Document · PDF

Bijlage 2 Rapport Gelderland Descisio (2).pdf

Gemeenteraad 26 april 2023, gemeente BarneveldBij agendapunt: Pilot afwijken Huisvesting Arbeidsmigranten11.989 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Onderzoek arbeidsmigranten provincie Gelderland 30 november 2021

Uitgevoerd in opdracht van:

Doel en hoofdvragen onderzoek Doel: inzicht krijgen in het ontwikkelingen rondom arbeidsmigranten in de provincie Gelderland en in zes Gelderse regio's. Wens is om, in hoofdlijnen, zicht te krijgen op antwoorden op de volgende vragen: • Valt de situatie in Gelderland omtrent arbeidsmigranten op ten opzichte van bijvoorbeeld de stand van zaken en ontwikkeling in Nederland en andere provincies? • Zo ja, wat zijn opvallende verschillen? • Waardoor komt dat? Wat zijn mogelijke verklaringen?

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Inhoudsopgave 1. Arbeidsmigranten Gelderland 2. Arbeidsmigranten Gelderse regio’s a) b) c) d) e) f)

Groene Metropool Food Valley Rivierenland Noordwest Veluwe Clean Tech Regio Achterhoek

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Opzet rapportage Groene Metropool

Noordwest Veluwe

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Food Valley

Provincie Gelderland

Clean Tech Regio

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Beeld arbeidsmigranten • …. Constateringen • …. Beeld regionale economie • …. Mogelijke verklaringen • …. Slotsom • ….. Conclusies • …..

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rivierenland

Achterhoek

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Beeld Gelderland: aantallen en ontwikkeling • Gelderland is belangrijke, vierde werkprovincie in Nederland voor arbeidsmigranten. Gelderland (2019: 84.300 werkende arbeidsmigranten) is, na Zuid-Holland, Noord-Holland en Noord-Brabant, de vierde provincie in Nederland waar de meeste arbeidsmigranten werken • Gelderland laat sinds 2010 een zeer sterke toename van het aantal arbeidsmigranten zien. Na Limburg (factor 5,9), kende Gelderland sinds 2010 de sterkste groei van het aantal werkende arbeidsmigranten: factor 5,2. Oftewel, het aantal arbeidsmigranten vervijfvoudigde sinds 2010 in Gelderland. NL factor is 3 • Ontwikkeling aantal wonende (geregistreerde) arbeidsmigranten vergelijkbaar met Nederland. De ontwikkeling van het aantal wonende (geregistreerde) arbeidsmigranten in Gelderland is anders: sinds 2010 een verdubbeling (factor 2), hetgeen vergelijkbaar is met Nederland. Sterkste ontwikkeling van het wonende arbeidsmigranten in Noord-Brabant, Flevoland en Groningen • Toenemende scheefgroei tussen aantal wonende (geregistreerde) en werkende arbeidsmigranten in Gelderland. De verhouding tussen aantal werkende en wonende arbeidsmigranten in Gelderland is, ten opzichte van Nederland, sterker uiteen gaan lopen.

Dat kan meerdere, mogelijke oorzaken hebben: lagere registratiegraad in Gelderland, beperkter aanbod of ontwikkeling van huisvesting voor arbeidsmigranten, er meer wordt gewoond via kamers/recreatieparken zonder zich daarbij in te schrijven (Gelderland heeft absoluut de meest verblijfsrecreatieve logiesaccommodaties in Nederland met de meeste slaapplekken), sterkere, interprovinciale pendelstromen. Deze oorzaken zijn niet nader onderzocht

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkregio, Gelderland 2010 tot en 2019

Provincie Gelderland werkregio Achterhoek

2010 1.035

2011 1.800

2012 1.180

2013 1.265

2014 2.835

2015 3.050

2016 3.730

2017 4.470

2018 6.040

Jaarlijkse 2019 Verschil groei 5.715 4.680 21%

Clean Tech Regio

3.910

5.940

4.810

5.215

7.470

7.875

9.365

10.625

14.215

16.150

12.240

17%

Food Valley

2.600

4.205

2.775

4.030

8.400

8.235

9.405

11.025

17.545

18.720

16.120

25%

Groene Metropool

5.945

8.995

6.525

7.700

12.805

13.245

14.880

17.325

27.935

29.245

23.300

19%

Noordwest Veluwe

1.050

1.695

1.190

1.235

1.660

1.665

1.870

2.030

3.005

3.165

2.115

13%

Rivierenland

3.300

5.935

3.885

4.470

8.700

9.400

10.305

12.855

21.085

19.005

15.705

21%

Totaal

17.840

28.570

20.365

23.915

41.870

43.470

49.555

58.330

89.825

92.000

74.160

20%

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

PS: in Zaltbommel is het hoofdkantoor van een uitzendbureau gevestigd. Het is daardoor aannemelijk dat niet alle werkzame arbeidsmigranten daadwerkelijk werkzaam zijn in de gemeente Zaltbommel. Vanuit CBS Microdata is niet bekend in welke gemeenten wel werkzaam zijn

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, Gelderland, 2010 tot en 2019 2019 Verschil 2.025 660

Jaarlijkse groei 4%

Woonregio Achterhoek

2010 1.365

2011 1.350

2012 1.240

2013 1.280

2014 1.305

2015 1.300

2016 1.400

2017 1.505

2018 1.785

Clean Tech Regio

3.370

3.300

3.205

3.370

3.360

3.625

3.930

4.580

5.395

5.900

2.530

Food Valley Groene Metropool Noordwest Veluwe Rivierenland

2.515

2.630

2.665

3.090

3.225

3.395

3.620

4.140

4.950

5.375

2.860

6.060

6.110

5.895

6.380

6.335

6.620

7.060

8.105

9.500

10.845

4.785

1.030

1.100

1.160

1.290

1.595

1.790

1.755

1.845

1.990

2.165

1.135

1.925

1.990

2.065

2.450

2.765

2.975

3.210

3.660

4.685

5.915

3.990

13%

Totaal

16.265

16.480

16.230

17.860

18.585

19.705

20.975

23.835

28.305

32.225

15.960

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

PS: het gaat het om het aantal wonende arbeidsmigranten die geregistreerd zijn in het BRP. CBS Microdata biedt geen inzicht in het woonadres van arbeidsmigranten die niet in het BRP geregistreerd zijn.

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland

Provincie Gelderland

Sebastiaan: hier kaart opnemen werkgemeenten, relatief

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Gelderland

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Gelderland Beeld Gelderland: bedrijfssectoren • Uitzendbureaus dominant. Net als in alle andere provincies zijn de meeste arbeidsmigranten in 2019 in Gelderland actief via uitzendbureaus • Gelderland koploper voor wat betreft uitzendbureaus. Het aandeel arbeidsmigranten dat werkt via een uitzendbureau is, vergeleken met alle andere provincies, in Gelderland het hoogst. In 2019 was dat aandeel 67%; in Nederland was dat gemiddeld 49%. Ter vergelijking: Zuid-Holland 45%, Noord-Holland 34% en Noord-Brabant 46%. Andere opvallende uitkomsten: Flevoland 58% en Limburg 58%. Ook in 2010 was Gelderland ook al nagenoeg koploper: het aandeel in Flevoland was toen 47% en in Gelderland 31%

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Beeld Gelderland: herkomstlanden • Polen dominante groep arbeidsmigranten. Net als in alle andere provincies zijn de meeste arbeidsmigranten in Gelderland afkomstig vanuit Polen • Hoogste aandeel Roemeense arbeidsmigranten. Gelderland kent in 2019 naar verhouding het hoogste aandeel arbeidsmigranten in Nederland die afkomstig zijn uit Roemenië Beeld Gelderland: huishoudensamenstelling • Veel eenpersoonshuishouden. Gelderland kent, ten opzichte van de andere provincies, relatief veel eenpersoonshuishoudens (40%). In Nederland is dat 36%, Groningen 50% en in Friesland 40% Beeld Gelderland: verblijfsduur • Geen bijzonderheden; de ontwikkeling in Gelderland van de verblijfsduur is vergelijkbaar met die in Nederland • In het algemeen: sinds 2010 neemt gemiddelde verblijfsduur van arbeidsmigranten in Nederland af. In 2010 was circa 75% 12 maanden of meer economisch actief. In 2019 is dit aandeel gedaald tot 50%

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland

Provincie Gelderland

Sebastiaan: hier grafiek herkomstlanden opnemen

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Beeld Gelderland: regionale economie • Gelderland is de vierde economie in Nederland gelet op het aantal banen. In Zuid-Holland, Noord-Holland en NoordBrabant zijn er in 2020 respectievelijk 1,7, 1,5 en 1,3 miljoen banen. De provincie Gelderland telt in 2020 zo’n 964.300 banen. De belangrijkste economische sectoren (gelet op aantal banen) in Gelderland zijn de zorg, handel en industrie • Banengroei Gelderland is grotendeels gelijk aan Nederland. De groei van het aantal banen in Gelderland sinds 2010 is nagenoeg vergelijkbaar met de groei in Nederland. Sinds 2010 groeide het aantal banen in Gelderland met 6,2%; de groei in Nederland was iets hoger en bedroeg 6,5% • Geen duidelijke oververtegenwoordiging van specifieke economische sectoren in Gelderland (ten opzichte van Nederland). Zowel in 2010 als in 2020 blijkt dat Gelderland over het algemeen een relatief ‘gemiddelde’ economie kent. Oftewel, dat betekent dat geen enkele bedrijfssector, ten opzichte van het Nederlands beeld, sterk oververtegenwoordigd is. Alleen voor enkele sectoren zien we een bescheiden oververtegenwoordiging. Dat geldt voor de bouwnijverheid en de zorg • Banenontwikkeling vooral het meest gunstig in de sectoren in Gelderland waar normaal gesproken veel arbeidsmigranten werken. Sectoren waar, gemiddeld genomen, veel arbeidsmigranten werken laten in Gelderland een sterke groei zien.

Bijvoorbeeld: Het aantal banen in Gelderland in de land- en tuinbouw is sinds 2010 met 26% toegenomen, terwijl deze sector in Nederland in dezelfde periode groeide met 6,8%. Maar ook de uitzendbranche groeide in Gelderland meer dan gemiddeld. Daarnaast zien we dat krimpende bedrijfssectoren (Nederland: bouw -8,8% en industrie -0,4%) in Gelderland beter presteren; bouw -1,1% en industrie +1,1%

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • ….. Sector

Groei banen GLD 2010-2020

Groei banen NL 2010-2020

Landbouw

+26,2%

+6,8%

Uitzendbureaus ea

+21%

+18,2%

Zorg

+12,8%

+9,8%

Handel

+12%

+11%

Bouw

-1,1%

-8,8%

Industrie

+1,1%

-0,4%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Beeld Gelderland: regionale economie • Ontwikkeling omvang (werkzame) beroepsbevolking niet onderscheidend voor Gelderland. De ontwikkeling van werkzame beroepsbevolking en de totale beroepsbevolking in Gelderland wijkt niet af van het Nederlands beeld. De werkzame beroepsbevolking in Gelderland groeide sinds 2010 met 8,2%; in Nederland met 8,1%. De ontwikkeling van de totale beroepsbevolking laat een vergelijkbaar beeld zien sinds 2010: Gelderland +7% en Nederland +6.8% • Ook de werkloosheid en de bruto participatiegraad ontwikkelen zich in Gelderland conform het Nederlands beeld. De werkloosheid bedroeg in 2020 in Nederland 3,8% en in Gelderland 3,5%. Beide werkloosheidscijfers zijn sinds 2010 met circa 1,1%-punt gedaald. Ook de bruto participatiegraad in Gelderland wijkt niet sterk af van het Nederlands gemiddelde. De bruto participatiegraad bedroeg in 2020 in Nederland en Gelderland respectievelijk 71,1% en 71,5%. Beide zijn sinds 2010 ook gegroeid met respectievelijk 1,1%-punt en 1,2%-punt • En, ook het aantal 65plussers in Gelderland ontwikkelt zich conform het Nederlands beeld. In Gelderland en in Nederland is het aandeel 65plussers in 2021 respectievelijk 21% en 20% van de totale bevolking. In 2012 was dit respectievelijk 17% en 16% • Vooral opvallend is de ontwikkeling van het aantal inwoners in Gelderland: die loopt achter op Nederlands beeld.

In de periode 2012-2020 nam het aantal inwoners in Gelderland in totaal toe met 1%, terwijl de Nederlandse bevolking in totaal in dezelfde periode toenam met 3%

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Gelderland Beeld Gelderland: slotsom Wanneer we onze belangrijkste constateringen voor wat betreft het aantal arbeidsmigranten (en de ontwikkeling) in Gelderland sinds 2010 en de ontwikkeling van de regionale economie in Gelderland in ogenschouw nemen, komen we de volgende hoofdconclusies: • Het belang van arbeidsmigranten in de Gelderse economie is omvangrijk en is, bovendien, sinds 2010 ook zeer sterk toegenomen. Gelderland is de vierde economie in Nederland gelet op het aantal werkzame arbeidsmigranten. En, na Limburg, is het aantal arbeidsmigranten in Gelderland het sterkst toegenomen: sinds 2010 vervijfvoudigde het aantal werkzame arbeidsmigranten in Gelderland. Uitzendbureaus spelen hierbij in toenemende mate een belangrijke rol. Zeker in Gelderland; 67% van arbeidsmigranten in Gelderland werkt via een uitzendbureau • Toenemende scheefgroei tussen aantal wonende (geregistreerde) en werkende arbeidsmigranten in Gelderland. De verhouding tussen aantal werkende en wonende arbeidsmigranten in Gelderland is, ten opzichte van Nederland, sterker uiteen gaan lopen.

Mogelijke oorzaken hiervoor zijn (naar verwachting): lagere registratiegraad, beperkter aanbod of ontwikkeling van huisvesting, er meer wordt gewoond via kamers/recreatieparken zonder zich daarbij in te schrijven en sterkere, interprovinciale pendelstromen • Vervijfvoudiging van aantal arbeidsmigranten in Gelderland waarschijnlijk gevolg van sectorale ontwikkelingen, vergrijzing en bescheiden bevolkingsgroei. Vooral de economische groei in combinatie met een meer dan gemiddelde vraagontwikkeling (danwel juist de relatief beperkte krimp) in de landbouw, uitzendbranche, bouw en industrie is waarschijnlijk een belangrijke reden voor de sterke toename van het aantal arbeidsmigranten. Daarnaast is de vergrijzing en de bescheiden bevolkingsgroei mogelijk een belangrijke oorzaak. De ontwikkeling van de (werkzame) beroepsbevolking, werkloosheid of arbeidsparticipatie spelen hierbij niet of nauwelijks een rol

Provincie Gelderland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: aantallen en ontwikkeling • De Groene Metropool is de grootste werkregio voor arbeidsmigranten binnen Gelderland. De Groene Metropool telde in 2019 29.245 werkzame arbeidsmigranten; dat is 35% van het totaal aantal arbeidsmigranten in de provincie Gelderland • Het aantal arbeidsmigranten in de Groene Metropool is sinds 2010 vervijfvoudigd. Dit is ongeveer gelijk aan het gemiddelde voor de provincie Gelderland • De Groene Metropool is ook de grootste woonregio voor arbeidsmigranten binnen Gelderland. De regio telde in 2019 10.645 woonachtige (geregistreerde) arbeidsmigranten • Sinds 2010 steeg het aantal woonachtige arbeidsmigranten met een factor 1,8. Dit is wat lager dan het gemiddelde in Gelderland waar het aantal woonachtige arbeidsmigranten ongeveer is verdubbeld in dezelfde periode

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkgemeenten, Groene Metropool, 2010 tot en 2019

Werkgemeente Arnhem

2018 2019 Verschil 3.820 4.190 2.210

Jaarlijkse groei 9%

2010 1.980

2011 2.220

2012 2.170

2013 2.455

2014 2.760

2015 2.860

2016 3.035

2017 3.360

Berg en Dal

155

360

155

125

300

340

800

1.165

1.175

1.020

25%

Beuningen

110

100

185

175

255

210

320

365

275

17%

Doesburg

100

Druten

105

210

265

205

18%

Duiven

790

775

680

770

675

500

475

445

595

1.135

345

Heumen

220

115

375

280

330

380

495

405

310

17%

Lingewaard

125

160

135

160

285

365

440

975

1.065

940

27%

Montferland

140

430

165

290

1.170

1.330

1.625

2.455

5.320

6.360

6.220

53%

Mook en Middelaar

110

25%

Nijmegen

1.475

2.405

1.685

2.015

2.935

3.085

3.115

3.475

5.020

5.800

4.325

16%

Overbetuwe

175

415

200

205

360

370

400

510

935

760

585

18%

Renkum

125

170

135

265

790

840

1.055

950

1.645

1.285

1.160

30%

Rheden

190

225

210

280

260

2.540

2.870

5.325

4.640

4.450

43%

Westervoort

140

165

130

19%

Wijchen

210

340

275

295

760

545

510

560

860

875

665

17%

1.000

605

365

11%

27.935 29.245

23.300

19%

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rozendaal

Zevenaar

240

960

390

500

1.850

2.120

535

585

Totaal

5.945

8.995

6.525

7.700

12.805

13.245

14.880

17.325

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, Groene Metropool, 2010 tot en 2019 Woongemeente Arnhem

2019 Verschil 3.625 1.455

Jaarlijkse groei 5,9%

2010 2.170

2011 2.130

2012 2.005

2013 2.105

2014 2.070

2015 2.185

2016 2.375

2017 2.690

2018 3.135

Berg en Dal

140

150

175

190

200

210

235

260

285

145

8,2%

Beuningen

100

105

115

105

120

135

160

170

190

7,4%

Doesburg

100

110

3,6%

Druten

105

120

130

125

135

150

155

200

7,4%

Duiven

110

100

110

105

115

130

150

180

5,6%

Heumen

105

130

10,0%

Lingewaard

125

140

150

175

170

210

205

250

310

350

225

12,1%

Montferland Mook en Middelaar Nijmegen

170

175

160

180

190

200

210

300

415

440

270

11,1%

10,2%

1.915

1.810

2.060

2.020

2.105

2.165

2.500

2.920

3.255

1.340

6,1%

Overbetuwe

195

185

205

200

170

205

215

265

375

180

7,5%

Renkum

145

155

165

155

165

185

220

235

5,5%

Rheden

265

275

260

265

310

305

315

355

445

535

270

8,1%

Westervoort

110

135

145

7,6%

Wijchen

150

165

175

200

195

205

240

260

290

350

200

9,9%

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rozendaal

Zevenaar

235

250

225

230

245

280

305

335

380

145

5,5%

Totaal

6.060

6.110

5.895

6.380

6.335

6.620

7.060

8.105

9.500

10.845

4.785

6,7%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool

Sebastiaan: hier kaart opnemen werkgemeenten, relatief

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Groene Metropool

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: bedrijfssectoren • 65% van de werkzame arbeidsmigranten in de Groene Metropool is werkzaam via een uitzendbureau. Het aandeel is vergelijkbaar met het aandeel in de regio Gelderland als geheel. Het aantal arbeidsmigranten dat werkt via een uitzendbureau is sinds 2010 verviervoudigd • 6,8% van de arbeidsmigranten direct werkzaam in de zakelijke dienstverlening. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sector werken via een uitzendbureau. Het aandeel zal dus in werkelijkheid hoger liggen. In vergelijking met andere regio's werken in de Groene Metropool het grootste aandeel arbeidsmigranten in de zakelijke dienstverlening • 5,8% van de arbeidsmigranten is in directe dienst in de horeca. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sector werken via een uitzendbureau. Het aandeel zal dus in werkelijkheid hoger liggen. In vergelijking met andere regio's werken in de Groene Metropool het grootste aandeel arbeidsmigranten in de horeca

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: herkomstlanden • 32% van de arbeidsmigranten in de Groene Metropool is afkomstig uit Roemenië. Hiermee heeft de Groene Metropool verreweg de grootste populatie Roemenen binnen de provincie Gelderland • 28% van de arbeidsmigranten in de Groene Metropool heeft een Poolse achtergrond. Procentueel is dit het laagst in vergelijking met de andere regio's in de provincie Gelderland. Dit komt vooral door de omvangrijke groep Roemenen in de regio Beeld Groene Metropool: huishoudensamenstelling • 40% van de woonachtige huishoudens in de Groene Metropool vormt een eenpersoonshuishouden. Dit is veranderd van ongeveer 30% in 2010. 40% is gelijk aan het gemiddelde voor de provincie Gelderland • 22% van de woonachtige huishoudens is een gehuwd paar met kinderen. Dit is eveneens een stuk minder dan de 32% in 2010. In vergelijking met andere regio's zien we in de Groene Metropool relatief weinig gehuwde paren met kinderen. Beeld Groene Metropool: verblijfsduur • 23% van de arbeidsmigranten in de Groene Metropool werkt korter dan drie maanden. Dit aandeel is relatief hoog als we het vergelijken met de andere regio's

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool

Sebastiaan: hier grafiek herkomstlanden opnemen

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: regionale economie • De Groene Metropool is de grootste economie van de regio Gelderland gelet op aantal banen: in 2010 waren er 328.000 banen in de regio; in 2020 349.000. Dit is een stijging van 6% over deze periode. In Nederland was dit groeicijfer 7% en in Gelderland 6,2% • Grootste sectoren in 2020 gelet op aantal banen: in de zorg zijn het meest aantal banen, 73.000. Op kleine afstand gevolgd door de handel (55.000) en de uitzendbureaus ea (43.000) • Ontwikkeling aantal banen in sectoren: de zorg kende in de periode 2010-2020 een stijging van 27.000 banen en is daarmee absoluut de grootste groeier van alle sectoren. Daarna volgt de sector uitzendbureaus ea met een groei van 19.000 banen, gevolgd door de sector handel met 17.000 banen. Relatief gezien zijn dit ook de grootste stijgers, respectievelijk 60%, 82% en 45%. Andere sectoren die in deze periode flink groeide in aantal banen zijn de landbouw sector, met 56% en de ICT sector met 92%. Absoluut gaat het daar om een stijging van, respectievelijk, 1.000 en 3.300 banen • Ontwikkelingen aantal banen ten opzichte Gelderland: de relatieve stijging in de bouw, 4%, en de relatieve daling in de industrie, -7%, wijkt af van de ontwikkelingen binnen de provincie Gelderland (bouw –1,1% en industrie 1,1%).

De andere vier sectoren (landbouw, uitzendbureaus, zorg en handel) stijgen in de Groene Metropool Sector regio sneller dan in Gelderland en Nederland

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Groei banen Groene Metropool 2010-2020

Groei banen GLD 20102020

Groei banen NL 2010-2020

Landbouw

+56%

+26,2%

+6,8%

Uitzendb.

+82%

+21%

+18,2%

Zorg

+60%

+12,8%

+9,8%

Handel

+45%

+12%

+11%

Bouw

+4%

-1,1%

-8,8%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Industrie

-7%

+1,1%

-0,4%

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: regionale economie • Het inwoneraantal in de Groene Metropool is sterker toegenomen dan in Gelderland: de Groene Metropool volgt hier de Nederlandse trend in stijging van aantal inwoners, namelijk 3% in de periode 2011-2020. Opvallend is dat deze stijging in die periode hoger ligt dan het gemiddelde in Gelderland van 1,3%. Van alle regio’s in Gelderland is naast de Groene Metropool ook de Food Valley een regio waar het aantal inwoners sterker is gestegen, namelijk met 5% • Werkzame beroepsbevolking gelijk aan Nederlandse en provinciale trend: de werkzame beroepsbevolking groeit in de Groene Metropool iets meer dan in Nederland en Gelderland, 8,4% tegenover 8,1% en 8,2%. • De omvang beroepsbevolking stijgt minder dan de Nederlandse en provinciale trend: in de Groene Metropool is een stijging van 5,2%, in Nederland 6,8% en in Gelderland 7% • De werkloosheid en de bruto-arbeidsparticipatie volgen dezelfde trend als Nederland en Gelderland: de werkloosheid daalde in de periode 2011-2020 met 1,2 procentpunt in de Groene Metropool, 1,1 in Gelderland en 1,2 in Nederland. De bruto-arbeidsparticipatie steeg in de Groene Metropool met 0,7 procentpunt, in Gelderland met 1,2 procentpunt en in Nederlands met 1,1 procentpunt.

Daarmee steeg de brutoarbeidsparticipatie in de Groende Metropool minder dan het provinciaal en landelijk niveau • De ontwikkeling van het aandeel 65plussers ligt op hetzelfde niveau als van de provincie en Nederland: het gaat hier om een stijging van 4 procentpunt over de periode 2012-2021. In de Groene Metropool bestaat de het aantal 65plussers in 2020 uit 20% van de totale bevolking

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

verandering kengetallen (2011-2020, tenzij anders aangegeven)

Groene Metropool

Gelderland

Nederland

Inwoners

+3%

+1,3%

+3%

Werkzame beroepsbevolking

+8,4%

+8.2%

+8,1%

Omvang beroepsbevolking

+5,2%

+7%

+6,8%

Werkloosheidspercentage (verandering in procentpunt)

-1,2

-1,1

-1,2

Bruto-arbeidsparticipatie (verandering in procentpunt)

+0,7

+1,2

+1,1

Aandeel 65+'ers (2012+4 +4 ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES 2021 verandering in procentpunt)

Groene Metropool Beeld Groene Metropool: slotsom • Economische kracht Groene Metropool: de Groene Metropool regio is de regio binnen de provincie Gelderland waar de meeste arbeidsmigranten werkzaam zijn. In 2019 waren er 29.245 arbeidsmigranten werkzaam. Ook was de Groene Metropool regio dé regio binnen de provincie Gelderland waar de meeste arbeidsmigranten wonen: in 2019 woonden in de Groene Metropoolregio bijna 11.000 arbeidsmigranten. De groei van het aantal werkende arbeidsmigranten in de Groene Metropool regio was vergelijkbaar met de groei in de provincie Gelderland; een vervijfvoudiging • Verschuiving banen van werknemers naar andere sectoren: de groei van het aantal banen in de Groene Metropool regio is vergelijkbaar met de groei in de provincie Gelderland en Nederland: respectievelijk 6%, 6,2% en 7%. Voor de Groene Metropool regio is vooral de sectorale verschuiving van banen opvallend geweest. In de Groene Metropool regio is namelijk het aantal banen in de landbouw, uitzendbranche, zorg en bouw meer dan evenredig toegenomen (ten opzichte van de provincie Gelderland en Nederland totaal). Met name deze sectorale ontwikkelingen zijn mogelijk een belangrijke aanwijzing voor het omvangrijke aantal werkende arbeidsmigranten in de Groene Metropool regio

Groene Metropool Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Beeld Food Valley: aantallen en ontwikkeling • De Food Valley is de op twee na grootste werkregio voor arbeidsmigranten in de provincie Gelderland. In 2019 werkten in de Food Valley iets ongeveer 18.720 arbeidsmigranten • Het aantal arbeidsmigranten in de Food Valley is sinds 2010 gegroeid met een factor 7.2. Dit is de hoogste groeifactor in vergelijking met de vijf andere regio's en daarmee een stuk hoger dan het gemiddelde in de provincie Gelderland (factor 5) • Ongeveer 17% van de arbeidsmigranten in de provincie Gelderland woont in de Food Valley. Het aantal woonachtige arbeidsmigranten in 2019 is 5.375. Hiermee zijn de op drie na grootste woonregio binnen de provincie Gelderland • Sinds 2010 is het aantal woonachtige arbeidsmigranten ongeveer verdubbeld. Dit is ongeveer gelijk aan het gemiddelde binnen de provincie Gelderland

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkgemeenten, Food Valley, 2010 tot en 2019

Werkgemeente Barneveld

Jaarlijkse 2019 Verschil groei 1.625 1.365 22,6%

2010 260

2011 360

2012 290

2013 290

2014 470

2015 510

2016 610

2017 865

2018 1.305

Ede

810

1.080

770

825

1.315

1.050

1.040

1.110

1.460

1.785

975

9,2%

Nijkerk

255

270

245

1.145

3.410

4.270

5.195

6.035

10.240

10.355

10.100

50,9%

Renswoude

420

910

450

535

1.090

1.210

1.435

1.705

2.925

3.055

2.635

24,7%

Rhenen

110

7,0%

Scherpenzeel

13,7%

Veenendaal

420

900

445

500

1.410

470

340

520

695

845

425

8,1%

Wageningen

345

590

485

635

600

615

675

650

745

850

505

10,5%

2.600

4.205

2.775

4.030

8.400

8.235

9.405

11.025

17.545

18.720

16.120

25%

Totaal

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, Food Valley, 2010 tot en 2019 Woongemeente Barneveld

2011 230

2012 245

2013 255

2014 270

2015 270

2016 310

2017 385

2018 465

Ede

775

760

770

875

865

910

970

1.145

1.390

1.445

670

7,2%

Nijkerk

270

280

300

355

520

555

580

590

690

645

375

10,2%

Renswoude

14,0%

Rhenen

105

110

100

120

140

210

230

140

11,0%

Scherpenzeel

110

150

155

150

100

13,0%

Veenendaal

470

495

445

485

520

540

635

735

815

345

6,3%

Wageningen

630

690

705

905

880

900

940

1.040

1.245

1.470

840

9,9%

2.515

2.630

2.665

3.090

3.225

3.395

3.620

4.140

4.950

5.375

2.860

8,8%

Totaal

2019 Verschil 555 345

Jaarlijkse groei 11,4%

2010 210

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley

Sebastiaan: hier kaart opnemen werkgemeenten, relatief

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Food Valley

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Food Valley Beeld Food Valley: bedrijfssectoren •

•

In de Food Valley werkt 72,4% van de arbeidsmigranten via een uitzendbureau. Samen met de Clean Tech Regio is dit het hoogste aandeel arbeidsmigranten dat werkt via een uitzendbureau. Opvallend is dat dit aandeel in 2010 nog maar 20% was 6,8% van de arbeidsmigranten in directe dienst in de detailhandel. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sector werken via een uitzendbureau. In vergelijking met de vijf andere regio's is dit het hoogste aandeel

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Beeld Food Valley: herkomstlanden • 55% van de arbeidsmigranten in de Food Valley afkomstig uit Polen. In 2010 bedroeg dit aantal nog 15%. Samen met Rivierenland werkt in de Food Valley het grootste aandeel Poolse arbeidsmigranten • 8,5% van de arbeidsmigranten is afkomstig uit Roemenië. In 2010 waren er nog bijna geen Roemeen arbeidsmigranten werkzaam in de Food Valley Beeld Food Valley: huishoudensamenstelling • Meer dan 40% van de huishoudens woonachtig in de Food Valley zijn eenpersoonshuishoudens. In 2010 was dit aandeel nog 34%. Het aandeel is gemiddeld in vergelijking met de provincie • Kwart van de huishoudens is gehuwd paar met kinderen. In 2010 was dit aandeel nog 10% hoger. Het aandeel is gemiddeld in vergelijking met de provincie

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Beeld Food Valley: verblijfsduur • 20% van de arbeidsmigranten in de Food Valley verblijft vier tot acht maanden in de regio. De groep die vier tot acht maanden verblijf in de Food Valley is relatief groter in vergelijking met de andere regio's en een stuk hoger dan de 14% in de regio

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley

Sebastiaan: hier grafiek herkomstlanden opnemen

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Beeld Food Valley: regionale economie

•

• •

•

De Food Valley kende een banengroei van 12% in de periode 2010-2020: dit groeipercentage ligt hoger dan het landelijke groeicijfer van 7% en het Gelderse groeicijfer van 6,2%. De groei van banen in de Food Valley ligt ook hoger dan de andere regio's in Gelderland Sectoren met grootst aantal banen: de top drie sectoren met aantal banen in 2020 zijn de handel, met 35.000 banen, de zorg met 26.000 banen en de industrie met 18.000 banen Ontwikkeling groei aantal banen in sectoren: zowel in relatieve als in absolute zin zijn de sectoren handel, zorg en industrie de grootst groeiende sectoren. In de sector handel zijn de banen toegenomen met 4.500, ofwel 15%. In de sector zorg zijn de banen toegenomen met 3.400, ofwel 15%. En in de industrie zijn er 7.400 banen bijgekomen, dat is een groeipercentage van 70%. Daarnaast zijn de banen in de sector landbouw met 43% gestegen en in de sector bouw met 18% gestegen Ontwikkeling aantal banen ten opzichte van Gelderland: de ontwikkeling van het aantal banen lijkt in veel sectoren de trend van de provincie te volgen. Sectoren die in de Food Valley sneller stijgen zijn de landbouw, de bouw en de industrie. De positieve groeicijfers in de bouw en industrie gaan in tegen het landelijk beeld waar negatieve groeicijfers zijn waargenomen. Het aantal banen in de bouw is in Gelderland afgenomen met 1,1%, in Nederland met 8,8%.

Het aantal banen in de industrie is in Gelderland gestegen met 1,1%, terwijl dit cijfer in Nederland is gedaald met 0,4%

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • ….. Sector

Groei Banen Food Valley 2010-2020

Groei banen GLD 20102020

Groei banen NL 2010-2020

Landbouw

+43%

+26,2%

+6,8%

Uitzendb. ea

+19%

+21%

+18,2%

Zorg

+15%

+12,8%

+9,8%

Handel

+15%

+12%

+11%

Bouw

+18%

-1,1%

-8,8%

Industrie

+70%

+1,1%

-0,4%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Food Valley Beeld Food Valley: regionale economie • Het inwoneraantal in de Food Valley stijgt relatief meer dan het Nederlandse en Gelderse aantal: het aantal inwoners groeit in de Food Valley met 5% over de periode 2011-2020. In Nederland en Gelderland is dat respectievelijk 3% en 1,3% • De (werkzame) beroepsbevolking neemt flink toe: de omvang van de beroepsbevolking is in de periode 20112020 gegroeid met 12,7%. Dit is een hoger percentage dan de Gelderse groei van 7% en de Nederlandse groei van 6,8%. De groei van de werkzame beroepsbevolking is met 14,6% ook hoger dan de groei in Gelderland, 8,2%, en in Nederland, 8,1% • Ontwikkeling werkloosheidspercentage en bruto-arbeidsparticipatie: de werkloosheid is in de regio over de periode 2011-2020 minder sterk gedaald dan in de provincie Gelderland en Nederland, respectievelijk een daling van 1 procentpunt tegenover 1,1 en 1,2 procentpunt. De bruto-arbeidsparticipatie is daarentegen in de Food Valley met 2,4 procentpunt gestegen ten opzichte van de provinciale stijging van 1,2 procentpunt en de landelijke stijging van 1,1 procentpunt • Ontwikkeling aandeel 65plussers over de periode 2012-2021: het aandeel 65plussers is in de Food Valley, Gelderland en Nederland gestegen met 4 procentpunt. In de Food Valley is het aandeel 65plussers in 2021 19% van de totale bevolking

Food Valley

verandering kengetallen (2011-2020, tenzij anders aangegeven)

Inwoners

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. ….Gelderland Food• Nederland ValleySlotsom • ….. • ….. +5%

+1,3%

+3%

Werkzame beroepsbevolking

+14,6%

+8.2%

+8,1%

Omvang beroepsbevolking

+12,7%

+7%

+6,8%

Werkloosheidspercentage (verandering in procentpunt)

-1,0

-1,1

-1,2

Bruto-arbeidsparticipatie (verandering in procentpunt)

+2,4

+1,2

+1,1

Aandeel 65+'ers (2012-ONDERZOEK +4 +4 ECONOMISCH EN ADVIES 2021 verandering in procentpunt)

Food Valley Beeld Food Valley: slotsom • Economische kracht Food Valley: de Food Valley is de derde regio in de provincie Gelderland gelet op het aantal werkende arbeidsmigranten. In 2019 waren in Food Valley 18.720 arbeidsmigranten actief. Daarnaast kende Food Valley de sterkste groei (sinds 2010) van het aantal arbeidsmigranten; meer dan verzevenvoudigd (Gelderland: factor 5, Nederland: factor 3) • Sterke economische groei: verder kenschetst Food Valley zich door een sterke economische groei: het aantal banen groeide met 12%; de groei van het banen bedroeg in Gelderland 6,2% en in Nederland 7%. Daarnaast constateren dat Food Valley ook gelet op het inwonertal sterk is gegroeid: Food Valley +5%, Gelderland +1,3% en Nederland +3%

Food Valley Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland Beeld Rivierenland: aantallen en ontwikkeling • Rivierenland is de op een na grootste werkregio voor arbeidsmigranten in de provincie Gelderland. In 2019 werkten er iets meer dan 19.000 arbeidsmigranten in de regio Rivierenland • Aantal arbeidsmigranten in Rivierland sinds 2010 verzesvoudigd. In 2010 waren er 3.300 arbeidsmigranten werkzaam in Rivierenland; in 2019 zijn er meer dan 19.000 arbeidsmigranten werkzaam in Rivierenland. Hiermee is de groei in Rivierenland duidelijk hoger dan gemiddeld in de provincie Gelderland. In Gelderland is, sinds 2010, sprake van een vervijfvoudiging van het aantal arbeidsmigranten. Alleen in Food Valley was sinds 2010 sprake van een grotere groei van het aantal arbeidsmigranten; het aantal arbeidsmigranten in Food Valley verzevenvoudigde • In 2019 zijn er bijna 6.000 woonachtige arbeidsmigranten in Rivierenland. Samen met de Clean Tech regio is Rivierenland de op een na grootste woonregio voor arbeidsmigranten binnen de provincie Gelderland • Het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Rivierenland sinds 2010 verviervoudigd. De groei van het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Rivierenland is twee keer zo sterk als gemiddeld in de provincie Gelderland. Met name sinds 2016 is er een versnelling gekomen in de groei van het aantal woonachtige arbeidsmigranten

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkgemeenten, regio Rivierenland, 2010 tot en 2019 werkgemeente Buren

2019 Verschil 1.250 1.175

Jaarlijkse groei 36,7%

2011 205

2012 140

2013 165

2014 340

2015 380

2016 460

2017 510

2018 1.475

Culemborg

210

325

215

300

345

335

400

425

575

730

520

14,8%

Maasdriel

375

1.100

635

800

1.665

1.530

1.595

1.580

2.240

2.155

1.780

21,4%

Neder-Betuwe

155

220

195

190

360

450

595

680

1.060

1.000

845

23,0%

Tiel

460

1.190

660

800

1.540

1.670

1.720

1.945

3.025

2.345

1.885

19,8%

West Betuwe

350

850

380

570

1.700

1.980

1.820

1.840

3.995

3.860

3.510

30,6%

West Maas en Waal

110

140

135

140

130

390

395

340

24,5%

1.620

1.935

1.570

1.550

2.610

2.920

3.575

5.745

8.325

7.270

5.650

18,2%

Zaltbommel

2010

PS: in Zaltbommel is het hoofdkantoor een uitzendbureau is daardoor dat niet15.705 alle Totaal 3.300 5.935 van 3.885 4.470 8.700gevestigd. 9.400 Het 10.305 12.855 aannemelijk 21.085 19.005 werkzame arbeidsmigranten daadwerkelijk werkzaam zijn in de gemeente Zaltbommel. Vanuit CBS Microdata is niet bekend in welke gemeenten wel werkzaam zijn

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

21%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, regio Rivierenland, 2010 tot en 2019

Woongemeente Buren

2011 120

2012 130

2013 165

2014 185

2015 225

2016 245

2017 285

2018 300

Culemborg

275

255

230

260

295

300

325

355

440

165

5,4%

Maasdriel

285

330

385

440

555

560

605

655

740

990

705

14,8%

Neder-Betuwe

105

110

115

145

180

220

265

540

435

20,0%

Tiel

625

650

610

685

700

770

775

895

1.445

1.680

1.055

11,6%

West Betuwe

240

220

225

305

340

375

425

480

550

640

400

11,5%

West Maas en Waal

125

130

155

175

180

205

130

11,8%

Zaltbommel Totaal

2019 Verschil 350 240

Jaarlijkse groei 13,7%

2010 110

210

220

275

355

445

470

525

625

850

1070

860

19,8%

1.925

1.990

2.065

2.450

2.765

2.975

3.210

3.660

4.685

5.915

3.990

13,3%

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland

Sebastiaan: hier kaart opnemen werkgemeenten, relatief

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rivierenland

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rivierenland Beeld Rivierenland: bedrijfssectoren 60% van de arbeidsmigranten in Rivierenland is werkzaam via een uitzendbureau. Dit is iets onder het regiogemiddelde. Opvallend is, dat afwijkend ten opzichte van de andere vijf regio's, het aandeel arbeidsmigranten in 2010 al ongeveer 51% was 17% van de arbeidsmigranten in Rivierenland in directe dienst in de landbouwsector. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sector werken via een uitzendbureau. Dit aandeel is verreweg het hoogst in vergelijking met de andere vijf regio's

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland Beeld Rivierenland: herkomstlanden • Ongeveer 59% van de arbeidsmigranten werkzaam in Rivierenland komt uit Polen. Dit is het hoogste aantal in vergelijking met de andere vijf regio's. In 2010 was dit aandeel ook al 26%. Dit is in vergelijking met de andere regio's in 2010 ook relatief hoog • 13% van de arbeidsmigranten werkzaam in Rivierenland afkomstig uit Roemenie. Na de Groene Metropool is Rivierenland daardoor de regio met het hoogste aandeel Roemeense arbeidsmigranten Beeld Rivierenland: huishoudensamenstelling • 45% van de arbeidsmigranten in woonachtig in Rivierenland vormt een eenpersoonshuishouden. Dit aandeel is het grootste in vergelijking met de andere vijf regio's en een stuk hoger dan het gemiddelde in de provincie Gelderland • 21% van de arbeidsmigranten woonachtig in Rivierenland vormt gehuwd paar met kinderen. Dit is het kleinste aandeel in vergelijking met de andere vijf regio's

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Beeld Rivierenland: verblijfsduur • Rivierenland heeft het grootste aandeel werkzame arbeidsmigranten die tot vier maanden in de regio verblijven. Bijna 24% van de werkzame arbeidsmigranten behoord tot deze groep. In 2010 vormde deze groei nog maar 5% van het totaal

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland

Sebastiaan: hier grafiek herkomstlanden opnemen

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Rivierenland Beeld Rivierenland: regionale economie • Groei van het aantal banen in Rivierenland is 6% in de periode 2010-2010: het aantal banen is in de periode 2010-2020 gestegen van 75.000 naar 79.000. De groei van het aantal banen in Rivierenland loopt relatief gelijk aan het groeicijfer van 6,2% in Gelderland • Sectoren met hoogst aantal banen: de sector handel heeft het hoogst aantal banen in deze regio, met 16.000 banen in 2020. Daarna volgt de sector zorg, 12.000 banen in 2020 en de sector uitzendbureaus ea met 10.000 banen in 2020 • Ontwikkeling aantal banen in sectoren: het aantal banen in de landbouw, industrie en zorg in Rivierland groeit in de periode 2010-2020 het snelst ten opzichte van alle andere sectoren. In de landbouw stijgt het aantal banen met 29%, in de industrie met 26% en in de zorg met 24% • Ontwikkeling aantal banen in sectoren ten opzichte van Gelderland: de groeicijfers van de sectoren landbouw, industrie en zorg zijn in Rivierenland hoger dan in Gelderland, daar zijn de groeicijfers in die periode respectievelijk 26,2%, 1,1% en 12,8%. In Rivierenland zijn de sectoren handel (8%) en uitzendbureaus ea (14%) minder gegroeid dan provinciaal, respectievelijk 12% en 21%, en nationaal, respectievelijk 11% en 18,2% Sector

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Groei banen Rivierenland 2010-2020

Groei banen GLD 2010-2020

Groei banen NL 2010-2020

Landbouw

+29%

+26,2%

+6,8%

Uitzendb. ea

+14%

+21%

+18,2%

Zorg

+24%

+12,8%

+9,8%

Handel

+8%

+12%

+11%

Bouw

+2%

-1,1%

-8,8%

Industrie

+26% +1,1% EN ADVIES-0,4% ECONOMISCH ONDERZOEK

Rivierenland Beeld Rivierenland: regionale economie • Stijging inwonersaantal in Rivierenland: met 2% groei in aantal inwoners voor de periode 2011-2020 kent Rivierenland een hoger groeicijfer dan Gelderland, 1,3%, maar weer minder dan Nederland, 3% • De (werkzame) beroepsbevolking groeit flink: in Rivierenland is de werkzame beroepsbevolking gestegen met 13,1% in de periode 2011-2020. Dit is meer dan de provinciale groei van 8,2% en de landelijke groei van 8,1%. Ook de omvang van de beroepsbevolking is in Rivierenland meer gegroeid dan in Gelderland en Nederland, met respectievelijk 7,8% tegenover 7% en 6,8% • Werkloosheidspercentage en bruto-arbeidsparticipatie volgt landelijke en provinciale trend: het werkloosheidspercentage is in Rivierenland in de periode 2011-2020 afgenomen met 1,1 procentpunt, in Gelderland was dat ook 1,1 procentpunt voor deze periode en in Nederland 1,2 procentpunt. De bruto-arbeidsparticipatie is in Rivierenland wel iets meer gegroeid dan in Gelderland en Nederland, met respectievelijk 1,4 procentpunt tegenover 1,2 en 1,1 procentpunt • Het aandeel 65plussers in Rivierenland: In Rivierenland is het aandeel 65plussers gestegen met 5 procentpunt in de periode 2012-2021. Dit stijgingspercentage ligt hoger dan het percentage in Gelderland en Nederland. Daar is het stijgingspercentage 4 procentpunten.

In 2021 is 20% van de bevolking in Rivierenland 65plusser verandering kengetallen (20112020, tenzij anders aangegeven)

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Rivierenland

Gelderland

Nederland

+2%

+1,3%

+3%

Werkzame beroepsbevolking

+13,1%

+8.2%

+8,1%

Omvang beroepsbevolking

+7,8%

+7%

+6,8%

Werkloosheidspercentage (verandering in procentpunt)

-1,1

-1,2

Bruto-arbeidsparticipatie (verandering in procentpunt)

+1,4

+1,2

+1,1

Inwoners

ECONOMISCH Aandeel 65+'ers (2012-2021 +5ONDERZOEK+4EN ADVIES verandering in procentpunt)

Rivierenland Beeld Rivierenland: slotsom • Economische kracht Rivierland: Rivierenland is, gelet op het aantal werkende arbeidsmigranten, de tweede regio binnen de provincie Gelderland met de meest arbeidsmigranten. In 2019 waren in Rivierenland ruim 19.000 arbeidsmigranten werkzaam. De ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten in Rivierenland is vergelijkbaar met de ontwikkeling in Gelderland totaal; het aantal werkende arbeidsmigranten in Rivierenland is sinds 2010 vervijfvoudigd • Vooral groei in de industrie: vooral de groei van het aantal banen in de industrie is opvallend voor Rivierenland. Het aantal banen in de industrie nam in Rivierenland namelijk sinds 2010 toe met 26% (Gelderland +1,1%, Nederland -0,4%) • Sprake van vergrijzing: verder valt op dat in Rivierenland in sterkere mate sprake is van vergrijzing. Het aandeel 65plussers in Rivierenland nam namelijk met 5%-punt toe; in Gelderland en Nederland was dit 4%-punt

Rivierenland Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: aantallen en ontwikkeling • Noordwest-Veluwe is de regio met het laagste aantal werkzame arbeidsmigranten. In de regio wonen ongeveer 3.165 arbeidsmigranten • Ook groei van het aantal arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe laagste van de provincie Gelderland. Sinds 2010 is er in Noordwest Veluwe sprake van een verdrievoudiging van het aantal arbeidsmigranten. Dit is ongeveer gelijk aan de groei in de Nederland als geheel. Het is echter flink lager dan de gemiddelde groei in de provincie Gelderland waar sprake is geweest van een vervijfvoudiging • In de regio zijn relatief veel woonachtige arbeidsmigranten tenopzichte van het aantal werkende arbeidsmigranten. In de regio wonen ongeveer tweederde van het aantal werkende arbeidsmigranten. Voor de andere regio's is deze verhouding veel schever (vaak een op twee). Dit heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe beter bij de gemeente ingeschreven zijn • Het aantal woonachtige arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe is verdubbeld sinds 2010. In 2019 woonden er iets meer dan 200 arbeidsmigranten in de regio. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde in de provincie Gelderland

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkgemeenten, Noordwest Veluwe, 2010 tot en 2019 werkgemeente Elburg

2019 Verschil 185 105

Jaarlijkse groei 10%

2010 80

2011 105

2012 90

2013 95

2014 105

2015 90

2016 110

2017 135

2018 180

Ermelo

180

235

155

175

245

265

355

395

615

665

485

16%

Harderwijk

460

630

475

520

610

630

725

820

1.120

885

425

Hattem

215

255

230

29%

Nunspeet

135

250

200

150

140

135

130

165

495

360

16%

Oldebroek

100

14%

Putten

140

410

200

220

485

460

435

455

635

580

440

17%

Totaal

1.050

1.695

1.190

1.235

1.660

1.665

1.870

2.030

3.005

3.165

2.115

13%

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, Noordwest Veluwe, 2010 tot en 2019

Woongemeente Elburg

2019 Verschil 185 95

Jaarlijkse groei 8,3%

2010 90

2011 90

2012 105

2013 110

2014 130

2015 130

2016 145

2017 165

2018 175

Ermelo

140

155

165

200

190

205

230

260

320

360

220

11,1%

Harderwijk

445

435

440

510

520

575

595

675

750

815

370

7,0%

Hattem

6,6%

Nunspeet

125

130

140

145

165

170

175

185

200

210

5,9%

Oldebroek

105

130

155

165

190

220

170

17,9%

Putten

135

180

195

205

445

540

415

345

285

295

160

9,1%

Totaal

1.030

1.100

1.160

1.290

1.595

1.790

1.755

1.845

1.990

2.165

1.135

8,6%

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe

Sebastiaan: hier kaart opnemen werkgemeenten, relatief

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Noordwest Veluwe

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: bedrijfssectoren •

•

Relatief kleiner deel van de arbeidsmigranten in de regio werkzaam via een uitzendbureau. In Noordwest Veluwe is net iets minder dan de helft van de arbeidsmigranten werkzaam via een uitzendbureau. Bijna 20 procentpunt lager dan het gemiddelde in de provincie Gelderland 6,7% van de arbeidsmigranten in directe dienst in de Horecasector. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sector werken via een uitzendbureau. Het aandeel is het hoogste in vergelijking met de andere vijf regio's 6,2% van de arbeidsmigranten in directe dienst in detailhandel en zakelijke diensten. Dit aandeel is exclusief de arbeidsmigranten die in deze sectoren werken via een uitzendbureau. Het aandeel is in vergelijking met de andere regio's relatief hoog

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: herkomstlanden • Bijna de helft van de arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe afkomstig uit Polen. Met 47% is de regio vergelijkbaar met de provincie gemiddelde. Het aandeel is flink gestegen in 2010, toen was het aandeel nog 19% • Relatief hoog aantal Turkse arbeidsmigranten in de regio. 4.3% van de arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe is afkomstig uit Turkije. Dit is een stuk meer dan het aandeel in de andere vijf regio's Beeld Noordwest Veluwe: huishoudensamenstelling • Relatief veel gehuwde paren met kinderen in de regio. 30% van de in Noordwest Veluwe woonachtige arbeidsmigranten behoord tot deze categorie. Dit is meer dan de meeste andere regio's Beeld Noordwest Veluwe: verblijfsduur • 60% van de arbeidsmigranten in de regio verblijft langer dan een jaar. Dit is het grootste aandeel arbeidsmigranten die langer dan een jaar verblijven in de gemeente in vergelijking met de andere vijf regio's

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe

Sebastiaan: hier grafiek herkomstlanden opnemen

Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: regionale economie • Groei aantal banen in Noordwest Veluwe: in de periode 2010-2020 is het aantal banen in Noordwest Veluwe gestegen met 3%, dat zijn 2.300 banen. In Nederland was dit groeicijfer 7% en in Gelderland 6,2%. Er waren 80.000 banen in de regio in 2020 • Aantal banen in sectoren: in de zorg sector zijn de meeste banen, namelijk 17.000. Daarna, volgt de sector handel, met 15.000 banen en de uitzendbureaus ea, met 7.000 banen • Ontwikkeling aantal banen in sectoren: het aantal banen in de zorg is afgenomen met 4% in de periode 20102020. De handel is gegroeid met 11% in 2020 ten opzichte van 2010 en de uitzendbureaus ea is toegenomen met 38% • Ontwikkeling aantal banen ten opzichte van Gelderland en Nederland: de sector zorg is tegen de provinciale en landelijke trend in, respectievelijk +12,8% en +9,8%, in aantal banen afgenomen. De sectoren bouw en industrie zijn juist toegenomen in aantal banen, 6% en 17% ten opzichte van Gelderland, daar respectievelijk -1,1% en Sector 1,1% en Nederland, respectievelijk -8,8% en –0,4%

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • ….. Groei banen NW Veluwe 2010-2020

Groei banen GLD 20102020

Groei banen NL 2010-2020

Landbouw

+29%

+26,2%

+6,8%

Uitzendbureaus ea

+38%

+21%

+18,2%

Zorg

-4%

+12,8%

+9,8%

Handel

+11%

+12%

+11%

Bouw

+6%

-1,1%

-8,8%

Industrie

+17%

+1,1%

-0,4%

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: regionale economie • Dalend inwonersaantal in Noordwest Veluwe: de regio kent een krimpend inwonersaantal, met een daling van 2% over de periode 2011-2020. In Gelderland neemt het inwonersaantal toe met 1,3% en in Nederland neemt deze toe met 3% • De ontwikkeling van de (werkzame) beroepsbevolking: de werkzame beroepsbevolking stijgt met 6,7% in de periode 2011-2020 in Noordwest Veluwe minder dan het provinciaal en landelijk niveau in dezelfde periode met respectievelijk 8,2% en 8,1%. De omvang van de beroepsbevolking kent in de regio wel een hoger cijfer, 8,7% dan in Gelderland, 7%, en Nederland, 6,8% • Werkloosheidspercentage en bruto-arbeidsparticipatie: de ontwikkeling in het werkloosheidspercentage is in Noordwest Veluwe nagenoeg gelijk aan de ontwikkeling in Gelderland en Nederland met een daling van 1,1 procentpunt. De brutoarbeidsparticipatie is toegenomen met 2 procentpunt in de periode 2011-2020. Dit cijfer ligt hoger dan het Gelderse niveau van 1,2 procentpunt en het Nederlandse niveau van 1,1 procentpunt • Aandeel 65plussers in Noordwest Veluwe: het aandeel 65plussers is gestegen in de periode 2012-2021 met 5 procentpunt. Dit is hoger dan in Gelderland en Nederland, beide 4 procentpunt. In 2021 is in Noordwest Veluwe 22% van de bevolking ouder dan 65 jaar

verandering kengetallen (20112020, tenzij anders aangegeven)

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • ….. NW Veluwe

Gelderland

Nederland

Inwoners

-2%

+1,3%

+3%

Werkzame beroepsbevolking

+6,7%

+8.2%

+8,1%

Omvang beroepsbevolking

+8,7%

+7%

+6,8%

Werkloosheidspercentage (verandering in procentpunt)

-1,1

-1,2

Brutoarbeidsparticipatie (verandering in procentpunt)

+1,2

+1,1

Aandeel 65+'ers (2012-2021 +5 +4 ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES verandering in procentpunt)

Noordwest Veluwe Beeld Noordwest Veluwe: slotsom • Economische kracht Noordwest Veluwe: Noordwest Veluwe is de regio binnen de provincie Gelderland waar het laagst aantal arbeidsmigranten werkzaam is. In 2019 ging het in Noordwest Veluwe om 3.065 arbeidsmigranten. Ook de groei van het aantal arbeidsmigranten in Noordwest Veluwe is het laagst ten opzichte van de andere regio’s in de provincie Gelderland. Sinds 2010 was in Noordwest Veluwe sprake van een verdrievoudiging van het aantal arbeidsmigranten. Dit is ongeveer gelijk aan de groei in de Nederland als geheel. Het is echter flink lager dan de gemiddelde groei in de provincie Gelderland waar sprake is geweest van een vervijfvoudiging • Lagere economische groei: Noordwest Veluwe is tevens de regio binnen de provincie Gelderland met de meest bescheiden economische groei. Het aantal banen in Noordwest Veluwe nam toe met 3%, terwijl de groei in de provincie Gelderland en Nederland respectievelijk 6% en 7% bedroeg • Opvallende demografische ontwikkelingen: wat verder opvalt voor Noordwest Veluwe is dat het aantal inwoners in deze regio is afgenomen en dat er sprake is van vergrijzing

Noordwest Veluwe Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Clean Tech Regio

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Clean Tech Regio Beeld Clean Tech Regio: aantallen en ontwikkeling • Clean Tech Regio middenmoot wat betreft aantallen arbeidsmigranten. In de Clean Tech Regio werken in 2019 ongeveer 16.150 arbeidsmigranten • Aantal arbeidsmigranten in de regio verviervoudigd sinds 2010. Dit is de op een na laagste groei in vergelijking met de andere vijf regio's. Het is wat lager dan de vervijfvoudiging die we in Gelderland als geheel waarnemen. • Bijna 6.000 woonachtige arbeidsmigranten in de Clean Tech Regio. Hiermee is het aantal woonachtige arbeidsmigranten vergelijkbaar met Rivierenland en de Food Valley • Aantal woonachtige arbeidsmigranten gegroeid met een factor 1,8 sinds 2010. Hiermee is de groei wat lager dan de groei in Gelderland als geheel. Wel zien we sinds 2016 een versnelling van de groei

Clean Tech Regio Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Clean Tech Regio Aantal werkzame arbeidsmigranten naar werkgemeenten, Clean Tech Regio, 2010 tot en 2019 werkgemeente Apeldoorn

2010 2.005

2011 3.120

2012 2.860

2013 3.255

2014 4.380

2015 4.540

2016 5.305

2017 5.990

2018 7.790

2019 Verschil 9.110 7.105

Jaarlijkse groei 18%

Brummen

105

Deventer

830

1.125

810

785

1.000

1.220

1.320

2.265

2.850

3.580

2.750

18%

Epe

200

235

255

250

290

260

270

325

370

400

200

Heerde

100

-45

-10%

Lochem

285

695

320

325

1.160

1.150

1.380

1.530

2.650

2.430

2.145

27%

Voorst

110

165

175

170

200

230

140

11%

Zutphen

370

500

380

400

440

810

230

220

265

-105

-4%

3.910

5.940

4.810

5.215

7.470

7.875

9.365

10.625

14.215

16.150

12.240

17%

lTotaal werkzaam zijn

Clean Tech Regio Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

Clean Tech Regio Aantal wonende arbeidsmigranten naar woongemeenten, Clean Tech Regio, 2010 tot en 2019 Woongemeente Apeldoorn

2019 Verschil 2.530 1.445

Jaarlijkse groei 9,9%

2010 1.085

2011 1.125

2012 1.125

2013 1.200

2014 1.260

2015 1.395

2016 1.540

2017 1.925

2018 2.350

Brummen

110

105

110

115

130

145

3,1%

Deventer

1.445

1.350

1.270

1.285

1.260

1.365

1.465

1.615

1.830

1.995

550

3,6%

Epe

210

215

200

225

235

225

235

260

295

310

100

4,4%

Heerde

11,7%

Lochem

120

110

125

115

130

135

160

190

5,2%

Voorst

120

140

9,9%

Zutphen

305

300

305

330

310

335

340

380

445

495

190

5,5%

Totaal

3.370

3.300

3.205

3.370

3.360

3.625

3.930

4.580

5.395

5.900

2.530

6,4%

Clean Tech Regio Beeld arbeidsmigranten • …. • …. Beeld regionale economie • …. • …. Slotsom • ….. • …..

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Barneveld&id=a8aa98e4-d911-42f6-b915-27c4fa1ff9fb