B-4.25 Besluit B&W over Raadsinformatiebrief Regio Foodvalley met afspraken Bestuurlijke Overleggen L, d.d. 25 juni 2025

Na publicatie van de voorlopige voorkeurslocaties volgt een inspraakronde die nog voor de zomervakantie wordt afgerond. Alles is er op gericht om nog dit jaar het definitieve programma gereed te hebben. Provincie Gelderland en Defensie nemen, in navolging van de ontwerp beleidsvisie NPRD, de volgende afspraken op in dit ruimtelijk arrangement: Afspraak 6.1 Defensie: uitwerking in gezamenlijk gebiedsproces Uitvoeringsafspraak Betrokken departementen: Defensie Rijk en provincie spreken af: - Rijk en provincie werken de inpassing van de gekozen (bovenregionale) voorkeurslocaties in een gezamenlijk proces uit, waarbij koppelkansen met andere ruimtelijke opgaven aanleiding kunnen zijn om de realisatie van de behoeften onderdeel te maken van een gezamenlijk gebiedsproces, waarbij, indien relevant, gebruik gemaakt wordt van reeds lopende interbestuurlijke gebiedsprocessen (NOVEX-gebieden

23

(incl. de Uitvoeringsagenda’s), verstedelijkingsstrategieën etc.) Afspraak 6.2: Defensie: Inpassing intensivering kazernes Ermelo, Stroe irt Zeewolde Uitvoeringsafspraak Betrokken departementen: Defensie, VRO, I&W Rijk en provincie spreken af: - De keuze voor de realisatie van een kazerne in Flevoland leidt tot versterking van de al bestaande verkeerskundige problemen in de provincie Gelderland (o.a. bestaande doorstromingsprobleem A1 en A28 (zie BO MIRT agenda), Nijkerkerbrug, N wegen en OV-verbindingen). Dit is een risico in de realisatie van de kazerne, mede in samenhang met de intensivering van de kazernes Ermelo en Stroe. Defensie en IenW brengen in overleg met de provincies Flevoland en Gelderland deze impact in kaart. Op basis daarvan worden mogelijke beheersmaatregelen verkend, in de besluitvormingssystematiek die daarvoor bedoeld is. Afspraak 6.3: Algemeen: Spelregels planologisch regimes Defensie functies luchtruim (concreet helikopterlaagvlieggebieden en outer-horizontal) Beleidsafspraak Betrokken departementen: Defensie, VRO, KGG

Rijk en provincie spreken af: - Defensie en alle direct betrokken overheden gaan met elkaar om tafel om te komen tot spelregels voor de door Defensie gewenste planologisch beschermingsregimes inzake helikopterlaagvlieggebieden en outerhorizontal. De provincie benadrukt hierbij op voorhand al het raakvlak met RES in vooral Achterhoek/Liemers (GMR) en Betuwe en de verstedelijkingsopgave in de Stedendriehoek en Achterhoek. Afspraak 6.4: Algemeen: Economisch/maatschappelijke kansenagenda Onderzoeksafspraak Betrokken departementen: Defensie, VRO, EZ, KGG, I&W Rijk en provincie spreken af: - Defensie en provincie Gelderland werken samen aan de invulling van een economische/maatschappelijke kansen agenda in Gelderland, inclusief de ruimtelijke aspecten. We betrekken bovengenoemde ministeries waar nodig.

24

7. RO afspraken Cultuur Erfgoed In de voorontwerp Nota Ruimte wordt Cultureel Erfgoed en landschap als apart thema benoemd. Met name het UNESCO Werelderfgoed van de waterlinies is van nationaal belang en loopt door meerdere provincies. Ook nabij dit werelderfgoed wordt ruimtedruk door alle grote opgaven gevoeld. Daar waar de linies grenzen aan stedelijke gebieden wordt die druk meer ervaren dan in de landelijke gebiedsdelen. Om de (inter)nationale status van dit erfgoed te waarborgen is interprovinciale en interdepartementale afstemming vereist. Om die reden is het goed om hierover afspraken op te nemen in het ruimtelijk arrangement. Ook over de kwaliteit van de waardevolle cultuurlandschappen blijven we graag in gesprek met het Rijk. Afspraak 7.1: Cultureel Erfgoed: cultuurlandschappelijke waarden Beleidsafspraak Betrokken departementen: OCW, VRO Het Rijk is bij ruimtelijke opgaven goed opdrachtgever en betrekt cultureel erfgoed in een vroeg stadium bij de planvorming, uitvoerings-, inrichtings- en beheervraagstukken van ruimtelijke ontwikkelingen. Hiervoor worden passende instrumenten ingezet zoals de gebiedsbiografie en ontwerpend onderzoek.

We kiezen daarbij vanaf de start voor een ontwikkelingsgerichte en erfgoedinclusieve benadering van de ruimtelijke opgaven, die inzet op de realisatie van transities met oog voor de bestaande kwaliteiten van gebieden en met de juiste schaal en vormgeving. Het gezamenlijke doel is het zorgen voor een balans tussen het inpassen van grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, economie en (energie-infrastructuur), en het behouden, benutten en versterken van ons cultureel erfgoed. OCW en de provincies werken daarvoor samen aan heldere en wederkerige procesafspraken over een effectieve (kwaliteitsverhogende) doorwerking van erfgoedbeleid bij ruimtelijke en andere gerelateerde opgaven. Voor landschappen heeft de provincie de kernkwaliteiten uitgewerkt en opgenomen in haar Omgevingsverordening. Zo zorgt ze ervoor dat er bij ruimtelijke opgaven rekening wordt gehouden met cultureel erfgoed en landschapskwaliteiten. Het Rijk zal rekening houden met deze kernkwaliteiten in rijksprogramma’s en projecten, met als doel het duurzame kwaliteitsperspectief van deze landschappen te vergroten en de koppelkansen te benutten. Het Rijk houdt wat betreft de staat van het cultureel erfgoed (inclusief cultuurlandschap) vinger aan de pols met behulp van de erfgoedmonitor, de monitor landschap, de PBL planmonitor NOVI en de Monitor NOVI.

Rijk en provincie spreken af: - OCW en de provincies onderzoeken samen hoe gemeenten ondersteund kunnen worden bij de verankering van cultuurlandschappelijke waarden in omgevingsplannen en -visies. OCW zet hiervoor Erfgoed en Overheid in en heeft daarnaast handreikingen, good practices en voorbeeldregels ter beschikking. Waar dit reeds gebeurd is, continueren ze hun beleid. Afspraak 7.2: Cultureel Erfgoed: Hollandse Waterlinie Beleidsafspraak Betrokken departementen: OCW, VRO, KGG, I&W, Defensie Rijk en linieprovincies erkennen dat de uitzonderlijke universele werelderfgoedwaarde van de Hollandse Waterlinies mogelijk onder druk komt te staan door de vele ruimtelijke opgaven. Daarbij zien Rijk en provincie dat dit gebied ook kansen biedt voor transitie en ontwikkeling. Waar staan Rijk en regio op dit moment: In het BO Hollandse Waterlinies van 21 juni 2024 hebben Rijk en GO afgesproken: • samen op te trekken voor een integrale benadering van de Hollandse Waterlinies en toe te willen werken naar een zorgvuldige en voorspelbare aanpak voor integrale ruimtelijke afwegingen; • dat een Ruimtelijk Perspectief kan helpen bij de zorgvuldige en voorspelbare aanpak voor integrale ruimtelijke afwegingen (zonder dat de afwegingen zelf in dit Perspectief worden gemaakt).

Het Perspectief voedt het (bestuurlijk) gesprek over integrale ruimtelijke afwegingen in reguliere RO processen; • dat er in urgente casus via een werkplaats Mooi Nederland ontwerpend wordt onderzocht of, waar en hoe de urgente transities en de wereld-erfgoedwaarde samen kunnen gaan. De werkplaats voedt het Ruimtelijk Perspectief vanuit een concrete casus. 25

Wie zijn er vanuit Rijk en regio betrokken: Omdat de opgaven in het gebied van de HWL divers zijn, is het noodzakelijk dat de verschillende partijen betrokken zijn waaronder ook de betrokken provincies en hun partners, OCW, KGG, VRO, IenW, Defensie, natuurbeheerders, gemeenten, waterschappen etc. Rijk en provincie spreken af: - samen op te trekken voor een integrale benadering van de Hollandse Waterlinie - maken we een perspectief op de maatschappelijke meerwaarde van de Hollandse Waterlinie voor toekomstig Nederland, waarmee we in beeld brengen welke ruimteclaims er nu en in toekomst liggen. Voor gebiedsdelen met hoge ruimtedruk (o.a. Kraag van Utrecht) doen we dit versneld en in detail. - maken we, met de verkregen inzichten, binnen de reguliere ruimtelijke processen en met de daarbij behorende partners, een integrale afweging of, waar en hoe de urgente transities verenigbaar zijn met behoud van de werelderfgoedwaarde.

26

8. Afspraken aspecten van te maken afspraken over langjarige, interdepartementale samenwerking Rijk en provincie 8.1. Betrokkenheid gemeenten en waterschappen In Gelderland werken provincie en regio’s nauw samen. Veel van onze opgaven vullen we integraal, regionaal met onze partners in. Dit noemen we omgevingsgericht werken. Dat betekent dat we met andere partijen samen werken aan verschillende opgaven die elkaar beïnvloeden. De afgelopen jaren zijn we hiermee aan de slag gegaan, bijvoorbeeld met de regioarrangementen. Dit omgevingsgericht werken behouden en versterken we: met de nieuwe omgevingsvisie leggen we het vast als onderdeel van onze sturing en ontwikkelen we dit verder. Daarbij benoemen we als provincie wel duidelijker wat onze eigen inhoudelijke ambities en belangen zijn, en sturen daar ook op. 8.2 Monitoring en bijsturing De cyclische bijlstelling van dit afsprakenkader wordt periodiek de komende jaren voorbereid aan de ambtelijke NOVEX Gelderland samenwerkingstafel tussen Rijk en provincie (DO- en DG-niveau) en bestuurlijk bekrachtigd in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving (BOL). Voor een beschrijving van de sectorale opgaven in Gelderland op provinciaal en regionaal niveau wordt verwezen naar het Ruimtelijk Voorstel en de Regio Arrangementen.

Rijk en provincie spreken af: Rijk en provincie gaan in gesprek over werken aan betere data-uitwisseling, zodat deze meer kan worden gebruikt voor onder andere monitoring en digital twinning. 8.3 Communicatie Nog nader in te vullen na ondertekening. 8.4 Financiën Om te komen tot uitvoering van de beleids- en uitvoeringsagenda is het noodzakelijk om de opgaven op provinciaal niveau in afstemming met partners te doen. Zo komen we ook met hen tot langjarige afspraken waarin we samen voortvarend bouwen aan de toekomst van Nederland en Gelderland. Dit doen we gebiedsgericht vanuit de inhoudelijke opgave die Rijk, waterschappen, gemeenten en provincie gezamenlijk hebben. De regioarrangementen van provincie met de 7 regio’s agenderen zowel de gezamenlijke opgaven vanuit het Rijksbeleid die we zien binnen Gelderland als ook specifiek binnen de regio's. De uitwerking daarvan vindt plaats in de regioprogramma’s. Daar wordt nu aan gewerkt. De provincie wil hiervoor met alle Gelderse regio's de ontwikkeling van Regionale Investeringsagenda’s (RIA) tussen provincie en regio bevorderen om de gezamenlijke opgave van provincie en regio’s in investeringen, tijd en geld te kunnen plannen. Hiervoor werkt de provincie met de regio’s aan het compleet maken van de opgaven en de benodigde investeringen.

Tegelijkertijd brengt de provincie hier financieringsmogelijkheden voor in beeld en werkt aan een passend instrumentarium om regio- en gebiedsprogrammering te financieren. Het Rijk heeft daarnaast vanuit het regeerakkoord, en specifiek vanuit de NOVEX-opgave, ook richting gegeven door aan te sturen op regionale investeringsagenda’s. In dat verband wordt nu enkel gewerkt aan RIA’s voor NOVEX-gebieden. Daarbij moet de RIA de gezamenlijke realisatiekracht vergroten en de administratieve lasten verminderen. Een eerste onderzoek daarnaar in de Groene Metropoolregio levert belangrijke inzichten als het gaat om het in beeld brengen van de opgaven, de maatregelen en de financiering van die maatregelen. De vorming van een regionale investeringsagenda kan een vliegwiel zijn om over te kunnen gaan tot uitvoering in de gebiedsgerichte opgaven. Rijk en provincie spreken af: Richting het tweede ruimtelijke arrangement wordt nagegaan welke mogelijkheden er zijn voor afstemming van rijks- en provinciebudgetten voor gebiedsgerichte opgaven waar op dat moment afspraken voor worden gemaakt.

27

Bijlage: Raakvlakken Ruimtelijk Arrangement Gelderland met Uitvoeringsagenda (UA) NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen Foodvalley en verstedelijkingsstrategie (in opstart) regio Stedendriehoek (auteur VRO)

Verstedelijkingsstrategie Regio Stedendriehoek − − − −

Bevaarbaarheid van de IJssel in relatie tot economische ontwikkeling/havens: zie Afspraak 2.3. Vitale bodem/waterveiligheid: waterverdeling Rijntakken Toekomst van het goederenvervoer en dan in het bijzonder spoorgoederenvervoer/GNOE: zie Afspraak 4.4. Bereikbaarheid: goederencorridors Wat zijn de (on)mogelijkheden van verstedelijking langs de IJssel m.b.t. BKL-reserveringsgebieden voor ruimte voor de rivier: zie Afspraak 2.2 Waterveiligheid: bouwen en risicovolle overstromingsgebieden Netcongestie/energie: zie Afspraak 5.2: Woonopgave: Rijksbrede betrokkenheid randvoorwaarden

NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley − − − − −

−

Beschermen en aanvullen van de zoetwatervoorraad: zie Afspraak 3.3 Water en bodem: de rol van de Veluwe in de toekomstige drinkwatervoorziening Balans in natuur, water en bodem en herstel biodiversiteit: zie Afspraak 3.1 Water en bodem: stikstofemissie-arme stroken Veluwe Stappen zetten richting circulaire economie: zie Afspraak 4.5 Economie: Circulaire economie, werklocaties HMC en watergebonden bedrijven Integraal vraagstuk goederencorridor Rhine-Alpine: zie Afspraak 4.4. Bereikbaarheid: goederencorridors Nieuwe woningbouwlocaties van duurzame energie te voorzien en oplossen van netcongestie: zie Afspraak 4.1 Energie: ruimtelijke sturing op energiesysteem & Afspraak 4.2 Energie: kansen voor decentrale energiesystemen i.r.t. regionaal maatwerk & Afspraak 5.2: Woonopgave: Rijksbrede betrokkenheid randvoorwaarden Voorkeur voor gezamenlijk kijken naar plannen, effecten en handelingsperspectieven Defensie: zie Afspraak 6.1 Defensie; uitwerking in gezamenlijk gebiedsproces

28