies. Geraadpleegd op 16 augustus 2023 via: https://
Rli (2015). Circulaire economie: van wens naar uitvoering. Den Haag: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Rli (2019). Naar een duurzame economie: overheidssturing op transities. Den Haag: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Rli (2021a). Geef richting, maak ruimte! Den Haag: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Rli (2021b). Waterstof: de ontbrekende schakel. Den Haag: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. Rli (2022). Natuurinclusief Nederland. Den Haag: Raad voor de leefomgeving en infrastructuur. ROM (2023). Wat is een ROM? Informatiedocument z.d. Geraadpleegd op 16 augustus 2023 via: https://www.rom-nederland.nl/ Rood, T. & Evenhuis, E. (2023). Ruimte voor circulaire economie: Verkenning van de ruimtelijke voorwaarden voor een circulaire economie. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. Royal HaskoningDHV (2022). Meerwaarde smart energy hubs voor
gerlofrienstra.wordpress.com/2022/08/25/circulaire-activiteiten-vragen-
Oost-Nederland. Eindrapport. In opdracht van Oost NL en provincies
om-870-hectare-extra-ruimte-op-bedrijventerreinen/
Gelderland en Overijssel. Projectnummer BI5086. Amersfoort: eigen
Rijksoverheid (2023a). Energielabel utiliteitsgebouwen. Informatiedocument z.d. Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via: https://www.rijksoverheid.
beheer. RVO (2022). Stand van RVO. Met minder complexiteit naar meer impact.
nl/onderwerpen/energielabel-woningen-en-gebouwen/energielabel-
Publicatienummer RVO-179-2022/BR-CORP. Den Haag: Rijksdienst voor
utiliteitsbouw
Ondernemend Nederland.
Rijksoverheid (2023b). Energielabel woningen. Informatiedocument z.d.
RVO (2023). Jaarcijfers Energie-investeringsaftrek 2022. Geraadpleegd
Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via: https://www.rijksoverheid.nl/
op 17 augustus 2023 via: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/eia/
onderwerpen/energielabel-woningen-en-gebouwen/energielabel-woning
jaarcijfers-2022
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
99
Schep, A.W. (2023). Ruimte voor ambitie van bedrijveninvesteringszones.
VNO-NCW (2023). Sluit naast ‘woondeals’ ook ‘maakdeals’. Nieuwsbericht
Evaluatie en ervaringen van BIZ-organisaties met
d.d. 8 mei 2023. Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via https://www.vno-
bedrijveninvesteringszones en voorstellen tot verbetering. Rotterdam:
ncw.nl/nieuws/sluit-naast-woondeals-ook-maakdeals
Erasmus studiecentrum voor belastingen van lokale overheden. Schep, A.W. & Pen, C.J. (nog te verschijnen in 2023). Titel nnb. Rotterdam:
VROM-raad (2006). Werklandschappen. Een regionale strategie voor bedrijventerreinen. Advies 053. Den Haag: eigen beheer.
Erasmus studiecentrum voor belastingen van lokale overheden.
WRR (2023). Goede zaken. Naar een grotere maatschappelijke bijdrage
Senel, S., Dehens, J., Kruit, K., Capellen, L. van & Scholten, T. (2023).
van ondernemingen. Den Haag: Wetenschappelijke Raad voor het
Verduurzaming van bedrijventerreinen: typering, barrières en oplossingen. Rapport in opdracht van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Delft: CE Delft. SER (1999). Commentaar op de Nota Ruimtelijk Economisch Beleid 99/17.
Regeringsbeleid. Wijk, A. van der & Kop, S. (2022). Samen versnellen wij de energietransitie. Presentatie op BT congres 2023. Z.pl.: Schiphol Trade Park Energiecoöperatie, Spectral & SADC. Te raadplegen via: https://
Advies over de Nota Ruimtelijk Economisch Beleid, uitgebracht aan
kennisbank.skbn.nu/uploads/221005%20Pitch%20Virtueel%20net%20
de Staatssecretaris van Economische Zaken. Publicatienummer 17, 17
STP%20-%20SKBN.pdf.pdf
december 1999. Den Haag: Sociaal-Economische Raad. Stec Groep & DENC (2022). Logistiek: naar een kernwaarde in regionale ontwikkeling. Whitepaper. Arnhem: Stec Groep. Stichting BIZ Schiebroek (2020). BIZ Plan. Plan voor een
Wijk, M. van (2022). Presentatie Kansen voor herontwikkeling van het bedrijventerrein Loven gemeente Tilburg. Werksessie bedrijventerreinen in Nederland 28 juni 2022. Den Haag: Ministerie van EZK en Ministerie van BZK.
BedrijvenInvesteringsZone op bedrijventerrein Schiebroek te Rotterdam. Versie 1.0 (definitief – 1 september 2015). Rotterdam: eigen beheer. Geraadpleegd op 20 augustus 2023 via: https://vbs-rotterdam.nl/over-sbs/ THB (2008). Kansen voor kwaliteit. Een ontwikkelingsstrategie voor bedrijventerreinen. Advies van de Taskforce (her)ontwikkeling bedrijventerreinen. Uitgebracht op 9 september 2009 aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en de minister van Economische Zaken. Z.pl.: eigen beheer.
SAMEN WERKEN | LITERATUUR
100