Bijlage 1 Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 - Concept

Omgevingsvisie Barneveld 2040 Barneveld verder vooruit werktitel

o c

e c n

t p

Gemeente Barneveld Raadhuisplen 2, 3771 ER Barneveld www.barneveld.nl sab adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Frombergdwarsstraat 54, 6814 DZ Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl

Disclaimer tekst Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd. Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente Barneveld is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente Barneveld via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Barneveld.

Barneveld 2040, ver weg en toch dichtbij Voorwoord Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld [nog toe te voegen]

Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld

Samenvatting De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is de toekomstvisie voor de gemeente Barneveld op het gebied van wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. De visie is ontstaan uit een proces van participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden.

T P E

De gemeente Barneveld staat voor grote uitdagingen, zoals de groei met 8.000 woningen en 20.000 inwoners tot 2040. De visie richt zich op vijf hoofdopgaven: gezond en toekomstbestendige, prettig leven in vitale dorpen, ruimte voor ondernemerschap, een waardevol landelijk gebied en goede bereikbaarheid.

C N

De gemeente is ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen karakter en identiteit, om de ambities gebiedsgericht te vertalen. Als strategisch document vormt de omgevingsvisie de basis voor verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan.

O C

De visie is een uitnodiging voor doorgaande samenwerking en participatie, en blijft een dynamisch document dat periodiek wordt getoetst en aangepast aan nieuwe ontwikkelingen. Het doel is samen te werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving in de gemeente Barneveld. Het Barnevelds DNA De identiteit, cultuur en kernwaarden van de gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente het is en wil zijn in 2040. De gemeente bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, sociale verbanden, de kerk, verenigingen of familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-ons-gevoel en de zelfredzaamheid zijn gewaardeerde eigenschappen. Dit is zeker in de kleinere kernen het geval. De gemeente Barneveld is relatief jong en kent grote huishoudens. De inwoners zijn echte doeners met een hoog arbeidsethos, wat blijkt uit de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheid.

6

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en aan de rand van de Randstad. Het ligt in de steeds meer verstedelijkende as van de A1 met ook grote nabijgelegen plaatsen als Amersfoort en Apeldoorn/Deventer. Deze ligging betekent dat Barneveld deel uitmaakt van een dynamisch gebied met grote ruimtelijke opgaven. Barneveld werkt samen in de Regio Foodvalley en in de regio’s Arnhem Nijmegen en Utrecht-Amersfoort om de groei en ontwikkeling op een goede wijze te laten plaatsvinden.

T P E

Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert mee met de samenleving. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker het initiatief voor hun leefomgeving. De gemeente werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om de ambities en opgaven te realiseren in de fysieke leefomgeving. De gemeente neemt verschillende rollen aan, afhankelijk van de mate van betrokkenheid en financiële verplichtingen.

C N

O C

Een visie in vijf hoofdopgaven De omgevingsvisie schetst een aantrekkelijk toekomstbeeld voor de gemeente Barneveld. In 2040 is de gemeente een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken en kernen zijn divers en geschikt voor alle leeftijden, met een sterke en zelfredzame gemeenschap. Er zijn 8.000 nieuwe woningen bijgekomen en de wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht. De energietransitie is grotendeels voltooid, en de gemeente is duurzaam. Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar, en het gebruik van de auto is afgenomen ten gunste van fietsen en openbaar vervoer. Dit is ambitie. De realiteit gebiedt ook dat niet alle opgaven binnen deze omgevingsvisie kunnen worden opgelost. Niet alles kan tegelijkertijd en overal worden gerealiseerd. Er zijn ruimtelijke, financiële en juridische randvoorwaarden die de haalbaarheid zullen beïnvloeden. De belangrijkste ambities en ontwikkelingen voor de vijf hoofdopgaven zijn als volgt.

7

Gezond en toekomstbestendig Barneveld Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk verbonden. De gemeente streeft naar een klimaatneutrale gemeente in 2050 en richt zich op een gezonde leefomgeving door aandacht te besteden aan natuur, biodiversiteit, en klimaatadaptatie. Er wordt ingezet op een gezonde leefstijl, cultuurparticipatie en sociale cohesie. De gemeente wil gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen en een inclusieve en toegankelijke leefomgeving creëren.

Bereikbaarheid nu en in de toekomst De gemeente richt zich op veilige en gemakkelijke verplaatsingen binnen, vanuit, naar, en door Barneveld. Er wordt in prioriteit ingezet op de volgorde lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. De auto blijft belangrijk. Er worden maatregelen genomen om doorstromingsproblemen te verminderen en de leefbaarheid te verbeteren. De aanleg van de oostelijke rondweg en westelijke randweg Barneveld zijn belangrijke projecten.

Prettig leven in vitale dorpen De gemeente streeft naar 8.000 extra woningen tegen 2040, verdeeld over alle kernen. Er wordt ingezet op een divers woningaanbod en levensloopbestendige wijken. Basisvoorzieningen zoals scholen, sportfaciliteiten en eerstelijnszorg moeten en kunnen meegroeien met de woningbouw en groei van de bevolking. De openbare ruimte wordt toekomstbestendig en inclusief ingericht, met aandacht voor groen, wateropvang, en ontmoeting.

Een visie op vijf deelgebieden en tien kernen De opgaven vertalen zich door naar de deelgebieden van de gemeente. Er zijn vijf deelgebieden, elk met hun eigen karakter en ontwikkelingsrichting: de Veluwe, het oostelijk buitengebied, het recreatiegebied Voorthuizen, het verstedelijkt gebied, en het westelijk buitengebied. Het profiel van elk gebied is maatgevend voor de keuzes die de gemeente daarvoor maakt.

T P E

C N

O C

Ruimte voor ondernemerschap Barneveld wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven blijven en meer werkgelegenheid scheppen. De gemeente richt zich op arbeidsintensieve bedrijven en innovatie, met speciale aandacht voor de maakindustrie en agrifood sector. Er wordt ruimte geboden aan kleine en startende bedrijven in of nabij de kernen, terwijl grotere bedrijven zich op bedrijventerrein Harselaar kunnen vestigen. Professioneel parkmanagement wordt gestimuleerd om bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken.

T P E

C N

O C

De Veluwe De Veluwe is een hooggelegen natuurgebied met bossen, heidevelden en stuifzandgebieden. Het gebied is belangrijk voor recreatie en natuurbehoud. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de natuurwaarden en waar mogelijk inzetten op natuurherstel. In het recreatieve beleid is een speerpunt om wordt recreatie vooral in goede banen te leiden om overbelasting te voorkomen. Garderen Sterke toeristische sector, vergrijzing.

Waardevol landelijk gebied De gemeente zet in op toekomstbestendige landbouw, natuurherstel, en een robuust watersysteem. Bij transitie van agrarische bedrijven wordt het vastgestelde functieveranderingsbeleid toegepast. Er wordt gestreefd naar een 10% groen-blauwe dooradering in het agrarische gebied en natuurinclusieve landbouw. De gemeente werkt naar vermogen meer om Het Groene Valleilint te versterken als ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug.

Woningbouwopgave: Ongeveer 300 woningen tot 2040, ongeveer de helft binnen de bestaande kern, de rest aan de randen van het dorp. Deze uitbreiding van het aantal woningen biedt een kans om het woningaanbod te diversifiëren en betaalbare woningen te bouwen voor jongeren en jonge gezinnen, wat vergrijzing kan tegengaan.

8

9

Het versterken van de toeristische sector door het verbeteren van de kwaliteit van vakantieparken en het spreiden van toeristen om overbelasting te voorkomen.

T P E

Kootwijk Historisch karakter, behoefte aan woningen voor starters en jonge gezinnen. Mogelijkheden om beperkt extra woningen te bouwen: 10 tot 20 woningen. Samen met bewoners worden geschikte locaties onderzocht, rekening houdend met natuur- en landschapswaarden, met mogelijkheden voor bouwen op eigen erf. Inzet op betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, om de bevolkingssamenstelling evenwichtiger te maken

Stroe Goede bereikbaarheid, kansen voor groei en diversiteit in woningaanbod. Een groei van ongeveer 500 woningen tot 2040, inclusief de lopende ontwikkeling van het Wulperveld en andere inbreidingslocaties. Resterende ontwikkeling via inbreiding en uitbreiding in de dorpsranden. Focus op meer diversiteit in woningaanbod, met aandacht voor jongeren en ouderen. Het behouden en uitbreiden van voorzieningen, zoals onderwijs, sport en eerstelijnszorg, om de groeiende bevolking te ondersteunen.

T P E

Initiatieven voor verduurzaming van de leefomgeving, zoals regenwaterinfiltratie en het verduurzamen van woningen

Recreatiegebied Voorthuizen Het recreatiegebied Voorthuizen is een belangrijk recreatiegebied met veel vakantieparken en campings. De gemeente wil de recreatieve sector verduurzamen en klimaatbestendig maken. Er wordt gestreefd naar een goede balans tussen recreatie en natuurbehoud en verbetering van bereikbaarheid en veiligheid.

Oostelijk buitengebied Dit gebied kenmerkt zich door agrarische bedrijvigheid en kleinschalige landschappen. De gemeente wil het agrarisch ondernemerschap ondersteunen en tegelijkertijd de landschappelijke en natuurlijke waarden versterken. Er is aandacht voor klimaatadaptatie en het robuuster maken van het bekenstelsel.

Verstedelijkt gebied Dit gebied omvat de kernen Barneveld en Voorthuizen, die zich kenmerken door een mix van wonen, werken en voorzieningen. De gemeente streeft naar een gezonde en toekomstbestendige groei, met aandacht voor groen, infrastructuur en voorzieningen.

Kootwijkerbroek Ondernemende kern, behoefte aan diverse woningvoorraad. Een aanzienlijke groei van ongeveer 800 woningen tot 2040, De lopende ontwikkelingen in Oostbroek en het Puurveen leveren al 300 woningen op, resterende 500 woningen worden gepland. Focus op een gevarieerd woningaanbod, met aandacht voor starters, mensen met een kleinere portemonnee en levensloopbestendige woningen. Het ontwikkelen van een lokaal bedrijventerrein om lokale bedrijven te ondersteunen en te laten groeien.

Barneveld Centrale kern met veel voorzieningen, grote woningbouwopgave. Een grote woningbouwopgave van ongeveer 4000 woningen tot 2040, Geplande ontwikkeling van onder andere de Burgt en Bloemendal, met inbreidingskansen en nieuwe woningen in de dorpsrandzones Speciale focus op stationslocaties. Speerpunten in het woonbeleid: levensloopbestendige woningen, starters, gezinnen, arbeidsmigranten en aandachtsgroepen. Het versterken en uitbreiden van het voorzieningenniveau om de groeiende bevolking te ondersteunen.

C N

O C

10

C N

O C

11

Voorthuizen Levendig dorp met toeristische aantrekkingskracht, behoefte aan vergroening. Een opgave van ongeveer 1400 nieuwe woningen tot 2040, met grote ontwikkelingen aan de zuidzijde en kansen voor woningbouw in de bestaande kern en de noordwestelijke dorpsrandzone. Beleid gericht op een woonmilieu waar wonen en landschap samengaan, met robuuste beekzone.

T P E

Het versterken van het voorzieningenaanbod, met aandacht voor zowel de eigen inwoners als toeristen

C N

Harselaar Regionaal bedrijventerrein, kansen voor duurzame en klimaatbestendige inrichting.

O C

Uitbreiding met 40 hectare

Westelijk buitengebied Dit gebied is kleinschalig en afwisselend, met een focus op grondgebonden landbouw en natuur. De gemeente wil de toeristische en recreatieve sector versterken en tegelijkertijd de natuurlijke en landschappelijke waarden behouden. Ook richt het beleid zich op ondersteuning van multifunctionele en extensieve landbouw. De Glind Uniek dorp met jeugdhulpfuncties, behoefte aan meer reguliere woningen. Een groeiopgave van ongeveer 110 woningen tot 2040, Bouw van een ecodorp voorziet in 30 woningen, resterende 80 woningen worden gepland. Primair gericht op voorzien in eigen behoefte, met aandacht voor starters en beperkte groei van gezinshuizen. Verduurzaming van het vastgoed en het creëren van een duidelijke ruimtelijke structuur met de uitbreiding van de kern.

12

Terschuur en Zwartebroek Sterke sociale samenhang, kansen voor woningbouw en versterking van beekzones. Een opgave van ongeveer 600 woningen. Ontwikkeling van De Eendracht en Dwarsakker bevat al 240 woningen (peildatum 2021). En we verwachten dat er ca. 100 woningen op inbereidingslocaties gerealiseerd kunnen worden. Voor ongeveer 260 woningen moet nog een locatie gevonden worden. Ontwikkeling voor landschap en klimaat in groene recreatieve verbindingen en versterking van de beken.

T P E

Voor vrijwel alle kernen geldt dat de groei ook een positieve ontwikkeling op kan leveren voor het voorzieningenaanbod. Er is behoefte aan behoud en uitbouw van bestaande voorzieningen zoals sport, onderwijs, kinderopvang, cultuur en eerstelijnszorg. Daarbij is de beleidslijn naar zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik en waar het kan ook medegebruik van voorzieningen tussen naburige kernen als randvoorwaarden van capaciteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid dat mogelijk maken.

C N

O C

Van visie naar uitvoering De omgevingsvisie vormt de basis voor verdere uitwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en het Omgevingsplan. Het is een dynamisch document dat regelmatig wordt geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen. Samenhang in instrumenten De omgevingsvisie is zelfbindend voor de gemeente en geeft richting aan zowel de gemeente als de samenleving. De visie wordt uitgewerkt in programma’s op thema- of gebiedsniveau en krijgt een juridische basis in het Omgevingsplan. De instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden en worden actief gemonitord en zo nodig aangescherpt. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclustijd van maximaal vier jaar. Dit zorgt ervoor dat de visie actueel blijft en aansluit bij nieuwe ontwikkelingen. Drie belangrijke ontwikkelingen die worden gevolgd zijn defensieactiviteiten bij Stroe, het stikstofdossier, de ontwikkeling van woningbouw en de problematiek van de netcongestie.

13

Inhoudsopgave Voorwoord Leeswijzer en handleiding

Doorwerking De omgevingsvisie geeft richting aan de doorwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en de uitvoering van initiatieven. Beleidsprogramma’s worden zoveel mogelijk gekoppeld aan de vijf hoofdopgaven uit de omgevingsvisie.

T P E

De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast en bepaalt de kaders en ambities voor de fysieke leefomgeving. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van deze ambities en stelt de programma’s op.

C N

De omgevingsvisie als afwegingskader De omgevingsvisie vormt de basis voor een integraal afwegingskader voor de wenselijkheid en prioritering van activiteiten, maatregelen en initiatieven. Activiteiten worden afgewogen tegen de doelstellingen en ambities van de visie, waarbij de fysieke leefomgeving ten dienste staat van maatschappelijke behoeften.

O C

Voor initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan kan een vooronderzoek worden aangevraagd. De gemeente toetst het plan op wenselijkheid en haalbaarheid. Aan de omgevingstafel nemen alle relevante ketenpartners deel om integrale en gedragen oplossingen te vinden. Monitoring De gemeente hanteert een systematiek om periodiek te beoordelen of de ontwikkelingsrichting nog juist is en de doelen binnen bereik zijn. Dit gebeurt door middel van de Leefomgevingsfoto en de Omgevingseffectrapportage (OER), waarbij een beeld wordt gegeven van de leefomgeving en de trends die die als gevolg van de beleidsuitvoering optreden.

14

XX XX

1. Inleiding

XX

2. Dit is Barneveld

XX

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Het Barneveldse DNA Barneveld in de regio De basislagen van onze gemeente Onze hoofdambitie voor 2040 Omgevingsprincipes Rol van de gemeente

3. Visie op de opgaven 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

n a a g

p te

n e sa s

Gezond en toekomstbestendig Barneveld Prettig leven in vitale dorpen Ruimte voor ondernemerschap Waardevol landelijk gebied Bereikbaar nu en in de toekomst

XX XX

XX XX XX

XX XX XX XX XX XX

No

4. Visie op de gebieden

XX

5. Van visie naar uitvoering

XX

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

5.1 5.2 5.3

Introductie De Veluwe Het oostelijk buitengebied Recreatiegebied Voorthuizen De verstedelijkte as Het westelijk buitengebied

Beleidscyclus Relatie met andere kerninstrumenten Uitvoeringsprogramma

XX XX XX XX XX XX

XX XX XX

1. Inleiding De gemeente Barneveld presenteert de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Dit document geeft een gezamenlijk beeld voor de toekomst van de gemeente Barneveld. Het beschrijft de gewenste ontwikkeling voor de fysieke leefomgeving in onze gemeente op het gebied van gezondheid, wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Volgens de ambitie is de gemeente Barneveld in 2040 een gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. Om dit te bereiken, maken we strategische keuzes en stellen we ons beleid vast voor de fysieke leefomgeving.

T P E

C N

1.1. De omgevingsvisie en de plek in de beleidscyclus We zijn het proces gestart met het opstellen van de Hoofdlijnennotitie, waarin we de eerste keuzes voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040 hebben geschetst.

De omgevingsvisie geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke ambities hebben we voor het toekomstige Barneveld? - Hoe willen we dat de gemeente Barneveld eruitziet in 2040? - Welke uitdagingen en ontwikkelingen kent de gemeente Barneveld? - Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Barneveld vorm te geven?

O C

Lange termijn De omgevingsvisie is in de eerste plaats een strategisch document dat de langetermijnkeuzes beschrijft voor de fysieke leefomgeving. Het is de start voor uitwerking en de basis voor andere instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan van de gemeente en omgevingsprogramma’s. De visie dient als kapstok voor een integrale uitwerking van gebieds- en beleidsprogramma’s en voor het omgevingsplan, dat de regels vastlegt voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Dat omgevingsplan

De visie houdt rekening met trends, ruimte voor langetermijnontwikkelingen en kaders voor toekomstige keuzes. Veel ambities zijn niet nieuw en bouwen voort op eerder beleid. De duurzaamheidsambities richten zich op 2030 en 2050, in lijn met provinciaal en landelijk beleid. De omgevingsvisie brengt de ambities samen en werkt toe naar verdere integratie van beleid.

16

vervangt de bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. Die documenten maken deel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet waarin beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie continu op elkaar aansluiten. De omgevingsvisie is daar dus een essentieel onderdeel van. Inspiratie De omgevingsvisie is ook een inspiratiedocument voor de ontwikkeling van de gemeente Barneveld in de periode tot 2040. Door bewust de sociale en fysieke aspecten bijeen te brengen, krijgt de omgevingsvisie nog meer impact. Uitnodiging tot initiatieven Bovendien houdt de omgevingsvisie een uitnodiging in aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om eigen wensen en initiatieven te ontwikkelen en te vervullen. De omgevingsvisie dient daarbij als beoordelingskader voor de wenselijkheid van projecten en initiatieven. De gemeente biedt ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers.

wordt daarom periodiek getoetst aan nieuwe ontwikkelingen en uitgewerkt in programma’s, plannen en projecten. Regelmatig vindt een toetsing plaats op actualiteit. Hieruit kunnen aanpassingen volgen. 1.2. Totstandkoming De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is het resultaat van een proces dat in 2021 begon met de vaststelling van de Vertrekpuntennotitie door onze gemeenteraad. Deze notitie bevat het proces op weg naar een integrale omgevingsvisie. Het bestond uit vier fasen, waarin we in gesprek gingen met onze inwoners, ondernemers, stakeholders en partners.

T P E

C N

In de eerste fase stelde de gemeenteraad de Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040 vast om voorlopige keuzes te maken voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040.

O C

Op basis van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen, trends en de uitkomsten van de eerste participatieronde leverde de volgende fase twee toekomstscenario’s op. Deze scenario’s – Vooruit met Barneveld en Verder met Barneveld – schetsen de hoeken van het speelveld binnen realistische kaders en vormen de basis voor het gesprek met de samenleving en stakeholders. Daarnaast vormen ze het uitgangspunt om de milieueffecten en de uitvoeringseffecten te onderzoeken per scenario.

Periodieke toetsing De omgevingsvisie is een dynamisch document. Uiteraard wordt de visie formeel vastgesteld, maar in de toekomst blijft er voldoende ruimte voor verdere bestuurlijke en publieke discussie. De wereld om ons heen en onze leefomgeving veranderen voortdurend. De omgevingsvisie

17

Met de resultaten van onder meer de tweede participatieronde en de omgevingseffectrapportage over de toekomstscenario’s werkten we in de derde fase toe naar een voorkeursscenario. Dit beschrijft de kijkrichting van de gemeente per opgave: wat willen we, wat zijn onze ambities? De doelstellingen en ambities voor de toekomst van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in het voorkeursscenario.

Met bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn zoveel mogelijk mensen betrokken bij deze omgevingsvisie. We waren aanwezig bij evenementen, organiseerden omgevingsvisie-avonden en bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen vele reacties en belegden sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben veel mensen meegedacht.

T P E

De uitwerking van het voorkeursscenario tot het ontwerpOmgevingsvisie Barneveld 2040 vond plaats in de vierde en laatste fase. Dit ontwerp bevat ook de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor is een derde participatieronde geweest, gesprekken met inwoners, bedrijven en belangenbehartigers.

De mate van betrokkenheid varieert van enthousiaste kreten op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie, en meegewogen in de uiteindelijke inhoud van de omgevingsvisie. (Zie Bijlage XX voor het verslag van de participatieronden.)

C N

O C

1.3. Participatie Omdat de omgevingsvisie de koers bepaalt, was het belangrijk de visie samen met de belanghebbenden op te stellen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar de maatschappij voor staat, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Bovendien vraagt ook de uitvoering om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.

1.4. De uitdagingen en opgaven van de gemeente Barneveld De gemeente staat in deze periode voor grote uitdagingen, waarvoor het bestuur de volgende doelen heeft gesteld: - Een passende ontwikkeling van gemeente Barneveld, waar het fijn is om te wonen, werken, reizen en samenleven. - Een duurzame gemeente Barneveld met een gezonde en fijne omgeving om in te leven, nu en in de toekomst - Een waardevol landelijk gebied, met

18

perspectief voor de landbouw en herstel van natuur en landschap. - Een open en bereikbaar gemeente Barneveld, een bestuur en organisatie die goed luistert naar de inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt waar nodig. - Iedereen doet mee: waar iedereen belangrijk is en gelijke kansen krijgt. Deze doelen komen samen in drie strategische, overkoepelende en samenhangende visies of beleidsplannen: de omgevingsvisie, het beleidsplan sociaal domein en een visie op dienstverlening. Deze kunnen dienen tot integrale beleidsprogramma’s, waarin de doelstelling van de

In de omgevingsvisie van de gemeente Barneveld kijken we in de richting van 2040, en soms nog iets verder. Deze doelstellingen hebben grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Voor de omgevingsvisie zijn ze vertaald naar vijf hoofdopgaven: -

Gezond en toekomstbestendig Prettig leven in vitale dorpen Ruimte voor ondernemerschap Waardevol landelijk gebied Bereikbaarheid nu en in de toekomst

T P E

Deze opgaven zijn de basis voor de uitwerking van de omgevingsvisie en geven richting aan de keuzes die we vandaag maken om het toekomstige Barneveld vorm te geven. We laten zien waar we als gemeente Barneveld voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We geven aan welke aspecten en delen van onze fysieke leefomgeving we koesteren, waarderen en daarom willen behouden en verbeteren. Tegelijkertijd geven we weer hoe we omgaan met de opgaven. Dit vertaalt zich concreet in onder meer een groei tot 2040 met 8.000 woningen, met vele hectares bedrijventerrein en met ruim 20.000 inwoners. Dit betekent een toename van bijna een derde, tot ruim 80.000 inwoners, die allemaal een gezonde en veilige omgeving verwachten in de gemeente, waarin ze prettig kunnen wonen, werken en recreëren.

C N

O C

19

1.5. Gebiedsgerichte uitwerking De gemeente Barneveld bestaat uit negen kernen, elk met een eigen karakter en identiteit en omringd door waardevol landschap en natuur. Omdat de ontwikkeling alle kernen raakt, is het een uitdaging deze eigenheid zoveel mogelijk te respecteren en te behouden.

Barneveld en Voorthuizen en het bedrijventerrein De Harselaar - Westelijk buitengebied met de kernen Terschuur, Zwartebroek en De Glind De gebiedsgerichte uitwerking zorgt ervoor dat de ambities en opgaven zijn afgestemd op de kenmerken en behoeften van elk gebied. Dit helpt om de visie concreet en uitvoerbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen aansluiten bij de lokale context en waarden. We kunnen niet altijd voor iedere plek aangeven wat er moet gebeuren. Vaak is daarvoor nader uitwerking nodig. Maar we laten wel zien wat we willen bereiken en welke kaders er kunnen gelden.

Een belangrijk deel van de Veluwe ligt op het grondgebied van de gemeente. Hier bevinden zich grote natuurwaarden die moeten worden beschermd en waar mogelijk hersteld. Een ambitieuze opgave in de dynamiek van een landelijk gebied, waar boeren om ruimte en behoud van hun bedrijven vragen, in een stikstofcrisis die steeds zwaarder lijkt te drukken en in een Gelderse Vallei, met grote uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en toekomstbestendige landbouw.

T P E

C N

O C

In de omgevingsvisie vertalen we de ambities daarom zoveel mogelijk gebiedsgericht. De gemeente Barneveld is daarvoor ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen identiteit en opgaven en uitdagingen. Deze gebieden en hun kernen dragen een eigen karakter dat maatgevend is voor de ontwikkelrichting. De vijf gebieden zijn:

1.6. Vervolg en uitnodiging De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast. De omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners en ondernemers in de gemeente Barneveld heeft de omgevingsvisie geen directe consequenties. Maar ze laat wel zien waar we naartoe willen, de ontwikkelingen die plaatsvinden, de rol die wij als gemeente nemen en wat we verwachten van andere partijen. De omgevingsvisie biedt een beleidskader voor hoe en waar wat zou kunnen. Daarbij is de houding van de gemeente zo veel mogelijk ja, mits: denken in kansen en mogelijkheden. Op deze manier beschermen we de kwaliteit van onze gemeente, en geven we tegelijkertijd ruimte aan initiatieven om onze nieuwe doelen te bereiken. Participatie rond de omgevingsvisie gaat niet alleen over uitwisselen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we aangeven welke projecten we met welke partijen aangaan en wat we van de samenleving verwachten.

T P E

C N

O C

- Veluwe met de kernen Garderen en Kootwijk - Oostelijk buitengebied met de kernen Stroe en Kootwijkerbroek - Recreatiegebied Voorthuizen - Verstedelijkt gebied met de kernen

20

21

2. Dit is Barneveld 2.1 Het Barnevelds DNA

In dit hoofdstuk beschrijven we onze gemeente in hoofdlijnen. We richten ons op de fysieke omgeving van de gemeente en de bredere context en op de mensen die hier wonen, werken en recreëren. De leefomgeving heeft een grote invloed op de inwoners, maar het zijn vooral de inwoners die bepalend zijn voor die leefomgeving. De inwoners van de gemeente Barneveld zijn niet alleen de gebruikers van de leefomgeving, maar ook actieve deelnemers in het vormgeven ervan. Onze rol als gemeente is daarin verschillend. Soms ondersteunend, soms sturend, soms zelf ontwikkelend. Door samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen, gaan we de uitdagingen van de toekomst aan, om onze gemeente laten groeien en bloeien.

De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn en ook willen zijn richting 2040 en welke ontwikkelingen we op de weg daar naartoe willen doormaken. De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende sociale verbanden, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-onsgevoel en de zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. Het bijzondere karakter komt ook terug in de bevolkingsopbouw: de gemeente Barneveld is relatief jong en kent verhoudingsgewijs grote huishoudens.

T P E

C N

O C

In het Voorkeursscenario schetsten we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een toekomstbeeld waarin de inwoner van onze gemeente centraal staat. Dit scenario benadrukt de kracht van samenwerking en de rol van de gemeenschap in de vervulling van onze ambities. Het laat zien hoe we samen kunnen werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, waarin iedereen zich thuis voelt en kan bijdragen aan de kwaliteit van leven.

De inwoners van de gemeente zijn echte doeners. Er is sprake van een hoog arbeidsethos, wat goed terug is te zien in de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidsgraad ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Veel inwoners zijn actief in een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn zzp’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel: we kennen een sterk verenigingsleven, doen veel vrijwilligerswerk en zijn gewend zelf de handen uit de mouwen te steken.

22

het oude en kleinschalige landschap met bijvoorbeeld het Paradijs aan de westkant van onze gemeente, maar ook de bruisende recreatieplas Zeumeren als een zomerse hotspot.

De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn nauw verbonden met de omgeving. De natuurlijke schoonheid van de Veluwe en de Gelderse Vallei, de agrarische tradities en de hechte gemeenschappen vormen de basis van ons dagelijks leven. Deze omgeving biedt niet alleen een plek om te wonen, werken en recreëren, maar ook een bron van inspiratie en trots.

T P E

We hebben veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met ieder eigen kenmerkende plant- en diersoorten en een eigen dynamiek. De aantrekkingskracht van het gebied leidde dan ook tot een stevig toeristisch karakter van onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.

C N

Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector, de landelijkheid is in de hele gemeente goed voelbaar met een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Door buitenstaanders en door inwoners zelf wordt de gemeente sterk geïdentificeerd met de pluimveesector. Maar, behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij en de nodige gemengde bedrijven, waarbij er vaak sprake is van familiebedrijven. De keten om de agrarische sector heen is groot en goed vertegenwoordigd in de gemeente Barneveld.

O C

De gemeente Barneveld bestaat uit negen unieke dorpskernen met ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie staan we stil bij de unieke kernkwaliteiten, uitdagingen en opgave van iedere dorpskern, en van de verschillende delen van ons landelijk gebied.

De gemeente Barneveld ligt precies op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de lagergelegen Gelderse Vallei. Onze gemeente maakt dan ook deel uit van twee grotere en verschillende gebieden: de Veluwe en de Gelderse Vallei. De leefomgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig en uitermate divers met grootschalige en uitgestrekte natuurgebieden zoals het Kootwijkerzand,

23

2.2 Barneveld in een breder perspectief

Voor een evenwichtige en verantwoorde omgang met de demografische en economische ontwikkelingen werken we op het gebied van wonen, werken, infrastructuur en andere voorzieningen samen met de gemeenten in de vallei en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en UtrechtAmersfoort.

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en inmiddels aan de rand van de Randstad. We liggen in een verder verstedelijkende as langs de rijksweg A1 met verder verstedelijkte gebieden van Amersfoort, Foodvalley, Stedendriehoek en Twente. Deze ligging betekent dat we deel uitmaken van een hoog dynamisch gebied waar grote ruimtelijke opgaven gelden in de fysieke leefomgeving.

Het buitengebied met de grote agrarische sector heeft van oudsher een sterke relatie met de Gelderse Vallei. Deze regio wordt niet voor niets ‘Foodvalley’ genoemd en daarin werken we intensief samen aan de voedselvoorziening van vandaag en morgen. Om dit voor elkaar te krijgen werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en bedrijfsleven intensief samen in de regio. De gemeente

T P E

Voor wonen, werken en mobiliteit is de relatie met Amersfoort van groot belang. Veel inwoners werken in Amersfoort, gaan er naar school of brengen hun vrije tijd door in deze stad. De A1 en het spoor verbindt Amersfoort met onze gemeente.

C N

O C

24

Barneveld is hier toonaangevend op diverse onderdelen. Binnen de Foodvalley voert de gemeente een eigen profiel: een toonaangevende pluimveesector, met het bijbehorend Poultry Expertise Center en het Praktijkcentrum Emissiereductie Veehouderij (PEV), een samenwerkingsverband van bedrijven, overheid en kennisinstellingen. In regionaal verband formuleren we gezamenlijk een maatschappelijk antwoord op de vraag naar een toekomstbestendige landbouw, in balans met de leefomgeving, waaronder natuurherstel en stikstofreductie. Dit om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en tegelijkertijd om toekomstperspectief te bieden aan de agrarische sector in de regio. Hierbij is het belangrijk oog te hebben voor de sociaaleconomische impact van verandering voor de mensen die het betreft.

T P E

C N

O C

Tegelijk zijn we als gemeente ook deel van het grootste natuurgebied van Nederland, de Veluwe. Voor toerisme, recreatie en natuur vormt de Veluwe een belangrijke aantrekkingskracht. De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben in de gemeente, nabij Voorthuizen en Kootwijk. De Veluwe is niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Voor de Veluwe werkt de gemeente daarom in diverse samenwerkingsverbanden aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist.

25

2.3 lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven

Laag 3: Gebruiks- of functielaag Laat zien hoe het gemeentelijke gebied wordt bezet, gebruikt en benut. De wijze waarop gebieden ruimtelijk en functioneel in gebruik zijn, met de bijbehorende dynamiek. Denk daarbij aan water, natuur, recreatie, openbare ruimte, culturele functies, gebouwde omgeving met de bijbehorende dynamiek, waarden en identiteit. De veranderingen in deze laag gaan sneller en voltrekken zich meestal binnen één generatie

De opbouw van het landschap van de gemeente beoordelen we in deze omgevingsvisie in vier verschillende lagen: ondergrond, netwerken, gebruik en sociale activiteit. Elke laag geeft voor de gemeente Barneveld een eigen beeld van oorsprong, dynamiek en waarden. Deze lagen zijn zichtbaar gemaakt op kaarten en geven zo een gedetailleerd beeld van de gemeente.

T P E

Laag 4: Sociale laag Duidt de inwoners, ondernemers en overige gebruikers aan in hun onderlinge relaties, met de opgaven in de leefomgeving van de gemeente Barneveld waar we als samenleving voor staan. Bijvoorbeeld omzien naar elkaar, welzijn en ervaren gezondheid. Maar ook de gezondheidsverschillen in de gemeente, investering in de benodigde maatschappelijke voorzieningen, en de kwaliteit van de leefomgeving in dorpen en buitengebied. Dit is laag met de hoogste veranderingssnelheid.

Laag 1: Ondergrond De laag van het natuurlijk systeem, het landschap in al zijn vormen en kwaliteiten, de samenhang tussen hoogteligging, bodem en watersysteem (inclusief de bestaande natuurwaarden). De laag heeft een lange ontstaansgeschiedenis maar is ook kwetsbaar.

C N

O C

Laag 2: Netwerklaag De structuren die zich als een netwerk uitspreiden over en in de ondergrond van de gemeente. Bijvoorbeeld de infrastructuur en de groenblauwe bekenstructuur of andere ondergrondse en bovengrondse netwerken zoals het elektriciteitsnetwerk. De ontwikkelingen in deze laag hebben vaak een levensduur tot 80 jaar

De samenhang tussen deze lagen vormt de basis van de koers voor onze fysieke leefomgeving. Zo zoeken we de gewenste en noodzakelijke samenhang tussen ruimtelijk en functioneel gebruik, gericht op de kwaliteit van de leefomgeving en sociaal-maatschappelijk van het leven daarin.

in deze omgevingsvisie gebruiken. De lagenbenadering is ook een instrument in het afwegingskader dat we gebruiken in de keuzes voor ruimtelijke ontwikkelingen. De werkwijze helpt gemeente en samenleving keuzes te maken in de ruimtelijke ontwikkelopgaven en deze keuzes op waarde te kunnen schatten.

Deze werkwijze is onder meer de basis geweest voor de indeling van de gemeente Barneveld in de verschillende deelgebieden en karakteristieken die we

Deze kaarten met de lagen en de bijbehorende beschrijving zijn opgenomen in Bijlage.

T P E

C N

O C

Vanaf de onderste laag naar boven geeft deze lagenstructuur een verticale doorsnede van de waarden en mogelijkheden van het gebied. Door de verschillende lagen te analyseren en te combineren ontstaat inzicht in de ontwikkelkansen voor het gebied en voor specifieke locaties. Deze analyse geeft zicht op kansen en knelpunten en biedt de mogelijkheid om kansen af te wegen en keuzes te maken.

26

27

2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving De samenleving verandert, en daarmee ook de rol van de overheid. Bovendien staan we voor opgaven in de leefomgeving die allang niet meer het unieke domein van de overheid betreffen. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. We verwachten van inwoners en ondernemers dat zij op hun deel van het fysieke domein meer zaken zelf doen en ook steeds vaker het initiatief in handen nemen voor hun leefomgeving. Dit is in de geest van de Omgevingswet, die meer verantwoordelijkheid legt bij inwoners, ondernemers en organisaties. Dit vraagt ook een andere rol van de overheid. Bij veel ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving werkt de gemeente samen met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere partijen. In deze omgevingsvisie geven we voor de verschillende ontwikkelingen ook een indicatie van de rol die we voor de gemeente zien in de vervulling van ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving.

T P E

C N

O C

T P E

C N

O C

We onderscheiden daarbij een zestal rollen die de gemeente kan aannemen, wanneer zij uitvoering geeft aan beleid voor de fysieke leefomgeving. In algemene zin geldt: hoe groter de betrokkenheid van de gemeente, hoe meer ook de deelname in financiële of organisatorische zin kan zijn.

28

29

3. Visie op de opgaven In dit hoofdstuk worden de hoofdopgaven van de omgevingsvisie uitgewerkt. We schetsen daarin een ambitieus toekomstbeeld aan de hand van vijf hoofdopgaven, ambities die we graag willen realiseren. Een droombeeld voor de toekomst.

Gemeente Barneveld in 2040 In 2040 is de gemeente Barneveld een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken zijn divers en geschikt voor alle leeftijden. Jong en oud wonen samen in harmonie en helpen elkaar. De gemeenschap is sterk en zelfredzaam, met inwoners die elkaar kennen en ondersteunen. Iedereen heeft voldoende bestaanszekerheid en de verschillen in gezondheid tussen wijken zijn kleiner geworden.

T P E

Dat is gebaseerd op het Voorkeursscenario, maar wel bekeken door de bril van de lagenbenadering uit het vorige hoofdstuk en de resultaten van de participatieronden. Dat leidt tot het besef dat niet alles tegelijkertijd op dezelfde plek kan. Ook de uitvoerbaarheid van ambities in financieel of juridische zin is hierbij van belang. Soms schuren de belangen en is het nodig een keuze te maken. Ook het onderzoek naar de omgevingseffecten (de OERomgevingseffectrapportage) is aanleiding geweest voor nuancering van de ambities. Het is echter ook duidelijk dat niet alle opgaven kunnen worden opgelost binnen het bestek van deze omgevingsvisie. Vaak is nader onderzoek noodzakelijk. Met deze kanttekeningen geven we in dit hoofdstuk de ambitieuze visie op de gemeente Barneveld 2040.

C N

Elke kern in Barneveld is op eigen wijze vitaal. Dit betekent dat er voor elke kern voldoende voorzieningen zijn, in de kern zelf of op aanvaardbare afstand . Er is veel nieuwbouw geweest, waardoor in totaal 8.000 woningen zijn bijgekomen, zowel in de kernen als in het buitengebied.

O C

De wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht, met aandacht voor natuur en duurzaamheid. In de grotere kernen is er hoogbouw tot zes verdiepingen en op een enkele geschikte plek nog hoger, wat zorgt voor efficiënter gebruik van de ruimte. De energietransitie is grotendeels voltooid, zodat Barneveld een duurzame gemeente is.

Sommige ambities vertalen zich naar randvoorwaarden die we onszelf, en ook onze partners opleggen bij de ontwikkeling van onze gemeente. Daarin ligt er een belangrijke lijn naar het Omgevingsplan en de normen en beleidsregels die we daarin verwerken. Andere ambities kunnen niet verder gaan dan onze inzet voor overleg met andere overheden en organisaties om ze samen te realiseren.

fietsen en openbaar vervoer steeds populairder zijn geworden. Ook is autobezit verminderd door de beschikbaarheid van deelmobiliteit. De bedrijventerreinen in de gemeente Barneveld zijn uitgebreid en modern en innovatief, met veel werkgelegenheid in sectoren zoals de maakindustrie en agrofood. De winkelcentra zijn levendig en bieden lekker veel mogelijkheid elkaar te ontmoeten, waardoor ook bezoekers graag naar Barneveld komen.

T P E

C N

Binnen de beschermde of herstelde landschappen en rond de dorpskernen is een aantrekkelijk gebied ontstaan voor mens, plant en dier. De Veluwe en het buitengebied bieden ruimte voor toerisme en recreatie, met respect voor de kwetsbare natuur, het waardevolle landschap en het agrarische gebruik. De agrarische sector is duurzaam en toekomstbestendig, en in balans met de omgeving. We hebben een groen-blauwe dooradering van 10% gerealiseerd in het agrarische gebied.

O C

Dit hebben we gerealiseerd door ons in te zetten op de vijf hoofdopgaven die we In de Omgevingsvisie Barneveld 2040 hebben geformuleerd.

De kernen Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar dankzij een robuuste structuur van rondwegen en radialen. De oostelijke rondweg rond Barneveld is ingepast in het landschap en maakt verdere groei mogelijk na 2040. Het gebruik van de auto is afgenomen, terwijl

30

31

3.1 Gezond en toekomstbestendig Barneveld De opgave Gezond en toekomstbestendig Barneveld sluit aan op een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. We benaderen gezondheid vanuit het begrip positieve gezondheid: niet in termen van ziekte, maar als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Gezondheid gaat over fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, dagelijks functioneren en meedoen. Net als in de rest van Nederland neemt in de gemeente Barneveld de vergrijzing toe. Dit betekent dat er specifieke uitdagingen zijn. Het aantal mensen in een kwetsbare situatie neemt toe en we zien gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten. Daarnaast wonen mensen langer thuis tot op hogere leeftijd. Bij de inrichting van de omgeving vraagt dit om aanpassing, zodat ook deze groeiende groep goed kan blijven meedoen.

T P E

C N

O C

Van de Veluwe tot het Paradijs, gemeente Barneveld heeft veel natuurlijke waarden. Deze zijn belangrijk voor de natuur, en ook voor onze inwoners en de vele mensen die onze gemeente bezoeken: een gezonde natuur houdt ons fysiek en mentaal gezond. Onze natuurlijke waarden hebben aandacht nodig voor verbetering van de biodiversiteit en voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier, nu en in de toekomst. De natuur verdient een belangrijke plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het veranderende klimaat een grote rol. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op de natuur en onze gezondheid, en het onderwerp heeft dus aandacht nodig.

Door klimaatverandering en door ons eigen handelen staan onze ecosystemen en de landschappelijke kwaliteit onder druk. Om verdere klimaatverandering tegen te gaan, werken we in Barneveld aan vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. We richten ons op een klimaatneutrale gemeente in 2050.

Onze visie op gezond en toekomstbestendig

De opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld is verweven met de andere vier opgaven. Het is een belangrijke rode draad in deze visie en legt focus op duurzaamheid van de effecten in maatschappelijke, maar vooral ook in financieel-economische zin. We investeren in de toekomst. In veel opzichten werken de uitgezette lijnen binnen deze opgave daarmee richtinggevend voor de aanpak van de overige opgaven.

We spreken over een gezond en toekomstbestendig Barneveld in brede zin. Het gaat daarbij om meedoen, een gezonde leefstijl door sport en beweging, cultuurparticipatie en ruimte voor ontmoeting en omkijken naar elkaar. Maar het gaat ook om een duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit in de leefomgeving.

T P E

C N

Gezondheid nemen we mee in onze ruimtelijke afweging. We zien gezondheidsverschillen, die we kleiner willen maken door de onderkant naar een hoger niveau te tillen. In buurten die te maken hebben met gezondheidsscores die lager liggen dan gemiddeld, zien we door herontwikkeling kansen de omgevingskwaliteit te verbeteren en invulling te geven aan de ambities voor groen en klimaatadaptatie. Cultuurhistorie is een van de omgevingskwaliteiten die een belangrijke bijdrage levert aan de identiteit van onze leefomgeving. Deze waarden moeten we koesteren.

O C

De grootste aanpassing zit in onze omgang met het watersysteem en in de ontwikkeling van meer landschappelijke, groene overgangszones rond de kernen. Daarmee kan de basiskwaliteit verbeteren van de natuur en biodiversiteit in de gehele gemeente. En dat sluit aan op de opgave van de verbetering van de waterkwaliteit. Deze inspanningen moeten enerzijds leiden tot meer soortenrijkdom en anderzijds tot een afname van de gevolgen van klimaatverandering.

32

Om klaar te zijn voor de toekomst is het belangrijk dat we onze gemeente zo inrichten dat klimaatverandering wordt opgevangen. Dit betekent aandacht voor behoud en versterking van de natuur en biodiversiteit. Daarnaast levert circulariteit, de kringloopeconomie, een bijdrage aan een toekomstbestendige leefomgeving. Hierna gaan we verder in op de thema’s die hierbij spelen.

33

We ontwikkelen een ‘maatlat gezond en toekomstbestendig’ voor ruimtelijke ontwikkelingen, zoals woningbouwprojecten. Deze maatlat passen we toe op ruimtelijke ontwikkelingen. Met een maatlat sturen we op de bijdrage van de ontwikkeling aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. We laten ons hierbij inspireren door het puntensysteem van bijvoorbeeld Gemeente Veenendaal.

bijvoorbeeld buurtkamers. De gemeente stimuleert woonvormen en samenstelling van wijken die sociaal contact en gemeenschapsgevoel bevorderen. Om eenzaamheid tegen te gaan en samenredzaamheid te bevorderen. De inrichting van onze leefomgeving moet zo zijn vormgegeven dat iedereen zich veilig voelt mee te doen en elkaar te helpen, zowel in dagelijkse situaties als in geval van nood. Sociale veiligheid zien we daarom als een belangrijk ontwerpprincipe bij de inrichting van de fysieke leefomgeving. Bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving houden we rekening met doelgroepen die wat meer aandacht nodig hebben wat betreft gezondheid, zoals jeugdigen en ouderen. We hechten extra waarde aan een kansrijke omgeving voor jeugdigen, een positieve leefomgeving waarin de jeugd gezond, veilig en kansrijk opgroeit.

T P E

Iedereen doet mee We willen een gemeente zijn waar iedereen mee kan doen, iedereen ertoe doet en mensen gelijke kansen krijgen. Daarom is het belangrijk dat er voldoende voorzieningen zijn, waaronder voorzieningen voor sport, cultuur, bewegen en ontmoeten. Daar vallen ook voorzieningen onder als huisarts, maar ook de beschikbaarheid van bijvoorbeeld een supermarkt. Ze zijn laagdrempelig, zodat ze voor iedereen toegankelijk zijn.

C N

O C

Het aantal 75-plussers neemt toe met zo’n 75 procent tot 2040. Het uitgangspunt dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, vraagt om voorzieningen in de nabijheid en een sociale omgeving die ze daartoe in staat stelt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de toegankelijke openbare ruimte, zodat mensen in staat zijn in beweging te blijven en deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Denk daarbij aan minder drempels, voldoende bankjes, groen in de nabijheid.

In lijn met de landelijke trend neemt ook in de gemeente Barneveld eenzaamheid toe en voelen meer mensen zich sociaal uitgesloten. Daarnaast staat het aantal vrijwilligers onder druk, neemt de vergrijzing toe en staat de formele zorg en ondersteuning fors onder druk. Daarom is het nodig dat de gemeente de wijken en buurten zo inricht dat de sociale basis wordt versterkt. We moedigen dan ook ontmoeting en sociaal contact met andere inwoners aan in onze leefomgeving. Iedereen voelt zich hier veilig en thuis. Er zijn voldoende uitnodigende en toegankelijke plekken om elkaar te ontmoeten in de dorpen, zoals

Deze inrichtingsprincipes passen we toe bij nieuwe ontwikkelingen, maar ze zijn ook leidraad voor het beleid in bestaande wijken.

34

Gezond gedrag stimuleren Gezond gedrag uit zich in voldoende bewegen, een gezond gewicht, gezond eten, niet roken of drinken en een goede mentale gezondheid. Een gezonde groene leefomgeving is hiervoor een randvoorwaarde.

mogelijk zelf kunnen verplaatsen. Een schone, gevarieerde, groene en goed onderhouden leefomgeving heeft een bewezen effect op de kwaliteit van leven. Ook kunstwerken in de openbare ruimte leveren daaraan een bijdrage. De gemeente wil onze inwoners verleiden om te bewegen in het groen, zowel binnen als buiten de kern.

De gemeente richt zich op een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de verleiding tot ongezond gedrag beperkt is. Dat stelt bijvoorbeeld eisen aan de inrichting van openbare buitenruimtes op plekken waar veel kinderen en jongeren komen. De sterke sociale basis, een van de basiskenmerken van Barneveld, wil de gemeente graag behouden en versterken. Vanwege de sterke groei van de gemeente gaat dat niet vanzelf.

Goede en veilige speel- en sportgelegenheden en beweegroutes zijn van groot belang. Bij de ontwikkeling van woongebieden moeten speelvoorzieningen komen en we bekijken of er meer sportvoorzieningen nodig zijn. We hechten daarbij waarde aan voorzieningen in de nabijheid van de inwoners, zowel overdekt als in de buitenlucht. We vinden het van belang dat inwoners kunnen sporten en bewegen in verenigingsverband als ook via ondernemende sportaanbieders. In de gemeente Barneveld hebben we naast sporten nadrukkelijk aandacht voor bewegen, mede omdat het aantal inwoners dat deelneemt aan (georganiseerde) sport lager is dan het landelijk gemiddelde. Naast kinderen en jongeren hebben we hierbij nadrukkelijk aandacht voor bewegen van ouderen. Zo willen we bijdragen aan vitaler ouder worden, essentieel vanwege de vergrijzing en langer zelfstandig thuis wonen.

T P E

C N

O C

Samen met maatschappelijke partners zet de gemeente zich in voor een gezonde leefstijl bij jong en oud. Zo stimuleren we gezonde voeding door het vergroten van het aanbod aan lokaal of regionaal geproduceerd voedsel. We willen daarom buurtmoestuinen faciliteren en een gezonde voedselomgeving nabij scholen. Om het roken te verminderen richten we ons daarnaast op rookvrije buitenruimtes. Vooral belangrijk op locaties waar kinderen en jongeren aanwezig zijn. Bewegen, spelen en cultuur beleven De omgeving nodigt uit tot bewegen, zodat onze inwoners zo veel mogelijk fietsen en lopen. Daarom houden we voorzieningen waar mogelijk dicht bij de inwoners en zorgen we voor goede voet- en fietspaden. We willen dat onze inwoners zich zo lang

Naast kinderen en jongeren hebben we nadrukkelijk aandacht voor bewegen van ouderen. Zo willen we bijdragen aan vitaler ouder worden, essentieel vanwege de vergrijzing en langer zelfstandig thuis wonen.

35

Naast sport- en spelvoorzieningen, draagt ook cultuur bij aan een gezond en toekomstbestendig Barneveld. Hierbij onderscheiden we vijf waarden van cultuur: de artistieke, sociale waarde, economische waarde, educatieve waarde, en de ruimtelijke/historische waarde. We streven naar inclusieve en toegankelijke culturele voorzieningen voor alle inwoners. Onze prioriteiten liggen daarbij bij het creëren van meer kansen voor jongeren. Ook in de openbare ruimte moet er voldoende plaats zijn voor ontmoeting en cultuur. Dat kan de kwaliteit van openbare ruimte versterken. We zoeken hierbij naar koppelkansen. Ons cultuurbeleid is verder uitgewerkt in onze Integrale Cultuurvisie gemeente Barneveld 2025-2035 en zal deel uitmaken van het betreffende beleidsprogramma onder Omgevingswet.

drager van identiteit een inspiratiebron voor nieuwe ontwerpen. De belangrijkste waarden zijn vastgelegd in verschillende kaarten, zoals de archeologische waarden- en verwachtingenkaart en de cultuurlandschappelijke inventarisatie- en waardenkaart. Gezond wonen en werken Een rustige, groene en klimaatbestendige woon- en werkomgeving is van groot belang voor een goede fysieke en mentale gezondheid. We zetten in op een groene, duurzame en klimaatbestendige leefomgeving in het algemeen. Door wonen, werken en voorzieningen als onderwijs dichtbij elkaar te plaatsen, verminderen we de verplaatsingsafstanden en bevorderen we lopen en fietsen. Daarbij scheiden we overlastgevende bedrijven en drukke gemotoriseerde verkeersroutes van woonomgevingen.

T P E

C N

O C

Binnen de Omgevingswet speelt de bescherming van cultureel erfgoed een belangrijke rol. De Omgevingswet stimuleert een integrale en gebiedsgerichte benadering van de omgang met erfgoed. Erfgoed omvat het gebouwde erfgoed, archeologie en cultuurhistorisch landschap. EErfgoed is een belangrijke drager van identiteit. De zichtbare waarden en monumenten dragen samen in directe zin bij aan de herkenbaarheid van de dorpen en het landschap van Barneveld. De onzichtbare waarden en monumenten kunnen veelal na archeologisch onderzoek in de vorm van een verhaal of verbeelding bijdragen aan de identiteit en herkenbaarheid van een plek. Waar mogelijk willen we het verleden beter zichtbaar maken. Bij ontwikkelingsopgaven vormt erfgoed, als

In woningen, scholen en andere gevoelige gebouwen is het binnenklimaat gezond. Gebruikers verblijven, leren en werken er prettig. Aspecten als geluid, geur, licht, trilling en luchtkwaliteit hebben invloed op onze gezondheid. We streven dan ook naar voorkomen van bijvoorbeeld geluid- en geuroverlast en dierziekten en beoordelen ruimtelijke ontwikkelingen op deze gezondheidsaspecten. Gemeente Barneveld neemt daarom deel aan het Schone Lucht Akkoord en willen we door te werken aan aantoonbare schonere lucht substantiële gezondheidswinst boeken.

36

We willen de geluidsbelasting voor bewoners verminderen. Zo kijken we bij ontwikkelingen kritisch naar de ruimte voor auto’s. Verder beperken we geluidhinder van autoverkeer met geluidreducerend asfalt en snelheidsbeperkingen. Bovendien zal er voor hinderlijke bedrijven geen ruimte zijn in of nabij woonwijken. De gemeente Barneveld ontwikkelt een veilige fysieke leefomgeving voor haar inwoners en bezoekers door minimaal de waarden te hanteren die de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden geeft voor een veilige leefomgeving.

T P E

C N

Bij de inrichting van de woon- en werkomgeving is er aandacht voor de veiligheid. Woningen, scholen en andere gebouwen zijn bijvoorbeeld brandveilig, en de gebruikers weten zich voldoende beschermd tegen veiligheidsrisico’s en kunnen tijdig vluchten. Hierbij is vooral aandacht voor verminderd zelfredzamen. Bij de inrichting van een veilige leefomgeving is de infrastructuur zo ingericht dat bewegen veilig kan en negatieve invloeden voor de omgeving beperkt zijn. Daarnaast kunnen aanwezigen bij incidenten snel en veilig vluchten en hulpdiensten snel en effectief optreden. Dit betekent dat veiligheidsaspecten in een vroeg stadium worden meegewogen, namelijk vanaf de eerste initiatieven.

O C

37

Klimaatadaptatie en klimaatmitigatie Klimaatadaptatie gaat over maatregelen om ons aan te passen aan de negatieve effecten van klimaatverandering op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte. Zowel in het buitengebied als in de kernen. Omdat voorkomen beter is dan genezen is het bovendien belangrijk dat de gemeente Barneveld verdere klimaatverandering tegengaat, dit noemen we klimaatmitigatie.

richten en het water- en bodemsysteem in balans te houden. De opgave is afhankelijk van het gebied. Bovenstrooms, oostelijk buitengebied en Veluwe, ligt de nadruk op water langer vasthouden. Door de verstedelijkte as, middenstrooms, voeren we het water vertraagd af door de beken te laten meanderen. En benedenstrooms in het westelijk buitengebied tot slot, zal het water moeten worden opgevangen. Dit kan onder andere door beekdalen of daarvoor ingerichte opvanggebieden periodiek te laten overstromen.

T P E

De gemeente Barneveld heeft een uitgebreid bekenstelsel. Vanuit de Veluwe ontspringen meerdere beken die in westelijke richting door de gemeente lopen. De beekdalen met de bovenstroomse gronden zijn belangrijk voor een klimaatbestendig watersysteem dat tegen een stootje kan bij extreem weer, zoals zware regenval en droogte. De beken zelf hebben een functie bij hoosbuien en periodes van droogte. Het is daarom noodzakelijk de beken robuuster te maken en het water zo lang mogelijk vast te houden in de bovenstroomse delen van het systeem, het oostelijk deel van de gemeente, zodat het risico van wateroverlast wordt beperkt in de lagere delen van het bekenstelsel. Vooral de Esvelderbeek en de Zeumersche Beek hebben een belangrijke rol.

C N

We zien niet alleen meer ruimte voor de beken in het landelijk gebied, maar we willen de beken ook zichtbaarder maken in de kernen. Ze kunnen in de kernen een positieve bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie en biodiversiteit, en kunnen tegelijk ook een recreatieve functie hebben, bijvoorbeeld als wandel- en uitloopgebied om een rondje te kunnen lopen of te ontmoeten. Bij ontwikkeling – zowel vanuit de gemeente als bij initiatieven van anderen –onderzoeken we daarom hoe de beken hun waarde voor natuur kunnen verbeteren en welke kansen de ontwikkeling met zich meebrengt.