bijlage 1 biodiversiteitsplan Barneveld.pdf

4.3

Wat gaan we extra doen

Versterken basiskwaliteit natuur: Via verschillende initiatieven uit dit plan (waaronder het Groenblauwe Netwerk) werken we aan meer natuur en biodiversiteit in het buitengebied. Hiermee ondersteunen we de natuur in de natuurgebieden en zorgen we voor minder recreatiedruk op natuurgebieden door een aantrekkelijker landschap in het buitengebied en groenere kernen.

27/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

5 Biodiversiteit in het buitengebied

belasting van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen minder, maar

5.1

deze is desondanks hoog. Het intensieve landgebruik wordt onder andere afgedwongen door hoge grondprijzen en lage prijzen voor producten. Daarnaast is er in het buitengebied ook sprake van ruimtegebrek door een

De stand van zaken

Barneveld is van oudsher een agrarische gemeente. De landbouw staat dan ook aan de basis van veel van de kenmerkende landschappen en biodiversiteit van Barneveld. De open en natte weidegebieden vormen habitat voor weidevogels en in het diverse agrarische coulisselandschap vinden we allerhande planten-, insecten- en vogelsoorten. Veel van deze natuur kan niet zonder menselijk gebruik. Het buitengebied kent veel kenmerkende soorten. Zo vinden we op de agrarische erven steen- en kerkuilen, langs de beken vliegt de weidebeekjuffer, en de ree en das profiteren van de beschutting van singels, hagen en bosjes. Stichting Landschapsbeheer Gelderland, de agrarische natuurverenigingen Collectieven Veluwe en Vallei-Horstee en individuele agrariërs werken aan het behoud van de natuur in ons buitengebied. De gemeente kent ook actieve werkgroepen die dit bijzondere landschap koesteren en actief bijdragen aan het behoud ervan.

grote hoeveelheid aan andere ruimteclaims zoals voor duurzame energieopwekking, infrastructuur en woningbouw. Er staat veel druk op de agrarische bedrijven in ons gebied door de maatschappelijke ontwikkelingen in het buitengebied en bijbehorende gronddruk. Er zijn echter ontwikkelingen gaande in de landbouw en de maatschappij. We staan aan het begin van een transitie naar een natuurinclusieve- of kringlooplandbouw waarin de boer ook wordt beloond voor extensievere productie en een bijdrage aan landschap en biodiversiteit. Dit vraagt om samenwerkingen tussen overheden, agrariërs, bedrijven en consumenten. Als gemeente investeren we via het Ontwikkelingsfonds Platteland en samenwerking binnen Foodvalley (zie H3) in projecten die bijdragen aan landschap, landbouw, natuur recreatie en leefbaarheid.

De biodiversiteit in ons buitengebied staat helaas onder druk van de landbouw, woningbouw en aanleg van infrastructuur. Er zijn in onze gemeente nog wel plekken waar fraaie agrarische landschappen zijn terug te vinden, zoals in Zwartebroek en Het Paradijs, maar de samenhang kalft af en het oppervlak en de kwaliteit gaan achteruit. Dit komt met name door intensief grond- en landgebruik en schaalvergroting in de landbouw. Hierdoor zijn er veel van de ruige perceelranden en landschapselementen verdwenen. Mede door de inspanningen van Stichting Landschapsbeheer heeft er wel een verbetering plaatsgevonden door de aanleg en het onderhoud van waardevolle landschapselementen. Desondanks is nog steeds sprake van een relatief hoge druk op het milieu door gewasbeschermingsmiddelen en de uitstoot van ammoniak. Door inspanningen in de landbouwsector is de 28/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Figuur 23 Perspectieven voor kringlooplandbouw en relatie landbouw en stad. Bron: Re-

Figuur 22 Schematische weergave van de vier elementen van biodiversiteit in relatie tot de

booting the Dutch food system, De Boer & de Olde et al., 2020.

landbouw. Bron: Erismann et al., 2014.

5.1.1 Kader Esvelderbeekzone: Sinds 2014 is de Esvelderbeek opnieuw een kronkelige beek. Het gebied is ecologisch en landschappelijk herstelt waarmee er invulling wordt gegeven aan een natuur- en watercompensatie opgave. Ook is er geïnvesteerd in de ontwikkeling van nieuw landgoed De Wolfskamer, recreatievoorzieningen eneenkinderhospice.

Blauwe aders door de gemeente

Het buitengebied is dooraderd met sloten en het bekenstelsel van de Barneveldse Beek, de Ganzebeek (Voorthuizen) en de Modderbeek (rond Achterveld). Deze beeklopen zijn belangrijke dragers voor biodiversiteit en zijn dan ook deels aangewezen als waardevolle wateren onder de Kader Richtlijn Water. Zij lopen als blauwe aders door de gemeente en vormen een belangrijk element voor het werken aan biodiversiteitsherstel. Er zijn diverse hermeanderingsprojecten uitgevoerd waarbij de beken meer ruimte hebben

29/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

gekregen om te meanderen. In deze projecten hebben de gemeente en het waterschap samengewerkt, zoals bij de Esvelderbeekzone (zie kader).

Hermeandering: Samen met waterschap Vallei en Veluwe heeft de gemeente aan diverse hermeanderingsprojecten gewerkt. Doordat de beken meer mogen meanderen ontstaat ruimte voor natuurlijke processen wat ten goede komt aan veel typische beek flora en fauna. De vertraagde afvoer van water in kronkelende beken is ook vanuit klimaatadaptatie van belang. Een voorbeeld van een hermeanderingsproject is de Esvelderbeekzone. De gemeente blijft samen met het waterschap kansen verkennen en benutten voor meer natuurlijke beken. De Barneveldse beek is één van de beeksystemen waar hier nog volop potentie voor is. Emissiereductie: Op bedrijfsniveau worden er in de Barneveldse landbouw door agrariërs maatregelen getroffen om de emissie van ammoniak en stikstofoxiden te beperken. Hiermee worden de effecten van verzuring en verruiging van kwetsbare gebieden in enige mate beperkt. Biodiversiteit onderdeel van de Zonneladder: De gemeente heeft een Zonneladder opgesteld voor de inpassing van zonneparken op daken en op land voor de opwekking van duurzame energie. Uitgangspunt is dat er met zonneparken wordt gewerkt aan behoud en waar mogelijk versterking van biodiversiteit en landschap. Met behulp van de Zonneladder kunnen initiatieven en ontwerpen hierop worden getoetst.

Figuur 24 De Esvelderbeek na hermeanderingsproject. Bron:Carina Otte

5.2

Wat doen we al en gaan we continueren

Leernetwerk Toegang tot Grond: De gemeente sluit gebruikersovereenkomsten af voor eigen gronden die in afwachting zijn van ontwikkeling. Veelal gaat het om agrarische percelen waarbij de vorige eigenaar de gronden in bruikleen krijgt. Als gemeente zijn we aangesloten bij het Leernetwerk Toegang tot Grond waarin we de laatste stand van zaken rondom erfpacht en bruikleen volgen.

Landbouwnetwerk Regio Foodvalley: De landbouwsector staat voor een groot of kringlooplandbouw. In het Landbouwnetwerk RegioFoodvalley werken we als gemeente samen met een groot aantal partners om de krachten te bundelen voor concrete stappen naar een betere toekomstig van de landbouw in onze regio. Een gezonde bodembiologie is een belangrijke basis voor natuurinclusieve landbouw. Er worden binnen het Landbouwnetwerk Foodvalley bodemcursussen gegeven waar Barneveldse agrariërs aan mee doen. Als gemeente blijven we richting onze agrariërs communiceren over de mogelijkheid tot deelname aan deze cursus. 30/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Akkerrandenproject: Het akkerrandenproject, dat samen met Collectief Veluwe is georganiseerd, wordt sterk gewaardeerd door agrariërs en inwoners. Dit project wordt tot 2023 ondersteund vanuit het OFP. We willen dit project continueren na 2023. (Nieuwe ambitie) Ambitie A. Na 2023 wordt het akkerrandenproject structureel voortgezet. Ambitie B. A + het ontwikkelen van aanvullende maatregelen zoals bijvoorbeeld keverbanken, bijenheuvels, insectenmuren en takkenrillen. Figuur 25 Landbouwnetwerk Regio Foodvalley

5.3

Wat gaan we extra doen

5.3.1

Inzet van de gemeente

Beleid chemievrij beheer: Het gebruik van chemische middelen heeft een negatieve impact op biodiversiteit. De gemeente zet in op chemievrij beheer en maakt dit inzichtelijk in haar beleid. (Nieuwe ambitie) Handhaven en beschermen biodiversiteit: het houden van toezicht in het buitengebied is belangrijk om biodiversiteit te beschermen. De Omgevingsdienst ondersteunt de gemeenten in de Gelderse vallei bij het verlenen van vergunningen, toezicht handhaving. In de gemeente vinden veel activiteiten plaats wat aandacht vraagt van groene advisering, toezicht en handhaving. Bij de afdeling V&I werkt een groene toezichthouder, die betrokken is bij diverse projecten en maaibestekken. De gemeente wil meer prioriteit en/of capaciteit voor groene advisering, toezicht en handhaving om toe te kunnen zien op het buitengebied. (Nieuwe ambitie) Ambitie A. Aanpassen prioritering handhavingsthema’s bij ODDV om groene handhaving hoger op de prioriteitenlijst te krijgen. Ambitie B. Als gemeente leiden we een groene BOA op. Ambitie C. 0,5 FTE extra capaciteit bij ODVV voor advisering, toezicht en handhaving (gericht op o.a. behoud bomen en landschapselementen).

Figuur 26 Uitdeeldag Dorpen in het Groen waarop plantmateriaal wordt uitgedeeld en (hier) het planten wordt gedemonstreerd. Bron: Carina Otte.

Weidevogelproject: Ook buiten de officiële weidevogelgebieden van de provincie bevinden zich broedende weidevogels. Een groep vrijwilligers heeft een weidevogelwerkgroep opgericht en werkt aan nestbescherming samen met en bij aangesloten agrariërs. SLG en gemeente ondersteunen dit initiatief, waarbij de gemeente een bijdrage levert vanuit het OFP. Deze financieringsconstructie loopt eind 2021 af. (Nieuwe ambitie) 31/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Ambitie A. Als gemeente continueren we de nestvergoeding voor agrariërs en de samenwerking met de vrijwillige weidevogelwerkgroep Barneveld en de SLG. Ambitie B. A + We leveren een vergoeding voor vrijwilligers per nest. Ambitie C. B + Samen met gebiedspartners en weidevogelgroep Barneveld stellen we een integraal weidevogelplan op waarin we maatregelen voor leefgebied voor weidevogels uitwerken.

Kennis: Via het Landbouwnetwerk Regio Foodvalley waarin we samenwerken aan de toekomst van de agrarische sector in Regio Foodvalley volgen we de kennisontwikkeling op het gebied van natuurinclusieve landbouw. Collectief Veluwe is een partner bij het uitvoeren van nieuwe inzichten in agrarisch natuurbeheer binnen onze gemeente.

Bodem, grond en landbouw. (bron: AARDPEER). Voedzaam en lekker eten begint bij een gezonde bodem. Daar krioelt het van de kleine insecten, wormen, schimmels en bacteriën die de aarde bewerken. Zij zorgen voor de basis van ons voedselsysteem: een rijke vruchtbare grond. Intensieve bewerking met kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen eist hun tol onder de grond én daarboven. Een levende bodem is de basis voor een gezond toekomstbestendig bedrijf. Agrariërs willen zorg dragen voor de grond met het oog op generaties na ons. Eén van de grootste obstakels voor natuurvriendelijke bedrijven is het vinden van betaalbare landbouwgrond. Grond is meer dan economie. We willen naar een nieuwe manier waarop we anders met de bodem omgaan, met ons voedsel en elkaar.

Landschapsprogramma buitengebied: Via het bestaande Figuur 27 Weidevogelmonitoring. Bron: Carina Otte.

5.3.2 Samen met anderen Initiatieven van derden: Als gemeente staan we open voor initiatieven van anderen voor meer biodiversiteit in het agrarisch gebied. Denk aan initiatieven van particulieren en agrariërs rondom agroforestry, voedselbossen, natuurontwikkeling etc. Voor watergerelateerde activiteiten

Landschapsprogramma 2021-2024 worden in het buitengebied diverse projecten uitgevoerd gericht op biodiversiteitsherstel en het behouden en ontwikkelen van landschapselementen. (Nieuwe ambitie) A. Het bestaande Landschapsprogramma 2021-2024, met meerdere projecten t.a.v. biodiversieit en landschapselementen, wordt na 2024 voortgezet. B. A + de aanleg van bijenreservaten en het aanbrengen van voorzieningen als insecten- en bijenhotels.

zullen we weer samen optrekken met het waterschap.

32/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

6 Biodiversiteit in het stedelijk gebied

2020 is binnen het Inwonerspanel Barneveld een peiling gehouden over het

6.1

thema biodiversiteit. Het valt op dat de deelnemers van het Inwonerspanel positief staan tegenover meer aandacht voor biodiversiteit in de openbare ruimte. Meer dan driekwart van het inwonerspanel steunt het voornemen van

De stand van zaken

Ook in het stedelijk gebied, onze dorpskernen, is biodiversiteit te vinden. Het aanwezige groen is belangrijk als leefgebied voor diverse plantensoorten en insecten. Denk aan bloeiende bloemen voor vlinders en bijen. Ook vinden we er enkele diersoorten die voor hun verblijfplaatsen afhankelijk zijn van gebouwen, zoals gierzwaluw, huismus en diverse soorten vleermuizen. De kernen kunnen een bijdrage leveren aan de biodiversiteit. De samenhang in het stedelijk groen is nog niet door een biodiversiteitsbril benaderd. Natuurvriendelijk beheer van openbaar groen in Barneveld is in ontwikkeling: op veel plekken is intensief beheerd groen de norm. Voor de gemeente treedt in sommige gevallen een dilemma op wat vraagt om keuzes: in- en

de gemeente om op gemeentelijke grond natuurvriendelijker te beheren voor bijen en vlinders. Als gemeente faciliteren we deze groene beweging door samen te werken aan geveltuintjes, nestkasten en ontsteningsmaatregelen. Als gemeente zetten we nog beperkt in op communicatie en educatie op het gebied van biodiversiteit. Wanneer we samen met onze inwoners aan de slag willen met biodiversiteit is het belangrijk om te werken aan onze communicatie(middelen).

uitbreiding zorgt voor (economische) ontwikkeling, maar gaat ten kosten van ruimte voor groen. Door het belang van biodiversiteit in dit plan uit te werken leggen we de beleidsmatige basis voor het belang van biodiversiteit in deze discussie. Meer groen en natuur in de stad is niet alleen van belang voor biodiversiteit. Het draagt ook bij aan een meer aangename en gezonde leefomgeving door bijvoorbeeld het beperken van hittestress en wateroverlast, en het bieden van ruimte voor ontspanning en recreatie. Vergroeningsinitiatieven voor klimaatadaptatie en sociale cohesie hebben dan ook een positief effect op biodiversiteit. Als gemeente werken we met plaatselijke belangenverenigingen en andere initiatiefnemers samen aan openbaar groen en biodiversiteit. We merken dat

Figuur 28 Enkele gebouwbewonende soorten. V.l.n.r. gierzwaluw, Bron Jan van den Heuvel, huismus, Bron:James Lidster en gewone dwergvleermuis, Bron: . Berto van Dam.

er een beweging gaande is. Inwoners van gemeente Barneveld hebben interesse in biodiversiteit en maken rondom hun woning steeds meer ruimte voor kruiden, struiken of bomen in de tuin (ontstenen) en nestkasten. Begin 33/43

Kenmerk

6.2

R001-1277903NGW-V01

Wat doen we al en gaan we continueren

Natuurinclusief bouwen: Als gemeente zetten we steeds meer in op natuurinclusief bouwen en ontwerpen. Hierbij kan gedacht worden aan groene daken en nestkasten, maar ook natuurinclusief bouwen op wijkniveau. De nieuwbouwwijk Bloemendal is hier een mooi voorbeeld van. Het Inwonerspanel van Barneveld geeft aan het (zeer) belangrijk te vinden dat de gemeente aandacht besteed aan meer biodiversiteit in nieuwbouw- en renovatieprojecten (maar liefst 93% respondenten). Als gemeente werken we aan een puntensysteem voor natuurinclusief bouwen (Zie Hoofdstuk 3). Project geveltuintjes: In Barneveld Centrum zijn op initiatief van de plaatselijk belangenvereniging diverse geveltuintjes aangelegd door betrokken winkeleigenaren en plaatselijke hoveniers. Dit initiatief is gesteund met financiering vanuit het project Omgevingsvisie Barneveld Centrum.

Figuur 29 Aanleg van geveltuintjes in Barneveld centrum. Bron: A. Leusink

Bloemendal: een groene duurzame woonwijk. Omgeven door natuur. Gebouwd met aandacht voor behoud van biodiversiteit en landschappelijke structuren (erven, houtwallen historische lijnen, halfopen velden, groene kamers en watergangen). Bloemendal wordt een voorbeeldproject voor toekomstige vergelijkbare projecten

Barneveldse beek door het dorp: De Barneveldse beek is lange tijd overkluisd geweest. Het is de wens van de gemeente om de beek weer zichtbaar door het dorp te laten stromen. Een mooi aanknopingspunt om het belang van beken in de natuurlijke landschappen van Barneveld uit te dragen.

Figuur 30 Artist impression nieuwbouwwijk Bloemendal.

34/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Stedelijk water in beeld: De gemeente en waterschap Vallei en Veluwe

Groene schoolpleinen: Schoolpleinen zijn een belangrijke plek voor

laten sinds 2001 iedere zes jaar samen een onderzoek uitvoeren naar de ecologische kwaliteit van een aantal stadswateren en hun oevers. Na het signaleren van knelpunten worden maatregelen opgesteld om te werken aan

natuureducatie en natuurbeleving. Vanuit de gemeente werkt een projectleider aan het enthousiasmeren van scholen voor het vergroenen van schoolpleinen. Bij de nieuwbouw of verbouw van scholen promoot de

een gezond, natuurrijk en aantrekkelijk stedelijk watersysteem. Eén van de actuele maatregelen is dat de gemeente gaat kijken naar de mogelijkheden voor meer gefaseerd beheer ten behoeve van biodiversiteit.

gemeente bijvoorbeeld het planten van extra bomen en de aanleg van groene daken. Ook worden scholen geholpen met aanvragen voor de provinciale Subsidieregeling voor Groene Schoolpleinen.

Nestkasten bij mitigerende maatregel t.b.v. Wet Natuurbescherming: Er zijn in de gemeente diverse nestkasten geplaatst voor vogels en ook voor vleermuizen (als mitigerende maatregel). Hiermee voorzien we in een deel van het leefgebied van bepaalde vogel- en vleermuissoorten die bijdragen aan het beperken van overlast door plaaginsecten als eikenprocessierupsen

6.3

en muggen. Verkennen soortmanagementplan: Wanneer ruimtelijke plannen en

Wat gaan we extra doen

Bomen voor Barneveld: Bomen zijn van groot belang voor biodiversiteit in stedelijk gebied. Ook leveren ze een belangrijke bijdrage aan een aangenaam leefklimaat in bebouwd gebied. Daarom stellen we als gemeente gratis inheemse bomen beschikbaar aan inwoners binnen de bebouwde kom om te planten in de tuin.(Nieuwe ambitie) Ambitie A. We delen gratis bomen uit aan inwoners van de kernen (binnen bebouwde kom) en stellen eenmalig circa 500 bomen ter beschikking.

projecten beschermde soorten dreigen te schaden is een ontheffing van de Wet natuurbescherming nodig. De gemeente verkent samen met de Woningstichting Barneveld de optie voor een soortmanagementplan (SMP)

Ambitie B. We delen gratis bomen uit aan de inwoners van de kernen (binnen bebouwde kom) en stellen voor vijf jaar circa 2500 bomen beschikbaar.

waarmee op gemeentelijk niveau wordt nagedacht over leefgebieden van- en (natuurinclusieve) voorzieningen voor beschermde soorten. Met het SMP kan een gebiedsontheffing kan worden aangevraagd, zodat er makkelijker kan

Inzet snippergroen voor biodiversiteit: Binnen de gemeente liggen diverse kleine oppervlakten groen in het stedelijk gebied en in het buitengebied, het zogeheten snippergroen. Door aanwonenden wordt soms de vraag gesteld of zij deze mogen kopen. Afhankelijk van de ligging en grootte kunnen deze snippers bijdragen aan het verbeteren van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. We gaan samen met onderwijsinstellingen het snippergroen inventariseren en de mogelijke potentie vastleggen op kaart. (Nieuwe ambitie)

worden voldaan aan de Wet Natuurbescherming. Hiervan kunnen ook bedrijven en particulieren gebruik maken. Regeling ontstenen tuin: Sinds 2016 is de 'subsidieverordening afkoppelen hemelwater' in werking om bewoners te stimuleren af te koppelen en tuinen te ontstenen. Deze verordening is in inmiddels opgevolgd door een nieuwe, bredere subsidieregeling die meerdere klimaatthema’s moet adresseren.

Samenwerken aan groen in de stad: Samen met bewoners zetten we in op vergroening in woonwijken in de openbare ruimte en bij mensen thuis. Zo 35/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

werken we aan meer biodiversiteit en een meer aangename leefomgeving. (Nieuwe ambitie) Ambitie A. Vanuit de gemeente communiceren we via de website Duurzaam Barneveld over de groene initiatieven van derden en houden dit overzicht actueel. Ambitie B. A + informeren over de mogelijkheden voor boomspiegelbeheer en geveltuintjes in de kernen, inclusief een folder met spelregels en een meldingsverzoek. Ambitie C. B + de gemeente stelt vergoedingen voor plantjes beschikbaar voor boomspiegelbeheer en geveltuintjes bij inwoners. Ambitie D. C + we stellen budget beschikbaar voor groene initiatieven van derden die bijdragen aan biodiversiteit. Biodiversiteit op bedrijventerreinen: We werken mee aan de pilot ‘Revitalisering Bedrijventerreinen’ van de provincie Gelderland, waarbij de Harselaar als pilotgebied geldt om op basis van een Greenlabel NL onderzoek de kansen en knelpunten ten aanzien van vergroening in beeld te brengen. Dit project loopt tot 2024. We willen het ontwikkelen van groen op bedrijventerreinen in Barneveld verder stimuleren door: (Nieuwe ambitie) Ambitie A. We inventariseren elk bedrijventerrein in de gemeente op kansen en knelpunten t.a.v. biodiversiteit met behulp van stageprojecten. Ambitie B. A + we stellen jaarlijks budget beschikbaar voor beplanting om eigenaren te stimuleren te vergroenen. Hiervoor stellen we een flyer op met spelregels.

Figuur 31 Ook op kleine schaal kunnen particulieren bijdragen aan een netwerk voor biodiversiteit. Bron: Pim de Kwaadsteniet.

36/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Figuur 32 Bedrijventerrein Harselaar; biodiversiteit vraagt om aandacht. Bron: Nick Warmelink.

Groene Kerken: In Barneveld zijn diverse kerken aangesloten bij het initiatief Groene Kerken dat kerken helpt om duurzamer en groener te worden. Samen met één van onze kerken organiseren we een pilot waarin we samen met de

Figuur 33 bijen en insectenhotel bij Landgoed Schaffelaar. Bron: Carina Otte.

kerkgemeenschap een biodiversiteitsplan opstellen voor kerk en omliggend terrein. (Nieuwe ambitie) Voorzieningen voor bijen en insecten in stedelijk gebied: We stellen budget beschikbaar voor het aanleggen of uitdelen van voorzieningen voor bijen en andere dieren in het stedelijk gebied. Enkele voorbeelden van dit soort voorzieningen zijn bijenhotel en insectenmuren. De voorzieningen en het uitdelen ervan wordt in samenwerking met IVN Barneveld uitgevoerd. (Nieuwe ambitie) 37/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

7 Samenwerking, beheer en monitoring

die wel beschikbaar is kan echter beter worden ontsloten. Er zijn diverse

7.1

andere partijen die natuur en biodiversiteit in onze gemeente monitoren: • Waterschap Vallei en Veluwe voert zogenaamde Ecoscans uit van stedelijk water en monitort de beeksystemen

De stand van zaken

Samenwerken is een sleutelbegrip bij het werken aan biodiversiteit. In de voorgaande hoofdstukken is in de paragrafen ‘samen met anderen’ beschreven hoe de samenwerking bij het werken aan biodiversiteit bij de bosen natuurgebieden, het agrarische buiten gebied en het stedelijk gebied wordt vormgegeven. Beheer en onderhoud is een tweede sleutelfactor bij werken aan biodiversiteit. Je kunt goede voorzieningen aanleggen, maar zonder adequaat beheer is de opbrengst aan biodiversiteit doorgaans laag. De voormalige cultuur van ‘glad, strak en netjes’ is aan het veranderen wat ruimte biedt voor meer ecologisch beheer en onderhoud. Door minder intensief te beheren kan op veel plekken al veel winst worden gehaald in biodiversiteit, tegen soms lagere kosten. Op enkele locaties zijn al pilots gestart voor bloemrijke en insectenrijke bermen. Monitoring past in de cyclus van beleid, inrichting en beheer en monitoring. Met de resultaten die volgen uit monitoring wordt het beleid waar nodig aangescherpt of aangepast. Hierna worden maatregelen genomen in het te voeren beheer en inrichting. Zo wordt er gewerkt aan (kosten)effectieve maatregelen die gericht zijn op de gemeentelijke doelen met betrekking tot biodiversiteit. Deze manier van werken sluit aan op de Plan-Do-Check-Act methode zoals deze breder in de gemeente wordt gehanteerd. De gemeente

7.2

• •

Terreinbeheerders voeren SNL-monitoring in natuurgebieden Inwoners van Barneveld: verzamelen data via waarneming.nl, Nationale Tuinvogeltelling en Nationale Bijentelling

•

Er zijn diverse natuurwerkgroepen actief voor de bescherming van soorten als kerkuil en steenuil. Deze groepen verzamelen hierbij gegevens over de verspreiding van deze soorten en populatietrends

Wat doen we al en gaan we continueren

Samenwerking Op tal van terreinen werkt de gemeenten samen met diverse organisaties en inwoners. In de voorgaande hoofdstukken is dit reeds beschreven in de paragraaf ‘samen met anderen’. Beheer en onderhoud Bonte berm: We voeren pilots uit onder de noemer De Bonte berm. Hierin is ingezaaid met een bloemrijk zaadmengsel en zijn er bloembollen geplant voor meer bloemen en insecten. Deze bonte bermen worden ecologisch beheerd en de ontwikkeling ervan wordt gemonitord.

voert nog geen monitoring uit op het gebied van biodiversiteit. Ook is er beperkt data over biodiversiteit en de kwaliteit van openbaar groen en natuur. Wel wordt data over verspreidingsgegevens van soorten (verkregen uit wettelijk benodigde onderzoeken) zoveel mogelijk verzamelend en aangeleverd aan de Nederlandse Database Flora & Fauna (NDFF). De data

38/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

bedreiging voor biodiversiteit én de mens. De Japanse duizendknoop vormt een risico voor bebouwing en de reuzenberenklauw kan nare wonden veroorzaken. Als gemeente blijven we inzetten op het beheersen en waar mogelijk bestrijden van deze soorten door aangepast beheer. Monitoring Verzamelen data beschermde natuurwaarden: Ten behoeve van vergunningsaanvragen voor de Wet natuurbescherming of soortbeschermingsplannen vinden onderzoeken plaats naar het voorkomen van wettelijk beschermde soorten en hun leefgebieden. Waar de gemeente deze onderzoeken laat uitvoeren wordt de data ervan verzameld. Deze data kunnen ook worden opgenomen in de NDFF.

7.3 Figuur 34 Overjarige stengels zijn overwinteringsplek voor insecten. Bron: Pim de Kwaadsteniet.

Ecologisch bermbeheer: Ecologisch bermbeheer vindt op dit moment met name plaats langs wegen en langs watergangen in stedelijk gebied door minder frequent en gefaseerd te maaien. Dit doen we plaatselijk ook gericht om de eikenprocessierups te bestrijden. Er is recentelijk een nieuw gazonbestek opgesteld waarin het natuurinclusief beheren van bepaalde bermen en gazons tot meer bloemrijkdom zal leiden. Leernetwerk Ecologisch bermbeheer: Stichting Landschapsbeheer Gelderland organiseert in opdracht van de provincie Gelderland het Leernetwerk Ecologisch bermbeheer. Als gemeente zijn we hierbij aangesloten om op de hoogte te blijven van actuele ontwikkelingen en kansen op dit thema. Beheer invasieve exoten: In de kernen komen Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw voor. Deze soorten overwoekeren snel en vormen een

Wat gaan we als gemeente extra doen?

Samenwerking Database landschapselementen: Provincie Gelderland is voornemens om een database landschapselementen te ontwikkelen. De gemeente Barneveld wil hierbij aan te haken, mede om ten behoeve van het uitwerken/versterken van het Groenblauwe Netwerk en behoud bestaande houtwallen en andere landschapselementen. Hierbij kunnen ingezetenen waardevolle elementen aandragen (Nieuwe ambitie) Bos en bomen: De provincie zet met het Uitvoeringsprogramma Bos en Bomen in op meer én gezonder bos in Gelderland en wil dit samen met gemeenten realiseren. Als gemeente hebben we diverse stadsbossen in beheer, zoals het Johannabos, het Pastoriebos en het Oosterbos. In deze bossen werken we lokaal aan biodiversiteit door uitheemse soorten te vervangen door inheemse, en door gelaagdheid aan te brengen. Als gemeente willen we deze inzet opschalen door: (Nieuwe ambitie) Ambitie A. Het revitaliseren van 0,5 hectare aan bos in één of enkele van onze gemeentebossen. 39/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Ambitie B. Het revitaliseren van 2 hectare aan bos in één of enkele van onze

bijenhoudersverenigingen onderzoeken of we gezamenlijk kunnen werken

gemeentebossen. Ambitie C. Het revitaliseren van 5 hectare aan bos in één of enkele van onze gemeentebossen.

aan het versterken van leefgebied voor (wilde) bijen. (Nieuwe ambitie)

Groene vrijwilligers: Er zijn een groot aantal groene vrijwilligers actief in onze gemeente. Zij houden zich bijvoorbeeld bezig met het monitoren van

Deltaplan Biodiversiteitsherstel: Vanuit het Deltaplan Biodiversiteitsherstel zetten natuurorganisaties, boeren, burgers, wetenschappers, banken, overheden en bedrijven zich samen in voor biodiversiteitsherstel in Nederland. Als gemeente Barneveld worden we partner van het Deltaplan

steen- en kerkuilen of met het beheer van landschapselementen. Als gemeente hebben we al budget beschikbaar voor het bieden van vergoedingen aan onze vrijwilligers. Om onze vrijwilligers nog beter te kunnen ondersteunen ondernemen we het volgende: (Nieuwe ambitie) Ambitie A. We brengen in kaart welke vrijwilligers zich bezig houden met het behoud en verbeteren van de biodiversiteit binnen de gemeente Barneveld

waarmee we ons committeren aan biodiversiteitsherstel (via acties uit dit biodiversiteitsplan) en actief deelnemen binnen het netwerk van het Deltaplan. (Nieuwe ambitie)

en houden een jaarlijkse uitwisselingsavond. Ambitie B. A + budget voor materialen. Ambitie C. B + actief groepen opstarten op thema’s waar wij als gemeente

Gelderland (Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit) om onze kennis op peil te houden. (Nieuwe ambitie)

kansen zien.

Aanbieden praktijkcursussen biodiversiteit: Als gemeente gaan we praktijkcursussen aanbieden aan plaatselijke belangenverenigingen. Op deze manier bieden we handvatten aan inwoners om biodiversiteit in praktijk te

Versterken contact met gebiedspartners: Diverse organisaties spelen een

Leernetwerk Natuurinclusief bouwen: Als gemeente gaan we deelnemen aan het Leernetwerk Natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen van provincie

belangrijke rol bij het behouden en versterken van onze natuur. Als gemeente willen we de ambities van deze organisaties (Waterschap, Platform Water Vallei en Eem, provincie, NM, SBB, GLK, SLG, LTO, Collectieven Veluwe en

ondersteunen en laten we zien hoe ze op hun vierkante meter een bijdrage kunnen leveren. (Nieuwe ambitie)

Vallei-Horstee, IVN Barneveld) waar mogelijk ondersteunen. We organiseren daarom jaarlijks een afstemmoment met deze gebiedspartners, waardoor we op de hoogte blijven van elkaars plannen en ambities, en we gezamenlijke

Versterken contact met plaatselijke belangen: De plaatselijke belangenverenigingen spelen een belangrijke rol in het behouden en ontwikkelen van natuur en biodiversiteit in de verschillende kernen.

kansen en opgaven signaleren en oppakken. (Nieuwe ambitie) Samenwerking met imkers: wilde bijen en honingbijen spelen een

Gemeente Barneveld gaat werken met gebiedsregisseurs, waarbij elk dorp een vaste regisseur heeft. Op die manier kan de gemeente anticiperen op wat er speelt in de kernen en

belangrijke rol in onze voedselvoorziening. We gaan samen met imkers en

weten de inwoners de gemeente makkelijk te vinden. Voor afstemming over 40/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

biodiversiteit met de plaatselijke belangenverenigingen zal geen regulier

activiteiten voor biodiversiteit en kunnen inwoners ook leren over het belang

overleg worden opgestart, maar worden samengewerkt met de gebiedsregisseurs. In overleg met de gebiedsregisseur kan er zo nodig een bijeenkomst of

van biodiversiteit én over hoe zij zelf kunnen bijdragen. Hierbij wordt ook de link gelegd naar de communicatiekalender rondom het thema klimaatadaptatie.(Nieuwe ambitie)

afstemming georganiseerd worden. Informatiepanelen: We plaatsen samen met gebiedspartners informatiepanelen in het stedelijk en buitengebied om investeringen in natuur en biodiversiteit zichtbaar te maken. Hiermee bevorderen we ook de bewustwording van het algemene publiek over het belang van biodiversiteit. We gaan uit van 5 informatiepanelen per jaar. (Nieuwe ambitie)

Communicatiekalender Duurzaamheid: Ook via de communicatiekalender Duurzaamheid wil de gemeente over biodiversiteit communiceren. Bijvoorbeeld om te laten zien wat er buiten te beleven is, wat we samen aan moois bereiken, of hoe iedereen op zijn eigen manier mee kan doen.(Nieuwe ambitie) A. We publiceren één keer per kwartaal over biodiversiteitsonderwerpen op de Communicatiekalender Duurzaamheid

Communicatie over subsidieregelingen en groene initiatieven van derden: Er zijn diverse subsidieregelingen beschikbaar voor het werken aan natuur en biodiversiteit. Voor individuele burgers, maar ook voor boeren en bedrijven. Zo heeft bijvoorbeeld de provincie Gelderland subsidieregelingen voor het aanplanten van bomen en voor beplanting voor landschapselementen én de aankoop van benodigde grond. Daarnaast ontwikkelen derden doorlopend groene maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan biodiversiteit. Als gemeente attenderen we belangstellenden en groene vrijwilligers op subsidieregelingen en maatschappelijke initiatieven van derden door er over te communiceren op onze website Duurzaam

Beheer en onderhoud Verkenning kansen ecologisch beheer: We gaan kansen verkennen voor ecologisch beheer van onze terreinen (denk aan grootschalige gazons en plantsoen). Het gaat om verschillende typen beheer. Begrazing met een schaapskudde is als mogelijkheid reeds afgevallen gezien de beperkte oppervlakte van onze terreinen. Als gemeente inventariseren we onze terreinen en maken we aan de hand van de aanwezige functies een afweging of ecologisch beheer (gefaseerd, minder intensief, afvoeren vrijkomend materiaal) mogelijk is. (Nieuwe ambitie)

Barneveld. (Nieuwe ambitie) Website Duurzaam Barneveld: De website “Duurzaam Barneveld” is opgezet om informatie te delen over duurzaamheid in Barneveld. Biodiversiteit is een verbindend thema voor duurzaamheid en krijgt een belangrijke plek op deze

Faunapassages beheer en onderhoud: In Barneveld zijn diverse faunapassages aanwezig en veel hiervan hebben een functie binnen het Groenblauwe netwerk. Hun functioneren hangt samen met adequaat beheer en onderhoud. Er is reeds een beheerplan opgesteld waarin de benodigde beheerinspanning is uitgewerkt. Als gemeente stellen we middelen

website. Via de website wordt actief gecommuniceerd over gemeentelijke 41/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

beschikbaar om onze faunapassages conform het beheerplan te beheren.

brengen om zicht te krijgen op mogelijke kansen voor en samenwerkingen in

(Nieuwe ambitie) Ambitie A. Als gemeente gaan we onze faunapassages beheren conform het recentelijk opgestelde beheerplan (inclusief groot onderhoud voor komende 5

ecologisch beheer. (Nieuwe ambitie)

jaar). Ambitie B. A + verbetering van de bestaande faunapassages (bijv. uitbreiden voorzieningen en herstellen rasters en schermen).

in op algemene diversifiëring van beplanting (met o.a. waardplanten en siergroen) en ecologische inrichting en beheer van wadi’s voor meer kruiden, bomen en insecten. Dit wordt uitgevoerd en gefinancierd binnen de

Biodiverse beplanting: Naast ecologisch beheer van bermen zetten we ook

toekomstige projecten. Uitbreiden ecologisch beheer: Als gemeente hebben we enkele pilots Bonte Berm opgezet. Ook voeren we in het buitengebied ons beheer plaatselijk gefaseerd uit. We zetten als gemeente de twee bonte berm projecten voort en realiseren langs wateren in stedelijk gebied kruidenrijk grasland. Op dit moment hebben we alleen materiaal om vegetaties te

Cursus kleurkeur: De beheermedewerkers van BOR volgen de cursus Kleurkeur voor meer kennis over en draagvlak voor de uitvoering van ecologisch maaibeheer. (Nieuwe ambitie)

klepelen, waarmee ecologisch maaibeheer (inclusief afvoeren) niet uitvoerbaar is. Het ecologisch beheren van grasvegetaties heeft een flinke potentie voor biodiversiteit in onze gemeente. Om deze potentie te benutten

Monitoring Monitoring biodiversiteit: De komende vijf jaar gaan we diverse acties uitvoeren om biodiversiteit in onze gemeente stimuleren. We willen monitoren

is het noodzakelijk om een maaimachine aan te schaffen waarmee ecologisch maaibeheer mogelijk wordt gemaakt. (Nieuwe ambitie) Ambitie A. We schaffen één maaimachine aan waarmee we in stedelijk en/of

hoe de biodiversiteit in de gemeente zich ontwikkelt als gevolg van onze inspanningen. Het in beeld brengen van de successen werkt aanstekelijk en levert een verhaal op. Waar de resultaten tegenvallen valt wat te leren; ook

buitengebied plaatselijk ecologisch maaibeheer (inclusief afvoer maaisel) kunnen uitvoeren. Ambitie B. We schaffen twee maaimachines aan waarmee we in stedelijk

dat kan nuttig zijn. Door nu te starten met monitoring kan over vijf jaar worden geëvalueerd wat dit plan heeft opgeleverd aan biodiversiteit, waar extra aandacht nodig is en eventueel aanvullende maatregelen of beleid nodig is.

en/of buitengebied op grotere schaal ecologisch maaibeheer (inclusief afvoer maaisel) kunnen uitvoeren.

We starten een verkenning naar biodiversiteit als volgt: (Nieuwe ambitie) Ambitie A. We voeren op alle eigendommen van de gemeente Barneveld een monitoring (steekproefsgewijs) voor de soorten die door de Wet

In kaart brengen netwerk natuurlijke bermen: Er zijn verschillende partijen actief in onze gemeente die werken aan ecologische beheerde bermen. Samen met deze partijen gaan we de locaties van deze bermen in kaart

natuurbescherming worden beschermd. Hierbij maken we gebruik van de al beschikbare onderzoeksdata. De monitoring betreft een wettelijke eis; eens in de drie jaar wordt deze uitgevoerd. Voor de planperiode betreft dit een

42/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

nulmeting én een meting drie jaar later. Hiermee houdt de gemeente

Monitoring exoten: Monitoringsdata ligt aan de basis voor goede

overzicht waar beschermde soorten voorkomen in Barneveld. Verder monitoren we de acties die zijn vastgelegd in dit plan. We brengen in beeld wat is uitgevoerd, wat is deels uitgevoerd en wat is niet van de grond

afwegingen over het beheersen of bestrijden van groeiplaatsen van invasieve exoten. We gaan samen met gebiedspartners de verspreiding van bepaalde invasieve soorten (Japanse duizendknoop en reuzenberenklauw) in kaart

gekomen? Welke oorzaken hadden de laatste twee categorieën. Ambitie B. A + monitoring van de effecten van ecologisch beheer en onderhoud van bermen en groenvoorzieningen. Dit doen we – op een reeks

brengen zodat we vervolgens samen de bestrijding (beter) kunnen organiseren. (Nieuwe ambitie)

representatieve plekken - op basis van aanwezige plantensoorten (soortenrijkdom en mate van voorkomen van soorten) en het voorkomen van icoonsoort de weidehommel. Ambitie C. B + aankoop van data van kennisorganisaties als RAVON, EIS, Vlinderstichting over het voorkomen van de icoonsoorten voor Barneveld. Citizen science: Citizen Science is een opkomende tak van wetenschap waarbij inwoners worden ingezet om tal van zaken (op het vlak van biodiversiteit) in beeld te brengen. Denk aan de nationale tuinvogeltelling, de nationale vlindertelling en de nationale bijentelling. (Nieuwe ambitie) Ambitie A. We gaan het voorkomen van diverse icoonsoorten (zoals gierzwaluw, oranjetipje en ijsvogel (zie H3) in beeld brengen met citizen science. Als gemeente begeleiden we deze projecten (onderzoeksopzet en data-analyse). Ambitie B. A + de uitvoering wordt ondersteund doormiddel van een app en instructie. De ervaringen en resultaten zullen worden gedeeld via gerichte communicatie.

43/43