Bijlage 1 Jaarverslaggeving 2022 (def).pdf

Inhoudsopgave 1. Aanbieding

1

2. Financieel resultaat Resultaat programma’s Verschillenanalyse

6

3. Programma’s Programma 1 – Participatie en ondersteuning Programma 2 – Bedrijvigheid en bereikbaarheid Programma 3 – Woon- en leefomgeving Programma 4 – Bestuur en interne dienstverlening

10 10 18 25 39

4. Paragrafen Paragraaf 1 – Lokale heffingen Paragraaf 2 – Weerstandsvermogen Paragraaf 3 – Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4 – Financiering Paragraaf 5 – Grondbeleid Paragraaf 6 – Verbonden partijen Paragraaf 7 – Bedrijfsvoering Paragraaf 8 – Openbaarheid

44 44 49 54 58 63 70 81 84

5. Jaarrekening

85

6. Bijlagen 101 1. Accountantsverklaring (volgt, er is sprake van een goedkeurde verklaring) 2. Verloop voorzieningen grondexploitatie 101 3. Overzicht programma’s en producten 102 4. Budgetoverheveling 115 5. Kerngegevens 122 6. Sisa staat 123 7. Taakvelden 130 8. Incidentele baten en lasten 131

Aanbieding

Aan de raad Barneveld, 6 juni 2023 Aanbiedingsbrief

Inleiding 2022 was een veelbewogen jaar met uitdagende en veelal ook onvoorziene omstandigheden. Omstandigheden, die op onderdelen bijstellingen vergden op voorgenomen activiteiten. Ze deden een groot beroep op de wendbaarheid van bestuur en organisatie. En niet te vergeten op die van onze inwoners, organisaties en ondernemers. Samen met hen hebben wij de rug gerecht. Zij aan zij. Wij zijn er trots op dat te midden van die turbulente omstandigheden veel is gerealiseerd. En dat we dit hebben kunnen doen met behoud van een solide financiële positie en een positief financieel resultaat over 2022 van € 13,9 miljoen. Met deze jaarverslaglegging lichten wij dit graag verder toe en leggen wij verantwoording af.

2022: een veelbewogen jaar Een jaar waarin we hopelijk voorgoed afscheid hebben genomen van de Covid-19-pandemie, die ons de afgelopen jaren in zijn greep hield. We kregen helaas in februari 2022 te maken met een oorlog op het Europese vasteland, die op het moment van schrijven nog lang niet over lijkt te zijn. Deze oorlog in Oekraïne heeft naast enorm veel leed in het land zelf ook een enorme stroom vluchtelingen op gang gebracht. Mensen die allemaal op zoek zijn naar een veilig heenkomen. Als gemeente Barneveld hebben wij daar samen met inwoners en organisaties aan bijgedragen. Tegelijkertijd zagen we dat door de oorlog de inflatie enorme hoogte bereikte en dat de prijzen van in eerste instantie gas en elektriciteit en vervolgens ook andere goederen en diensten stegen. Het raakte veel van onze inwoners en ondernemers als ook verenigingen. We maakten in 2022 prijsstijgingen, renteverhogingen, en schaarste mee, die we ons een jaar tevoren in die intensiteit geenszins konden voorstellen. 2022 was ook het jaar van het nationale boerenprotest dat binnen onze gemeentegrenzen in Stroe werd gehouden. De stikstofproblematiek manifesteerde zich in alle hevigheid. Het zijn onzekere tijden voor onze landbouwsector. Een sector, die sinds jaar en dag een steunpilaar is van de Barneveldse samenleving en economie.

Grote uitdaging om juist lokaal te zoeken naar nieuwe wegen om zo perspectief te bieden voor ons landelijk gebied en de dorpen. Ook voor wat betreft het bieden van voldoende woningen. In dat verband noemen we ook het Verstedelijkingsakkoord dat in het najaar 2022 tussen het Rijk en regio Foodvalley is gesloten. En dat is uitgewerkt naar een woondeal voor Foodvalley van circa 25.400 woningen, te realiseren tot en met 2030. Daarvan komen 5.380 woningen in de gemeente Barneveld. Een jaar vol uitdagingen dus, die veel vergden van onze kennis en kunde. Het was ook een jaar van gemeenteraadsverkiezingen en van het aantreden van een gemeenteraad in nieuwe samenstelling. En van een college in gewijzigde samenstelling dat aan de slag is gegaan met een nieuw coalitieakkoord voor 2022-2026 onder het motto van “Ondernemend, Betrouwbaar en Zorgzaam”. Uitgangspunten, die voor ons als ankerpunten dienden om tijdig keuzes te kunnen maken en om goed koers te kunnen houden. Zo is bijvoorbeeld onverwacht veel aandacht en inzet capaciteit uitgegaan naar opvang van Oekraïners en vluchtelingen alsook naar het tijdig verstrekken van energietoeslagen en andere inkomensondersteuning. Daardoor zijn noodzakelijkerwijs andere voorgenomen activiteiten doorgeschoven.

Wat hebben we in 2022 bereikt? Voor nu de highlights aan de hand van de ankerpunten Ondernemend, Betrouwbaar en Zorgzaam.

Een bloeiende en ondernemende gemeente Ook hier de invloed van de gewijzigde omstandigheden goed merkbaar. Met name de marktomstandigheden ontwikkelden zich in negatieve zin: stijgende bouwkosten, stijgende rentes, stagnerende grondprijzen, schaarste aan materialen en arbeid alsmede strengere milieuwetgeving. Deze hebben hun weerslag gehad en zorgden ervoor dat niet alle voorgenomen doelen gehaald konden worden. Desondanks hebben we - zoals gezegd - koers kunnen houden en goede resultaten kunnen behalen. Aantrekkelijk ondernemingsklimaat In samenwerking met regio Foodvalley is de regionale planning werklocaties geactualiseerd. Om via uitbreiding en herinrichting van Barneveldse werkterreinen kansen te bieden aan ondernemers. Bedrijventerrein Harselaar Zuid fase 1b is in ontwikkeling. Weliswaar is uitgifte nog niet gestart maar er lijkt perspectief te komen op het wegnemen van de stikstofbelemmering. Ondernemers ondersteund via ambtelijke frontoffice. Met name ook actieve ondersteuning

1

geboden bij het op gang brengen van evenementen na de Coronaperiode. Er was sprake van een behoorlijke inhaalslag, die we via tijdige afgifte van vergunningen en waar nodig via subsidie hebben ondersteund. Naast de stimulering van evenementen hebben we daarbij ook steeds nauwgezet de aspecten veiligheid geborgd bij de vergunningverlening en bij de uitvoering via handhaving. Dit geldt ook de toeristische sector, ondersteund bij moderniseren, bewegwijzeren en op orde brengen van de paden voor wandelaars, fietsers en ruiters. Bereikbaarheid: In het kader van de extra te bouwen woningen (Woondeal, 5.380 woningen tot en met 2030) is € 17,8 miljoen rijksgelden verkregen voor verbeteren ontsluiten woningbouw Barneveld Noord en Voorthuizen en betere bereikbaarheid Station Barneveld Noord. A1-corridor lobby actief gevoerd met als resultaat dat door het Rijk onderzoek wordt gedaan naar IC-Barneveld Noord, eventuele komst regiosprinter Barneveld Noord -Stroe - Apeldoorn. MER-onderzoek Oostelijke rondweg naar volgende fase gebracht. Samen met provincie voor Garderen via betere bewegwijzering korte termijn maatregelen genomen ter ontlasting doorgaand verkeer. Daarnaast scenario’s in voorbereiding genomen voor lange termijn oplossing. Gemeente en provincie trekken samen op.

Via het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan tal van concrete bereikbaarheidsmaatregelen uitgevoerd; aanpassingen wegen, fietspaden, extra voorzieningen OV (bushaltes nabij scholen en wijken). Veiligheid Het aantal woninginbraken is verder gedaald (van 79 naar 54). Veel preventieactiviteiten. Samen met de regio integrale controles uitgevoerd gericht op aanpak ondermijning en drugshandel. Actief toezicht gedaan in wijken en buurten en op recreatieterreinen. Onveilige situaties bij gezinnen aangepakt. Samenwerking tussen zorg- en veiligheidsprofessionals verder uitgebreid. Actieve voorlichting richting inwoners en doelgroepen onder jeugd en ouderen ter voorkoming van cybercrime. Woningbouw Via regio Foodvalley en regio Amersfoort met het Rijk de woondeal afgesproken. Extra bouwen om zo ook tegemoet te kunnen komen aan de grote woonbehoefte. Er zijn 314 nieuwbouwwoningen opgeleverd. Dat is minder dan voorgenomen (500) en heeft vooral te maken met onverwacht snel gewijzigde marktomstandigheden. Voorbereidingen voor de komst Omgevingswet zijn merendeels door organisatie en bestuur gedaan. Verder benodigde interne scholing wordt op tijd afgerond in 2023. Ook is het traject gestart om te komen tot een Omgevingsvisie voor de gemeente Barneveld 2040. Vitaal platteland Actief bijdrage geleverd aan het regionaal perspectief voor het landelijk gebied.

Om tijdig klaar te zijn voor aansluiting op het nog te presenteren nationale perspectief. Zodat voor het landelijk gebied, landbouw, dorpen en natuur tijdig perspectief en duidelijkheid kan worden gegeven. Veel is nu eerst nog nationaal in voorbereiding en onderhandeling. Als gemeente geen afwachtende houding aangenomen, maar zelf een pilot gestart via het gebiedsproces Veenhuizerveld. Om samen met grondeigenaren na te gaan hoe te komen tot natuurinclusieve landbouw en verbetering natuur en waterhuishouding. Om zo te leren en klaar te zijn voor de uitrol van de aankomende gebiedsprocessen. Duurzaamheid Er is een integraal programma van start gegaan gericht op aanboren nieuwe energiebronnen. Warmtevisie uitgewerkt met veel aandacht voor energiebesparing en het ontzorgen van inwoners. Toegekend subsidie voor De Glind in het kader van het nationale Programma Aardgasvrije Wijken. Tegelijkertijd ook tot het nemen van diverse klimaatadaptieve maatregelen in onze gemeente. Maatregelen die steeds meer vanzelfsprekend onderdeel zijn geworden van onze uitvoeringsactiviteiten, zals bijvoorbeeld het afkoppelen van hemelwater, vergroening daken en schoolpleinen.

Vergroten van biodiversiteit via concrete activiteiten waaronder het stimuleren aanleg geveltuintjes in Barneveld centrum, plaatsen nestkastjes en bijenhotels, ondersteunen van de werkgroep Weidevogels, stimuleren ecologisch maaibeheer en diverse voorlichting. Daarnaast ingezet op betere scheiding afval: van afval naar grondstof. Vergroening openbare ruimte: herstelplan voor het Pastoriebos vastgesteld en in uitvoering gebracht, gestart met het realiseren van het Bomenbeleidsplan en Bomenplan voor Barneveld-centrum.

Een betrouwbare gemeente; open en dienstverlenend De maatschappelijke vraagstukken zijn complex en grijpen sterk op elkaar in. Vraagstukken als de verstedelijkingsopgave vanuit het Rijk en provincie voor de gemeente Barneveld, de zorg voor een duurzaam, gezond en sociaal Barneveld en de opgave om te komen tot een vitaal landelijk gebied hebben direct met elkaar te maken. Je kunt deze niet los van elkaar aanpakken. Dit vraagt om een meer integrale en opgavegerichte manier van werken van de gemeente. Wendbaar en slagvaardig en bovenal ook samen met inwoners, organisaties en ondernemers. Meer in tijdelijke teams met de blik “van buiten naar binnen”. Die werken aan de complexe opgaven. Aansluitend bij initiatieven vanuit de samenleving. Tegelijkertijd de focus houden op het goed leveren van de gemeentelijke diensten, dienstverlenend en goed bereikbaar zijn. Fysiek waar het moet en digitaal waar het kan. Versterken van bewoners- en overheidsparticipatie

2

Er is participatiebeleid vastgesteld dat binnen en vanuit de organisatie actief wordt uitgedragen. Participatie als vanzelfsprekend onderdeel bij de totstandkoming van plannen en bij de uitvoering. Gebiedsregie in gevoerd. 2022 is vooral benut als een introductiejaar en kennismaking. Evenals de introductie van gebiedsbestuurders (vanuit het college). Dit heeft bijgedragen aan de versterking van de band tussen dorpen, wijken en bestuur en organisatie. Eigentijdse Dienstverlening Een groot aantal aanvraagprocessen zijn verder gedigitaliseerd. Inwoners kunnen de voortgang van de aanvraag daarbij zelf inzien. De introductie van het nieuwe zaaksysteem heeft dit ondersteund. Evenals het terugbrengen van het “kastje naar de muur”-gevoel bij inwoners: ingezet op een open overheid. Zoveel mogelijk bij het eerste contact het antwoord kunnen geven. Daarbij nieuwe kanalen ingezet zoals Whats app, live chat, ingezet op inwonerspanels. In 2022 gestart met het herschrijven van 42 standaardbrieven in begrijpelijke taal. Daarvoor zijn er organisatiebreed 189 medewerkers getraind. Actief inwoners benaderen over vraagstukken. Het inwonerspanel telt 767 leden. Er zijn 3 onderzoeken gedaan. Robuuste en toekomstbestendige organisatie De organisatie is in verandering gekomen.

In 2022 voorbereidingen getroffen om de omslag te kunnen maken naar opgavegericht werken, waardoor we de complexe vraagstukken slagvaardig en integraal op kunnen pakken. Ook ingezet op het versterken van strategisch vermogen, proactief voorsorteren op ontwikkelingen en onze medewerkers daarop ondersteunen. Geïnvesteerd in een krachtige bedrijfsvoering. Accent gelegd op “de basis op orde houden” en daarbij goed aangesloten zijn informatiestromen en systemen.

Een zorgzame gemeente Inwoners kregen in een onverwacht snelle en korte tijdspanne te maken met een fors opgelopen energierekening en gestegen kosten voor het levensonderhoud. Vooral inwoners met een laag inkomen en minder goed geïsoleerde huizen raakten in de knel. De gemeente heeft hen op diverse manieren ondersteund in hun bestaanszekerheid. Het fundament voor gezondheid en welzijn. Bestaanszekerheid: Ervoor gezorgd dat huishoudens met een laag inkomen tijdig de energietoeslag kregen. De gemeente Barneveld heeft de lat daarbij hoger gelegd en zich gericht tot huishoudens tot 150% van het minimum i.p.v. 120%. Actief energiecoaches ingezet en een extra pakket aan maatregelen ingezet voor individuele inkomensondersteuning. Ingezet op schuldhulpverlening en laagdrempelige budgetcoaches in bibliotheken. Brede ondersteuning gegeven aan gedupeerde ouders en kinderen als gevolg van de toeslagenaffaire. Opvang mogelijk gemaakt samen met maatschappelijke organisaties voor opvang van 400 gevluchte Oekraïners en daarnaast ook de opvang van 85 vluchtelingen via de crisis- en noodopvang. Onderwijs, sport en cultuur Gezonde leefstijlakkoord Barneveld opgesteld en uitvoering gezet samen met 70 maatschappelijke organisaties gericht op preventie van problematisch middelengebruik.

Middelen van het Rijk ter bestrijding van onderwijsachterstanden, opgelopen tijdens de coronaperiode, beschikbaar gesteld. Geïnvesteerd in noodzakelijk onderhoud en uitbreiding van de onderwijshuisvesting en in de sportvoorzieningen. Samen met de verenigingen initiatief genomen om te komen tot verbinding met stimulering culturele activiteiten. Sociaal innovatiefonds Sociaal Domein ingesteld voor nieuwe initiatieven vanuit de samenleving, die ervoor zorgen dat inwoners meekunnen doen aan de Barneveldse samenleving en betrokken zijn en blijven op elkaar. Jeugdzorg Na langdurige lobby – mede aangevoerd door de gemeente Barneveld – is het woonplaatsbeginsel door het kabinet aangepast. Dit zorgt ervoor dat de gemeente Barneveld bij aanwezigheid van een landelijke jeugdopvang niet eenzijdig alle kosten krijgt toebedeeld. Met succes ingezet op preventie in de Jeugdzorg, ingezet op vroegtijdige signalering en aanpak via ambulante zorg. Dit leidt naast kostenbesparing ook tot een betere hulpverlening. Platform Jeugd opgericht met alle ketenpartners gericht op afstemming van activiteiten voor een positieve ontwikkeling van jeugdigen.

Wat heeft dit gekost? Positief saldo van € 13,9 miljoen De gemeente Barneveld heeft 2022 afgesloten met een per saldo positief (voordelig) resultaat van € 13,9 mln. Dit resultaat is het saldo van een nadelig resultaat op de grondexploitaties van €

3

7,4 mln en een positief resultaat op de reguliere werkzaamheden (exploitatie) van € 21,3 mln. Het per saldo resultaat van € 13,9 mln is te onderscheiden in een incidenteel voordeel van € 12,3 mln en een structureel voordeel van (vooralsnog) € 1,6 mln. Ten opzichte van het eerder begrote resultaat na de gecorrigeerde 2e Tussenrapportage ad € 5,8 mln (raad november 2022) is het resultaat voordelig gewijzigd met per saldo € 8,1 mln. Naast het nadelig resultaat op de grondexploitaties van € 7,4 mln, waren er eveneens diverse meevallers. Die meevallers vloeiden met name voort uit extra uitkeringen vanuit het Rijk, hetzij via mutaties op de Algemene Uitkering (December-circulaire), hetzij door extra nabetalingen op taken zoals bijvoorbeeld de opvang van Oekraïners. Ook het effect aanpassing Woonplaatsbeginsel werd al zichtbaar. Daarnaast is gebleken dat diverse werkzaamheden vooralsnog niet konden worden uitgevoerd en zijn doorgeschoven (€ 6,1 mln). Dit kwam door vertraagde procedures, door te weinig capaciteit, door prioritering en op onderdelen ook door niet realistisch begroten. Om deze werkzaamheden alsnog te kunnen doen, wordt een budgetoverheveling voorgesteld via de bestemming van het resultaat van de jaarrekening 2022.

Financiële positie Over onze financiële positie in de toekomst bestaan zorgen, zoals recentelijk ook gedeeld met de commissie bestuur. Uitgaande echter van de jaarrekeningcijfers zien we een positieve ontwikkeling in de kengetallen. Dit komt door de positieve rekeningresultaten van de afgelopen jaren. Daarbij moet echter niet vergeten worden dat deze positieve rekeningresultaten voor een belangrijk deel ontstaan omdat we de begrote werkzaamheden niet of niet geheel uitvoeren en doorschuiven naar de toekomst. Het meer in balans brengen van beschikbare capaciteit (in mensen en geld) en de begrotingen heeft onze voortdurende aandacht. Met behulp van diverse financiële kengetallen wordt inzicht verkregen in de ontwikkeling van de financiële positie. Belangrijk daarbij is rekening te houden met het feit dat 1 kengetal weinig zegt en dat de kengetallen vooral in samenhang een goed inzicht geven. In de jaarrekening worden de zes verplichte indicatoren weergegeven. De belangrijke effecten op deze kengetallen ontstaan vanuit investeringen (groei van materiële vaste activa en schulden), ontwikkeling grondexploitatie, beschikbaar weerstandsvermogen, het risicoprofiel en de resultaten van de jaarrekening. Zo is er in 2022 een toename van de vaste activa (bezittingen) van € 11 mln en een afname met € 27 mln voorraad grondexploitatie).

Daartegenover is een lichte afname met € 3,4 miljoen van het eigen vermogen (exclusief resultaat) zichtbaar en nemen ook de langlopende schulden af met ruim € 5 miljoen. Solvabiliteit. De verhouding eigen vermogen en totaal vreemd vermogen, geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteit is gestegen naar 28% en ligt daarmee boven de streefwaarde van 20%. Netto schuldquote De verhouding schulden en totaal saldo van baten is ten opzichte van vorig jaar (133%) verbeterd naar 120% en is daarmee onder de streefwaarde van maximaal 130% gekomen. Hier liggen duidelijke verklaringen bij de achterstand in investeringen en het positieve rekeningresultaat waardoor er minder vreemd vermogen moest worden aangetrokken. De verlaging moet dan ook als incidenteel worden beschouwd. Weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit ten opzichte van de benodigde weerstandscapaciteit, exclusief het resultaat van de jaarrekening 2022, ligt met een ratio van 1,16 praktisch binnen de optimale bandbreedte van 1,2 - 1,6. Grondexploitatie De grondexploitaties zijn geactualiseerd mede op basis van de ingrijpend gewijzigde markontwikkeling. De ramingen m.b.t. inkomsten en kosten zijn aangepast. Dit heeft geleid tot een per saldo nadelig resultaat op de grondexploitaties van € 7,4 mln.

Voorgesteld wordt om via de bestemming van het resultaat 2022 de verliesvoorziening grondexploitaties met dit bedrag aan te vullen.

Resultaatbestemming Budgetoverheveling Het positieve resultaat ad € 13,9 miljoen wordt onder meer veroorzaakt door het feit dat er voor € 6,1 miljoen aan werkzaamheden niet verricht konden worden, mede als gevolg van capaciteitsproblemen en extra werk voor bijvoorbeeld opvang Oekraïners. Het is belangrijk dat deze werkzaamheden nog wel worden uitgevoerd in 2023. Daarom hebt u op ons voorstel van februari 2023 al besloten om de begroting 2023 met het bedrag van € 8,8 miljoen te verhogen, dit vooruitlopende op de resultaatbestemming 2022. Het bedrag van € 8,8 miljoen kwam voor € 2,4 miljoen ten laste van bestemmingsreserves (Armoede Impuls en Sociaal Domein) en voor € 6,4 miljoen ten laste van de algemene reserve. In deze jaarrekening hebben de stortingen in de reserve Armoede Impuls en reserve Sociaal Domein al plaatsgevonden. Wij stellen u nu voor om van het totale resultaat € 6,1 miljoen te bestemmen ter dekking van de uitgaven van deze werkzaamheden in 2023 en daarvoor dit bedrag toe te voegen aan de algemene reserve. Het verschil tussen de oorspronkelijke € 6,4 miljoen en de definitieve € 6,1 miljoen komt omdat in 2022 meer kosten zijn verantwoord als ten tijde van het raadsvoorstel

4

budgetoverheveling (najaar 2022/voorjaar 2023) gedacht en zal verwerkt worden in een Tussenrapportage 2023. Een specificatie van de budgetoverheveling met toelichting is opgenomen in bijlage 4. Vanuit het Rijk is een dringende oproep ontvangen om het financiële voordeel dat in 2022 is ontstaan doordat de rijksvergoedingen voor opvang Oekraïners hoger waren dan de werkelijke lasten in onze gemeente te besteden aan de doelgroep of anders terug te storten. Wij stellen u daarom voor om een nieuwe reserve genaamd "Reserve opvang en ondersteuning nieuwkomers in brede zin" in te stellen en daarin als onderdeel van de resultaatbestemming 2022 het per saldo voordeel van € 3.380.000 te storten.

Algemene reserve We stellen voor het resterende deel van het resultaat, te weten € 4,720 miljoen, toe te voegen aan de algemene reserve.

Vaststelling De Jaarverslaggeving 2022 bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. De hierin opgenomen jaarrekening en het hierin opgenomen jaarverslag zijn gecontroleerd door onze accountant. Wij stellen u voor: 1. De jaarverslaggeving 2022 vast te stellen; 2. De grondexploitatie per ultimo 31 december 2022 af te sluiten voor de projecten Harselaar West West en Holzenbosch III-Wikselaarse Eng en het resultaat ervan per saldo vast te stellen op € 221.157 positief; 3. De te verwachten resultaten van de geactualiseerde grondexploitaties op eindwaarde vast te stellen zoals opgenomen in de Meerjarenprognose grondexploitaties (MPG); 4. De hoogte van de verliesvoorziening grondexploitaties vast te stellen op € 28.255.802 per ultimo 2022 en daartoe € 7.341.313 te doteren; 5. Gronden ter waarde van € 96.232 uit te nemen op het project Thorbeckelaan-Zuid en te verantwoorden onder de MVA ter reservering voor de westelijke randweg; 6. Het positieve resultaat over 2022 ad € 13,9 mln als volgt te bestemmen: a. Aan de algemene reserve een bedrag van € 6,1 mln toe te voegen voor de overheveling van budgetten naar 2023. De raad heeft in februari 2023 besloten om op basis van de voorlopige budgetoverheveling een bedrag van € 8,8 mln te onttrekken aan de algemene reserve en toe te voegen aan de exploitatie 2023.

Het verschil tussen de toevoeging 2022 en de onttrekking 2023 zal via een Tussenrapportage 2023 worden gecorrigeerd (verlaging exploitatie en toevoeging aan reserve). b. Een nieuwe reserve in te stellen met als naam "Reserve opvang en ondersteuning nieuwkomers in brede zin" en deze reserve te bestemmen voor het egaliseren van lasten en baten van werkzaamheden gericht op de in de naam van de reserve begrepen doelgroep. c. Het in 2022 ontstane voordeel van € 3.380.000 voor de opvang van Oekraïners toe te voegen aan de Reserve opvang en ondersteuning nieuwkomers in brede zin. d. Het resterende deel van het resultaat, te weten € 4,4 mln, toe te voegen aan de algemene reserve; 7. Décharge te verlenen aan het college van Burgemeester en wethouders voor het gevoerde beleid. Burgemeester en wethouders van Barneveld, W. Wieringa Secretaris

J. van der Tak Burgemeester

5

Financieel resultaat

Resultaat programma's De gemeente Barneveld heeft in 2022 een voordelig resultaat behaald van € 13,9 mln. Dit bestaat per saldo uit een (vooralsnog) incidenteel voordeel van € 12,3 mln en een structureel voordeel van (vooralsnog) € 1,6 mln. Ten opzichte van het begrote resultaat na de gecorrigeerde 2e Tussenrapportage ad € 5,8 mln (raad november 2022) is het resultaat voordelig gewijzigd met per saldo € 8,1 mln. Zo wordt het resultaat op de grondexploitaties pas bij de jaarrekening bepaald (€ 7,4 mln nadelig). Binnen het Sociaal Domein zijn meevallers tot een totaal bedrag van € 6,3 mln zichtbaar bij onder meer Opvang Oekraïners, effect woonplaatsbeginsel Jeugd en Armoede impuls. Bij de algemene uitkering is een meevaller van € 4,1 mln ontstaan door enerzijds late mutaties via de december circulaire maar ook door het niet aanwenden van stelposten. Ook bleek dat door diverse oorzaken waaronder niet realistisch begroten, prioritering en te weinig capaciteit er werkzaamheden later uitgevoerd kunnen worden dan gepland (€ 6,1 miljoen). Om deze werkzaamheden alsnog in 2023 te kunnen uitvoeren wordt voorgesteld deze budgetten over te hevelen via de bestemming van het resultaat. Om de financiële transparantie te vergroten is er, evenals in 2021, een uitgebreidere toelichting opgenomen (zie bijlage 3).

In onderstaand overzicht wordt per programma het behaalde resultaat afgezet tegenover de bijgestelde begroting. Bij de verschillen is aangegeven of er een voordelig (V) of nadelig (N) effect is op het resultaat. Daarnaast vindt u in bijlage 3 een nadere toelichting per programma/beleidsproduct.

bedragen x € 1.000 Rekening Verschil 2022

Rekening 2021

Primitieve Begroting

Actuele Begroting

Saldo van baten en lasten Programma's Lasten 1. Participatie en ondersteuning 2. Bedrijvigheid en bereikbaarheid 3. Woon- en leefomgeving 4. Bestuur en interne dienstverlening

- 85.885 - 145.373 - 378 - 67.352 - 6.419 - 61.628 - 9.596

- 89.387 - 127.109 - 58.824 - 5.341 - 57.623 - 5.321

- 92.178 - 147.782 - 67.349 - 6.128 - 64.750 - 9.554

- 86.104 - 138.483 - 63.537 1.599 - 64.073 - 12.473

6.074 V 9.299 V 3.812 V 7.727 V 678 V - 2.918 N

Baten 1. Participatie en ondersteuning 2. Bedrijvigheid en bereikbaarheid 3. Woon- en leefomgeving 4. Bestuur en interne dienstverlening

59.488 378 12.568 6.917 33.696 5.929

37.722 10.409 895 22.877 3.541

55.604 17.287 933 25.884 11.501

52.379 18.666 - 6.546 24.817 15.442

- 3.225 N 1.380 V - 7.478 N - 1.067 N 3.940 V

94.570 - 19.675 3.260 - 21.693 - 1.242 -

84.449 - 19.531 1.795 - 21.226 - 100

92.908 - 26.450 - 2.116 - 24.199 - 35 - 100

96.686 - 24.288 1.489 - 25.115 - 662 -

3.778 V 2.162 V 3.605 V - 915 N - 627 N 100 V

114.244 112.936 1.308

103.980 103.551 429

119.358 118.544 815

120.975 119.887 1.088

1.617 V 1.343 V 273 V

Saldo van baten en lasten

8.685

- 4.938

730

10.582

9.852 V

Mutatie reserves Mutatie reserves Toevoegingen

6.217 - 7.306

5.135 - 3.141

6.674 - 23.619

3.274 - 11.955

- 3.400 N - 3.237 N

Onttrekkingen

13.523

8.276

30.292

15.228

- 163 N

Mutatie reserves

6.217

5.135

6.674

3.274

- 3.400 N

Gerealiseerd resultaat

14.901

197

7.404

13.856

6.452 V

Overzicht baten en lasten

Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien Lasten Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting Onvoorzien Baten Algemene dekkingsmiddelen Overhead

Noot bij overzicht baten en lasten: Bij het onderdeel mutatie reserves geven de regels toevoegingen en onttrekking reserves niet de juiste informatie. Dit komt omdat het resultaat 2021 in het boekjaar 2022 is verwerkt waardoor er zowel een onttrekking als toevoeging van 14,9 miljoen euro heeft plaatsgevonden. Deze mutaties hadden echter in de beginbalans moeten plaatsvinden waardoor deze presentatietechnisch uit de werkelijke boekingen (rekening 2022) zijn verwijderd. Het overzicht is

6

echter een geautomatiseerde weergave van de mutaties in systemen, en kan niet worden aangepast. De verschil bedragen in de laatste kolom zijn wel juist.

Verschillenanalyse Het resultaat over 2022 bedraagt € 13,9 mln (V) waarvan op de reguliere exploitatie € 21,3 mln (V) en de grondexploitaties € 7,4 mln (N). Hieronder worden de belangrijkste oorzaken voor de afwijkingen toegelicht onder verwijzing naar het betreffende programma. De voorgestelde budgetoverhevelingen, zie bijlage 4, maken onderdeel uit van deze verschillen. Vanuit de jaarrekening, onderdeel toelichting Lasten en Baten, wordt naar onderstaande toelichting verwezen.

Belangrijkste afwijkingen

Programma Structureel

01. Begroot resultaat, resultaat na 2e Tussenrapportage P1 tm P4 01. Begroot resultaat, diverse mutaties na 2e Tussenrapportage 01. Correctie resultaat 2e Tussenrapportage P1 02. Voorstel budgetoverhevelingen 2022 naar 2023 P1 tm P4 03. Opvang Oekrainers P1 04. Effect woonplaatsbeginsel op kosten Jeugd vangnetvoorziening P1 05. Hogere uitkering BUIG P1 06. Armoede impuls (zie ook 16) P1 07. Grondexploitaties bedrijventerrein en woningen P2 en P3 08. Correctie afwaardering activa tlv reserve BoVo (zie ook 16)P2 09. Ruimtelijke ordening P3 10. Voorziening de Burght P3 11. Sportaccommodaties P3 12. Burgemeester en Wethouders P4 13. Overhead/ondersteuning organisatie P4 14. Treasury P4 15. Belastingen P4 16. Algemene uitkering P4 17. Vennootschapsbelasting P4 18. Mutaties reserves (zie ook 05 en 07) P4 19. Diverse overige mutaties P1 tm P4 Totaal afwijkingen

1.362 V

255 V

1.617 V

bedragen x € 1.000 Totaal verschil 6.642 V 8.004 V - 600 N - 600 N - 2.200 N - 2.200 N 6.070 V 6.070 V 3.380 V 3.380 V 1.028 V 1.283 V 530 V 530 V 1.480 V 1.480 V - 7.433 N - 7.433 N 8.355 V 8.355 V 1.010 V 1.010 V 534 V 534 V 528 V 528 V - 430 N - 430 N - 642 N - 642 N 453 V 453 V 212 V 212 V 4.128 V 4.128 V 747 V 747 V - 10.735 N - 10.735 N - 818 N - 818 N

Incidenteel

12.239 V

13.856 V

Toelichting op de belangrijkste verschillen Hieronder wordt ingegaan op de belangrijkste oorzaken voor de afwijking van het uiteindelijke resultaat in 2022 als opgenomen in bovenstaande tabel. 1. Begroot resultaat € 6,042 miljoen voordelig. Na de 2e Tussenrapportage 2022 bedroeg het begrote resultaat 2022 in totaal € 8.004.000. Tussen deze rapportage en de jaarrekening is het begrote resultaat gedaald met € 600.000. Bij de verwerking van de 2e Tussenrapportage bleek een bijdrage via de algemene uitkering van € 2.200.000 dubbel verwerkt te zijn. Dit veroorzaakt in de jaarrekening een even groot nadeel. 2. Voorstel budgetoverhevelingen 2022 naar 2023 € 6,070 miljoen voordelig. Op 8 februari 2023 zijn de door de gemeenteraad de voorgestelde budgetoverhevelingen vanuit 2022 naar 2023 vastgesteld, opgeteld een bedrag van totaal € 8.780.000. In bijlage 4 is een specificatie van deze budgetoverhevelingen opgenomen. In sommige gevallen wijkt de nu werkelijk voorgestelde budgetoverheveling af van het voorstel van februari 2023. In de bijlage 4 is zowel het oorspronkelijk opgenomen bedrag opgenomen als het werkelijk bedrag van de budgetoverheveling. Verschillen kunnen onder meer worden veroorzaakt omdat in 2022 toch meer lasten zijn gemaakt dan in december was ingeschat of dat de middelen al zijn toegevoegd aan (egalisatiereserves).

Dit laatste is het geval bij de reserve Armoede Impuls (€ 1.480.000) en de reserve Sociaal Domein (€ 380.000). 3. Opvang Oekraïners per saldo € 3,380 miljoen voordelig (P1) Voor de opvang van Oekraïners wordt een specifieke uitkering ontvangen, de normvergoedingen zijn hoger dan benodigd voor opvang in de gemeente Barneveld. Op dringend advies van het Rijk wordt u via de beslispunten van deze jaarrekening voorgesteld om dit voordeel toe te voegen aan een nieuw te vormen reserve, zodat deze middelen beschikbaar blijven voor het brede doel: opvang en ondersteuning nieuwkomers in brede zin. 4. Effect woonplaatsbeginsel op kosten Jeugd vangnetvoorziening € 1,283 miljoen voordelig (P1) Een voordeel van € 1.283.000 heeft betrekking op vergoedingen Jeugd vangnetvoorziening. Deze lasten zijn voornamelijk gedaald door het nieuwe woonplaatsbeginsel. Daarnaast zijn de kosten voor jeugdhulp ook afgenomen. Deze afname van kosten lijkt deels structureel (€ 255.000) en deels incidenteel van aard te zijn door de inzet op transformatieprojecten en

7

preventie. 5. Hogere uitkering BUIG € 0,530 miljoen voordelig (P1) Bij de ontvangen specifieke uitkering BUIG is een voordeel ontstaan van € 530.000. Hiervan heeft € 380.000 betrekking op de Vangnetuitkering BUIG 2021; de hoogte hiervan werd pas in november 2022 duidelijk. Het resterende verschil heeft betrekking op 2022. 6. Impuls Armoedebeleid € 1,480 miljoen voordelig (P1) (zie ook 18) Het voordeel van € 1.480.000 komt doordat de lasten m.b.t. impuls armoedebeleid in 2022 lager waren dan begroot. Dit resterende budget is onderdeel van het voorstel budgetoverheveling en is via programma 4 al toegevoegd aan de reserve Impuls Armoede. Een deel van deze lasten zal alsnog in 2023 worden geboekt, omdat de beoordeling van de aanvragen nog doorloopt in het eerste kwartaal van 2023. De toegekende energietoeslagen en de inzet van personeel worden gedekt uit dit overgehevelde budget. 7. Grondexploitaties € 7,433 miljoen nadelig (P2/3) De actualisatie van de grondexploitaties leidt ten aanzien van de bedrijventerreinen tot een nadeel van € 2.359.000. Dit nadeel bestaat uit een toename van de noodzakelijke verliesvoorziening met € 1.450.000. Daarnaast moet een eerdere winstneming van € 737.000 in de grondexploitatie Harselaar Zuid fase 1a worden teruggedraaid.

Hier staat tegenover dat de grondexploitatie Harselaar West West in 2022 wordt afgesloten met een voordelig resultaat van € 187.000. Ten aanzien van woningen leidt de actualisatie van de grondexploitaties tot een nadeel van € 5.433.000. Dit nadeel komt voornamelijk door het treffen van een verliesvoorziening voor Bloemendal van € 5.509.000 en Verbindingsweg van € 382.000. Hier staat tegenover dat in 2022 een winstneming van € 423.000 kan plaatsvinden met name als gevolg van positieve ontwikkeling van Holschbosch I. Tot slot wordt de grondexploitatie Wikselaarse Eng in 2022 afgesloten met een positief resultaat van € 34.000. De negatieve ontwikkeling van de grondexploitaties is hoofdzakelijk het gevolg van de vertaling van de marktontwikkeling naar de ramingen voor de grondexploitaties en dan met name de kostenstijging die niet wordt gecompenseerd door de beperkte opbrengstenstijging.Voor een uitgebreide toelichting op de resultaten en voortgang van de grondexploitaties verwijzen wij naar de paragraaf grondbeleid. 8. Correctie afwaardering activa tlv reserve BoVo (zie ook 18) € 8,355 miljoen voordelig (P2) Een correctie van € 8.355.000 op de reserve bovenwijkse voorzieningen heeft betrekking tot diverse investeringen in bovenwijkse voorzieningen die in eerdere jaren ten onrechte volledig ten laste van de reserve bovenwijkse voorzieningen zijn gebracht.

Deze correctie leidt tot een voordeel binnen programma 2. Hier staat echter de storting van hetzelfde bedrag in de reserve bovenwijkse voorzieningen tegenover (zie toelichting punt 17). Per saldo betreft dit een neutrale mutatie. 9. Ruimtelijke ordening € 1,010 miljoen voordelig (P3) Een voordeel van ruim € 1.010.000 betreft de legebaten WABO en bestemmingsplannen. In het laatste kwartaal zijn een aantal grote legebedragen ontvangen waar in de eerdere prognoses bij de tussenrapportages geen zicht op was waardoor de begroting eerder neerwaarts is bijgesteld. De ODDV heeft geen invloed op het moment van indienen van een aanvraag omgevingsvergunning door een initiatiefnemer en het moment van realisatie van de baten is ook afhankelijk van de voortgang van procedures. Dit leidt tot fluctuaties in de legesbaten over de jaren heen. 10. Voorziening de Burght € 0,534 miljoen voordelig (P3) Op grond van de jaarcijfers van GBO kan een deel van de voorziening GBO de Burght vrijvallen. Dit leidt tot een voordeel van € 534.000 in 2022. 11. Sportaccommodaties € 0,528 miljoen voordelig (P3) Een voordeel van € 359.000 betreft de herverdeling van de budgetten (huurinkomsten en exploitatiebijdrage) Optisport. De totale huurinkomsten en exploitatiebijdrage zijn conform budget en afspraken gerealiseerd en zijn budgetneutraal.

De overige voordelen betreffen lagere uitgaven voor het vervangen van sportmaterialen (€ 89.000) en subsidie-uitgaven (€ 60.000). Diverse kleinere afwijkingen (€ 34.000) betreffen schades en lagere uitgaven voor energie, schoonmaak e.d.. 12. Burgemeester en Wethouders € 0,430 miljoen nadelig (P4) Als gevolg van de verplichte vorming van een voorziening wachtgeldverplichting voor gewezen wethouders ontstaat een nadeel van € 430.000. 13. Overhead / ondersteuning organisatie € 0,642 miljoen nadelig (P4) Het nadeel bij dit onderdeel wordt voornamelijk veroorzaakt door de hogere kosten inhuur. 14. Treasury € 453.000 voordelig (P4) De rentelasten laten een voordeel zien van € 191.000 doordat er als gevolg van vertraagde investeringen en niet volledig uitvoeren van exploitatieposten (zie budgetoverheveling) er minder geldleningen zijn aangetrokken. Verder is er een voornamelijk incidenteel effect van

8

€189.000 doordat de ingehouden dividendbelasting op de van Alliander ontvangen dividenduitkeringen over de jaren 2019 tot en met 2021 alsnog zijn teruggevraagd bij de Belastingdienst. Tot slot zijn er nog rentebaten ontvangen door negatieve rente op afgesloten geldleningen en de verstrekte geldlening aan Alliander (totaal € 75.000). 15. Belastingen per saldo € 212.000 voordelig (P4) Door de groei van de gemeente is er sprake van een voordeel met betrekking tot de OZB aanslagen voor woningen, OZB aanslagen van niet-woningen en de forensenbelasting van in totaal € 188.000. Door een herinrichting van het invorderingsproces is er ook een toegenomen opbrengst zichtbaar aan boetes en dwangsommen van € 149.000. Hogere inhuurkosten als gevolg van een langdurig zieke medewerker en moeilijk vervulbare vacatures veroorzaken een nadeel van € 116.000. Tot slot is er een nadeel van € 10.000 binnen de Gemeentelijke samenwerking BGT-BSLW. 16. Algemene uitkering € 4,128 miljoen voordelig (P4) Een voordeel van € 3.348.000 ontstaat doordat in 2022 diverse decentralisatie uitkeringen en bijdragen met betrekking tot taakmutaties zijn ontvangen via de algemene uitkering. Voor een deel betreft dit compensatie voor incidentele uitgaven die reeds zijn gedaan en/of lasten die binnen een ander programma zijn geraamd waaronder de bijdrage herindeling ad.

€ 637.000, implementatiekosten omgevingswet ad € 575.000 en taakmutatie energietoeslag ad € 1.200.000. Daarnaast zijn er in 2022 bijdragen ontvangen waarvoor nog geen concreet bestedingsvoorstel is gedaan, zoals de decentralisatie uitkering uitvoeringskosten klimaatakkoord ad € 373.000 hiervoor volgt alsnog een bestedingsvoorstel in 2023. Tevens zijn er in 2022 incidentele (aanvullende) bijdragen ontvangen waar geen lasten tegenover staan en die dus vrijvallen in het resultaat. Een voordeel van € 641.000 komt voort uit de decembercirculaire 2022. Deze circulaire is op 21 december verschenen, waardoor het niet meer mogelijk was om deze mutaties in de begroting te verwerken. Tot slot leiden verrekeningen met voorgaande jaren in 2022 tot een voordeel van € 140.000. 17. Vennootschapsbelasting € 0,747 miljoen voordelig (P4) Met ingang van het boekjaar 2016 is de Vennootschapsbelasting (Vpb) ingevoerd voor ondernemersactiviteiten van overheidsorganisaties. Voor onze gemeente gaat het met name om de winstneming in de grondexploitatie. In 2022 hebben we een voorlopige aanslag van de belastingdienst van € 1.582.000 betaald. Het resultaat over 2022 kon pas door de externe fiscalist bij het opstellen van de jaarrekening 2022 definitief worden bepaald. Hieruit blijkt dat de aanslag € 521.000 lager zou moeten zijn.

Samen met een bijstelling van de fiscale winst over 2021 leidt dit tot een voordeel van € 747.000. 18. Mutaties reserves (zie ook 06 en 08) € 10,735 miljoen nadelig (P4) Een nadeel van € 8.355.000 betreft de storting in de reserve bovenwijkse voorzieningen als gevolg van een correctie van diverse diverse investeringen in bovenwijkse voorzieningen die in eerdere jaren ten onrechte volledig ten laste van de reserve zijn gebracht. Hier staat echter een voordeel van hetzelfde bedrag tegenover op programma 2 waar de correctie van de eerdere afwaarderingen is verwerkt (zie toelichting punt 67). Per saldo betreft dit een neutrale mutatie. De in programma 1 ontstane voordelen bij de Armoede Impuls en Innovaties Sociaal Domein zijn toegevoegd aan respectievelijk de reserve Armoede Impuls (€ 1.480.000) en de reserve sociaal domein (€ 380.000). Zie ook de toelichting bij punt 6. Per saldo betreft dit neutrale wijzigingen. 19. Diverse overige mutaties € 0,818 miljoen nadelig (P1 tm P4) Dit betreft een groot aantal kleinere, zowel voordelige als nadelige mutaties, in alle programma's. Deze worden hier niet nader toegelicht.

9

Programma's 1. Participatie & Ondersteuning

Wat hebben we bereikt? Doelstelling De gemeente Barneveld wil dat inwoners van de gemeente Barneveld voldoende kansen krijgen op het ontwikkelen of het bevorderen van zelfstandigheid en daarmee op deelname aan de samenleving. We streven naar een samenleving waarin iedere inwoner naar vermogen meedoet, waarin mensen zich met elkaar verbonden weten. En we zorgen voor een professioneel vangnet. Eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid vormen hierbij het uitgangspunt. Omzien naar elkaar en onderlinge zorgzaamheid zijn van groot belang. Hierin zit de drieslag zelf – samen – gemeente. Het motto voor beleid en uitvoering binnen het sociaal domein is: op eigen kracht waar mogelijk, ondersteuning en hulp indien nodig. Het beleidskader voor het sociaal domein (i.c. hoofdstuk 2 van het beleidsplan sociaal domein "Mensen Voorop") is door de raad op 30 januari 2019 voor onbepaalde tijd vastgesteld. Programma 1 is het jaarlijkse uitvoeringsprogramma voor het sociaal domein. De beleidsthema's in het sociaal domein zijn in het beleidsplan Sociaal Domein 'Mensen Voorop' ingedeeld in de onderdelen: - groeien naar zelfstandigheid; - meedoen naar vermogen; - samen oud worden. Groeien naar zelfstandigheid We willen dat alle kinderen en jongeren in de gemeente Barneveld gezond en veilig opgroeien en zich ontwikkelen tot zo zelfstandig mogelijke burgers.

In 2022 hebben we vervolg gegeven aan de transformatieprojecten binnen het jeugdhulpveld. Hierbij is vooral ingezet op vernieuwing binnen de ambulante jeugdhulp. Daarnaast is het nieuwe woonplaatsbeginsel geïmplementeerd, waarbij de verantwoordelijkheid voor gemeente overstijgende plaatsingen binnen Barneveld zijn overgedragen aan de plaatsende gemeenten. Op het gebied van jeugd en veiligheid is de gemeente Barneveld gestart met de proeftuin Jeugdbescherming. In deze proeftuin wordt gewerkt aan een nieuwe werkwijze voor de huidige jeugdbescherming. Het doel is om betere hulpverlening te kunnen bieden aan ouders en kinderen in onveiligheid en om het huidige jeugdbeschermingsproces te verkorten. Naast transformatie werd ook ingezet op preventie, zodat minder specialistische jeugdhulp nodig is; door vroegsignalering, welzijn en welbevinden (ondersteuning) proactief te organiseren binnen de dagelijkse levensgebieden van kinderen en gezinnen. Het platform Jeugd is opgericht als een samenwerkingsverband van partners Jeugd en gemeente waarbinnen activiteiten worden geïnitieerd en uitgevoerd in het belang van de positieve ontwikkeling van Barneveldse kinderen. Meedoen naar vermogen We streven naar een sociale en vitale samenleving, waarin inwoners zoveel mogelijk participeren. Meedoen in de samenleving, in buurten, wijken en dorpen en op de arbeidsmarkt.

In 2022 was sprake van krapte op de arbeidsmarkt, waarbij we probeerden zo goed mogelijk in te spelen op de ontstane arbeidsdynamiek. Daarnaast zagen we dat, mede vanwege de gestegen energieprijzen en de sterk toegenomen inflatie, dat meer inwoners werden geconfronteerd met armoede en schuldenproblematiek en hieraan verbonden problemen. Meedoen in de samenleving is belangrijk en moet ook voor inwoners met een kleine beurs mogelijk zijn. Het college onderschrijft de landelijke ambitie om in te zetten op het verder tegengaan van armoede en schuldenproblematiek en het halveren van het aantal kinderen dat opgroeit in armoede (coalitieakkoord 2022-2026). De coronacrisis heeft ook zijn (economische) weerslag op het (amateur)verenigingsleven en sport- en cultuurvoorzieningen gehad, waardoor zij over weinig reserves beschikken om zich te kunnen blijven ontwikkelen. Samen oud worden Mensen worden gemiddeld steeds ouder en blijven daarbij gelukkig over het algemeen ook langer vitaal. Met de toename van het aantal ouderen zal in absolute zin toch ook het aantal kwetsbare ouderen toenemen. De houdbaarheid van Wmo-voorzieningen zoals Huishoudelijke Ondersteuning en de Valleihopper stond onder druk doordat middelen en menskracht niet onbeperkt beschikbaar zijn.

Om oudere inwoners in staat te stellen zo lang mogelijk zelfstandig te blijven wonen hebben we de samenwerking tussen lokale woon-, welzijn- en zorgaanbieders gestimuleerd en meer verbindingen tussen het medische en het sociale domein gelegd, bijvoorbeeld door middel van 'Welzijn op recept' waarbij huisartsen verwijzen naar een welzijnsconsulent bij Welzijn Barneveld . We hebben geïnvesteerd in valpreventie, het tegengaan van financiële uitbuiting van ouderen, de ondersteuning van mantelzorgers en in uitbreiding van laagdrempelige ontmoetings- en bewegingsactiviteiten voor senioren. Want meer welzijn leidt tot minder zorg(en).

10

Note: dynamiek binnen het sociaal domein Het Rijk legt steeds meer taken bij gemeenten neer. Daarnaast is er binnen de huidige taken en verantwoordelijkheden continu sprake van veranderende wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen die een extra beroep doen op onze personele capaciteit. Dit jaar waren dat bijvoorbeeld de werkzaamheden rondom vluchtelingen uit Oekraïne en asielzoekers of de uitvoering van de energietoeslag. Deze vaak onvoorziene taken vergen beleidsmatige inzet en drukken op de capaciteit bij de uitvoerende teams, zeker ook als we waar nodig maatwerk willen blijven leveren. Om deze extra werkzaamheden te kunnen doen moesten we taken verschuiven (op prioriteit), extra medewerkers inhuren en tijdelijk uitbreiden van bestaande contracten.

Wat hebben we daarvoor gedaan? Corona In 2022 kregen onze inwoners nog volop te maken met de gevolgen van de coronacrisis. Om de vaccinatiegraad te verhogen is, in samenwerking met de GGD, flink ingezet op laagdrempelig en zonder afspraak vaccineren. Voor mensen met een laag inkomen en maatschappelijke organisaties zijn er coronazelftests en mondkapjes beschikbaar gesteld. In 2022 zijn er circa 100.000 zelftests en 75.000 mondkapjes verspreid. De bibliotheek speelde een belangrijke rol in de verspreiding hiervan. Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld Samen met circa 70 maatschappelijke partners in de gemeente Barneveld, sloten we eind 2022 het Gezonde Leefstijlakkoord Barneveld. Het doel van dit akkoord is samen te werken aan de preventie van problematisch alcoholgebruik, roken en het stimuleren van gezonde voeding en beweging. Nationaal Programma Onderwijs De gemeente Barneveld ontving € 1,5 miljoen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), om leerlingen te helpen hun gaven en talenten tot bloei te brengen ondanks de coronacrisis en de gevolgen daarvan voor het onderwijs. Deze middelen kunnen tot en met schooljaar 2024/2025 ingezet worden.

Met het raadsbesluit Nationaal Programma Onderwijs Barneveld zijn de kaders vastgesteld, waarbij we uitgaan van de sub-opgaven binnen de opgave Groeien naar Zelfstandigheid: Gezonde Jeugd, Leren en Ontwikkelen, Meedoen in de maatschappij. In oktober 2022 heeft het college de subsidieregeling voor het NPO vastgesteld. Ingediende aanvragen hebben een positief advies nodig van de programmagroep van het Platform Jeugd Barneveld. We verleenden inmiddels al meerdere subsidies zoals voor extra schoolmaatschappelijk werk op de basisscholen en extra ondersteuning op de peuteropvang en kleuterklas om kinderen goed te kunnen in- en doorstromen op de basisschool. Energietoeslag Door de gestegen energieprijzen neemt (het risico op) energiearmoede toe. Om huishoudens met een laag inkomen tegemoet te komen in de gestegen energieprijzen heeft het Rijk de energietoeslag in het leven geroepen. Wij hebben deze regeling in 2022 uitgevoerd (waarbij een deel van de werkzaamheden nog plaats vindt in 2023). Conform de landelijke richtlijn hebben wij de energietoeslag van € 800 naar € 1.300 verhoogd voor de inkomens tot en met 120% van het sociaal minimum. Een deel van de huishoudens die hiervoor in aanmerking kwam, zijn bekend bij de gemeente. Deze huishoudens hebben de energietoeslag automatisch (ambtshalve) ontvangen. De overige huishoudens hebben de aanvraag zelf in kunnen dienen.

De kosten worden gedekt vanuit de rijksmiddelen. Daarnaast is er ook integraal samengewerkt met team duurzaamheid als het gaat om energiearmoede in de brede zin. Er is veel afstemming geweest en we zijn ook aangesloten bij overleggen met bijvoorbeeld de energiecoaches. Impuls armoedebeleid Met de maatschappelijke ontwikkelingen in 2022 zagen we de urgentie om op korte termijn een extra impuls te geven op het armoedebeleid om te voorzien in de bestaanszekerheid van de inwoners. Een aantal concrete maatregelen is hiervoor uitgevoerd. Zo is de schoolkostenregeling en de individuele inkomstentoeslag eenmalig verhoogd. Daarnaast hebben we via communicatie extra aandacht gegeven aan de minima-regelingen. Met name de energietoeslag is breed onder de aandacht gebracht. Verder is de inkomensgrens van de energietoeslag uitgebreid naar 150% (van de bijstandsnorm) voor aanvragen tot en met 31 december 2022. De doelgroep inwoners met een inkomensgrens tussen de 120 en 150% had recht op een eenmalige toeslag van € 1.000. Dit is gedekt vanuit incidentele gemeentelijke middelen. De aanvragen konden nog tot het eind van het jaar (2022) ingediend worden. De afhandeling van deze aanvragen vindt daarom ook nog in 2023 plaats. De uitvoering van deze toeslag heeft veel ambtelijke inzet gevraagd.

Door het eigen personeel extra in te zetten en daarnaast extra formatie in te huren (vanuit de gemeentelijke middelen extra impuls armoede) hebben we hier uitvoering aan kunnen geven. Daarnaast zien we dat er veel maatschappelijke betrokkenheid is geweest op het vlak van armoede en is verbinding gelegd met diverse initiatieven vanuit de samenleving. Vroegsignalering van schulden Vanaf 2021 is vroegsignalering van schulden een wettelijke taak van gemeenten, vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. In 2021 is die taak voornamelijk, mede door corona,

11

uitgevoerd zonder op huisbezoek te gaan. In de eerste helft van 2022 is die werkwijze geëvalueerd en geoptimaliseerd. Zowel in het systeem en wijze van registratie, als in de uitvoering. Vanaf augustus 2022 is een nieuwe werkwijze geïmplementeerd en wordt op basis van de ernst van signalen iemand een brief gestuurd, gebeld of gaat een gespreksvoerder schuldhulpverlening op huisbezoek. We zien dat vaker lukt om in contact te komen met inwoners. Ook zien we een toename in het beroep dat op schuldhulpverlening en budgetcoaching wordt gedaan. Inloop geldvragen en website geldvraagbarneveld.nl In oktober 2022 is de Inloop Geldvragen gestart. Wekelijks zijn professionele budgetcoaches aanwezig in de bibliotheek gelijktijdig met het Sociaal Juridisch Steunpunt. Zo is er een laagdrempelige inloop voor inwoners met vragen over geld. Bijkomend voordeel is dat er een nauwere samenwerking tussen de professionals tot stand is gekomen. Hierdoor is van ieders deskundigheid optimaal gebruik gemaakt. Inwoners zijn daardoor breder ondersteund. In 2022 is, samen met verschillende partners uit het veld, gestart met de ontwikkeling van een lokale website. Na de zomer 2022 is een concept ter consultatie voorgelegd uit verschillende inwoners uit de doelgroep. In december 2022 is de website in haar huidige vorm gelanceerd.

De website biedt inwoners en professionals laagdrempelig toegang tot voor hen juiste en relevante informatie over alle mogelijke ondersteuning die er in Barneveld is rondom geldzaken. Brede ondersteuning Toeslagenaffaire Gemeenten hebben sinds 2021 tot, voor zover nu bekend, 2026 een rol in de begeleiding van (mogelijk) gedupeerden vanuit de landelijke Hersteloperatie Toeslagenaffaire. Met gedupeerde ouders in de toeslagenaffaire, is gesproken in 2021. In 2022 zijn er enkelen die opnieuw contact hebben gezocht met een hulpvraag. Een aantal zijn telefonisch verder geholpen en verwezen naar partners in het veld. Gezamenlijk met één gedupeerde is in 2022 een plan van aanpak opgesteld en is ondersteuning ingezet om zo veel mogelijk de gevolgen van de toeslagenaffaire te herstellen. In november 2022 is een wettelijk kader vastgesteld waar gemeenten een nieuwe taak in de brede ondersteuning gedupeerde kinderen hebben gekregen. De brede ondersteuning van gedupeerde ouders en kinderen, en waarschijnlijk aankomende nieuwe doelgroepen (extoeslagpartners en nabestaanden), loopt de aankomende jaren door. Opvang en ondersteuning vluchtelingen Oekraïne en asielzoekers Vanuit de Oekraïne is een grote vluchtelingenstroom op gang gekomen. Samen met onze inwoners, organisaties en ondernemers hebben we onze verantwoordelijkheid genomen.

We bieden gastvrij opvang aan een groep van ongeveer 400 Oekraïners binnen onze gemeente. Elke Veiligheidsregio had in 2022 de opdracht om 3.000 gemeentelijke opvangplekken te creëren om vluchtelingen op te vangen. Ook in de gemeente Barneveld leverden we een bijdrage aan die opgave en hebben we inmiddels 5 verschillende gemeentelijke opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen (GOO). De vluchtelingen uit Oekraïne verblijven, in tegenstelling tot andere asielzoekers, in Europa op basis van een tijdelijke beschermingsrichtlijn. Hierdoor gelden voor hen andere voorwaarden m.b.t. (nood)opvang, zorg, onderwijs, werk en inkomen. In plaats van het COA is bij deze groep vluchtelingen de gemeente volledig verantwoordelijk voor het bieden van (eerste) opvang, het laten draaien van deze opvanglocaties en het regelen van basisvoorzieningen. In onze gemeentelijke organisatie hebben wij vanaf maart 2022 een ‘Coördinatieteam Oekraïne’ samengesteld. Deze ambtelijke projectgroep bestaat uit enkele medewerkers vanuit diverse disciplines van de organisatie (Sociaal Domein, Ruimtelijke ordening, Veiligheid, Burgerzaken en Communicatie). Er is door hen en vele andere collega’s voor en achter de schermen hard gewerkt om de vluchtelingen goede opvang en veiligheid te bieden en de kans voor hen om beetje bij beetje het leven weer op te pakken.

Dit vroeg van de gemeente extra personele inzet van medewerkers of inhuur van personeel. Deze werkzaamheden kwamen bovenop geplande werkzaamheden, die vaak ook door moesten gaan. Er is een tijdelijke locatiemanager aangesteld bij de gemeente die de gemeentelijke opvanglocaties ondersteunt en voor veel vragen het eerste aanspreekpunt is. Intern binnen het sociaal domein vroeg met name het regelen van de eerste medische zorg op de locatie, het regelen van scholing en het vervoer naar school, en het uitvoeren van een aparte financiële leefgeldregeling veel personele capaciteit, waardoor andere taken (tijdelijk) blijven liggen of minder snel konden worden opgepakt. In december verbleven ongeveer 395 ingeschreven Oekraïense vluchtelingen in de gemeente Barneveld, waarvan 285 op gemeentelijke opvangplekken de overige vluchtelingen verblijven bij particulieren. Hiermee voldeden en voldoen wij aan onze in de veiligheidsregio afgesproken taakstelling. Er is gedurende 2022 sprake geweest van doorstroom vanuit particuliere opvang naar gemeentelijke opvanglocaties. Als gemeente voeren wij voor de opgevangen vluchtelingen ook een aparte regeling voor leefgeld uit. In december maakten 146 huishoudens van in totaal 237 personen gebruik van deze regeling. Om de opvang en andere ondersteuning te financieren heeft het Rijk verschillende financiële regelingen afgesproken met de VNG.

Deze financiering is dekkend voor de kosten die we maken. Als Veiligheidsregio hadden we ook een taakstelling om aan 450 asielzoekers crisisnoodopvang te bieden. Van september tot en met december heeft de gemeente Barneveld daarom circa 85 asielzoekers gehuisvest op een tijdelijke crisisnoodopvang in Voorthuizen. Hierbij ging het om de realisatie van bed, bad en brood. Voor de opvang van deze asielzoekers werd een multidisciplinaire ambtelijke werkgroep samengesteld. Deze ambtelijke werkgroep zorgde achter de schermen voor goede opvang, zoals de huisvesting, begeleiding van bewoners, medische

12

zorg, beveiliging en voedsel. Met tal van maatschappelijke organisaties, vrijwilligers en buurtbewoners werd gezorgd voor een activiteitenprogramma voor de bewoners, zodat asielzoekers zich welkom voelden en een daginvulling hadden. Eind december zijn deze vluchtelingen verhuisd naar een tijdelijke crisisnoodopvang in de gemeente Rheden. De kosten van de crisisnoodopvang worden volledig vergoed door het Rijk. Maatschappelijke begeleiding statushouders In de eerste acht maanden dat een statushouder komt wonen in de gemeente krijgt hij/zij begeleiding van Vluchtelingenwerk. Door de druk op de opvanglocaties van het COA heeft de gemeente in 2022 meer statushouders voorzien van een woning en maatschappelijke begeleiding dan begin 2022 werd verwacht. De verwachting was 68 statushouders. De daadwerkelijke realisatie betrof 98. Vluchtelingenwerk is voor dit meerwerk financieel gecompenseerd. Ook voor 2023 wordt een hogere taakstelling van statushouders verwacht. Innovatiefonds SOC In 2022 is een het Innovatiefonds Sociaal Domein opengesteld voor nieuwe initiatiatieven. Het gaat om initiatieven die in 2023 worden uitgevoerd en bijdragen aan een blijvende verandering in welzijn, zorg of participatie in de gemeente Barneveld. Indieners hebben de mogelijkheden gekregen om hun idee aan de jury toe te lichten.

Deze jury bestond uit twee wethouders Sociaal Domein, de concerndirecteur Samenleving, een lid van de Jongerenraad en een lid van de Adviesraad Sociaal Domein. In totaal zijn twaalf initiatieven door de jury beoordeeld. 7 zijn toegekend en 5 zijn afgewezen.

1.1 Zelfredzame inwoners 112 Reïntegratie Speerpunt veranderopgave inburgering

Doel Uitvoering Wet inburgering (per 1 januari 2022) voor inburgeraars in de gemeente Barneveld. Met ingang van 1 januari 2022 is de Wet inburgering 2021 in werking getreden. Met deze wet voert de gemeente de regie over de inburgering van statushouders en gezinsmigranten die inburgeringsplichtig zijn onder deze wet. Op basis van een brede intake, waarvan een leerbaarheidstoets onderdeel is, zijn er in 2022 16 statushouders en 3 gezinsmigranten gestart aan de inburgering. Ook heeft een groep van 55 statushouders afkomstig uit Eritrea en Syrië de cursus Eurowijzer gevolgd in het kader van financiële zelfredzaamheid en ontzorgen. Dit zijn statushouders die onder de oude en de nieuwe wet inburgeringsplichtig zijn. Bij statushouders die zich nieuw vestigen bieden we standaard zes maanden budgetcoaching (indien nodig langer).

Speerpunt Participatie op de arbeidsmarkt en maatschappij

Doel Inwoners naar vermogen mee laten doen op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Vanuit de Participatiewet wordt inkomensondersteuning (rechtmatigheid) en ondersteuning bij het vinden en behouden van werk (doelmatigheid) geboden. De doelgroep die wordt bediend vanuit de Participatiewet is de afgelopen jaren sterk veranderd. Inwoners met een arbeidsbeperking zijn aangewezen op ondersteuning bij het vinden van werk. Daarbij zien we dat door de grote krapte op de arbeidsmarkt, mensen met een geringe afstand tot de arbeidsmarkt werk hebben gevonden. Dat betekent dat voor de mensen die nu al langere tijd een uitkering Participatiewet ontvangen, veel intensievere inspanning en ondersteuning nodig is om (stappen richting) een passende plek op de arbeidsmarkt te kunnen vinden. De afgelopen jaren is sprake van een relatief stabiel bijstandsbestand. Daaronder verstaan we het aantal huishoudens dat afhankelijk is van een bijstandsuitkering. In 2022 ontvingen maandelijks tussen de 540 en 558 huishoudens een bijstandsuitkering. Dit zijn bijvoorbeeld inwoners die al langere tijd afhankelijk zijn van een uitkering, inwoners die parttime werken of statushouders die zich nieuw vestigen in de gemeente. Naast het aanvullen van het inkomen met een bijstandsuitkering, bieden we als gemeente ondersteuning bij het vinden of behouden van werk.

Dit doen we ook voor inwoners met een arbeidsbeperking. In 2022 maakten ongeveer 350 inwoners deel uit van het doelgroepregister, 12 inwoners behoorden tot de doelgroep Beschut Werk en ongeveer 80 inwoners vallen onder de Wsw. Bij deze inwoners wordt gekeken welke inzet van instrumenten wenselijk is. Naast onze lokale inzet, is ook regionaal aandacht besteed aan de krapte op de arbeidsmarkt. Het Regionaal Mobiliteitsteam, een samenwerking van vakbonden, UWV, gemeenten, het Werkgeversservicepunt, het Leerwerkloket, onderwijsinstellingen en werkgeversorganisaties, heeft gedurende 2022 aan bekendheid gewonnen. Twee van onze gespreksvoerders nemen deel aan dit team, wat zijn vruchten heeft afgeworpen. Zo zijn vanuit het RMT 22 trajecten gefinancierd met een totaalwaarde van € 27.000. Daarnaast is gedurende 2022 een onderbesteding geweest op de post re-integratie Gedurende 2022 bleek een onderbesteding te ontstaan op het begrote re-integratie budget. In 2022 zijn vanuit deze ruimte verschillende trajecten richting participatie en werk gestart om ervaring op te doen met partijen die al bij andere gemeenten in de arbeidsmarktregio actief zijn.