bijlage 1 biodiversiteitsplan Barneveld.pdf

Biodiversiteitsplan gemeente Barneveld 29 september 2021

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Voorwoord (Wethouder)

zorgen voor woonplezier, vormen vestigingsfactoren voor bedrijven en zijn van grote waarde voor recreatie en toerisme.

De gemeente Barneveld heeft een prachtige groene uitstraling. In onze negen dorpen en in het uitgestrekte buitengebied. Ook in Barneveld is veel natuur, we

Op veel manieren helpen inwoners, boeren en natuurbeheerorganisaties de

liggen direct naast de Veluwe met veel bossen, heide en zandverstuivingen. Daar

natuur al. We hebben jullie als Gemeente Barneveld dan ook hard nodig om

zijn we heel erg zuinig op.

samen dit plan goed te kunnen uitvoeren. Of het nou klein is met minder tegels en meer groen in de tuin. Of in het groot met de aanleg en onderhoud van

We merken allemaal dat de natuur steeds meer onder druk staat. Hevige

houtwallen, het inzaaien van bloemrijke akkerranden. Kortom, er zijn genoeg

regenbuien en lange periodes van droogte hebben veel invloed op de flora en

mogelijkheden voor meer biodiversiteit in onze gemeente. Laten we samen aan

fauna. Soorten gaan sterk achteruit of sterven zelfs uit. Om ons als gemeente

de slag gaan! En zorgen dat ook de volgende generaties kunnen genieten van

Barneveld handvatten te geven hoe we hiermee om moeten gaan, is dit

onze prachtige omgeving.

Beleidsplan Biodiversiteit opgesteld. Een plan dat ons richting geeft, maar ook een plan dat tijd nodig heeft. Want het zal wennen zijn om te ervaren dat

André van de Burgwal

bijvoorbeeld niet alles strak gemaaid en gesnoeid wordt.

Wethouder Biodiversiteit Gemeente Barneveld

In dit plan hebben we een balans gezocht tussen hoe de buitenruimte eruit ziet en hoe deze gebruikt wordt. Dit is best een spanningsveld. Ook omdat meerdere vraagstukken om ruimte vragen. Voor bijvoorbeeld wonen, het omvormen van de landbouw en het verduurzamen van onze omgeving. Maar natuurlijk ook ruimte voor de natuur en voor de mens om daarvan te genieten. Want wat is het lekker om in je eigen omgeving te wandelen of te fietsen. En even je gedachten te verzetten. Dit plan heeft als doel om planten en dieren meer ruimte te geven in de gemeente Barneveld. Vooral omdat het onze gezamenlijke verantwoordelijkheid is om hier goed voor te zorgen. Daarnaast hebben we ook een economisch belang. Bestuiving, de vruchtbaarheid van de bodem of voorkomen van plagen zijn essentieel voor de landbouw. Een aantrekkelijk landschap en gevarieerde natuur

2/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Leeswijzer Definitie Biodiversiteit: Letterlijk is het de verscheidenheid van het leven.

Hoofdstuk 1, Een biodiversiteitsplan voor Barneveld, schets de biodiversiteit in Barneveld en geeft aan wat het belang ervan is, onder meer als natuurlijk

Naast de verscheidenheid aan soorten verwijst biodiversiteit naar alle

kapitaal. Verder wordt het werken aan biodiversiteit in Barneveld geanalyseerd: de kracht, de uitdagingen, de bedreigingen en de kansen. Ten slotte worden per kern de kwaliteiten op het vlak van natuur en landschap

samen een geheel vormen. Biodiversiteit omvat ook de genetische variaties

verschillende 'ecosystemen': alle levende en niet-levende factoren die

binnen soorten.

in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 leest u over het beleid in relatie tot biodiversiteit. Allereerst worden het huidige beleid en de regelgeving die raken aan biodiversiteit op

Lijst met afkortingen BOA – Buitengewone opsporingsambtenaar BOR – Afdeling Beheer Openbare Ruimte gemeente Barneveld RO – Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling gemeente Barneveld IVN – Instituut Voor Natuur en Milieueducatie CICES – Common International Classification of Ecosystem Services

een rij gezet. Dit betreft zowel gemeentelijk beleid als dat van andere overheden en partijen. Vervolgens wordt het toekomstige beleid dat invloed heeft op biodiversiteit uitééngezet.

EU LIFE – Europese Unie - L’Instrument Financier pour l’Environnement GNMF – Gelderse Natuur en Milieufederatie GLK – Gelders Landschap en Kastelen

De biodiversiteit in de verschillende deelgebieden - achtereenvolgens bos- en natuurgebieden, het buitengebied en het stedelijk gebied van Barneveld – wordt in de hoofdstukken 4 t/m 6 behandeld. Elk hoofdstuk begint met een beschrijving van de stand van zaken. Vervolgens wordt aangegeven hoe al wordt gewerkt aan biodiversiteit en wat daarvan wordt gecontinueerd. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een paragraaf waarin wordt beschreven wat

LTO – Land- en Tuinbouworganisatie NM – Natuurmonumenten NBI – Nota Bovenwijkse Investering

we extra gaan doen voor biodiversiteit. Dezelfde opzet wordt gehanteerd in hoofdstuk 7 waarin samenwerking, beheer en monitoring centraal staan. Het beleidsplan Biodiversiteit wordt afgesloten (hoofdstuk 8) met een

PBL – Planbureau voor de leefomgeving RRvG – Regels Ruimte voor Gelderland SBB – Staatsbosbeheer

Uitvoeringsprogramma. Hierin zijn de acties en investeringen die voortkomen uit dit beleidsplan overzichtelijk opgenomen. Veel leesplezier.

SLG – Stichting Landschapsbeheer Gelderland TBO – Terrein beherende organisatie WUR – Wageningen University & Research Centre

beschreven. Hoe we kijken naar op biodiversiteit (visie), wat we willen bereiken met dit plan (doel) en hoe te werken aan biodiversiteit (strategie) wordt beschreven

NERN – Netherlands Ecological Research Network OFP – Ontwikkelingsfonds Platteland PB – Plaatselijk belang

WOZ - Waardering Onroerende Zaken 3/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

4.3

Inhoud

5

Een biodiversiteitsplan voor Barneveld .................................................... 5 1.1

Barneveld rijk aan biodiversiteit ........................................................ 5

1.2

Waarom werken aan meer biodiversiteit ........................................... 5

1.3

Werken aan biodiversiteit in Barneveld: een analyse ....................... 7

1.4

De opgaven voor het biodiversiteitsplan ......................................... 11

6

De kernen van de gemeente Barneveld .................................................... 12 2

3

Visie, doel en strategie ........................................................................... 16 2.1

Visie op Biodiversiteit in Barneveld ................................................. 16

2.2

Doel – wat willen we bereiken? ....................................................... 16

2.3

Strategie – hoe werken aan biodiversiteit? ..................................... 16

Biodiversiteit in beleid ............................................................................. 18 3.1

Huidig beleid ................................................................................... 18

De stand van zaken ......................................................................... 28

5.1.1

Leeswijzer........................................................................................................ 3 1

Biodiversiteit in het buitengebied ............................................................ 28 5.1

Voorwoord (Wethouder) .................................................................................. 1

Wat gaan we extra doen .................................................................. 27

7

Blauwe aders door de gemeente.............................................. 29

5.2

Wat doen we al en gaan we continueren......................................... 30

5.3

Wat gaan we extra doen .................................................................. 31

5.3.1

Inzet van de gemeente ............................................................. 31

5.3.2

Samen met anderen ................................................................. 32

Biodiversiteit in het stedelijk gebied ........................................................ 33 6.1

De stand van zaken ......................................................................... 33

6.2

Wat doen we al en gaan we continueren......................................... 34

6.3

Wat gaan we extra doen .................................................................. 35

Samenwerking, beheer en monitoring .................................................... 38 7.1

De stand van zaken ......................................................................... 38

7.2

Wat doen we al en gaan we continueren......................................... 38

7.3

Wat gaan we als gemeente extra doen? ......................................... 39

3.2 Onze aanpak – Wat gaan wij doen? Integreren biodiversiteit in aanpalend beleid........................................................................................ 19 4

Biodiversiteit in de bos- en natuurgebieden ........................................... 25 4.1

De stand van zaken ........................................................................ 25

4.2

Wat doen we al en gaan we continueren ........................................ 26

4/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

1 Een biodiversiteitsplan voor Barneveld

mussen. En in groenstroken en parken, zoals het Oosterbos, vliegen bijen, vlinders en vogels.

Het is wellicht niet altijd zichtbaar, maar biodiversiteit is van levensbelang. De samenhang tussen water, bodem, planten en dieren vormt de basis voor ons leven. Biodiversiteit kent geen vaste definitie. Het gaat om de verscheidenheid van het leven. Het omvat de diversiteit in soorten, leefgebieden en genetische variatie. Biodiversiteit is daarmee een belangrijke graadmeter voor de gezondheid van de natuur en voor onze omgang daarmee.

1.1

Om onze biodiversiteit te behouden en te versterken presenteren we dit beleidsplan biodiversiteit.

Barneveld rijk aan biodiversiteit

De gemeente Barneveld is rijk aan biodiversiteit. Door de ligging van de gemeente op de flank van de Veluwe hebben we veel verschillende soorten landschappen met ieder zijn eigen kenmerkende planten- en diersoorten. Op het hooggelegen Veluwemassief vinden we uitgestrekte bossen, paarse heidevelden en unieke zandverstuivingen. We delen deze populaire (wandel)bestemming met bijzondere soorten als edelhert, adder, zonnedauw en zwarte specht. Vanaf de flank van de Veluwe lopen enkele bekenstelsels als belangrijke levensaders door de Gelderse Vallei naar het westen. Langs deze meanderende beken zoals de Barneveldse beek vinden we soorten als wielewaal, ringslang en de prachtige metaalblauwe verschijning van zowel ijsvogel als weidebeekjuffer. De Gelderse Vallei is grotendeels in agrarisch

Figuur 1 Zicht op de Barneveldse beek, een blauwe ader door de gemeente. Bron: Pim de Kwaadsteniet.

1.2

Waarom werken aan meer biodiversiteit

gebruik en heeft hierdoor een vrij open, maar relatief kleinschalig karakter. Daar waar landbouwgrond wordt afgewisseld met boerenerven, bosjes, lanen, houtwallen en singels vinden we soorten als ree, das en steenuil. In de

De waarde van biodiversiteit Natuur, landschap en biodiversiteit zijn van groot belang. De natuur biedt diensten en producten die maatschappelijk als economische waardevol zijn.

Gelderse Vallei liggen ook diverse natuurgebieden die zowel mens als dier graag bezoeken, denk aan de Landgoederen Klein Bylaer, Schaffelaar en De Wolfskamer. Ook in onze dorpen vinden we biodiversiteit. We delen onze

Daarnaast heeft natuur ook een eigen, intrinsieke waarde: het beschermen en behouden van planten- en diersoorten omdat deze op zichzelf waardevol zijn zonder een functie voor de mens. Nederland erkent het belang van

huizen, kantoren en andere gebouwen met gierzwaluwen, vleermuizen en 5/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

biodiversiteit en heeft zich in 1992 aangesloten bij het internationale

Waarom nu?

biodiversiteitsverdrag van Rio de Janeiro (Verdrag inzake Biologische Diversiteit, in het Engels: Convention on Biological Diversity). Als gemeente voelen we ons verantwoordelijk voor het behouden en versterken van

De noodzaak om de afname van biodiversiteit te stoppen en natuur en landschap te beschermen wordt maatschappij-breed gevoeld. Enkele voorbeelden zijn het Deltaplan Biodiversiteit (NERN, 2018) en het Manifest

biodiversiteit op ons grondgebied. Vanwege de eigenwaarde van de natuur, maar ook voor een gezonde en fijne leefomgeving en een toekomstbestendige landbouw. Deze staan hoog op onze agenda en

voor een Groen Gelderland (GNMF, 2018). Ook in Barneveld komen er vanuit inwoners, politieke partijen en maatschappelijke organisatie steeds meer initiatieven om te werken aan biodiversiteitsherstel. Met dit beleidsplan

biodiversiteit is daarbij cruciaal.

ondersteunen we deze initiatieven en bepalen we onze koers als gemeente.

Biodiversiteit vraagt aandacht Biodiversiteit staat onder grote druk. Oorzaken zijn het verdwijnen van leefgebieden en een toegenomen druk

Overheidspartijen werken via verschillende plannen en projecten aan biodiversiteit. De provincie Gelderland heeft een Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit en een Uitvoeringsprogramma Bomen en Bos opgesteld. Waterschap Vallei en Veluwe werkt aan de uitvoering van de Kaderrichtlijn

op de resterende gebieden door verstedelijking en intensiever landgebruik. Belangrijke negatieve

Water. Er wordt al lange tijd gewerkt aan meer natuur en biodiversiteit door natuurgebieden te beschermen en ecologische verbindingen te realiseren. Denk aan gebieden die met een Natura 2000-status of het Gelderse

factoren zijn versnippering, verstoring, verdroging, vermesting, verzuring, vervuiling en de toename van invasieve

Natuurnetwerk. Er is echter meer nodig om de achteruitgang van biodiversiteit te stoppen. Juist ook buiten de natuurgebieden is een wereld te winnen. Op het lokale niveau kan Barneveld haar steentje (of beter gezegd

exoten (een organisme dat van nature niet in Nederland voorkomt en schadelijk is voor onze natuur).

‘bloempje’) bijdragen.

Klimaatverandering werkt in veel gevallen als een katalysator die deze negatieve effecten op biodiversiteit

Biodiversiteit is de basis voor onze landbouw, onze economie en onze landschappen. Biodiversiteit beschermt ons tegen (te) grote schommelingen in milieu en klimaat. Het draagt bij aan een gezonde en toekomstbestendige

versterkt.

Het natuurlijk kapitaal van Barneveld

Figuur 2 Divers landschap is de basis voor biodiversiteit Bron: Le guide illustré de l'écologie, B. Fischesser et M-F DupuisTate, 1996.

leefomgeving in de gemeente Barneveld. Natuur en biodiversiteit zijn daarom belangrijk in de gemeentelijke visie op bouwen, wonen, recreatie, toerisme, landbouw, groen, klimaat en gezondheid. Biodiversiteit is een rode draad, een verbindend thema voor beleid en uitvoering daarvan. 6/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Biodiversiteit is ons natuurlijke kapitaal. De diensten die de natuur ons (voor een deel gratis) levert worden ook wel ecosysteemdiensten genoemd. Denk hierbij aan bijen die voedselgewassen bestuiven. Er zijn verschillende voorbeelden van waarom nu investeren in biodiversiteit later hoge kosten kan voorkomen. Een nieuwe wijk met veel huizen en weinig groen is op de korte termijn goedkoop en lucratief, maar de maatschappelijke kosten zijn hoog. Het is er minder gezond om in te wonen, de WOZ-waarden blijven achter en op termijn zijn groenmaatregelen nodig om hittestress en wateroverlast aan te pakken. Een ander voorbeeld: klepelen van bermen is op korte termijn goedkoop. Maar deze bermen hogen zich sneller op, waardoor je eerder bermen moet verlagen voor de afvoer van water en doe je dat niet dan slijt asfalt sneller. Een ecologisch beheerde berm vraagt om een kleine investering van elk jaar maaien en maaisel afvoeren, maar bespaart op grootonderhoud en draagt bij aan de bestrijding van eikenprocessierups (die de gemeente jaarlijks veel geld kost). Ook agrariërs investeren in toenemende mate in de biodiversiteit van de bodem door deze met organische stof te voeden en akkerranden in te zaaien. Dat levert hen rente op: minder last van droogte(schade), ziekten en plagen en extra voeding voor de gewassen.

1.3

Werken aan biodiversiteit in Barneveld: een analyse

Het belang van biodiversiteit en de noodzaak om in te grijpen worden breed gedeeld. Om te komen tot de juiste aanpak voor biodiversiteit in Barneveld is een analyse nodig die antwoord geeft op de vraag: waar staan we nu? In deze paragraaf verkennen we onze krachten, uitdagingen, bedreigingen en kansen.

Figuur 3 Schematische weergave van ecosysteemdiensten. Bron: PBL, WUR, CICES 2014.

Onze krachten Als gemeente beschikken we over eigenschappen die ons een goed uitgangspunt bieden voor het behouden en versterken van biodiversiteit: •

Biodiversiteit in Barneveld heeft een divers karakter. Dit komt grotendeels door de unieke ligging op de stuwwalflank van de Veluwe en in de Gelderse Vallei. Daarbij wordt onze gemeente doorsneden door diverse beken, onze levensaders. We vinden hier een bijzondere diversiteit aan landschappen wat een belangrijke drager is voor biodiversiteit in onze gemeente. Van het slagenlandschap bij Zwartbroek met zijn dikke, natte veenbodems tot het esdorpenlandschap bij Kootwijk en Garderen met zijn hoge droge zandgronden. Ieder landschap heeft zijn eigen karakter 7/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

en zijn eigen kenmerkende planten- en diersoorten. De landschappen

Deze aansprekende (diversiteit aan) soorten zijn vlaggendragers voor

bevatten elementen als droge en natte bossen, droge en natte heidevelden en stuifzanden, kleinschalige agrarisch coulisselandschap, en diverse laaglandbeken. Barneveld heeft ook veel kernen met ieder

biodiversiteit. Investeren in deze soorten betekent investeren in algemene natuurkwaliteit. Werken aan een betere waterkwaliteit en meer oeverbeplanting helpt de weidebeekjuffer, maar ook vele andere

een sterke eigen identiteit die gekoppeld is aan de landschappen. Zo wordt het karakter van Garderen en Kootwijk bijvoorbeeld grotendeels bepaald door de omringende bossen.

insecten, en ook waterplanten, amfibieën en vissen. Werken aan een meer afwisselend agrarisch landschap helpt de steenuil aan een beter leefgebied, maar komt ook ten goede aan andere vogels, en diverse •

•

soorten insecten en marterachtigen. Barneveld is een gemeente van ‘doeners’. Er wonen bij ons relatief veel agrariërs en ondernemers die gewend zijn om de handen uit de mouwen te steken. Het is in Barneveld bijna vanzelfsprekend dat de inwoners mee willen denken en mee willen werken aan hun eigen leefomgeving. Dit gebeurt ook voor natuur en biodiversiteit, bijvoorbeeld via de plaatselijke belangen-verenigingen of lokale (erf)beplantingsprojecten, vrijwillige werkgroepen en SLG-organisaties. De gemeente staat er niet alleen voor. Dat is een belangrijke kracht in de omvangrijke opgave voor herstel van biodiversiteit. Er zijn diverse organisaties die werken aan biodiversiteit in onze gemeente. Denk aan de terreinbeherende organisaties, agrarisch natuurverenigingen

•

Figuur 4 Landschappen in Barneveld.

Collectief Veluwe en Vallei-Horstee, het waterschap, Platform Water Vallei en Eem en de provincie. Maar ook lokale maatschappelijke initiatieven en individuele agrariërs dragen bij. Als gemeente kijken we

De Barneveldse natuur kent prachtige kenmerkende soorten die

naar wat wij kunnen betekenen in dit speelveld en onderhouden we contact met deze partijen.

ambassadeur zijn voor hun landschap: de steenuil in het agrarisch cultuurlandschap, de weidebeekjuffer en ijsvogel langs de beken, de adder op het Kootwijkerveld, de kleine heivlinder op het Kootwijkerzand, en de gierzwaluw in het stedelijk gebied. Andere kenmerkende soorten zijn oranjetipje, weidehommel, boommarter en ringslang. 8/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Figuur 5 Kenmerkende soorten. V.l.n.r. steenuil, Bron: Herman Hofs, weidebeekjuffer, Bron: Carly Hamoen en adder, Bron: Luc Bruinsma.

Onze uitdagingen Barneveld kent ook diverse eigenschappen die het werken aan biodiversiteit uitdagend maken: •

•

Figuur 6 Coulisselandschap. Bron: Carina Otte

Barneveld is een ontwikkelgemeente die al gedurende een lange tijd investeert in economische groei en woningbouw. Investeren in biodiversiteit kan soms vragen om het maken van keuzes: waar zetten we vol in op economische groei en ontwikkeling en waar kiezen we (strategisch) voor behoud en ontwikkeling van biodiversiteit. Werken aan biodiversiteit is nog relatief nieuw voor de gemeentelijke organisatie van Barneveld. Het betreft een integrale opgave die moet landen in diverse afdelingen van de gemeentelijke organisatie. Er is aandacht voor de wettelijke taken vanuit de Wet natuurbescherming. Maar vanuit de biodiversiteitsgedachte kan er nog een extra stap gezet worden. Voor de buitenwereld is dat ook een uitdaging. Vroeger hielden we alles 'glad, strak en netjes', nu schakelen we om naar een meer

Figuur 7 Intensief beheer is nog de norm bij veel grasvegetaties zoals in wadi’s en langs oevertaluds. Bron: Nick Warmelink.

natuurvriendelijker beheer. Dat levert een 'ruiger' beeld op dan veel mensen gewend zijn.

9/43

Kenmerk

•

R001-1277903NGW-V01

We hebben als gemeente relatief beperkt inzicht in de (trend in)

Bedreigingen

biodiversiteit in onze gemeente. Hierdoor is het lastiger om koers te bepalen. Door ontwikkelingen in de landbouwsector, woningbouw en infrastructurele werken is het landschap veranderd, waardoor het

Er zijn diverse externe ontwikkelingen die een bedreiging vormen voor werken aan herstel van biodiversiteit: • Nederland is een dichtbevolkt land en er zijn veel ruimteclaims,

kleinschalige, biodiverse landschap minder aanwezig is. De bijbehorende flora en fauna staat onder druk. Door landschapsherstelprojecten zoals ‘Dorpen in het groen’ wordt er gewerkt aan het realiseren van nieuwe •

landschapselementen. De gemeente heeft als organisatie voor het werken aan biodiversiteit een reeks handvatten die in dit plan worden uitgewerkt. Maar zij heeft hiertoe niet alle kaarten zelf in handen. Voor het werken aan biodiversiteit in onze gemeente zijn we voor een deel afhankelijk van anderen. Zo heeft de gemeente weinig eigen grond in bezit en weinig invloed op grondgebruik door derden. Voor het werken aan biodiversiteitsopgaven zijn we daardoor afhankelijk van onze inwoners, ondernemers, andere overheden en (vrijwilligers)organisaties.

•

Ook hebben we als gemeente weinig invloed op ontwikkelingen die de gemeentegrens overschrijden. Hiervoor zoeken we samenwerking binnen de regioverbanden zoals Foodvalley.

•

Daarnaast zijn de financiële middelen van de gemeente niet oneindig. Hierdoor moeten we kiezen welke maatregelen we als gemeente oppakken en zoeken we naar andere financierings- en samenwerkingsmogelijkheden zoals subsidies.

•

waaronder voor woningbouw, bedrijventerreinen en energielandschappen. Voor meer natuur in het agrarisch gebied is natuur-inclusieve of

•

kringlooplandbouw een streefbeeld. Conventionele agrariërs die een omslag willen maken hebben vaak eerst méér grond nodig om te compenseren voor de verminderde opbrengsten. Er zijn echter ook agrariërs die proberen de omslag te maken met dezelfde hoeveelheid grond óf minder door hun bedrijfsvoering aan te passen. Grond is schaars en kostbaar. Door de hoge grondprijzen is er druk op

•

de aanwezige gronden in onze gemeente en is het lastig om natuur te ontwikkelen buiten het GNN. Natuur en biodiversiteit zijn kwetsbaar. Er vindt verstoring, vervuiling en aantasting plaats. Als gemeente hebben we als medeopdrachtgever van de Omgevingsdienst De Vallei invloed op de bescherming en handhaving. De capaciteit bij de Omgevingsdienst voor het vervullen van

•

deze taken is echter beperkt. Er zijn diverse achtergrondprocessen die een negatieve invloed hebben op de staat van onze biodiversiteit. Processen als verdroging, vermesting, versnippering, verstoring, verzuring en de toename van invasieve exoten vormen een bedreiging voor de biodiversiteit in onze gemeente. Al deze problemen vragen om een regionale of soms zelfs nationale aanpak. Als gemeente lossen we deze problemen niet zelfstandig op, maar we kunnen wél gerichte bijdragen leveren.

10/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Kansen

in te zetten op mooie landschappen én biodiversiteit buiten de

Tot slot zien we ook diverse kansen voor het werken aan biodiversiteit. • Werken aan biodiversiteit vraagt om een integrale aanpak met verschillende disciplines en meerdere partijen. In de eerste plaats liggen

natuurgebieden wordt onze gemeente extra aantrekkelijk en de recreatieve druk gespreid. Het Wandelnetwerk Barneveld dat wordt ontwikkeld voor in het buitengebied draagt hier verder aan bij. Met deze acties ontzien we hiermee de steeds drukker wordende Veluwe en werken we aan een duurzame balans tussen natuur en recreatie. Bovendien draagt dit bij aan het beleven en waarderen van ons

er kansen om biodiversiteit binnen de gemeentelijke organisatie stevig neer te zetten. Zo zijn er veel verschillende beleidsthema's waarin biodiversiteit kan worden meegenomen om zo een brede impact te

•

•

1.4

Buiten de gemeentelijke organisatie liggen er kansen voor een integrale en brede aanpak. Er is een groene maatschappelijke beweging gaande waarin biodiversiteit aandacht wint bij bedrijfsleven, maatschappelijke

Het biodiversiteitsplan heeft de volgende opgaven: • Borging van biodiversiteit in ons beleid en in de uitvoering van plannen en projecten. Er wordt door verschillende gemeentelijke afdelingen en

organisaties en inwoners. Als gemeente kunnen we deze initiatieven faciliteren en het momentum benutten om samen te werken aan biodiversiteit in Barneveld. Vele handen maken immers licht werk. •

•

gezamenlijke landschap. De provincie Gelderland is actief op het gebied van natuur en biodiversiteit. Er zijn diverse ambities en programma's waar we als gemeente bij aan sluiten.

hebben richting uitvoering. In de op te stellen Omgevingsvisie voor de gemeente Barneveld gaan we dit als gemeente samenbrengen. We hebben veel van ons openbaar groen in eigen beheer wat betekent dat we de kansen in het openbaar groen grotendeels in eigen hand hebben. Hierbij is er sterke aandacht voor de toegankelijkheid van groen zodat het beleefd kan worden.

•

•

Als gemeente beginnen we niet bij nul als het aankomt op werken aan biodiversiteit. Er wordt gewerkt aan de Groene Slinger bij Voorthuizen, de natuurinclusieve wijk Bloemendal, en er zijn geveltuintjes aangelegd in

De opgaven voor het biodiversiteitsplan

teams gewerkt aan biodiversiteit. Dit plan heeft als doel die werkzaamheden in beeld te brengen, te integreren en te versterken. Als gemeente hebben we een voorbeeldfunctie én ondersteunen we de maatschappelijke beweging op organisatorisch en sociaal vlak (we betrekken sociale partners en organisaties). Het plan laat zien hoe we de verschillende initiatieven ondersteunen.

Barneveld Centrum. Jaarlijks worden er akkerranden ingezaaid en weidevogelnesten beschermd. Er zijn al vele aansprekende projecten waarin er (samen) wordt gewerkt aan biodiversiteit. Met deze

•

Met dit plan geven we aan hoe we aan de slag willen met biodiversiteit en hoe we de maatschappelijke groene beweging die gaande is willen versterken.

voorbeelden hopen we iedereen te kunnen enthousiasmeren om samen aan de slag te gaan. De gemeente ligt op de flank van de Veluwe, een van de grootste

•

Een verbindend plan dat laat zien dat iedereen kan bijdragen aan biodiversiteit. Biodiversiteit loopt als rode draad door verschillende ruimtelijke thema’s en beleidsvelden voor een toekomstbestendig

natuurgebieden van Nederland en een groeiende trekpleister. Door meer

Barneveld. 11/43

Kenmerk

•

• •

R001-1277903NGW-V01

Er wordt in onze gemeente al door verschillende partijen (waaronder

De kernen van de gemeente Barneveld

gemeente, inwoners, agrariërs, bedrijven en tal maatschappelijke organisaties) op diverse fronten gewerkt aan biodiversiteit. Dit plan geeft inzicht in deze inspanningen.

De gemeente Barneveld bestaat uit meerdere kernen met allemaal een eigen identiteit. Gemene deler in al deze kernen is dat zij actief bijdragen aan de kwaliteit van hun leefomgeving. In alle kernen zijn plaatselijke

Het plan richt zich op duurzame initiatieven die haalbaar en binnen afzienbare tijd uitvoerbaar zijn. Het plan stelt kaders maar levert ook inspiratie om de komende jaren

belangenverenigingen actief die werken aan het behouden en versterken van deze identiteit door te investeren in hun cultuur, natuur en landschap. Het werken aan biodiversiteit sluit hierop aan. In de dorpsplannen beschrijven de

samen te werken aan biodiversiteit.

inwoners hun kern en geven zij een toekomstvisie. Hieronder worden de natuur- en landschapsaspecten uit de dorpsplannen voor iedere kern kort weergeven. Barneveld Barneveld is de grootste kern binnen de gemeente en heeft een relatief groot oppervlak aan bebouwing. In de direct omgeving liggen echter nog altijd natuurgebieden als Landgoed Schaffelaar en Het Paradijs. En de Barneveldse beek stroomt dwars door het dorp. Inwoners hebben in een vergroeningsvoorstellen al aangegeven hun versteende centrum te willen omvormen vanuit het oogpunt van zowel klimaatadaptatie, een gezonder en aantrekkelijker woon- en werkklimaat als biodiversiteit. Er zijn hierin diverse groene wensen op papier gezet, waaronder meer solitaire bomen, groene borders en gevels, en groenere pleinen.

Figuur 8 Groen in (zelf)beheer bij inwoners. Bron: Carina Otte

12/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Figuur 10 Links: elzenbroek nabij De Glind. Bron: Carina Otte. Rechts: bospad bij Garderen. Bron: Carina Otte.

Figuur 9 Zicht op landgoed Schaffelaar, op loopafstand van centrum Barneveld. (Bron: Carina Otte.)

De Glind De Glind is een dorp in een groene en agrarische landelijke omgeving waar ook natuurontwikkeling een plek heeft. De inwoners zien een grote kwaliteit in het groene en kleinschalige karakter van hun bebouwde kom met veel groen, open tuinen, geen hekken, veel open ruimte, smalle wegen en kleinschalige bebouwing. Het groene, open en kleinschalige karakter van de kern loopt veelal door tot

Garderen Garderen ligt te midden van de uitgestrekte natuur van de Veluwe. De inwoners waarderen het Veluwse landschap bestaand uit bos, eindeloze lanen en uitgestrekte heidevelden. In het dorpsplan wordt aangegeven dat men actief wil werken aan het verhogen van biodiversiteit, het versterken van het groennetwerk en het faciliteren van kleinschalige boerenbedrijven en ecoboeren. Hiermee wordt de identiteit van Garderen versterkt en wordt de toegankelijkheid van natuur vergroot. Enkele concrete opgaven waarmee de inwoners aan de slag willen is onderzoek naar gericht grondwaterbeheer en de mogelijkheden om defensieterreinen te benutten.

in het buitengebied. Dit karakter en de samenhang tussen kern en buitengebied willen de inwoners behouden. 13/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Kootwijk Kootwijk wordt omringd door natuur en de inwoners stellen dat zeer op prijs. Ze willen dat de Veluwse natuur mooier, rijker en diverser wordt. Dat geldt zowel in de dorpskern, het buitengebied, als voor de omliggende grote bos-, heide en stuifzandterreinen van Staatsbosbeheer. Regelmatig hebben de dorpsbewoners contact met SBB als terreinbeherende organisatie over natuur- en landschapsbehoud, Daarbij wordt gesproken over onderwerpen als beleefbaarheid, kwetsbaarheid, natuurrecreatie en beheer.

dat bij nieuwe woning- en bedrijfsontwikkeling bewust aandacht is voor groen om bij te dragen aan de leefbaarheid. Stroe Stroe ligt op de overgang van de Veluwse bossen en het agrarisch landschap. De fraaie afwisseling van bos, heide en het agrarisch coulisselandschap wordt als een belangrijke kracht van het dorp beschouwd. In het dorpsplan wordt het belang van de kwaliteit en kwantiteit van openbaar groen, zoals bomen, struiken, plantsoenen en plantenbakken onderschreven. Het versterken van de landschappelijke waarden, rekening houdend met agrarische activiteiten is een belangrijk actiepunt. Concreet: het versterken van de zichtbaarheid van de Grote Beek en het stimuleren van de instandhouding en onderhoud van elementen als houtwallen en bosschages in het coulisselandschap. De kern ziet kansen voor het ontwikkelen recreatie en toerisme als Poort van de Veluwe, en wil werken aan acties voor versterking van fiets- en wandelpaden netwerk, stimulering van dagrecreatie en het vergroten van de natuurbeleving.

Figuur 11 Kootwijk. Bron: Dorpsontwikkelingsplan Kootwijk 2018-2028.

Kootwijkerbroek Kootwijkerbroek heeft een hechte gemeenschap waarin religie, saamhorigheid en (agrarisch) ondernemen belangrijke kenmerken zijn. Het dorp heeft een verzorgde aanblik en dit geldt ook voor het aanwezige groen. De huidige hoeveelheid groen, in de vorm van plantsoenen of bomenrijen, is beperkt. De inwoners van Kootwijkerbroek hebben in hun toekomstvisie

Figuur 12 Gebouw Zaadeest bij Stroe. Bron: Carina Otte

aangegeven dat bestaande wijken idealiter groener worden aangekleed en 14/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Voorthuizen

gesprek met de gemeente over de plannen van komende jaren en vragen om

In de dorpsvisie van de Voorthuizenaren is hun dorp nog groener en heeft het een sterke groene verbinding met de Veluwe. De Voorthuizenaren zien dit een ‘unique selling point’ voor hun kern als Poort naar de Veluwe. Werken

meer budget en aandacht voor natuur en landschap.

aan groen leeft zo sterk dat dit thema uit de visie als eerste wordt opgepakt. Enkele beoogde acties zijn meer groen in de Hoofdstraat, een dorpstuin en het opknappen van het Moleveen. Er is een werkgroep opgericht die inwoners betrekt en ze mee laat denken én doen.

Figuur 13 Wilbrinksbos bij Voorthuizen. Bron: Geldersch Landschap.

Zwartebroek Terschuur De inwoners van Zwartebroek en Terschuur streven naar leefbare en vitale dorpen waarin het natuurlijke, groene en streekeigen landschappelijke

Figuur 14 Kleinschalig landschap nabij Zwartebroek. Bron: Nick Warmelink.

karakter in en om de dorpen belangrijk is om de ruimtelijke kwaliteit en de landelijke uitstraling te behouden. De omgeving wordt gekenmerkt als een oude veenontginning met langgerekte weilanden met elzen en knotwilgen. Enkele speerpunten zijn het behoud en beheer van groen in en om de dorpen en het rekening houden met natuur bij bouwplannen. Ook willen ze in 15/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

2 Visie, doel en strategie

organisaties. We focussen op praktische uitvoerbaarheid en concrete acties.

2.1

Daarbij richten we ons op zowel op snelle successen, als op doelen voor de langere termijn.

Visie op Biodiversiteit in Barneveld

Met dit beleidsplan biodiversiteit dragen we de komende vijf jaar bij aan herstel van biodiversiteit. Onze visie bestaat uit de volgende punten: • •

•

In Barneveld delen we de zorg voor het behoud van leefgebieden van planten dieren vanwege hun intrinsieke waarde. In Barneveld maakt biodiversiteit een essentieel onderdeel uit van ons natuurlijk kapitaal. We werken aan biodiversiteit omdat dit noodzakelijk is voor een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Barneveld werkt aan het behouden en versterken van de grote diversiteit aan landschappen. Deze vormen namelijk de basis voor biodiversiteit en zijn ook belangrijk voor onze identiteit en de beleving van landschappen. Ze zorgen voor een aantrekkelijke woon- , werk- en recreatieve

• •

2.2

omgeving. In Barneveld benutten we kansen voor het werken aan biodiversiteit als die zich voordoen. In Barneveld werken we samen aan biodiversiteit. De gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties voelen zich verbonden en dragen samen bij aan herstel van biodiversiteit.

Doel – wat willen we bereiken?

Het doel van dit biodiversiteitsplan is het behouden en ontwikkelen van biodiversiteit in de gemeente Barneveld. We willen huidige natuurwaarden behouden en verdere achteruitgang zoveel mogelijk voorkomen. Waar mogelijk willen we zoveel mogelijk proberen natuurwaarden versterken. Dit geldt voor zowel voor bos- en natuurgebied, buitengebied en stedelijk gebied. We willen biodiversiteit steviger verankeren in de gemeentelijke organisatie en daarnaast samenwerken met inwoners, bedrijven en maatschappelijke

Figuur 15 Beleidscyclus voor het werken aan biodiversiteit. Bron: TAUW.

2.3

Strategie – hoe werken aan biodiversiteit?

De achteruitgang van biodiversiteit heeft veel oorzaken waarvan een deel buiten onze invloedssfeer liggen. We richten op wat we in onze gemeente kunnen doen: • Voorbeeldfunctie. Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid. Dit doen we door aandacht te hebben voor biodiversiteit in beleid, inrichting en beheer. Omdat biodiversiteit binnen veel beleidsthema’s een rol speelt, zetten we in op het koppelen van biodiversiteit aan bestaand •

en nieuw beleid en beheer. Eigen areaal benadering: Als gemeente geven we het goede voorbeeld door zelf óók stappen te zetten voor meer biodiversiteit op de gronden die bij ons in beheer of eigendom zijn. Tegelijkertijd stimuleren we anderen om ook bij te dragen. 16/43

Kenmerk

•

•

•

•

R001-1277903NGW-V01

Icoonsoorten: we werken met icoonsoorten om biodiversiteit tastbaar te

het buitengebied en de natuurgebieden verbindt; het zogeheten

maken. IJsvogel, weidebeekjuffer, oranjetipje, steenuil, boommarter, weidehommel, gierzwaluw en ringslang zijn typische soorten die de kwaliteit van natuur in stedelijke omgeving en ons buitengebied

groenblauwe netwerk. Communicatie en educatie: De noodzaak voor herstel van biodiversiteit is niet voor iedereen (dagelijks) zichtbaar.. Als gemeente zetten we in op

vertegenwoordigen. Deze icoonsoorten spelen een belangrijk rol in communicatie en educatie, maar ook in monitoring. Onderdeel van ruimtelijke ontwikkeling. Barneveld is een

algemene bewustwording rondom biodiversiteit. We gebruiken hiervoor verschillende communicatiemiddelen en kanalen waaronder de Barneveldse Krant en de website Duurzaam Barneveld.

ontwikkelgemeente die nog niet is uitgegroeid. Ruimtelijke ontwikkelingen hebben een grote invloed op biodiversiteit. Naast de wettelijke toetsingen van plannen en projecten moet biodiversiteit meer een integraal onderdeel worden van ruimtelijke ontwikkelingen. Dit combineert goed met andere thema’s als klimaatadaptatie, circulariteit en een gezonde fijne leefomgeving.

Samenwerken en participatie: Biodiversiteit is voor ons allemaal van belang. Overal liggen kansen en iedereen kan bijdragen. De gemeente nodigt iedereen uit om actief mee te doen en probeert dit waar mogelijk te ondersteunen. In Barneveld is participatie relatief vanzelfsprekend. Inwoners worden betrokken bij het voorbereiden en uitvoeren van gemeentelijke plannen, en ontwikkelen zelf initiatieven. We zijn een

Inpassen in het beheer. Barneveld beheert het openbaar groen met een eigen beheerteam. Hierdoor kunnen we zelfstandig stappen maken richting ecologisch beheer. Dit vraagt bijvoorbeeld om aanpassingen van

gemeente van ‘doeners’ die graag de handen uit de mouwen steken. Ook voor het thema biodiversiteit is participatie belangrijk en werken we graag met onze inwoners, bedrijven en diverse organisaties. Bestuur en

onze huidige beheerplannen, bestekken of het inzetten van ander materiaal. Opgavegericht werken: Het beleidsplan en bijbehorende

inwoner zijn samen één samenleving en samen verantwoordelijk voor Barneveld. Beschermen en handhaving: bescherming en handhaving zijn van

uitvoeringsprogramma is voor een looptijd van 5 jaar opgesteld. In het programma wordt een beroep gedaan om meerdere afdelingen binnen de gemeente. Dit vraagt een andere werkwijze dan een regulier project.

•

•

• •

belang om huidige en toekomstige natuurwaarden te behouden. Monitoring: monitoring geeft ons inzicht in de status van onze natuur en speelt een belangrijke rol in de beleidscyclus. De monitoring van

We gaan opgavegericht werken, waarbij de interne stuurgroep en werkgroep jaarlijks de inzet van het beschikbare budget en capaciteit voor het uitvoeringsprogramma afstemmen om ze efficiënt mogelijk de

icoonsoorten geeft inzicht in de kwaliteit van onze natuur en de effectiviteit van biodiversiteitsmaatregelen. Monitoring kan ook een belangrijke rol spelen in bescherming en handhaving doordat het een

biodiversiteit te verbeteren. Werken aan samenhangend netwerk: We zetten in op een samenhangend netwerk van groen- en waterstructuren dat de kernen,

overzicht geeft van te beschermen natuur en de ontwikkelingen daarin. Denk aan monitoring van de oppervlakte aan houtwallen.

17/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

3 Biodiversiteit in beleid 3.1

Huidig beleid

De gemeente heeft veel beleid voor haar leefomgeving. We staan voor diverse opgaven die we zoveel mogelijk integraal willen aanpakken. In beleid is er al aandacht voor groen, natuur en landschap. Biodiversiteit is als term relatief nieuw nog niet of beperkt geïntegreerd in veel bestaande beleidsvelden van onze gemeente. Met dit beleidsplan sturen we op het integreren van biodiversiteit in het te ontwikkelen beleid.

•

Gebiedsvisie functieveranderingswoningen (beleid leegstand

•

agrarische panden) Visie Verblijfsrecreatie en Visie Toerisme & Recreatie (beleven landschap)

• •

Te ontwikkelen beleid • Bomenbeleidsplan (bomen vormen een belangrijke basis voor

Bestaand beleid en regelgeving •

•

•

Landschapsontwikkelingsplan (inzicht in landschappelijke kwaliteiten) Bouwen aan het landschap op de tussenschaal (inzicht in inrichting

• •

buitengebied) Structuurvisiekernen Barneveld 2022 (inzicht in groen in kernen) Structuurvisie Buitengebied (inzicht in groen in buitengebied)

•

• • •

• • • •

Groenstructuurplan (groenstructuren zijn van belang als leefgebied en migratieroute voor plant- en diersoorten) Barneveldse Zonneladder (ecologische inpassing energieontwikkelingen) Plan van Aanpak Klimaatadaptatie (combineren vergroening, klimaatadaptieve maatregelen en biodiversiteit zoals bijvoorbeeld Klimaatrobuuste groencatalogus) Hemelwaterbeleidsplan (Klimaat en water) Stedelijk water in beeld (Ecologie en water) Lichtbeleidsplan (minder lichtvervuiling) Functieveranderingsbeleid Regio Foodvalley 2016 (beleid leegstand agrarische panden)

Wet natuurbescherming (Wetgeving t.b.v. beschermde flora en fauna, gebieden en houtopstanden) Algemene Plaatselijke Verordening (reguleren bomenkap binnen bebouwde kom)

biodiversiteit in met name stedelijk gebied) Omgevingsvisie Barneveld (in de omgevingsvisie worden beleidsdoelen voor verschillende thema’s, waaronder biodiversiteit, samengebracht) Beleid chemievrij beheer

Ook andere partijen hebben beleid voor biodiversiteit. Enkele samenwerkingspartners en samenwerkingsverbanden die een belangrijke rol spelen in het opstellen én het uitvoeren van dit Biodiversiteitsplan zijn (zonder uitputtend te willen zijn): Organisaties •

Provincie Gelderland: o Uitvoeringsprogramma Biodiversiteit – Strategie voor een Groener Gelderland (2020) o

o

Agenda Landschap – Werk mee aan de toekomst van het Gelderse landschap (2018) Ambitiedocument Natuur – Veelzijdige natuur voor iedereen (2017) 18/43

Kenmerk

-

R001-1277903NGW-V01

Waterschap Vallei en Veluwe:

-

-

Onze aanpak – Wat gaan wij doen? Integreren biodiversiteit in aanpalend beleid

Ons beleid voor biodiversiteit is integraal. Er zijn diverse opgaven voor de openbare ruimte. Biodiversiteit moet worden meegenomen in de uitwerking

Grote natuurorganisaties: o Staatsbosbeheer (SBB), Geldersch Landschap en Kastelen (GLK), Natuurmonumenten (NM), Stichting

van al deze opgaven willen we tot herstel komen. Een investering in biodiversiteit telt mee als een investering in een klimaatrobuuste, aangename en toekomstbestendige leefomgeving. Denk aan de aanleg van een

Landschapsbeheer Gelderland (SLG) en hun beleid en beheerplannen Landbouworganisaties: o Land- en Tuinbouworganisatie (LTO), agrarische collectieven Veluwe en Vallei-Horstee Lokale afdelingen van groene platforms

bloemrijke wadi. In dit hoofdstuk presenteren we bouwstenen waarmee we als gemeente via beleid werken aan biodiversiteit.

o -

3.2

Een gezonde leefomgeving – Ruim aandacht voor Biodiversiteit (2020) Blauwe Omgevingsvisie 2050

o

o o

Instituut voor Natuureducatie (IVN) Barneveld Groene kerken in Barneveld

.

Biodiversiteit onderdeel van omgevingsvisie. Het beleidsplan biodiversiteit zal als programma biodiversiteit worden meegenomen in de toekomstige omgevingsvisie van Barneveld.

Samenwerkingsverbanden Regio Foodvalley: o Strategische Agenda 2030 - thema 1: Transitie Landbouw o o

en vitaal platteland & thema 7: Quality of living Verstedelijkingsstrategie Arnhem-Nijmegen Foodvalley:

-

bouwsteen Leefomgeving Regio Amersfoort: o Ontwikkelbeeld regio Amersfoort – programma Groen Groeit

-

Mee Regio Arnhem Nijmegen o Verstedelijksstrategie Arhem-Nijmegen

Figuur 16 Bloemrijke wadi. Bron: Pim de Kwaadsteniet.

De omgevingsvisie voor Barneveld: De gemeente stelt een omgevingsvisie op. Hierin wordt gezocht naar een balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. Het thema biodiversiteit wordt een 19/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

onderdeel van de omgevingsvisie en dit biodiversiteitsplan is hiervoor de

percelen, die niet bestemd zijn als natuur, mits deze ondergeschikt zijn aan

belangrijkste bouwsteen.

de hoofdbestemming van het perceel. (Nieuwe ambitie)

Natuurinclusief bouwen als norm: De gemeente werkt aan een

Vertaling Groenstructuurplan (GSP): Het vigerende groenstructuurplan uit

Puntensysteem Natuurinclusief bouwen waarin het inpassen van ruimte voor flora en fauna wordt gestimuleerd.

2011 legt de nadruk op inrichting en leefbaarheid van de kernen. Maatschappelijke ontwikkelingen vragen om meer aandacht voor de thema’s biodiversiteit en klimaatadaptie. Het groenstructuurplan wordt opgenomen in

Natuurinclusief bouwen in Barneveld. De gemeente verkent de mogelijkheden voor een puntensysteem voor natuurinclusief bouwen. Zo’n systeem kan helpen om ervoor

het uit te werken Groenblauwe Netwerk en zal een link hebben met het toekomstige bomenbeleidsplan.

te zorgen dat natuurwaarden beter worden geïntegreerd in nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit kan bijvoorbeeld door bouwkundige aanpassingen voor gebouwbewonende dieren (huismussen, vleermuizen, gierzwaluwen), of door een groene inrichting die ook leefgebied kan vormen voor planten en dieren. Natuurinclusief bouwen zorgt ook voor een fijne en gezonde leefomgeving voor de mens.

Vastgoedsbeleidsplan: Er wordt een nieuw vastgoedsbeleidsplan vastgesteld waarin de gemeente regels opstelt voor beheer van vastgoed. De gemeente neemt het belang van biodiversiteit en de mogelijkheden voor natuurinclusief bouwen hierin in mee. Ruimte in bestemmingsplanregels: Met de huidige bestemmingsplanregels (bibliotheekbestand) is het meestal noodzakelijk om het bestemmingsplan te wijzigen wanneer men natuur wil realiseren op een perceel met een andere bestemming dan natuur of op percelen met specifiek de dubbelbestemming ‘waarde openheid en reliëf’. Dit is voor veel inwoners een drempel om biodiverse maatregelen te nemen op hun percelen. We nemen op dat het realiseren van kleinschalige landschapselementen mogelijk wordt voor

Omgevingsfonds Regio: De gemeente werkt samen binnen meerdere samenwerkingsverbanden in de regio: Food Valley, Arnhem-Nijmegen en Amersfoort e.o. In deze samenwerkingsverbanden wordt gezamenlijk gewerkt aan diverse ontwikkelingsscenario’s op het gebied van landbouw, verstedelijking, infrastructuur, natuur en recreatie. Binnen deze netwerken wordt het inrichten van een omgevingsfonds bekeken, zodat we werken aan een duurzame leefomgeving voor mens en dier. Als gemeente blijven we de ontwikkeling van een regionaal groenfonds volgen. Ontwikkelingsfonds Platteland: Via het Ontwikkelingsfonds Platteland zijn er de afgelopen tien jaar diverse projecten uitgevoerd in de kleine kernen én het buitengebied. De gemeente wil dit fonds blijvend inzetten voor projecten met betrekking tot natuur, landschap, leefbaarheid, landbouw, plattelandseconomie, cultuurhistorie & archeologie, en milieu & water. Enkele voorbeeldprojecten zijn de ontwikkeling van klompenpaden, de aanleg van faunapassages, het realiseren van erfbeplantingen, landschapselementen en bloemrijke akkerranden, en het project Dorpen in het Groen. Binnen de aanpak Dorpen in het Groen werken dorpsbelangengroepen, bewoners en Stichting Landschapsbeheer Gelderland samen aan een fraai landschap. Via onder andere beplantingsacties worden erven van deelnemers verfraaid met 20/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

streekeigen beplantingen in de vorm van heggen, fruitbomen, bosjes en singels. De gemeente wil de regeling van het Ontwikkelingsfonds Platteland verbreden zodat het mogelijk is om regulier beheer en onderhoud van landschapselementen mogelijk te maken. (Nieuwe ambitie)

Figuur 18 Klompenpaden voor recreatie in buitengebied. Bron: Pim de Kwaadsteniet.

Groencompensatie

Figuur 17 Aanplant van plantmateriaal op particulier erf via het initiatief Dorpen in het Groen..Bron: Familie Top.

Binnen een groeigemeente als Barneveld vinden frequent ingrepen plaats in het fysieke domein. Veel van deze ingrepen hebben effect op het aanwezige groen. De gemeente wil de regeling van het Ontwikkelingsfonds Platteland verbreden zodat, in samenhang met de mogelijkheden binnen de Nota Bovenwijkse Investeringen, kan worden gekeken naar groencompensatie binnen stedelijk- en buitengebied. Het proces rondom groencompensatie wordt nog uitgewerkt. (Nieuwe ambitie)

De Barneveldse Nota Bovenwijkse Investeringen is een belangrijk instrument voor het organiseren van groencompensatie. Bij de volgende herziening van deze nota (in 2022) voegen we blauwgroene netwerk aan de projectenlijst, zodat via deze weg kan worden bijgedragen aan de ontwikkeling ervan. Hierdoor kan er een koppeling worden gelegd tussen groencompensatie en het te ontwikkelen Groenblauw Netwerk (Nieuwe ambitie) Inzet sloopmeters (VAB) in combinatie met natuurontwikkeling: Om ongewenste ontwikkelingen en leegstand van vrijkomende agrarische bebouwing tegen te gaan, is er regionaal functieveranderingsbeleid. Barneveld kent daarop aansluitend ook eigen aanvullend beleid (Gebiedsvisie Functieveranderingswoningen). Voor het slopen van 21/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

bebouwing en/of het wijzigen van een functie in het landelijk gebied worden

praktijkcursus aangeboden om hen inzicht en praktische tips te geven voor

per initiatief de zogeheten sloopmeters gevraagd. Uit de recente evaluatie van het functieveranderingsbeleid is gebleken dat bij initiatiefnemers interesse is voor de inzet van natuurontwikkeling in samenhang met deze

het verhogen van de biodiversiteit op hun parken. Het samenwerkingsverband gaat zelf beleid opstellen voor het verduurzamen en kwalitatief verbeteren van de vakantieparken. Op basis van dit beleid zal per

sloopmeters. Bij het opstellen van nieuw regionaal functieveranderingsbeleid in 2022 wordt deze optie ingebracht zodat deze optie beschikbaar is voor toekomstige initiatiefnemers. (Nieuwe ambitie).

park, waarvan zestig binnen de gemeente Barneveld, een plan van aanpak worden opgesteld, waarin verduurzaming en het verhoging van de biodiversiteit worden opgenomen. (Nieuwe ambitie) A. Er wordt jaarlijks capaciteit beschikbaar gesteld om te adviseren over de uitwerking van de plannen per park. B. A + 10% bijdrage per plan voor kosten voor biodiversiteitsmaatregelen

Tijdelijke Natuur: De gemeente heeft eigen grondbeleid en koopt gronden aan voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. In afwachting van deze toekomstige ontwikkelingen wordt per locatie gekeken of er een tijdelijke gebruikersovereenkomst wordt aangegaan óf dat er wordt ingezet op tijdelijke natuur. Door tijdelijke natuur te (laten) ontwikkelen kunnen plant- en

Recreatiezonering Veluwe: Binnen het provinciale project

diersoorten tijdelijk gebruik maken van gronden in de periode dat deze nog niet word ingezet voor de toekomstige functie. Door te werken via de gedragscode Tijdelijke Natuur (vooralsnog geldig tot 03-02-2023) is de

Recreatiezonering Veluwe denken we mee over de balans tussen recreatie en natuur. De Veluwe wordt steeds drukker waardoor de natuur soms wordt verstoord. Samen met terreinbeherende organisaties, Veluwse gemeenten en

tijdelijke natuur ook gewoon weer te verwijderen, zelfs als beschermde soorten zich vestigen. Er is geen risico op onverwachte vertraging en extra procedures. Als gemeente stellen we capaciteit en budget beschikbaar voor

de provincie werken we via zonering aan een duurzame toekomst voor natuur en recreatie op de Veluwe.

het werken conform de gedragscode Tijdelijke Natuur en stellen we budget beschikbaar voor eventuele inrichtingsmaatregelen zoals inzaaien met bloemen. (Nieuwe ambitie)

Masterplan onderwijshuisvesting: In 2022 wordt er gestart met een update voor het masterplan onderwijshuisvesting. De ambitie is hierin een nieuw kader vast te stellen, zodat kostenposten voor klimaatadaptatie,

Vitale vakantieparken: Tussen elf gemeenten, SLG en provincie Gelderland is een samenwerkingsverband, waarbinnen wordt gewerkt aan een divers en

waterberging, het vergroenen van schoolpleinen en plaatsen voor voorzieningen ten behoeve van diersoorten kunnen worden opgenomen in het toekomstig bouwbudget.

kwalitatief aanbod aan vakantieparken. Een van de projecten binnen dit programma is Vitale Vakantieparken Natuurlijk. Binnen dit project is in oktober 2020 gestart met een pilot met zes vakantieparken in de gemeente

Werken aan een groenblauw netwerk: Biodiversiteit vraagt om samenhang. Als gemeente stellen we een Groenblauw Netwerk op die stedelijk- agrarisch-

Epe en Heerde. De betrokken eigenaren en medewerkers krijgen een

, en natuurgebied verbindt. Deze structuur vormt een netwerk van 22/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

ecologische verbindingszones en stapstenen die de natuurgebieden verbindt en daarmee ondersteund. Ook worden er zo verbindingen gelegd tussen, stedelijk-, agrarisch- en natuurgebieden. Het Groenblauwe Netwerk is daarmee een belangrijk raamwerk voor het bepalen waar gerichte investering in natuur en biodiversiteit kunnen landen. In het vormen van de structuur kijken we ook over de gemeentegrenzen heen en sluiten we aan op regionaalbeleid. Het Groenblauw Netwerk wordt een integrale uitwerking van ons groenstructuurplan, Stedelijk water in beeld, het Gelders Natuurnetwerk Nederland en het gemeentelijk openbaar groen. Een eerste aanzet van het groenblauwe netwerk is hiernaast afgebeeld. (Nieuwe ambitie) A. We stellen een integraal (stedelijk- en buitengebied) groenblauw netwerk op B. A + budget voor het investeren in biodiverse inrichting van netwerk en ontbrekende schakels

23/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Figuur 19 Eerste versie Groenblauw Netwerk bestaand uit belangrijke natuurgebieden en diverse groene en blauwe verbindingen 24/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

4 Biodiversiteit in de bos- en natuurgebieden 4.1

De stand van zaken

Barneveld heeft prachtige en diverse natuur- en bosgebieden. De Veluwe (Natura 2000gebied), Landgoed Schaffelaar en Het Paradijs zijn enkele voorbeelden die onderdeel uitmaken van het Gelders Natuurnetwerk (GNN). Deze gebieden hebben ieder een geheel eigen karakter en laten zien hoe afwisselend de natuur binnen onze gemeente is. De diversiteit én kwaliteit van onze natuurgebieden wordt vertegenwoordigd door verschillende kenmerkende soorten die ambassadeur zijn voor hun natuur. Deze soorten zijn een uithangbord voor onze natuur én in veel gevallen een goede graadmeter voor hoe het in onze natuurgebieden gaat. Denk aan soorten als klokjesgentiaan, kamsalamander, levendbarende hagedis, das, edelhert en zwarte specht. Van deze gebieden en soorten willen we ook in de toekomst nog kunnen genieten.

Daarnaast is de bodem uit balans door de uitstoot van stikstofoxiden vanuit industrie, verbrandingsmotoren en ammoniak vanuit de landbouw1. Mensen komen graag in de natuur. Omdat bepaalde plekken extra populair zijn veroorzaakt dat soms problemen doordat bepaalde soorten gevoelig zijn voor verstoring/betreding. Natuur- en terreinbeheerders dragen zorg voor het merendeel van de bos- en natuurgebieden. Samen met de provincie werken zij via beheer, inrichting en verwerving aan doelen voor natuur en biodiversiteit. Het waterschap speelt een belangrijke rol in het beheer en onderhoud van wateren en het aanpakken van de verdrogingsproblematiek. De directe invloedssfeer van de gemeente ten aanzien van bos- en natuurgebieden is beperkt. De gemeente beheert enkele kleine stadsbossen. Het contact tussen de gemeente en terreinbeherende organisaties gaat met name over ruimtelijke ontwikkelingen en andere projecten. Over beleid en planvorming wordt de laatste jaren meer gesproken.

Net als op veel plekken in Nederland staat ook hier de natuur onder druk. Wegen en andere barrières zorgen voor de versnippering van leefgebieden van soorten. Veel natuurgebieden zoals Landgoed Schaffelaar en het Paradijs liggen geïsoleerd van andere natuurgebieden, waardoor soorten zich niet goed kunnen verspreiden en extra kwetsbaar zijn voor veranderende (milieu)omstandigheden. In veel natuurgebieden treedt verdroging op door veranderend landgebruik in de omgeving en klimaatsverandering. Klimaatverandering leidt tot weersextremen die deze verdrogende effecten versterkt. Veel plant- en diersoorten lijden onder langdurige droogte.

Figuur 20 Soorten van bos en natuurgebieden. V.l.n.r. zwarte specht, Bron:James Lidster, klokjesgentiaan (Bron Niels Jeurink) en das, Bron: Arie Hamoen.

1

Provincie Gelderland, 2020. Provinciale verkenning Gelderse maatregelen stikstof 20202025. 25/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Natuurgebieden in Barneveld Landgoed Schaffelaar – Geldersch Landschap en Kastelen): Dit landgoed ligt direct tegen de kern Barneveld en is bijzonder populair bij inwoners uit de hele gemeente. Landgoed Schaffelaar bestaat onder meer uit een kasteelachtig huis in neogotische stijl, en een erf waar ontmoeten, beleven en verbinden centraal staat. De natuur bestaat uit prachtig parkbos, vochtige heide en elzenbroekbos. Het gebied herbergt een grote diversiteit aan soorten.

Het Paradijs – Geldersch Landschap en Kastelen: Het Paradijs is de gezamenlijke benaming voor drie

Figuur 21 Links: Het Kootwijkerzand, de Sahara van Europa. (Bron: Nick Warmelink.)

landgoederen in de Gelderse Vallei ten westen van Barneveld. Het gebied bestaat uit Landgoed Groot Bylaer,

Rechts: Verdrogingsgevoelige natuur op landgoed Erica. (Bron: Pim de Kwaadsteniet)

Landgoed Klein Bylaer en Erica Zuid. Door het gebied stromen de Grote- en de Kleine Barneveldse Beek. Het is niet zo verwonderlijk dat dit gebied zo genoemd wordt, want het was (en is) een ongerept stuk natuur.

4.2

Wat doen we al en gaan we continueren

Terreinbeherende organisaties: Binnen onze gemeentegrenzen werken diverse terreinbeherende organisaties (TBO’s) aan het beheren van bos- en natuurgebieden. De gemeente heeft hier geen directe rol in. De TBO’s dragen met hun werk bij aan het behouden en ontwikkelen van biodiversiteit in onze gemeente. ’Zij doen dit via o.a. beheerplannen die zij opstellen vanuit hun eigen visie en/of in het kader van Natura 2000 en het Natuurnetwerk Nederland. De uitvoering van deze beheerplannen gebeurt conform het Subsidiestelsel Natuur en Landschap. Bij het werken aan onze bos- en natuurgebieden werken natuurbeheerders samen met Barneveldse inwoners en organisaties. Zij dragen als vrijwilligers al hun steentje bij door te helpen bij beheer, inrichting en monitoring. Op operationeel niveau is er contact tussen de gemeente en de TBO’s over herinrichting en dagelijks beheer van

Wandelaars komen reeën, hazen en eekhoorntjes tegen, op het heideveld broedden wulpen en fazanten, en er bloeien wilde orchideeën. In de hakhoutbosjes werd de zang van de nachtegaal gehoord. In de loop der jaren is er het één en ander veranderd, maar het gebied is nog steeds een paradijs. Het Waterschap heeft in 2007 een nieuwe stuw aangelegd en de oude meander van de Kleine Barneveldse beek weer in ere hersteld. Deze maatregelen zorgen ervoor de verdroging wordt bestreden en de natuur- en landschapswaarden weer zullen toenemen. Zo heeft de ijsvogel weer gebroed in de steile kant langs de beek. Op de natte heideterreinen vinden we moeraswolfsklauw, bruine snavelbies en klokjesgentiaan te vinden. Verder groeien dopheide, kleine zonnedauw, veenpluis en veenbies hier. (Bron: SLG – Paradijspad)

De Veluwe – Staatsbosbeheer. De Veluwe is het grootste aaneengesloten bosgebied van Nederland. De bosén heidegebieden vormen een belangrijke trekpleister voor toerisme en recreatie. De Veluwe als achtertuin is dan ook van onschatbare waarde voor Barneveld. Binnen de gemeente bevindt zich ook het Kootwijkerzand, ookwel de “Sahara van Europa’. Dit unieke uitgestrekte stuifzandgebied kent allerlei bijzondere soorten die alleen hier voorkomen.

terreinen en paden. Ook op het gebied van beleid en planvorming wordt de samenwerking gezocht.

26/43

Kenmerk

R001-1277903NGW-V01

Gebiedsproces Veenhuizerveld: Samen met de provincie Gelderland, TBO’s, buurgemeenten en particuliere landeigenaren werken we ter hoogte van het Veenhuizerveld aan een groene verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug via de Gelderse Vallei. Deze verbinding speelt een belangrijke rol in het ondersteunen en ontwikkelen van natuurwaarden in onze gemeente.