B-4.19 Besluit B&W inzake raadsinformatiebrief uitkomsten Bestuurlijke Overleggen MIRT d.d. 17-1-23.pdf

-1Afdeling: In- en externe dienstverlening Behandelaar: P. Visser Telefoonnummer: Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:

Onderwerp:

Voorstelnr. 2576 Barneveld, Portefeuillehouder: B. Wijnne Op overzicht Bestaand beleid (website)

Raadsinformatiebrief uitkomsten BO MIRT

Gevraagde beslissing: 1. Kennis te nemen van de raadsinformatiebrief van het Regiobestuur over de uitkomsten BO MIRT 2022; 2. De raadsinformatiebrief ter kennisneming door te leiden naar de gemeenteraad.

1. Inleiding Op donderdag 10 november jl. zijn de afspraken van de Bestuurlijke Overleggen Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (BO MIRT) bekend gemaakt. In de berichtgeving van maandag 14 november heeft het regiokantoor van Regio Foodvalley aangekondigd een nadere duiding van deze afspraken te geven. Middels deze raadsinformatiebrief (RIB) geeft het regiokantoor van regio Foodvalley per onderwerp (verstedelijkingsstrategie, verstedelijkingsakkoord, grootschalige woningbouwlocaties en versnellingsgelden) uitleg over wat er gebeurd is en welke vervolg stappen er zullen volgen. Het regiokantoor heeft hiervoor een infographic laten maken waarin samenvattend de afspraken en bedragen worden getoond. Voor de volledigheid is als bijlage bij de RIB een lijst bijgevoegd met de moties en amendementen die zijn ingediend door de raden in regio Foodvalley bij de vaststelling van de Verstedelijkingsstrategie die in het vierde kwartaal 2022 in alle raden in de regio is behandeld.

2. Beoogd effect De RIB heeft als doel raadsleden op een juiste wijze te informeren over de totstandkoming van de afspraken uit het BO MIRT en het vervolgtraject te duiden. Het BO MIRT heeft als doel invulling te geven Samenvattend worden in de RIB de volgende belangrijke onderwerpen toegelicht: Verstedelijkingsakkoord Het verstedelijkingsakkoord is een uitwerking van de samenwerkingsprincipes die beschreven staan in de Verstedelijkingsstrategie Deel 2 en bevat afspraken over hoe de overheden langjarig en integraal met elkaar willen samenwerken aan de verdere groei van het gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. Hierin spreken de partijen af om de ambitie om 100.000 woningen voor dit gebied te realiseren waarvan 40.000 voor regio Foodvalley en 60.000 voor regio Arnhem-Nijmegen. Met dit akkoord worden langjarige samenwerking met de provincies Utrecht en Gelderland en met het Rijk aangegaan. NOVEX Grootschalige woningbouwgebied Foodvalley Regio Foodvalley is aangewezen als grootschalige woningbouwgebied (GWG). Met de aanwijzing tot GWG werd het mogelijk om aanspraak te maken op gelden uit het Mobiliteitsfonds om de infrastructurele ontsluiting van nieuwe woongebieden deels te financieren die cruciaal zijn voor de mobiliteitsopgave voor regio Foodvalley. Het Rijk draagt voor regio Foodvalley ruim €67 miljoen bij aan mobiliteitsmaatregelen voor 2030.

Versnellingsgelden Het Rijk heeft geld gereserveerd om de gemeenten te helpen bij de versnelling van woningbouw door middel van cofinanciering van mobiliteitsmaatregelen. Een aantal gemeenten uit regio Foodvalley (Veenendaal en Wageningen) hebben hiertoe aanvragen ingediend bij het Rijk. Over de Rijnbrug zijn aparte afspraken gemaakt in het BO MIRT waar een lumpsum bijdrage van €40 miljoen is toegezegd voor de verbreding.

3. Argumenten De raad informeren over en duiding geven aan de afspraken die gemaakt zijn in het BO MIRT en toelichting geven over de vervolgstappen die genomen gaan worden.

-2-

4. Kanttekeningen De verdere uitwerking van de gebiedsprogramma´s en het verstedelijkingsprogramma is nog gaande en er zijn nog een aantal geschilpunten op het gebied van het woningbouwprogramma en de regionale energiestrategie te beslechten. Er zijn veel randvoorwaarden te noemen waarin het Rijk tegemoet zal moeten komen om de bouwambities waar te kunnen maken. Denk hierbij aan de netcapaciteit van het elektriciteitsnet, voldoende stikstofruimte en de financiering van onrendabele toppen.

5. Financiën Nvt.

6. Participatie en communicatie De raden zullen middels raadsinformatiebrieven op de hoogte gehouden worden over verschillende onderwerpen waaronder de Woondeal en de Regionale Energie Strategie.

7. Uitvoering De verdere uitwerkingen van de gebiedsprogramma en het verstedelijkingsprogramma zullen komende periode plaatsvinden waarna deze ter consultatie aan de raden in regio Foodvalley worden voorgelegd. Hierbij zullen de aandachtspunten meegenomen worden die vanuit de raden uit regio Foodvalley zijn meegegeven.

8. Bijlagen 1. Raadsinformatiebrief uiktomsten BO MIRT 2. Infographic Resultaten BO MIRT 2022 RFV 3. Bijlage 1 Overzicht moties en amendementen 4. Bijlage 2 Bestuurlijke afspraken Verstedelijkingsstrategie

Aan de raden van de deelnemende gemeenten aan Regio Foodvalley via de colleges van B en W

uw kenmerk:

uw brief van: ons kenmerk:

behandeld door: doorkiesnummer:

e-mailadres:

--

--

Holmer Doornbos 0318 - 680 667

Holmer.doornbos@regiofoodvalley.nl

onderwerp: Uitkomsten BO MIRT 2022

22/RF/Ruimte221209

bijlage: 2

datum: 9 december 2022

Geachte raden, Maandag 14 november heeft u de berichtgeving ontvangen over de uitkomsten van het BO MIRT van 10 november jl.. Daarbij is aangekondigd dat nadere duiding van de uitkomsten zou volgen. Met deze brief geven we hier invulling aan. Voor Regio Foodvalley stond er bij dit BO MIRT veel op de agenda: de verstedelijkingsstrategie zelf, de bestuurlijke afspraken hierover (het ‘verstedelijkingsakkoord’), de grootschalige woningbouwgebieden en de versnellingsgelden. In deze brief geven we per onderwerp aan wat er voorafgaand aan het BO MIRT gebeurd is en vervolgens wat de tijdens het BO MIRT gemaakte afspraken zijn. Daarna gaan we in op de duiding en vervolgstappen. Voorafgaand aan BO MIRT Besluitvorming raden en Staten Verstedelijkingsstrategie en onderzoeksagenda gebiedsuitwerkingen De afgelopen periode is in elke gemeenteraad en in beide Provinciale Staten besloten over de verstedelijkingsstrategie en de onderzoeksagenda gebiedsuitwerkingen. Het is goed om te kunnen constateren dat de Verstedelijkingsstrategie op brede instemming kan rekenen in de regio. Alle raden en Staten hebben ingestemd met de voorliggende stukken, de laatste op 8 november jl.. Daarmee hebben we een stevige basis gelegd om de vervolgstappen met elkaar te kunnen maken. Verschillende raden hebben daarbij aandachtspunten voor dat vervolg meegegeven.

In bijlage 1 is een overzicht weergeven van de moties en amendementen die zijn ingediend door de raden in Regio Foodvalley. Op dit moment wordt nog gewerkt aan een compleet overzicht waarin ook de opbrengst van de raadsbehandelingen in regio Arnhem-Nijmegen is opgenomen. In algemene zin geldt dat de ingediende moties en amendementen aandachtspunten opleveren die terugkomen in het vervolgproces van de verstedelijkingsstrategie. Veel aandachtspunten zullen terugkomen in het gebieds- en verstedelijkingsprogramma, bijvoorbeeld als onderzoek, verkenning of uitvoeringsproject. In de bijlage is aangegeven welke voorstellen we daarvoor willen doen. In paragraaf Vervolgstappen gaan we verder in op het gebieds- en verstedelijkingsprogramma.

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Besluitvorming verstedelijkingsakkoord colleges In aanloop naar het BO MIRT heeft in alle colleges in Regio Foodvalley en in Regio Arnhem-Nijmegen besluitvorming plaatsgevonden over het verstedelijkingsakkoord. Dit akkoord is de uitwerking van de samenwerkingsprincipes zoals beschreven in de Verstedelijkingsstrategie Deel 2 en bevat afspraken over hoe de overheden langjarig en integraal met elkaar samen willen werken. Onderdeel van het akkoord is een eerste set afspraken over concrete maatregelen als aanzet voor een verstedelijkingsprogramma. Alle colleges hebben ingestemd met de akkoordtekst ten behoeve van vaststelling tijdens het BO MIRT. NOVEX Grootschalige woningbouwgebied Foodvalley Gelijktijdig met de besluitvorming over de verstedelijkingsstrategie en -akkoord is gewerkt aan het voorstel voor het NOVEX Grootschalig woningbouwgebied Foodvalley. Voor de zomer werd Foodvalley tot NOVEX Grootschalig woningbouwgebied (hierna GWG) aangewezen. Voor de infrastructurele ontsluiting van nieuwe woningbouwgebieden heeft het Rijk in het coalitieakkoord voor de komende 10 jaar € 7,5 miljard opgenomen in het Mobiliteitsfonds. Het grootste deel van deze middelen (€ 6 miljard) wordt ingezet voor het ontsluiten van nieuwe woningen in 17 grootschalige woningbouwlocaties. Met de aanwijzing tot GWG werd het mogelijk aanspraak te maken op middelen uit dit Mobiliteitsfonds.

We hebben onze inzet voor deze middelen gebaseerd op de Verstedelijkingsstrategie in onze regio en de mobiliteitsmaatregelen die nodig zijn om de groei tot 2030 van onze regio in goede banen te leiden. Dit diende gekoppeld te worden aan een beperkt aantal concrete en grotere woningbouwprojecten. We hebben daarbij gekozen gebieden die een cruciale schakel zijn in de mobiliteitsopgave voor onze regio. Dit zijn Barneveld Noord, Kernhem Noord (Ede), Spoorzone Veenendaal en Ede Zuidoost/Kennisas Ede-Wageningen. Rond de zomer is gewerkt aan een regionaal maatregelenpakket en de financiële doorrekening daarvan. Op 30 september is dit pakket ingediend. Op 14 oktober bent u hier via een raadsinformatiebrief over geïnformeerd. Versnellingsgelden De resterende €1,5 miljard van het Rijk voor ontsluiting van nieuwe woningbouwgebieden heeft het Rijk bestemd om gemeenten te helpen bij versnelde bouw van nieuwe woningen door cofinanciering van mobiliteitsmaatregelen, ook buiten de GWG-gebieden. Dit worden de Versnellingsgelden genoemd. Enkele gemeenten binnen Regio Foodvalley hebben aanvragen ingediend bij het Rijk in dit kader. Ook dit draagt bij aan het realiseren van (randvoorwaarden voor) de Verstedelijkingsstrategie. Tijdens het BO MIRT is de definitieve verdeling van deze middelen bekend gemaakt.

BO MIRT 10 november 2022 Tijdens het BO MIRT Oost Nederland hebben de volgende bestuurders afspraken gemaakt:  minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting en RO)  minister Mark Harbers (Infrastructuur en Waterstaat)  staatssecretaris Vivianne Heijnen, (Infrastructuur en Waterstaat)  gedeputeerde Helga Witjes (Gelderland, mobiliteit)  gedeputeerde Peter Kerris (Gelderland, wonen)  gedeputeerde Bert Boerman (Overijssel, mobiliteit)  gedeputeerde Monique van Haaf (Overijssel, ruimte)  gedeputeerde Hein Pieper (Waterschap Rijn en IJssel)  burgemeester Carol van Eert, (voorzitter Bestuurlijk Overleg Verstedelijkingsstrategie ArnhemNijmegen-Foodvalley).

2

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Bestuurlijke afspraken verstedelijking (‘Verstedelijkingsakkoord’) Het Rijk (BZK, IenW, EZK en LNV) en regio’s (26 gemeenten, provincie Gelderland en Utrecht en drie waterschappen) hanteren de verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley ‘Meer landschap, meer stad’ als ontwikkelperspectief en de basis voor de verdere samenwerking in het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley. Daarom hebben deze partijen een verstedelijkingsakkoord vastgesteld. Hierin spreken partijen de ambitie af 100.000 woningen (waarvan een groot deel in het betaalbare segment) te realiseren met de bijbehorende en deels randvoorwaardelijke opgaven voor werklocaties, bereikbaarheid, recreatie, klimaat en water, energietransitie, landbouw, stikstof, leefbaarheid, natuur en landschap. Het gaat om 40.000 woningen in Regio Foodvalley en 60.000 woningen in Regio Arnhem Nijmegen. Het verstedelijkingsakkoord is belangrijk voor Regio Foodvalley omdat we hiermee een langjarige samenwerking met de beide provincies en het rijk aangaan. Deze samenwerking heeft betrekking op de breedte van de Verstedelijkingsstrategie: leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Daarbij is afgesproken om deze door te ontwikkelen naar ook energie en landelijk gebied, zodat een echt integraal (NOVEX) programma ontstaat.

Met deze samenwerking committeren we langjarig alle overheden die kunnen bijdragen aan oplossingen aan de opgaven in en het ontwikkelperspectief van onze regio. Als bijlage 2 bij deze brief is het vastgestelde verstedelijkingakkoord gevoegd. Hierin zijn voor alle bouwstenen de gemaakte afspraken opgenomen. Dit zijn zowel procesafspraken, inhoudelijke als financiële afspraken. Een aantal van deze gemaakte afspraken zijn: 



 





Rijk en regio’s spreken af richting het BO Leefomgeving 2023 het ontwikkelperspectief voor het NOVEX gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley verder uit te werken in de vorm van een verstedelijkingsprogramma en in samenhang met de opgaven in het landelijke gebied (waaronder het NPLG). Dit programma bestaat uit een fasering en programmering voor de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. We onderzoeken samen de mogelijkheden om koppelingen aan te brengen in de investeringen in het kader van nationale, provinciale, regionale en gemeentelijke programma’s waarbij wordt geïnvesteerd in een toekomstbestendig landelijk gebied en de beoogde ontwikkeling van landschappen in de regio. Rijk en regio spreken af samen het proces te starten om te komen tot een MIRT-onderzoek naar de corridor Utrecht-Foodvalley-Arnhem (A12). Rijk en regio spreken af om samen het proces te starten om te komen tot een netwerkanalyse 2030-2040 voor regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. De analyse kan plaatsvinden na afronding van een of meer van de onderzoeken van rijk en regio naar emplacement, vrije spoorkruising in Arnhem-Oost en naar spoorcorridor Utrecht-Arnhem.

Tussen Rijk en regio vindt in 2023 alvast afstemming plaats over de scope en methode, waarbij in ieder geval wordt meegenomen: - de brede, multimodale bereikbaarheidsopgave; - de verstedelijkingsopgave van regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley; - de effecten van de groei van het aantal woningen en de economie op de bereikbaarheid van de regio en de samenhang met regionale en nationale mobiliteitsnetwerken. We werken op basis van het onderzoek naar het toekomstperspectief voor de regionale economische ontwikkeling van Foodvalley en de Groene Metropoolregio voor het BO MIRT van november 2023 gezamenlijk de programmering uit voor de duurzame, economische ontwikkeling. We onderzoeken gezamenlijk in 2023 de mogelijkheden om de hoge milieucategorieën bedrijven te verplaatsen/te bundelen om daarmee potentiële woningbouwlocaties vrij te spelen. We onderzoeken in 2023 gezamenlijk de mogelijkheden om veevoederbedrijven in Foodvalley te bundelen en woningbouwlocaties vrij te spelen in lijn met de motie Geurts (TK 32 847 nr. 890).

3

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Als onderdeel van de bestuurlijke afspraken zijn ook de eerste financiële afspraken over concrete maatregelen gemaakt. Deze hebben, vanwege de verdeling van de daarvoor bestemde middelen in het Mobiliteitsfonds uitsluitend betrekking op de relatie mobiliteit en woningbouw vóór 2030. Deze afspraken beschrijven we onder de noemer NOVEX Grootschalig Woningbouwgebied Foodvalley. NOVEX Grootschalig Woningbouwgebied Foodvalley In het BO MIRT is hierover afgesproken:  In de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Foodvalley worden tot en met 2030 7.000 woningen gebouwd en mogelijk aanvullend 7.700 woningen na 2030. Ruim de helft van de woningen die tot en met 2030 worden gerealiseerd bevindt zich in het betaalbare segment.  Het Rijk reserveert middelen voor een mobiliteitspakket voor de ontsluiting van de grootschalige NOVEX-woningbouwlocatie Regio Foodvalley. De bijdrage van het rijk is € 67* miljoen. De beoogde maatregelen waaraan het Rijk hiermee bijdraagt zijn: GWG-locatie

Maatregel voor 2030

Barneveld Noord

Ontsluiting wijk Fietsverbinding station Barneveld Noord Ontsluiting wijk Fietsverbinding centrum Ontsluiting spoorzone Hub station Veenendaal Centrum Verbreding rondweg Fietspad centrum - De Klomp HOV + ontsluiting Voetgangers en fietsbrug HOV-lijn Ede-Veenendaal

Kernhem Noord Spoorzone Veenendaal

Ede ZO / KennisAs Ede-Wageningen OV-pakket TOTAAL

Toegekende Rijkscofinanciering (€)* 17.545.000 20.570.000 14.520.000

10.164.000 4.537.500 67.336.500

* bedragen zijn inclusief BTW

Rijnbrug Tijdens het BO MIRT is een aparte afspraak over de Rijnbrug gemaakt. Voor de verbreding van de Rijnbrug bij Rhenen doet het Rijk een lumpsum bijdrage van € 40* miljoen. Versnellingsgelden Vanuit Regio Foodvalley zijn de aanvragen van de gemeenten Wageningen en Veenendaal toegekend. Wageningen ontvangt € 3,3* miljoen en Veenendaal € 1,4* rijksbijdrage voor mobiliteitsmaatregelen ten behoeve van lokale woningbouwprojecten. De aanvraag Nijkerk is helaas niet gehonoreerd. Overige afspraken (BO MIRT Noord West Nederland)  Rijk en regio bevestigen de urgentie van een snelle realisatie van Knooppunt Hoevelaken (A1/A28) nadat de Raad van State uitspraak gedaan heeft over de ViA15 in relatie tot stikstof. Dit conform de afspraken uit de bestuursovereenkomst en aanvullend gemaakte bestuurlijke afspraken in de Regio Amersfoort.  Rijk en regio spannen zich in om met nader te bepalen (no-regret) maatregelen de impact van de uitgestelde oplevering van Knooppunt Hoevelaken op te vangen. Identificatie van deze maatregelen vindt plaats binnen de U Ned programmalijnen Korte Termijn Aanpak (KTA) en Aanpak 2030.  Rijk en regio besluiten, gezien de verwevenheid van de opgave in de Metropoolregio Utrecht, de regio Amersfoort en stad Amersfoort en haar bijbehorende opgave integraal op te nemen in U Ned. 4

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Duiding uitkomsten  We zijn erg blij met de bijdrage van € 40* miljoen voor de Rijnbrug. Met deze bijdrage van het Rijk komt de verbreding van de Rijnbrug een belangrijke stap dichterbij. Met de verbreding van de Rijnbrug wordt een belangrijke randvoorwaarde in de Verstedelijkingsstrategie ingevuld. De provincies Utrecht en Gelderland gaan met elkaar in overleg om de resterende € 30 miljoen te dekken.  We zien in de toekenning van € 67* miljoen een erkenning dat er forse investeringen nodig zijn om onze woningbouwopgave (40.000 woningen tot 2040) uit te kunnen voeren.  Wij zijn voorzichtig positief, omdat we hiermee een eerste start kunnen maken met de woningbouwopgave. Tegelijk heeft de regio nadrukkelijke zorg wanneer we kijken naar de maatregelen die nu gehonoreerd zijn. We constateren dat de maatregelen die nu gehonoreerd zijn direct bijdragen aan de ontsluiting van specifieke woningbouwlocaties, met name in Barneveld, Ede en Veenendaal. De voorgestelde maatregelen die het regionaal mobiliteitsnetwerk verbeteren zijn in belangrijke mate buiten het gehonoreerde pakket gevallen. Dit betekent dat er gebieden zijn in de regio waar ook veel gebouwd wordt, maar waar op dit moment geen geld door het Rijk beschikbaar is gesteld voor mobiliteitsoplossingen.

Daarmee komt realisatie van het regionale raamwerk van benodigde mobiliteitsmaatregelen onder druk te staan en gaan knelpunten op middellange termijn ontstaan. De bestuurlijke afspraak om het proces te starten om te komen tot een netwerkanalyse 2030-2040 voor regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley is dan ook belangrijk om te kunnen aantonen waar deze knelpunten gaan ontstaan en hoe deze op termijn op te lossen.  Hoewel ruim € 107* miljoen veel geld is, weten we tegelijkertijd dat dit bedrag niet voldoende is om alle woningbouwopgaven -zoals die in de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley staan vermeld- uit te kunnen voeren. Laat staan de opgaven zoals we die zien op de andere bouwstenen, zoals leefomgeving en economie. Het Rijk erkent dit ook met zoveel woorden. De komende jaren zullen dus steeds afspraken moeten worden gemaakt om dat wél te kunnen doen. De bestuurlijke afspraken over verstedelijking (het ‘verstedelijkingsakkoord’) en met name het verstedelijkingsprogramma is daarvoor het belangrijkste hulpmiddel.  Een besluit door het Rijk over een door de regio ingediend pakket van (randvoorwaardelijke) maatregelen voor de NOVEX / GWG locaties is vooruitgeschoven naar het BO Leefomgeving van het voorjaar van 2023.

Voor het kunnen realiseren van een deel van de 7.000 woningen waarover in het BO MIRT afgesproken zijn gemaakt, is een aanvullende rijksbijdrage vanuit het zogenaamde ‘gebiedsbudget’ van het Rijk nodig. Ook door Regio Foodvalley zijn voorstellen ingediend voor dit gebiedsbudget. BZK en de regio’s werken de afspraken voor het gebiedsbudget samen verder uit, zodat -binnen het beschikbare budget- afspraken gemaakt kunnen worden in het BO Leefomgeving van 2023. * Bedragen zijn inclusief BTW

Vervolgstappen Uitwerking gebiedsprogramma en verstedelijkingsprogramma Met alle partijen van de verstedelijkingsstrategie gaan we nu aan de slag om tot gebiedsprogramma’s en een verstedelijkingsprogramma te komen. Regio Foodvalley kent met Foodvalley Noord en Foodvalley Zuid twee gebiedsuitwerkingen. In de verdere uitwerking willen we deze zoveel mogelijk als één gebied benaderen. Dat er verschillen bestaan tussen beide gebieden is duidelijk, maar we zijn er van overtuigd dat de samenhang sterker is. Voor Regio Foodvalley werken we dus toe naar één gezamenlijk gebiedsprogramma, als inbreng voor en uitwerking van het verstedelijkingsprogramma. De aandachtspunten die vanuit de raden zijn meegegeven, betrekken we bij het opstellen van deze programma’s. Voor het BO MIRT in het najaar van 2023 moet dit klaar zijn. Het streven is om de raden het concept-gebiedsprogramma voor Regio Foodvalley rond de zomer ter consultatie aan te bieden.

5

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Woondeal Verdere uitwerking van de kwantitatieve woningbouwafspraken uit het verstedelijkingsakkoord, maar ook de kwalitatieve (met name t.a.v. betaalbaarheid en sociale huur) vindt plaats via de woondeal. Met Regio Foodvalley wordt in een woondeal de woningbouwopgave tot en met 2030 en de daarvoor noodzakelijke randvoorwaarden uitgewerkt. Deze woondeal is de basis voor de regionale woningbouwprogrammering in deze periode. Via uw college ontvangt een aparte raadsinformatiebrief over de Woondeal. Cofinanciering voor Rijksbijdrage Voor de NOVEX / GWG maatregelen geldt dat er een gelijke mate van cofinanciering door het Rijk wordt gevraagd voor de € 67 miljoen die het Rijk heeft gereserveerd. Betrokken gemeenten en provincies staan hierbij aan de lat voor de maatregelen op hun eigen grondgebied. Voor een aantal (deel)projecten moet ook nog inhoudelijke werkzaamheden worden gestart. Dit betekent dat de gemeenten Barneveld, Ede en Veenendaal en beide provincies voor de cofinanciering van de betreffende maatregelen in de lead zijn. Ten aanzien van de Rijnbrug geldt deze eis niet. De totale benodigde investering voor de Rijnbrug bedraagt € 150 miljoen. Daarvan was € 80 miljoen al aan cofinanciering beschikbaar vanuit de provincies Gelderland en Utrecht en Regio Foodvalley. Met de rijksbijdrage van € 40 miljoen bedraagt het nog resterende bedrag € 30 miljoen.

Hierover gaan de provincies Gelderland en Utrecht met elkaar in gesprek. RES Vrijwel gelijktijdig met deze brief ontvangt u een informatiebrief over de RES. Hierin wordt aangegeven dat in Regio Foodvalley het bod wordt herbevestigd om in 2030 0,75 TWh aan energie op duurzame wijze op te wekken. Regio Foodvalley zet in op een mix van opwek door wind (25%), zon op veld (35%) en zon op dak (40%). Het realiseren van dit bod zal complexe ruimtelijke afwegingen vragen. Dit onderstreept het belang van nauwere afstemming tussen verstedelijkingstrategie, het regionaal perspectief voor het landelijk gebied (RPLG) en energie. Dit is ook de reden om in het verstedelijkingsakkoord af te spreken om voor het BO-Leefomgeving van 2024 het verstedelijkingsprogramma te verbinden met het Nationaal Programma Landelijk Gebied, de Regionale Energie Strategieën en maatregelen ten aanzien van de energie-infrastructuur. Zo maken we van dit programma hét integrerende realisatieprogramma voor onze activiteiten in de fysieke leefomgeving. Continuering van lobby De afspraken die in het BO MIRT zijn gemaakt, zien wij als een eerste en goede stap. Tegelijkertijd weten wij, en met ons de beide provincies, dat er meer nodig is om ervoor te zorgen dat woningbouwgebieden en bedrijven in de hele regio goed bereikbaar zijn. Dat er meer nodig is om het landschap, de leefomgeving en de economie te versterken.

We zijn blij met de gemaakte afspraken en tegelijkertijd blijven we ons inzetten om aanvullende afspraken te maken om de verstedelijkingsstrategie te realiseren. Concreet betekent dit bijvoorbeeld dat, met betrekking tot mobiliteit, de lobby zich nu richt op de Tweede Kamerbehandeling van het MIRT en de begrotingsbehandeling van IenW, om aandacht voor regionaal HOV en regionale fietsverbindingen te krijgen. Juist zaken die regionaal van belang zijn, die het rijk van ons kent, maar niet gehonoreerd zijn via het Mobiliteitsfonds. Dit heeft er inmiddels al toe geleid dat er een breed gesteunde motie is ingediend.

6

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

Tot slot We zijn de Verstedelijkingsstrategie ingegaan vanuit de wens om met het Rijk in gesprek te komen over onze opgaven. We constateren dat we inmiddels op het punt zijn dat we een volwaardige gesprekspartner zijn. Gezamenlijk en regionaal optrekken heeft hier concrete vruchten opgeleverd, die ten goede komen aan de hele regio. Tegelijk constateren we dat we er nog heel veel te doen is. Dit roept ook de vraag op: hoe gaan we dit met elkaar doen? De fase die nu aanbreekt vormt daarmee ook de start voor deze gezamenlijke zoektocht om te komen tot een robuuste samenwerkingsstructuur met recht aan ieders rol en verantwoordelijkheden. Dat werken we gezamenlijk verder uit. Met vriendelijke groet, namens het bestuur Regio Foodvalley,

Arjen Droog directeur

Bijlage:

René Verhulst voorzitter

1. Overzicht moties en amendementen raden Regio Foodvalley 2. Verstedelijkingsakkoord d.d. 14 november 2022

7

Datum: Betreft:

9-12-2022 Uitkomsten BO MIRT 2022

8

Gemeente Veenendaal

Datum besluitvorming 13 oktober

Renswoude

18 oktober

Aangenomen moties en amendementen Verstedelijkingsstrategie november 2022 Geamendeerd beslispunt 3 Bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de Gebiedsuitwerkingen - als overweging en aandachtspunt het volgende mee te geven: De gemeenteraad van Veenendaal spreekt haar zorg uit over de zware belasting van het wegennet en de beperkte beschikbaarheid van regionale busverbindingen in Veenendaal en omgeving. De Raad van Veenendaal vraagt daarom binnen het gezamenlijke proces van de Verstedelijkingsstrategie prioriteit te geven aan het realiseren en/of verbeteren van goede regionale verbindingen per openbaar vervoer en auto, zodat deze -met de lokale en regionale infrastructuur voor de (elektrische) fiets- een goede ontsluiting vormen. Wat de gemeente Veenendaal betreft worden er bij aanvang van toekomstige grootschalige nieuwbouwprojecten - zoals bijvoorbeeld de twee zoekrichtingen die in de nabijheid van Veenendaal zijn opgenomen (zie pagina 17 Opgave beschrijvingen Verstedelijkingsstrategie, onderzoeksagenda voor gebiedsuitwerkingen (16/8/22)) - in het kader van deze verstedelijkingsstrategie heldere en bindende afspraken gemaakt door de betrokken overheden en betrokken partijen.

Deze afspraken beogen de aanleg en instandhouding van de bijbehorende mobiliteit en infrastructuur te garanderen voor de huidige en toekomstige bewoners van Veenendaal en de regio. Geamendeerd beslispunt 3 Bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de Gebiedsuitwerkingen – de volgende overwegingen vanuit Renswoude mee te geven: •

Nijkerk

20 oktober

Behoud dorpse en landelijke karakter Renswoude; • Toekomstperspectief agrariërs; • Behoud mogelijkheden voor lokale ontwikkeling woningbouw en bedrijventerrein op de schaal van Renswoude; • Verbeteren verkeersveiligheid N224, o.a. door het weren van doorgaand (en vooral zwaar) verkeer in de dorpskern van Renswoude of een rondweg; • Verbeteren regionale mobiliteit en ontsluiting van Renswoude met auto, OV en (elektrische) fiets; • Behoud van en respect voor bestaande cultuurhistorische waarden, zoals de Grebbelinie; • Bevordering recreatie en toerisme op de schaal van Renswoude. Geamendeerd beslispunt 2 (er is geen beslispunt 3) 2. De ‘Onderzoeksagenda Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-A) met daarin het hoofdstuk ‘Werken met de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley’ (Deel II-B) als basis voor de verdere uitwerking van de gebiedsuitwerkingen en het te sluiten akkoord

1

Reactie en vervolg Goede (inter)lokale, regionale en nationale verbindingen (OV, fiets en auto) en bereikbaarheid zijn een prioriteit. Zoals in de brief aangegeven blijft dit aandacht vragen. In het gebiedsprogramma zal dit terugkomen en de inzet is erop gericht om hieraan ook in het verstedelijkingsprogramma maatregelen te verbinden.

De door de raad van Renswoude ingebrachte overwegingen kunnen grotendeels worden meegenomen in het gebiedsprogramma. Met betrekking tot het toekomstperspectief voor agrariërs vormt het RPLG het traject waarin dit wordt uitgewerkt. Voor verkeersveiligheid en bereikbaarheid geldt dezelfde inzet als genoemd bij het amendement van Veenendaal. Het bevorderen van recreatie en toerisme is geen doel op zich vanuit de Verstedelijkingsstrategie maar inspanningen vanuit de Verstedelijkingsstrategie kunnen hier mogelijk wel een positieve bijdrage aan leveren. Bevorderen van recreatie en toerisme op de schaal van Renswoude ligt vooral op de weg van Renswoude.

De regio constateert dat Nijkerk de Verstedelijkingsstrategie heeft vastgesteld. De daarbij aangegeven (rand)voorwaarden zien we als opdracht voor het college van Nijkerk om voor deze zaken regionaal aandacht te (blijven) vragen. In algemene zin zien we de zaken als passend bij de wijze waarop we de

vast te stellen met inachtneming van de volgende (rand)voorwaarden: a. De samenhang met het Ontwikkelbeeld regio Amersfoort nadrukkelijk te blijven betrekken bij de verdere uitwerking van de verstedelijkingsstrategie en de gebiedsuitwerkingen b. Een evenwichtige verdeling na te streven tussen de opgaven in het noordelijk en zuidelijk deel van de Foodvalley, inclusief de daarbij behorende maatregelen en wat nodig is om deze uit te voeren. c. Voor de gemeente Nijkerk is haar omgevingsvisie en vestigingsbeleid leidend bij het toelaten van bedrijven. Dit dient te worden meegenomen in het onderzoek naar mogelijke verplaatsing van industriële bedrijven vanuit Foodvalley Zuid naar Foodvalley Noord. Net als de onderbouwing van de wenselijkheid en geschiktheid voor de vestiging van deze industriële bedrijven en de beperkte beschikbaarheid van ruimte op de bedrijventerreinen langs de A28. Dictum motie ‘maatregelenpakketten en bijbehorende middelen Foodvalley Noord’: We vragen het college om: 1. Bij de gesprekken in de regio en het te sluiten akkoord de maximale inspanning te leveren om de noodzakelijke voorwaarde te realiseren en te borgen dat ook het noordelijk deel van de Foodvalley en in het bijzonder Nijkerk via een evenredige verdeling toegang krijgt tot de juiste maatregelenpakketten en bijbehorende middelen. 2.

Deze inspanning nadrukkelijk te richten op de mobiliteitsopgave die Nijkerk heeft om een bijdrage te kunnen leveren aan de woningbouwopgave. 3. Deze inspanning waar nodig ook te leveren binnen het verband van de Regio Amersfoort. Dictum motie ‘ruimte voor landbouwtransitie’: We vragen het college om: 1. bij de verstedelijkingsstrategie aandacht te blijven vragen voor de ruimte die noodzakelijk is voor de landbouwtransitie zodat er in onze gemeente ruimte is voor een vitale, toekomstbestendige landbouwsector met toekomstperspectief voor agrarische ondernemers.

Verstedelijkingsstrategie gezamenlijk uitwerking. Zo komen de genoemde zaken terug in de verdere regionale uitwerking (zie hieronder). Ad 2a. Het Ontwikkelbeeld regio Amersfoort is onderdeel geworden van het programma U-Ned. Het borgen van samenhang tussen dit programma en de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley is een gezamenlijk verantwoordelijkheid die vanuit (de partners in) beide trajecten gevoeld moet worden. De ambtelijke en bestuurlijke betrokkenheid van Nijkerk is daarbij essentieel. Ad 2b. Deze randvoorwaarde is een belangrijke reden om in de verdere uitwerking één gezamenlijke gebiedsuitwerking, één gezamenlijk gebiedsprogramma te maken voor de hele Regio Foodvalley. De partners binnen Regio Foodvalley streven naar evenwichtige en redelijke verdeling, die rekening houdt met (de opgaven in) het verstedelijkingsconcept. Ad 2c De teksten hierover zijn bedoeld om tot een afspraak met medeoverheden te komen zoals beschreven in de bestuurlijke afspraken verstedelijkingsstrategie. Dit leidt tot een gezamenlijke verkenning naar de mogelijkheden en beperkingen van regionale clustering. Verplaatsing kan een uitkomst zijn, maar is geen doel op zich. Wanneer dit aan de orde is besluit de raad in zijn eigen omgevingsbeleid over de definitieve keuzes, waarbij de context van het regionaal perspectief wordt meegewogen. N.B.

Moties zijn gericht aan het college en het is aan het betreffende college hoe hiermee om te gaan. Onderstaande geeft aan wat op dit punt in de regio gebeurt, en moet niet gezien worden als vervanging van een collegereactie. M.b.t. motie 1 Ondanks inspanningen vanuit Regio Foodvalley (via GWG aanvraag) en Nijkerk (aanvraag Versnellingsgelden) zijn er momenteel geen rijksbijdragen toegekend aan maatregelen in Nijkerk. De inspanningen blijven erop gericht om dit, onder andere via het verstedelijkingsprogramma, in de toekomst wel mogelijk te maken. Met de afspraak om een gezamenlijke netwerkanalyse uit te voeren is de eerste stap daar naartoe gezet. Voor Nijkerk geldt ook dat deze inspanningen ook in de regio

2

Amersfoort moeten worden geactiveerd.

Scherpenzeel

1 november

Geamendeerd beslispunt 3 Bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de gebiedsuitwerkingen - als overweging en aandachtspunt het volgende mee te geven: a. De gemeenteraad van Scherpenzeel spreekt haar zorg uit over de zware belasting van het wegennet, de beperkte beschikbaarheid van regionale busverbindingen in Scherpenzeel en omgeving en het gebrek aan deeloplossingen van auto’s, scooters en fietsen. b. De gemeenteraad van Scherpenzeel vraagt daarom binnen het gezamenlijke proces van de Verstedelijkingsstrategie prioriteit te geven aan het realiseren en/of verbeteren van goede regionale verbindingen per openbaar vervoer en auto, zodat deze -met de lokale en regionale infrastructuur voor de (elektrische) fiets- een goede ontsluiting vormen. c. Wat de gemeente Scherpenzeel betreft worden er bij aanvang van toekomstige nieuwbouwprojecten in het kader van deze verstedelijkingsstrategie heldere en bindende afspraken gemaakt door de betrokken overheden en betrokken partijen. Deze afspraken beogen de aanleg en instandhouding van de bijbehorende mobiliteit en infrastructuur te garanderen voor de huidige en toekomstige bewoners van Scherpenzeel en de regio.

Ede

3 november

Geamendeerd beslispunt 3 bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley – in de Gebiedsuitwerkingen – de volgende wensen en bedenkingen mee te geven: • Specifiek te onderzoeken welke (on)mogelijkheden er ontstaan door de multimodale hub Ede-West in de relatie tot de gewenste groei in woningen en in het onderzoek ook het gewenste perspectief van bereikbaarheid bij de gewenste groei mee te nemen; • In de nadere (gebieds- en onderzoeks)uitwerkingen van de verstedelijkingsstrategie nadrukkelijker aandacht te besteden aan de kwalitatieve en kwantitatieve verbetering van het landschap, zowel in de stedelijke omgeving als daarbuiten en de mogelijkheden te onderzoeken om die gewenste verbetering van het landschap direct te koppelen aan stedelijke groei;

3

M.b.t. motie 2 Het concept van de Verstedelijkingsstrategie is erop gericht om door stedelijke verdichting ruimte voor landbouw, natuur en landschap te behouden en mogelijk te versterken. Hoe dat lokaal uitwerkt is uiteindelijk aan de gemeente. Met betrekking tot het toekomstperspectief voor agrariërs vormt het RPLG het traject waarin dit wordt uitgewerkt. Goede (inter)lokale, regionale en nationale verbindingen (OV, fiets en auto) en bereikbaarheid zijn een prioriteit. Zoals in de brief aangegeven blijft dit aandacht vragen. In het gebiedsprogramma zal dit terugkomen en de inzet is erop gericht om hieraan ook in het verstedelijkingsprogramma maatregelen te verbinden.

De door de raad van Ede ingebrachte overwegingen worden meegenomen in het gebiedsprogramma.

•

Barneveld

3 november

Het onderwerp ‘beschikbaarheid van (drink)water voor inwoners, natuur, landbouw en industrie’ nadrukkelijker mee te nemen in de voorbereidende onderzoeken als randvoorwaardelijke voorziening en als kwetsbaarheid bij de voorgenomen verstedelijkingsopgaven”.

Geamendeerd beslispunt 3 Toevoegen bij beslispunt 3: c. Voor de gemeente Barneveld is haar eigen omgevingsvisie en vestigingsbeleid leidend bij het toelaten van bedrijven. Dit dient te worden meegenomen in het onderzoek naar mogelijke verplaatsing van industriële bedrijven vanuit diverse gebiedsuitwerkingen binnen regio FoodValley waarvan sprake is in het wijzigingsdocument. Dictum motie ‘meer prioriteit voor bereikbaarheid en mobiliteit’ verzoekt het college: om bij de invulling van de ambities van de Verstedelijkingsstrategie wat betreft de bouw van woningen, bedrijven en maatschappelijke voorzieningen in de regio prioriteit te geven aan bereikbaarheid en mobiliteit, onder meer door aandacht te hebben en zich in te zetten voor optimale doorstroming en bereikbaarheid via openbaar vervoer zoals onder andere vastgelegd in onze Hoofdlijnennotitie. Dictum motie ‘Maatregelenpakket en bijbehorende middelen Foodvalley Noord’ Verzoekt het college: • Bij gesprekken in de regio en het te sluiten akkoord de maximale inspanning te leveren om de noodzakelijke voorwaarde te realiseren en te borgen dat ook het noordelijk deel van de Foodvalley en in het bijzonder de gemeente Barneveld via een evenwichtige verdeling toegang krijgt tot de juiste maatregelenpakketten en bijbehorende middelen. • Deze inspanning ook te leveren, daar waar nodig, binnen het verband van de Regio Amersfoort.

• Om samen met andere gemeenten die deel uitmaken van Foodvalley Noord alle ontwikkelingen aangaande Foodvalley Noord scherp in het oog te houden.

Wageningen

7 november

Dictum motie Verzoekt het college om de volgende punten met klem en nadruk te (blijven) behartigen in de Verstedelijkingsstrategie: • meer aandacht voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer, kijk hierbij ook breder naar het zuiden, oosten en westen (Hub A12, Hub A50, spoorlijn Arnhem-Tiel met stations in Zetten en Kesteren, plus de optie van personenvervoer over water); • Het verkennen van een lightrail in groter-regionaal verband;

4

Ad 3c (zie ook beantwoording Nijkerk) De teksten hierover zijn bedoeld om tot een afspraak met medeoverheden te komen zoals beschreven in de bestuurlijke afspraken verstedelijkingsstrategie. Dit leidt tot een gezamenlijke verkenning naar de mogelijkheden en beperkingen van regionale clustering. Verplaatsing kan een uitkomst zijn, maar is geen doel op zich. Wanneer dit aan de orde is, besluit de raad in zijn eigen omgevingsbeleid over de definitieve keuzes, waarbij de context van het regionaal perspectief wordt meegewogen. Ad motie 1 (zie ook beantwoording Nijkerk) Vanuit GWG-aanvraag zijn er substantiële rijksbijdragen toegekend aan mobiliteitsmaatregelen in Barneveld (Bloemendal). Zoals ook in de raadsinformatiebrief aangegeven, is dit echter niet toereikend voor de hele opgave. De inspanningen blijven erop gericht om dit, onder andere via het verstedelijkingsprogramma, in de toekomst wel mogelijk te maken. Met de afspraak om een gezamenlijke netwerkanalyse uit te voeren is de eerste stap daar naar toe gezet. Ad motie 2 (zie ook beantwoording Nijkerk) Dit is een belangrijke reden om in de verdere uitwerking naar één gezamenlijke gebiedsuitwerking te streven.

Hoewel de partners binnen Regio Foodvalley streven naar evenwichtige en redelijke verdeling is inherent aan een dergelijk traject dat in de plussen en minnen niet evenwichtig over de partners en in de tijd verdeeld zullen worden.

Inzet op (H)OV en fiets om daarmee de mobiliteitstransitie mogelijk te maken is noodzakelijk om als regio bereikbaar te blijven. De GWGaanvraag maakt duidelijk dat onze inzet hier ook op gericht is. Helaas zijn echter veel (H)OV- en fietsmaatregelen niet gehonoreerd. De inspanningen blijven erop gericht om dit, onder andere via het verstedelijkingsprogramma, in de toekomst wel mogelijk te maken.

• • •

•

•

Rhenen

8 november

meer focus op de fiets, minder op de auto en de daarvoor benodigde cultuurverandering; steun voor Station Ede-West; integraliteit van de oplossingen, kijk hierbij zowel binnen als tussen de 8 deelgebieden en naar de verbinding met de omliggende gebieden; blijf aandacht houden voor de positie van de raad in het proces enerzijds als belangrijke speler en beslisser bij regionale trajecten en besluiten, en anderzijds als hoogste bestuursorgaan en beslisser over het eigen grondgebied (behoud zeggenschap); voldoende ruimte voor groen in de wijken en een groen buitengebied van Wageningen

Geamendeerd beslispunt 3 De tekst bij beslispunt 3 om geen overwegingen voor het vervolgproces mee te geven te schrappen en de tekst bij dit beslispunt te vervangen door: 3. Bij de verdere uitwerking van de Verstedelijkingsstrategie Arnhem Nijmegen Foodvalley - in de Gebiedsuitwerkingen - als overweging en aandachtspunt het volgende mee te geven: De Raad van Rhenen wenst binnen het gezamenlijke proces van de Verstedelijkingsstrategie prioriteit te geven aan het realiseren van goede regionale verbindingen per fiets, openbaar vervoer en auto, zodat deze met de lokale en regionale infrastructuur een goede ontsluiting vormen. Daarbij worden er vooraf de aanvang van toekomstige grootschalige nieuwbouwprojecten heldere en bindende afspraken gemaakt door de betrokken overheden en betrokken partijen. Deze afspraken beogen de aanleg en instandhouding van de mobiliteit en infrastructuur te garanderen voor de huidige en toekomstige bewoners van Rhenen en de regio.

5

Zoals in de VS beschreven en in de bestuurlijke afspraken bevestigd, verandert de VS niets aan de bevoegdheden van raden of de positie van raden in besluitvorming. Goede betrokkenheid van de raad gedurende het gehele proces is daarnaast zeker zo belangrijk. De beste vorm daarvoor blijft een continue zoektocht. Via brieven, informatiebijeenkomsten (fysiek en online) wordt informatie gedeeld. De recent gehouden gezamenlijke regionale raadsbijeenkomst is een (positief geëvalueerde) pilot om ook uitwisseling van standpunten tussen raden onderling mogelijk te maken.

Goede (inter)lokale, regionale en nationale verbindingen (OV, fiets en auto) en bereikbaarheid zijn een prioriteit. Zoals in de brief aangegeven blijft dit aandacht vragen. In het gebiedsprogramma zal dit terugkomen en de inzet is erop gericht om hieraan ook in het verstedelijkingsprogramma maatregelen te verbinden.

/ Bestuurlijke afspraken verstedelijking regio Arnhem/Nijmegen/Foodvalley 14 november 2022

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Provincie Gelderland Provincie Utrecht Regio Foodvalley Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Waterschap Rijn en IJssel Waterschap Rivierenland Waterschap Vallei en Veluwe Gemeenten: Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen Arnhem, Berg en Dal, Beuningen, Doesburg, Druten, Duiven, Heumen, Lingewaard, Montferland, Mook en Middelaar, Nijmegen, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Wijchen, Zevenaar

1

1.

Inleiding

De regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley kennen een forse groei aan inwoners in de komende jaren. Tot 2040 zijn er naar verwachting 100.000 extra woningen nodig. Deze groei brengt opgaven met zich mee voor leefomgeving, mobiliteit en economische ontwikkeling. Deze opgaven hebben wij als rijk, provincies, gemeenten en waterschappen aangegrepen om onze samenwerking te versterken. De twee regio’s zijn daarom gezamenlijk door het kabinet aangewezen als één van de zeven NOVEX-gebieden in het land, waar grote ruimtelijke opgaven samen komen en verstedelijking een centrale opgave vormt 1. Wij werken sinds 2019 samen aan een gezamenlijke strategie voor de verstedelijking van de regio in de periode tot 2040. Wij hebben deze uitgewerkt in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’, dat in 2021 door alle raden en staten in de regio en in het BO Verstedelijking is vastgesteld. In dit document hebben wij een strategie voor de verstedelijking van de regio uitgewerkt. Die strategie gaat uit van een integrale benadering van de regio op basis van kwalitatief hoogwaardige ontwerpprincipes, die zijn uitgewerkt voor de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Het concept biedt handvatten voor verdere uitwerking en samenwerking. Daarnaast hebben de provincies, de gemeenten en waterschappen per deelgebied de opgaven uitgewerkt en een onderzoeksagenda vastgesteld.

Het verstedelijkingsconcept en de onderzoeksagenda’s per gebied vormen samen de verstedelijkingsstrategie voor het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley. In de regio’s Arnhem/Nijmegen en Foodvalley is duidelijk dat vele ruimtelijke opgaven zich opstapelen. Naast de integrale opgave van de verstedelijking speelt ook de transitie van het landelijk gebied gericht op reductie van stikstofuitstoot en natuurherstel en de energietransitie om de klimaatverandering tegen te gaan. Daarom is een gebiedsgerichte ordening en prioritering noodzakelijk. Het kabinet heeft de regio Arnhem Nijmegen Foodvalley aangewezen als één van de NOVEX-gebieden. Binnen het NOVEX-gebied (met name in de Gelderse Vallei) streven we naar een perspectief waarbij deze opgaven samengaan. Dat vraagt een gezamenlijke aanpak. Daarnaast heeft het kabinet Nijmegen Stationsgebied, Nijmegen Kanaalzone, spoorzone ArnhemOost en Foodvalley als grootschalige NOVEX-woningbouwgebieden aangewezen. In deze locaties kunnen tot 2040 met name woningen worden toegevoegd in bestaand stedelijk gebied dat goed per openbaar vervoer is ontsloten. Voor deze vier grootschalige NOVEX-woningbouwgebieden hebben we ruimtelijke plannen en businesscases uitgewerkt.

Ons verstedelijkingsconcept vormt een adaptief ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley en is daarmee de basis voor strategische samenwerking en besluiten in dit gebied. Op grond van deze gezamenlijke plannen maken wij vanuit rijk en regio in dit document een aantal afspraken die de samenwerking aan een duurzame, toekomstbestendige verstedelijking van het NOVEX-gebied in de komende jaren moeten borgen. Wij spreken samen commitment uit aan de verstedelijkingsopgave en onze strategie in het verstedelijkingsconcept, zetten samen eerste stappen naar een uitvoeringsprogramma en maken afspraken over de wijze, waarop wij de komende jaren daaraan samen werken. Dit akkoord is opgesteld op basis van de huidige inzichten en ambities. De afspraken hebben een adaptief karakter. Komend jaar werken we deze afspraken uit in een verstedelijkingsprogramma. Waar nodig zullen de afspraken worden geactualiseerd of aangescherpt, naar aanleiding van de ervaringen bij de uitvoering en de ontwikkelingen in andere trajecten, die met de verstedelijking samenhangen.

1

Het kabinet heeft 16 NOVEX-gebieden aangewezen, waarvan verstedelijking in zeven een centrale opgave vormt.

2

2. 2.1

De verstedelijkingsopgave Opgave verstedelijking regio Arnhem/Nijmegen/Foodvalley

De integrale samenhang en de ruimtelijke kwaliteit vormen de basis voor de verstedelijking die wij nastreven voor de periode 2020-2040. Onze strategie gaat uit van vier bouwstenen: 1.

2.

De realisatie van een groene en gezonde leefomgeving voor de inwoners in en om steden en dorpen door een balans in de ontwikkeling van stad en landschap en de realisatie en/of ontsluiting van 5.000 hectare recreatieve uitloopgebieden; Een goede bereikbaarheid van de woon- en werklocaties dankzij duurzame ontsluiting;

3.

Het streven naar realisatie van voldoende arbeidsplaatsen en werklocaties daarvoor om te komen tot een balans van wonen en werken;

4.

De realisatie van 100.000 kwalitatief goede en voldoende betaalbare woningen – met name geconcentreerd in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties.

Het verstedelijkingsconcept is het integrerend kader voor de grote ruimtelijke opgaves in de regio, waaronder enkele grote nationale opgaven en beleidsprogramma’s. Bij de realisatie van de verstedelijking integreren wij dan ook de opgaven waar deze programma’s zich op richten: a.

Natuurherstel, transitie naar een duurzame landbouw en een toekomstbestendig landelijk gebied in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied;

b.

Doelstellingen om de klimaatverandering tegen te gaan, zoals opgenomen in het Verdrag van Parijs, het Klimaatakkoord, de green deal van de EU, in het nationale coalitieakkoord en

c.

binnen de regio vertaald in twee Regionale Energiestrategieën; Een klimaatbestendige en water robuuste inrichting van Nederland in 2050 op grond van de Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie;

d. De uitvoering van de afspraken die Rijk en de gezamenlijke provincies in oktober 2022 hebben gemaakt over de realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030 (provinciale woningbouwafspraken 2022-2030). Met de regio worden in woondeals de woningbouwopgave tot en met 2030 en de daarvoor noodzakelijke randvoorwaarden uitgewerkt. Deze woondeal is de basis voor de regionale woningbouwprogrammering in e.

deze periode. De bestaande Woondeal met de Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen zal worden

f.

voortgezet en geactualiseerd en de nieuw af te sluiten woondeal met de regio Foodvalley; De ruimtelijke vertaling van nationale programma’s en regionale opgaven waar we in 2023 aan werken.

3.

Hoofdlijnen verstedelijkingsconcept

Zoals hiervoor aangegeven is in het verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap, meer stad’ onze strategie uitgewerkt in vier bouwstenen: leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Voor elk van deze bouwstenen hebben we in het verstedelijkingsconcept de opgave en een aantal ontwerpprincipes geformuleerd. Deze bouwstenen hangen integraal met elkaar samen en worden in onderlinge samenhang uitgewerkt en uitgevoerd. In het verstedelijkingsprogramma worden de ontwerpprincipes en maatregelen voorzien van meetbare doelstellingen en een verdeling over deelgebieden, zodat we de realisatie kunnen monitoren. In dit hoofdstuk geven we de hoofdlijnen van onze strategie weer. 3.1 Bouwsteen leefomgeving Met de bouwsteen leefomgeving beogen we de verstedelijking zo vorm te geven dat deze bijdraagt aan klimaatadaptatie, gezondheid, biodiversiteit, natuurherstel en natuurinclusieve landbouw. Dit

3

vereist investeringen om de (groene en blauwe) openbare ruimte beter in te richten, de bestaande landschappen en leefomgeving te versterken, nieuwe landschapszones te creëren en daarbij functiecombinaties van natuur, recreatie en landbouw mogelijk te maken. Voor de bouwsteen leefomgeving hanteren we de volgende ontwerpprincipes: a.

We beschermen en versterken de kwaliteit van bestaande natuur en landschap. De nieuwe verstedelijking mag per saldo de belasting op kwetsbare Natura 2000-gebieden in de regio zowel in de aanleg- als gebruiksfase niet vergroten. Dat kan alleen door een meer groene en gezonde leefomgeving in onze steden en dorpen te realiseren en natuur- en

b.

uitloopgebieden toe te voegen; We kiezen voor een duurzame ruimtelijke ontwikkeling met zones van verstedelijking en een voorkeur voor inbreiding. Bij uitleglocaties hanteren we kwalitatieve principes waarbij de ondergrond een belangrijk leidend principe is;

c.

d.

We beschouwen water en bodem als sturende principes bij onze ruimtelijke keuzes ten aanzien van verstedelijking om deze zo vorm te geven dat deze in staat is in de toekomst de gevolgen van klimaatverandering op te vangen; We realiseren en/of ontsluiten 5.000 hectare nieuwe recreatieve uitloopgebieden;

e.

Recreatieve gebieden, faciliteiten, natuur en hydrologische buffers zijn een integraal onderdeel van het ruimtelijk ontwerp van onze plannen;

f.

We ondersteunen een vitale, toekomstbestendige landbouwsector en we kijken gebiedsgericht naar wat er nodig is om agrarische ondernemers een toekomstperspectief te bieden, ook rekening houdend met de ruimtebehoefte van andere functies. Het NPLG en de provinciale en regionale plannen die hiermee samenhangen, zoals het Veluwe Arrangement

g.

en het Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (Regio Foodvalley) vormen hiervoor het kader; Slimme combinaties van functies zijn nodig om verschillende ruimte-vragen te kunnen accommoderen, waarbij landbouw niet het sluitstuk mag zijn. (Zie ook rapport Remkes, Wat wel kan).

3.2 Bouwsteen mobiliteit Door de groei van het aantal woningen en de economie nemen de mobiliteitsvraagstukken in de ontsluiting van de regio en de aansluiting op het stedelijk netwerk van Nederland mobiliteitsvraagstukken toe. We kiezen er in het verstedelijkingsconcept voor om mensen in de regio te laten reizen op de slimste en schoonste manier. Op deze manier wordt het mobiliteitsnetwerk het beste (flexibel) benut en werken we aan reductie van CO₂- en stikstofemissies, schone lucht en leefbaarheid. Voor de bouwsteen mobiliteit hanteren de overheden de volgende ontwerpprincipes: a.

We programmeren nieuwe woningen en werklocaties zoveel mogelijk op locaties die goed ontsloten zijn met (hoogwaardig) openbaar vervoer - trein en bus - en/of die verbonden zijn met nabijgelegen (regionale/snel-) fietspaden, waarbij in de eerste plaats de bestaande capaciteit wordt benut en knooppuntvorming wordt gestimuleerd;

b.

We nemen de ontsluiting door (duurzame) mobiliteit mee bij de programmering van woonen werklocaties. We realiseren in beginsel de ontsluiting al voordat er gebouwd wordt. We zetten in op goede bereikbaarheid en realiseren van verbindingen voor dat nieuwe woningen en arbeidsplaatsen worden gerealiseerd.

3.3 Bouwsteen economie De verstedelijking van de regio vraagt om voldoende arbeidsplaatsen om te voorzien in werkgelegenheid voor de groeiende bevolking en de hoge uitgaande arbeidspendel terug te dringen.

4

Op dit moment gaan wij ervan uit dat daarvoor de realisatie van 100.000 extra arbeidsplaatsen en een daarvoor passend economisch milieu nodig zijn. De regio heeft een unieke ligging tussen de Randstad en Duitsland, die kansen oplevert in internationale samenwerking. Het geeft de regio een schakelpositie in de kennisuitwisseling op de thema’s Food, Health, Hightech en Energy, (kennis)sectoren die wereldwijd van belang zijn en volop in transitie. Voor de bouwsteen economie hanteren de overheden de volgende ontwerpprincipes: a.

Wij ambiëren een regio te zijn die economisch, ecologisch en sociaal tot bloei komt in de komende 20 jaar. Het uitbouwen en versterken van deze sectoren in balans met de omgeving past daarbij rekening houdend met een transitie naar een circulaire en klimaatneutrale economie;

b.

We zetten in op energieneutraal of energieleverend ontwikkelen. De nieuwe economie kenmerkt zich door biobased en circulair denken en werken. We houden rekening met extra ruimte voor bedrijvigheid die onder andere nodig is voor de transformatieperiode naar een klimaatadaptieve, energieneutrale en circulaire economie;

c.

We benaderen dit als een stevige opgave én een uitdaging omdat de ruimte beperkt is. We benutten bestaande werklocaties optimaal voordat we nieuwe aanleggen. We zetten daarbij ook in op de aanpak van leegstand, herstructurering en verdichting en kwaliteitsverbetering van bedrijventerreinen;

d.

e.

Bestaande werkgebieden en bedrijventerreinen met een excellente bereikbaarheid willen we verdichten, intensiveren en verduurzamen. We zetten in op versterking van kennisclusters en werklocaties die goed met elkaar verbonden zijn; We zetten in op een divers en samenhangend aanbod met voldoende ruimte voor logistiek, watergebonden bedrijven, kleinschalige lokale bedrijvigheid, multifunctionele woonwerkmilieus en bedrijven in de hogere milieucategorie (onder andere vanwege transitie naar circulaire en klimaatneutrale economie).

3.4 Bouwsteen wonen In het kader van de bouwsteen wonen ligt er een bouwopgave van 100.000 woningen in de periode 2020-2040. Daarvan streven we in de periode tot en met 2030 naar de bouw van 60.000 woningen 2. De overige woningen volgen in de periode erna, tot en met 2040. We streven ernaar 60.000 van deze woningen te realiseren in de regio Arnhem/Nijmegen en 40.000 in de Regio Foodvalley. Voor de bouwsteen wonen hanteren de overheden de volgende ontwerpprincipes: a. b.

We bieden een diversiteit aan woonmilieus, aanvullend op de bestaande voorraad; We programmeren een gedifferentieerde woningmix met een variëteit aan prijssegmenten ten behoeve van inclusieve wijken. We streven naar 2/3 aanbod in betaalbare segmenten, inclusief 30% sociale woningbouw en woningen voor bijzondere doelgroepen. In de Woondeals maken we voor de regio’s Foodvalley en Arnhem-Nijmegen concreet, wat er (binnen de opgave) tot en met 2030 exact nodig is; We realiseren nieuwe woningbouw volgens de eisen die de transitie naar een duurzame woningvoorraad stelt ten aanzien van isolatie en een aardgasvrije warmtevoorziening. We maken gebruik van biobased bouwmaterialen zijn en/of hergebruiken bouwmaterialen circulair;

In het kader van de provinciale woningbouwafspraken 2022-2030 is met de provincie Gelderland afgesproken tot en met 2030 51.500 woningen te realiseren in regio’s Foodvalley (18.500) en Arnhem-Nijmegen (33.000). In de regionale woondeals worden deze afspraken en de randvoorwaarden daarvoor nader uitgewerkt.

2

5

c.

Realisatie van de woningbouwopgave vereist afspraken over het vergroten van de haalbaarheid middels randvoorwaardelijke maatregelen voor de vier bouwstenen. In hoofdstuk 4 worden afspraken gemaakt over deze maatregelen.

4.

Afspraken naar een eerste verstedelijkingsprogramma

4.1 Uitvoering is een proces in stappen We realiseren het verstedelijkingsconcept in de periode tot en met 2040 in een proces dat wordt doorlopen in stappen. Dit doen we door gedurende het proces periodiek afspraken met elkaar te maken over benodigde maatregelen, onderzoeken, projecten, programma’s en instrumenten. In het verstedelijkingsprogramma werken we de eerste stappen voor de uitvoering van de verstedelijking uit. Daarbij kijken we naar fasering, prioritering en samenhang van de benodigde maatregelen. Voor de uitwerking van dit programma nemen we de tijd tot het BO MIRT van november 2023. In dit document spreken we af welke maatregelen we in het eerste verstedelijkingsprogramma in ieder geval zullen uitwerken. Vanwege de focus van de rijksinzet in deze fase op het mogelijk maken van versnelling van de woningbouw en daarvoor benodigde infrastructurele maatregelen beginnen we daarbij – afwijkend van het verstedelijkingsconcept - met afspraken over de bouwsteen wonen en vervolgen we daarna met de bouwstenen mobiliteit, economie en leefomgeving. In de bijlage zijn de afspraken opgenomen die we tijdens het BO MIRT van november 2022 hebben gemaakt over stappen om verschillende opgaven in de regio uit te werken en financiële bijdragen van de rijk en regio aan maatregelen. De provincie zet zich actief in om de doelen van de verstedelijkingsstrategie te realiseren.

Bij het opstellen en actualiseren van het verstedelijkingsprogramma bepaalt zij haar financiële bijdragen aan de individuele projecten en maatregelen om dit mogelijk te maken. 4.2 Afspraak over de ontwikkeling van regio Arnhem Nijmegen Foodvalley We streven binnen het NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley naar de realisatie van 100.000 woningen tot 2040. We streven ernaar deze woningopgave te realiseren op een hoogwaardige wijze, volgens de integrale ontwerpprincipes die we in het verstedelijkingsconcept hebben uitgewerkt. Het realiseren van maatregelen voor de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit en economie is noodzakelijk om dit streven waar te maken. Hierover maken rijk en regio in de MIRT-cyclus bestuurlijke afspraken – om te beginnen bij het BO MIRT van november 2022. We geven de verdeling van de woningopgave over de planperiode en over de gebieden weer in onderstaande tabel. De regio streeft naar de bouw van 60.000 woningen in de periode tot en met 2030. Zij brengt daarvoor in de hieronder aangegeven gebieden locaties in ontwikkeling. De woningbouw wordt voor circa 60-65% gerealiseerd in de grootschalige NOVEX-woningbouwlocaties spoorzone Arnhem-Oost, Nijmegen Stationsgebied, Nijmegen-Kanaalzone en Foodvalley. Daarnaast groeit de regio ook buiten deze locaties in andere gebieden.