B-3.6 Raadsinformatiebrief burgemeester over meerjarenbeleidsplan politie d.d. 19-12-23

De kaders voor de inzet van de capaciteit van het Platform Web & Wijk worden gevormd door dit MJBP. In het jaarverslag zal jaarlijks achteraf aan het bestuurscollege verantwoording worden afgelegd over deze inzet en de bereikte resultaten. Afgestemd op de behoefte zullen we aanvullend tussentijds in de Districtelijke Veiligheidsdoverleggen (DVO’s) een terugkoppeling geven over de bereikte resultaten. Samengevat: het platform Web & Wijk 1. helpt basisteams bij hun (grensoverschrijdend) operationele werk; 2. zorgt dat basisteamleden meer toekomen aan hun werk in en voor de wijk; 3. vergroot de zichtbaarheid van de politie, omdat we beter weten wanneer en waar we moeten zijn - ook in het digitale domein (met in het bijzonder aandacht voor de jeugd); 4. ondersteunt gezagsdriehoeken bij het maken van (datagedreven) operationele keuzes; [1] Regionale meldkamer 5. vermindert verplichte leveringen vanuit basisteams; 6. versterkt de digitale transformatie van het politiewerk en de aanpak van ondermijnende Meerjarenbeleidsplan 2024-2027 17 criminaliteit; 7. biedt ontwikkelkansen voor medewerkers.

4.2 Duurzaamheid Als politie zetten we ons in voor een duurzame organisatie om bij te dragen aan een duurzame samenleving, een verantwoordelijkheid van ons allemaal. Zeker als een van de grootste werkgevers van Nederland. Landelijk heeft de politie de volgende doelstellingen: • 60% CO2 reductie in 2030 t.o.v. 1990 en een klimaat neutrale bedrijfsvoering in 2050. Hiertoe is een jaarlijkse CO2-reductie benodigd van: 4.335 ton CO2 en 5,6% van 2023 t/m 2030. • In lijn met Europese wet- en regelgeving een reductie van 60% van de vervoer-gerelateerde CO2-emissies in 2030, voor zowel het dienstvervoer als ook de werk-gebonden mobiliteit. Daarnaast is in Oost-Nederland een werkgroep gestart om een verdere bijdrage op het gebied van duurzaamheid te leveren. Faciliteiten als oplaadvoorzieningen, parkeerbeleid, afvalverwerking of aanpassingen van de voedselvoorziening tijdens (grootschalig) politieoptreden zullen ook een bijdrage aan de landelijke opgaven leveren. 4.3 Huisvesting De politie is sterk in beweging op het gebied van huisvesting. Daarbij heeft zij met verschillende uitdagingen te maken, zoals hogere Europese en nationale ambities op het terrein van duurzaamheid, sterk gestegen en onzekere energiekosten en stijgende kosten van bouw en onderhoud. Daarnaast is er schaarste aan mensen, materieel en grondstoffen in de bouw en aan ruimte voor geschikte locaties.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden heeft de politie een nieuw kader voor huisvesting vastgesteld. Uitvoering geven aan dit kader moet leiden tot herziene huisvestingsplannen per eenheid om uiteindelijk te komen tot een toekomstbestendige huisvesting voor het korps. In de komende jaren zal actief gestuurd worden op het geheel van de huisvestingsplannen om ook met de realisatie binnen het kader te blijven. Dit vraagt om (her)prioriteren in ambities en goede sturing op de gehele vastgoedportefeuille en het daarmee samenhangende projectenportfolio. De eenheid Oost-Nederland zal dit plan conform planning opleveren en er zowel in de beleidsperiode 20242027 als de jaren daarna uitvoering aan geven. 4.4 Wetboek van strafvordering Aan het eind van de beleidsperiode wordt het nieuwe Wetboek van strafvordering ingevoerd. Dit is noodzakelijk omdat het wetboek uit 1926 steeds minder houvast biedt voor de huidige strafrechtspleging. Met circa 150 (grote) wijzigingen is het wetboek onoverzichtelijk geworden. Op cruciale onderdelen bevat het huidige wetboek niet het geldende recht zoals dat in de rechtspraak is ontwikkeld (verschoningsrecht, smartphone jurisprudentie).

Daarnaast is op veel punten stroomlijning en vereenvoudiging mogelijk, de opsporing en het strafproces kunnen efficiënter en het wetboek is onvoldoende voorbereid op de introductie van nieuwe technologieën voor communicatie, verslaglegging en opsporing. De invoering heeft de komende jaren veel voeten in de aarde voor de politieorganisatie. Zo heeft de implementatie een forse impact op de werkprocessen, leeropgave, informatievoorziening en facilitaire zaken. De leeropgave houdt bijvoorbeeld in dat korpsbreed 48.500 politiemedewerkers bijgeschoold moeten worden. De politie heeft na vaststelling van de wet door de Tweede Kamer (naar verwachting medio 2024) drie jaar nodig voor de realisatie van de voorzieningen (analyse, afstemmen, bouwen, testen, etc.). De invoering levert uiteindelijk een belangrijke impuls op van de strafvorderlijke kennis en van de kwaliteit van de opsporing, een meer passend wetboek, verbetering van ketenprocessen en digitalisering van processen (Digitaal Procesdossier, Digitale handtekening, Multimedia).

Meerjarenbeleidsplan 2024-2027

18

5. Bijlagen Bijlage 1 Sterkteverdeling District / Dienst

HBVS+ 2023

Operationele sterkte

Uitbreiding

Waarvan min. aantal (digitale) wijkagenten

IJsselland

598,8

12,8

611,6

107

Twente

792,6

16,6

809,2

128

N.O. Gelderland

880,9

18,9

899,8

165

Gelderland Midden

830,8

20,1

850,9

142

Gelderland Zuid

650,5

13,5

664,1

114

Dienst Regionale Recherche

nvt

-

1.030,6

nvt

Dienst Regionale Intelligence Organisatie

nvt

-

450,7

nvt

Dienst Regionale Operationele Samenwerking

nvt

3,9

789,8

nvt

Dienst Regionaal Operationeel Centrum

nvt

19,5

159,0

nvt

Platform Web & Wijk

nvt

55,0

55,0

nvt

Aspiranten (tellen niet mee in operationele

nvt

(-110)

(449)

nvt

nvt

-

68,7

nvt

160,4

6.389,4

sterkte)

Overige onderdelen (waaronder ZSM) TOTAAL

District / Basisteam

3.753,7

HBVS+ 2023

Uitbreiding

Operationele sterkte

656

Waarvan min. aantal (digitaal) wijkagenten

IJsselland IJsselland Noord

115,9

3,0

118,9

27

IJsselland Zuid

163,8

3,8

167,7

32

Vechtdal

87,0

2,5

89,5

22

Zwolle

145,7

3,5

149,2

26

DR

69,3

69,3

Flexteam

15,0

15,0

2,0

Leiding totaal district

District / Basisteam

598,8

HBVS+ 2023

2,0 12,8

Uitbreiding

611,6

Operationele sterkte

107

Waarvan min. aantal (digitaal) wijkagenten

Twente

234,0

5,0

238,9

33

Noordoost Twente

85,9

2,5

88,4

20

Twente Midden

165,1

3,8

168,9

32

Twente Noord

117,3

3,0

120,3

24

Twente West

77,3

2,3

79,7

19

DR

96,0

96,0

Flexteam

15,0

15,0

Leiding

2,0

2,0

Enschede

totaal district

792,6

16,6

809,2

128

Meerjarenbeleidsplan 2024-2027

19

District / Basisteam

HBVS+ 2023

Uitbreiding

Operationele sterkte

Waarvan min. aantal (digitaal) wijkagenten

N.O. Gelderland

117,7

2,8

Achterhoek West

153,3

3,4

156,7

34

Apeldoorn

180,9

3,8

184,7

33

IJsselstreek

118,6

2,8

121,4

25

Veluwe Noord

107,1

2,7

109,8

27

Veluwe West

88,6

3,4

92*

20

DR

97,8

97,8

Flexteam

15,0

15,0

Achterhoek Oost

2,0

Leiding totaal district

880,9

120,5

26

2,0 18,9

899,8

165

*Inclusief bestuurlijk amendement: compensatie basisteam Veluwe West (0,9 fte) t.l.v. overige basisteams uit NOG

District / Basisteam

HBVS+ 2023

Uitbreiding

Operationele sterkte

Waarvan min. aantal (digitale) wijkagenten

Gelderland Midden Arnhem Noord

156,8

3,7

160,5

19

Arnhem Zuid

98,6

2,7

101,3

16

Ede

118,7

3,0

121,8

23

IJsselwaarden

55,6

1,9

57,6

11

Rivierenland Oost

70,6

2,2

72,8

17

Rivierenland West

64,8

2,1

66,9

19

Veluwe Vallei Noord

82,5

2,4

84,9

23

Veluwe Vallei Zuid

66,8

2,1

69,0

14

DR

99,2

99,2

Flexteam

15,0

15,0

Leiding

2,0

2,0

totaal district

District / Basisteam

830,8

HBVS+ 2023

20,1

Uitbreiding

851,0

Operationele sterkte

142

Waarvan min. aantal (digitaal) wijkagenten

Gelderland Zuid De Waarden

191,2

4,3

195,5

Nijmegen Noord

111,3

2,9

114,2

16

Nijmegen Zuid

134,7

3,3

138,0

22

Tweestromenland

118,7

3,0

121,7

31

DR

77,7

77,7

Flexteam

15,0

15,0

2,0

Leiding

45

2,0

totaal district

650,5

13,5

664,1

114

TOTAAL DISTRICTEN

3.753,7

82,0

3.835,8

656

Nog niet verwerkt: 3 x 1 fte i.h.k.v. ‘preventie met gezag’ in resp. GLM, GLZ en TWN

Meerjarenbeleidsplan 2024-2027

20

Dienst / Afdeling

HBVS+ nvt

Operationele sterkte

Uitbreiding

wijkagent nvt

Dienst Regionale Recherche Afdeling Generieke Opsporing

-

254,0

Afdeling Thematische Opsporing

-

203,6

Afdeling Specialistische Ondersteuning (incl.Cybercrimeteam)

-

440,2

Afdeling Vreemdelingenpolitie

-

130,8 2,0

Leiding

0,0

totaal dienst

Dienst / Afdeling

HBVS+ nvt

1.030,6

Operationele sterkte

Uitbreiding

wijkagent nvt

Dienst Regionale Intelligence Organisatie Afdeling Analyse & Ondersteuning

-

Afdeling Analyse & Onderzoek

-

74,0

Afdeling Intelligence Knooppunten

-

164,1

Afdeling Regionale Intelligence

-

101,4

Afdeling B.I.&K.

-

3,0

0,0

450,7

106,2

2,0

Leiding totaal dienst

Dienst / Afdeling

HBVS+ nvt

Operationele sterkte

Uitbreiding

wijkagent nvt

Dienst Regionale Operationele Samenwerking Afdeling Conflict en Crisisbeheersing

-

Afdeling Regionale Coördinatietaken

-

95,0

Afdeling Arrestantentaken

-

272,9

44,2

Afdeling Hondenbrigade

-

90,3

Afdeling Infrastructuur

2,6

162,4

Afdeling Regionaal Service Centrum

1,3

123,0

3,9

789,8

2,0

Leiding totaal dienst

Dienst / Afdeling

HBVS+ nvt

Operationele sterkte

Uitbreiding

wijkagent nvt

Dienst Regionaal Operationeel Centrum Afdeling Meldkamer

19,5

158,0

19,5

159,0

1,0

Leiding totaal dienst

Dienst / Afdeling

HBVS+ nvt

Operationele sterkte

Uitbreiding

wijkagent nvt

Overige Onderdelen

-

26,7

55,0

55,0

-

38,0

(-110)

(449)

totaal dienst

55,0

123,7

TOTAAL DIENSTEN

78,4

2.553,8

Afdeling ZSM Platform Web & Wijk Regionale Staf (waaronder VIK) Aspiranten (tellen niet mee in operationele sterkte)

4,0

Leiding

Meerjarenbeleidsplan 2024-2027

21

Bijlage 2 Oost-Nederland in beeld

Meerjarenbeleidsplan 2024-2027

22

Strategisch veiligheidsbeeld

Eenheid Oost-Nederland Dienst Regionale Informatie Organisatie April 2023 Niet vertrouwelijk

Colofon Dienst Regionale Intelligence Organisatie Oost-Nederland Rubricering: niet vertrouwelijk © 2023 Politie, all rights reserved Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, op geautomatiseerde wijze opgeslagen of openbaar gemaakt in enige vorm of op enigerlei wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Politie.

Pagina 2 van 17

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

2.

Ondermijning

4

3.

4.

2.1 Drugs

4

2.2 Excessief geweld

5

2.3 Financieel economische criminaliteit

7

2.4 Mensenhandel

7

2.5 Milieucriminaliteit

8

2.6 Contra terrorisme, extremisme en radicalisering (CTER)

9

2.7 Corruptie

10

Digitale veiligheid

11

3.1 Digitale transformatie

11

3.2 Digitalisering van criminaliteit

12

3.3 Cybercrime

13

Politie voor iedereen

15

Pagina 3 van 17

1. Inleiding Dit veiligheidsbeeld geeft inzicht in drie strategische ontwikkelthema’s. Het bevat informatie die input vormt voor het Meerjarenbeleidsplan 2024-2027 van de eenheid Oost-Nederland. Het beeld is vervaardigd op basis van verzamelde informatie uit de Dienst Regionale Informatie Organisatie (DRIO). Hiervoor heeft analyse plaatsgevonden van diverse (cijfermatige) politiebronnen, wetenschappelijk onderzoek, interviews met deskundigen, veiligheidsbeelden en documentatie van de Nationale Politie.

2. Ondermijning 2.1 Drugs      

    



Serious and Organised Drug-related crime (SOC Drugs) is een belangrijk thema op de Nationale Intelligence Agenda (NIA). Doel is om een sterke informatiepositie op te bouwen ten behoeve van beeldvorming en het vervullen van een signaleringsfunctie bij nieuwe ontwikkelingen. Het Nationaal Intelligencebeeld Drugsmarkten 2021 typeert cocaïne op landelijk niveau als meest dominante markt, gelet op de aangetroffen drugslocaties lijkt binnen de eenheid syndru het meest dominant. In Oost-Nederland zijn er in de periode 2017-2021 veel syndru locaties aangetroffen en is bij cocaïne een duidelijke link met excessief geweld binnen de eenheid. In 2022 zijn in de eenheid 14 productielocaties, 2 opslaglocaties, 15 dumplocaties van syndru en 1 dumplocatie van stoffen gerelateerd aan cocaïne én syndru aangetroffen.1 In 2022 lag 82% van de in Oost-Nederland aangetroffen drugslocaties in Gelderland. Oost-Nederland is een aantrekkelijk gebied voor de productie en handel van syndru en cocaïne door aanwezigheid van steden waar veel ondermijning is, de relatief lage bevolkingsdichtheid in de buitengebieden, de centrale ligging binnen Nederland en de gunstige ligging ten opzichte van Duitsland die snelle doorvoer richting de rest van Oost-Europa mogelijk maakt.

Er is grote verwevenheid tussen de twee drugsmarkten, vooral bij de ‘invloedrijke rollen’ gerelateerd aan financiering en aansturing binnen een crimineel netwerk en in het organisatiemodel / productieproces. Omdat de meeste criminele clusters zich niet op één type drugs richten, past een deelmarktoverstijgende aanpak beter dan een mono-aanpak. Bovendien is het efficiënt vanwege de raakvlakken met financieel-economische criminaliteit en excessief geweld. Uit meldingen van EU-lidstaten aan de Europese Commissie blijkt dat Europa een bron is voor chemische stoffen die in verband worden gebracht met de productie van cocaïne 2. Uit het syndru-beeld blijkt dat pre-precursoren3 cruciaal zijn in het productieproces. In 2018 en 2019 werden in Nederland de eerste inbeslagnames gemeld van cocaïnegerelateerde stoffen (als eerste land in Europa), hetgeen kan duiden op productie in Nederland. Door de aanpak op pre-precursoren kan dit fenomeen vroegtijdig worden gesignaleerd. Er is een belangrijke rol voor publieke partners bij het identificeren van risicolocaties, -bedrijven en -personen voor drugsproductie gericht op de eigen organisatie en op de organisaties waarmee wordt samengewerkt. Bij kwetsbaarheden is het opwerpen van barrières van belang en een gedeelde integrale informatiepositie tussen publieke partners en politie t.b.v. een preventieve en repressieve aanpak.

Daarnaast moeten bedrijven aangemoedigd worden en in staat worden gesteld om verdachte activiteiten te melden. Cannabis is in Europa en Nederland de meest gebruikte drugssoort, de focus vanuit intelligence ligt echter op cocaïne en synthetische drugs vanwege de relatie met (toenemend) ernstig geweld en explosies, liquidaties, corruptie en illegale verdiensten en de grote impact dat dit heeft op de maatschappij.

1

Nationale Politie. (2023). Nationaal overzicht drugslocaties. EMCDDA. (2022). EU Drug Market Cocaine 2022. Opgehaald van https://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/14542/EU-Drug-Market-Cocaine-2022-FINAL.pdf 3 Pre-precursoren is een verzamelnaam voor allerhande stoffen die vóórlopers zijn van bekende precursoren zoals PMK en BMK en die op zichzelf ook bekende chemische stoffen zijn, meestal met een legale toepassing. 2

Pagina 4 van 17





De daling (Nederland-breed) in geruimde hennepkwekerijen illustreert deels de verminderde politie-inzet. Daarnaast gebruiken telers innovatieve afschermingsmethoden om ervoor te zorgen dat hennepkwekerijen niet opvallen. Zo is de gemiddelde kwekerij zeer goed geïsoleerd en hangen er vaak watergekoelde airco’s binnen waardoor het voor de politie lastig is om met een warmtebeeldcamera warmte te detecteren . In opsporingsonderzoeken naar drugs is vaak sprake van meerdere drugssoorten en is een veelvoorkomende combinatie hennep met cocaïne.

Ontwikkelingen en signaleringen  Lozing en dumping van chemicaliën en drugsafval vindt vooral plaats in het buitengebied en op afgelegen terreinen en brengt risico’s voor mens, dier en natuur met zich mee doordat het afval in vaten bedwelmend kan werken wanneer het geopend wordt maar ook kan exploderen. Het nog beter informeren van burgers, boa’s en andere partijen en hen alert maken op het melden gevaarlijke en verdachte situaties is van belang.  Meer drugsproductie- en opslaglocaties zorgt ook voor meer veiligheidsincidenten4 . Deze vormen allereerst een groot gevaar voor de mensen die op deze locaties werken maar ook voor omwonenden of anderen die zich in de buurt van een productielocatie begeven. Preventieboodschappen voor vakmensen en publiek zijn dus van belang.  Er wordt veel geld verdiend in de drugsindustrie, in een tijd van koopkrachtdaling als gevolg van de hoge inflatie en de achterblijvende loonstijging 5. Mogelijke veiligheids- risico’s hiervan zijn: corruptie, geweld en de ondermijning van legitieme zakelijke activiteiten.  Op basis van de crimescripts6 van synthetische drugs en cocaïne wordt duidelijk welke rollen er nodig zijn om de verschillende fases van het script te doorlopen. In Oost-Nederland worden een groot aantal rollen niet waargenomen terwijl we weten dat ze wel aanwezig zouden moeten zijn.

Er is op dit moment dus een beperkt zicht op bepaalde rollen.  Gezien de hoeveelheid drugs die in omloop is en de hoeveelheid drugs die geëxporteerd wordt naar het buitenland, is het erg aannemelijk dat er op veel vooralsnog onbekende plekken binnen en buiten de eenheid drugsafval in de bodem zit met risico’s t.a.v. milieu en volksgezondheid.  Er zijn indicaties dat cocaïne geproduceerd wordt in Europa en dan met name in Nederland en Spanje, als deze ontwikkeling zich doorzet kunnen we te maken krijgen met veiligheidsrisico’s door vermenging van Mexicaanse kartels in de Nederlandse drugsindustrie.  Het aantal interessante locaties drugsindustrie kan toenemen door de maatregel van vrijwillige uitkoop van agrarische bedrijven nabij Natura-2000 gebieden7 waardoor schuren en stallen (tijdelijk) leeg komen te staan.  Er is weinig zicht op online drugshandel via het darkweb en daardoor lastig in te schatten of dit mogelijk in de toekomst veiligheidsproblemen met zich meebrengt.

2.2 Excessief geweld

Criminele netwerken gaan steeds meedogenlozer te werk. Doelgerichte liquidaties van niet-criminele doelwitten en vergismoorden zijn niet vreemd meer, waarbij de gedachte al snel uitgaat naar de liquidaties van de broer van de kroongetuige, advocaat Derk Wiersum en misdaadverslaggever Peter R. de Vries. Ook valt te denken aan onlinehandel in illegale vuurwapens, explosies bij woningen, plofkraken, georganiseerd instrumenteel geweld en schietpartijen in de openbare ruimte zoals die in de McDonalds in Zwolle waarbij twee doden vielen.

Excessief geweld: “Instrumenteel extreem geweld, toegepast tegen personen en goederen alsmede de bedreiging daarmee. Gepleegd met een zwaar geweldsmiddel door een persoon uit een crimineel netwerk. Dit kennelijk met als oogmerk winstbejag en/of het in stand houden of verwerven van een machtspositie.” Definitie, bron: inwinstrategie SOC Geweld

4

Een voorbeeld hiervan is de drugsketel die in juli 2022 in Beesd bij een explosie door het dak vloog. Planbureau, C. (2022). Scenario's energieprijzen. Opgehaald van https://www.cpb.nl/scenarios-energieprijzen# 6 Een stap voor stap verslag van de acties en besluiten behorende bij een misdaad en de benodigde rollen. 7 Rijksoverheid. (2020, november 3). Regeling gerichte opkoop veehouderijen gestart. Opgehaald van Rijksoverheid: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/03/regeling-gerichte-opkoop-veehouderijen-gestart 5

Pagina 5 van 17

Excessief geweld is een breed thema dat vier deelonderwerpen omvat: vuurwapen- criminaliteit en liquidaties, georganiseerd geweld, Outlaw Motorcycle Gang en aanvallen op geldautomaten . Vuurwapencriminaliteit (VWC) en liquidaties  Uitgangspunten van de bestrijding van VWC zijn samenwerking en het (inbeslaggenomen) vuurwapen als informatiebron.  Op meerdere plaatsen zijn in 2021 en 2022 3D geprinte vuurwapens, of onderdelen daarvan en meerdere opslagplaatsen voor illegale Twentse Godfather Simo D. vuurwapens en/of explosieven aangetroffen. veroordeeld tot ruim 26 jaar cel,  De handel in vuurwapens manifesteert zich ook in handlanger Bril tot 10 jaar het digitale domein, zowel op social media als op het darkweb. De zelfbenoemde Twentse Godfather Simo D.  Het aantal liquidaties in Nederland is in de en zijn rechterhand 'Bril' zijn veroordeeld voor periode 2020-2022 gedaald t.o.v. de periode een serie moordaanslagen in Twente en 2016-2019, terwijl het aantal geweldsincidenten Gronau. De rechtbank legt Simo D. 26 jaar en is toegenomen. In Oost-Nederland vonden in 8 maanden en 'Bril' 10 jaar cel op. "Simo is 2021 geen liquidaties in enge zin plaats, in 2022 gewetenloos te werk gegaan om zijn waren er twee pogingen. Daarnaast waren twee geschillen te beslechten", aldus de rechtbank. daders van de moord op Peter R. de Vries afkomstig uit onze regio.

Bron: RTV Oost, 8 februari 2023 Georganiseerd geweld  Meerdere eenheden brengen al jaren criminele netwerken in kaart die zich bezighouden met de internationale drugshandel en excessief geweld gebruiken om hun belangen te verdedigen, te bestendigen of uit te breiden. Kopstukken geven veelal vanuit het buitenland en met tussenkomst van brokers geweldsopdrachten.  Inmiddels zijn prominente leden van criminele netwerken veroordeeld maar wie zijn de vervangers die drugshandel en excessief geweld continueren en welk risico lopen jongeren in de wijk op doorgroei naar excessief geweld? In Oost-Nederland zijn we bezig met beantwoording van deze vragen door afstemming met de Landelijke Eenheid en andere eenheden en door te bouwen aan het zicht op jonge aanwas.  De politie8 signaleert een toename van het aantal minderjarige verdachten bij excessief geweld incidenten, zoals levensdelicten, gewapende overvallen, het plaatsen van explosieven bij woningen en bij beschietingen van panden. Ondanks de daling van de jeugdcriminaliteit sinds 2010, lijken de delicten waarbij jeugdigen betrokken zijn, ernstiger te worden.

Recent onderzoek laat zien dat de daling van jeugdcriminaliteit de laatste jaren afvlakt en het aandeel vrouwelijke verdachten toeneemt.9  Experts op het gebied van forensische psychiatrie spreken over complexe problematiek bij jongeren wanneer de problemen zich voordoen op meerdere terreinen zoals de schoolloopbaan, psychische problemen en antisociale netwerken en waarbij de problemen bij jongeren niet goed en tijdig worden herkend en/of onderkend.  In Oost-Nederland wordt momenteel onderzoek verricht naar de betrokkenheid van jonge aanwas bij excessief geweld.  De drillrapscene is voor de georganiseerde criminaliteit een vruchtbare voedingsbodem om loopjongens te werven voor allerlei opdrachten, zoals het transport of opslag van drugs. Outlaw Motorcycle Gangs (OMG)  Door de civiele verboden, onduidelijkheid over de legaliteit en strafbaarheid van de clubs (en voortzettingsvormen) en verminderde zichtbaarheid in het publieke domein, neemt het zicht op de betrokkenheid van OMG’s bij zware criminele activiteiten af.  Uit analyse van gekraakte cryptocommunicatiediensten blijkt echter dat individuele leden wel degelijk betrokken zijn bij crimineel handelen. Ook blijkt dat individuele OMG-leden de criminele contacten vanuit de clubs gebruiken om zo een netwerk te vormen met internationale

8

Informatieknooppunt Nationaal van de LE

9 Monitor jeugdcrimnaliteit 2023 WODC/CBS

Pagina 6 van 17





vertakkingen. Dit doet vermoeden dat OMG’s nog steeds actief zijn in de georganiseerde criminaliteit en doorlopende aandacht behoeven. Inmiddels zijn er meerdere OMG’s onherroepelijk verboden verklaard: Bandidos MC, Caloh Wagoh MC, Catervarius MC, Hells Angels MC, No Surrender MC en Satudarah MC. Dit verbod omvat ook brotherhoods, chapters en voortzettingsvormen. Voor de Hells Angels geldt dat alle chapters verboden zijn, voor No Surrender en Satudarah geldt dat specifieke voortzettingsvormen verboden zijn. Gesignaleerd wordt dat er na het civiele verbod opvallend veel nieuwe clubs (zijn) ontstaan. Leden hiervan zijn opvallend vaak ex-leden van de verboden motorclubs. De link met motorrijden is echter niet per se aanwezig.

Aanvallen op geldautomaten (plofkraken) In 2022 hebben in de eenheid en in de rest van het land nauwelijks plofkraken plaatsgevonden, dit in tegenstelling tot Duitsland waar het aantal substantieel toenam in het laatste kwartaal van 2022. Het betreft veelal Nederlandse daders die afkomstig zijn uit het midden en westen van het land.

2.3 Financieel economische criminaliteit

Onder financieel-economische criminaliteit valt witwassen en fraude. Fraude is een verzamelterm voor alle soorten van oplichting met een belangrijke financiële component zoals internetfraude, beleggingsfraude, hypotheekfraude, verzekeringsfraude, phishing, creditcardfraude en faillissementsfraude. Witwassen volgt meestal op andersoortige criminaliteit. Voordat illegaal verdiend geld, bijvoorbeeld uit drugscriminaliteit, zonder op te vallen uitgegeven kan worden in de ‘bovenwereld’ moet men ervoor zorgen dat het erop lijkt alsof dit geld een legale herkomst heeft. Ontwikkelingen en signaleringen  Er ligt een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer gericht op het verbod van contante betalingen boven de €3.000, dat ook voorziet in de mogelijkheid voor banken om de transacties van hun cliënten gezamenlijk te kunnen gaan monitoren omdat criminelen hun geld vaak stallen bij verschillende banken waardoor ze minder snel opvallen.  Een van de manieren om illegaal verkregen geld buiten het zicht van het bancaire stelsel en de overheid te houden is ‘ondergronds bankieren’, waardoor internationale transacties plaatsvinden t.b.v. bijvoorbeeld de drugscriminaliteit, zonder dat grote hoeveelheden crimineel geld fysiek de landgrenzen hoeven te passeren10.

Om de informatiepositie op dit thema te versterken wordt op intelligence-, strategisch-, tactisch- en operationeel niveau extra aandacht aan besteed.  We moeten er rekening mee houden dat criminelen alternatieve betalingsvormen gaan gebruiken, waaronder stablecoins. Dit is een cryptocurrency die anders dan andere cryptocurrencies niet of nauwelijks onderhevig is aan sterke prijsschommelingen11. Momenteel komen we het gebruik nog niet vaak tegen in de eenheid maar juist daarom moeten we er alert op zijn.  Er zijn signalen van ondermijnende criminaliteit binnen de metaalhandel. Om het ontstane beeld beter te kunnen duiden, is nader onderzoek nodig.

2.4 Mensenhandel

Zowel legaal verblijvende EU-onderdanen en illegaal in Nederland verblijvende niet-EU burgers kunnen slachtoffer zijn van mensenhandel. Deze laatste groep is meer kwetsbaar en chantabel en minder in positie om zich bij de instanties te melden. Naast angst voor de criminelen die de slachtoffers uitbuiten, spelen onbekendheid met de Nederlandse regelgeving en schaamte een grote rol bij het uitblijven van meldingen. Het doel van mensenhandel is veelal uitbuiting, waaronder prostitutie en andere vormen van seksuele uitbuiting, gedwongen of verplichte arbeid of diensten, met inbegrip van bedelarij, slavernij en met slavernij te vergelijken praktijken, criminele uitbuiting of gedwongen beschikbaar stellen van organen. De signalen en onderzoeken binnen de eenheid hebben vooral betrekking op seksuele uitbuiting. De meeste slachtoffers zijn van Nederlandse 10

Dienst Regionale Informatie Organisatie, eenheid Oost-Nederland (2016). Fenomeen beschrijving, ondergronds bankieren in de eenheid Oost-Nederland. Geraadpleegd op 17 maart 2023. 11 Crypto insiders, z.d. Wat zijn stablecoins? Geraadpleegd op 17 maart 2023, van https://www.cryptoinsiders.nl/academy/wat-zijn-stablecoins/

Pagina 7 van 17

afkomst. Ook zien we veel ‘kwetsbare slachtoffers’ in onze signalen en onderzoeken terug. Exacte getallen van licht verstandelijk beperkten onder specifieke slachtoffers van seksuele uitbuiting zijn moeilijk weer te geven maar naar schatting hebben slachtoffers van seksuele uitbuiting achttien keer vaker een licht verstandelijke beperking dan vergelijkbare personen 12 13. Er is een veiligheidsanalyse gestart om inzicht te krijgen in daders en netwerken en de wijze waarop dit thema zich manifesteert binnen de eenheid. De eerste uitkomsten wijzen op Oost-Europese vrouwen in de illegale prostitutie en een toename van seksadvertenties van Oost-Europeanen, waarbij vermoedens zijn van (vooral seksuele) uitbuiting. Daarnaast zijn Latijns-Amerikaanse slachtoffers en daders in beeld bij controles en meldingen en er zijn signalen dat Chinese vrouwen door een crimineel samenwerkingsverband (CSV) tewerk worden gesteld in de illegale prostitutie met vermoedens van seksuele uitbuiting. Aan de hand van zulke inzichten kan in samenwerking met ketenpartners eventueel gekeken worden naar preventieve interventies op slachtoffer-, dader- en gelegenheidsniveau.

2.5 Milieucriminaliteit

Door de grote politieke en maatschappelijke aandacht voor klimaat, leefomgeving en milieu komt ook milieucriminaliteit hoger op de agenda. De kern van milieucriminaliteit is dat de leefomgeving beschadigd raakt, hetgeen uiteindelijk invloed heeft op gezondheid en welzijn. Het Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021 (DBMC21) en het rapport ‘Om de Leefomgeving’ van de commissie Van Aartsen (2021) wijzen uit dat de aanpak van dit fenomeen verbeterd moet worden, ten behoeve van haar effectiviteit en het tegengaan van gelegenheids- structuren.14,15,16 Veel milieucriminaliteit speelt zich af binnen legitieme bedrijfsprocessen, waar een verwevenheid tussen legale en illegale activiteiten ontstaat. Ook wordt gezien dat in bijvoorbeeld de illegale handel in vuurwerk zeer veel geld omgaat, waarmee crimineel vermogen ontstaat dat witgewassen wordt of wordt geherinvesteerd in verdere criminele activiteiten. Bovendien wordt verwevenheid tussen verschillende criminele netwerken waargenomen, door activiteit in zowel vuurwerk- als drugshandel. We zien ook ontwikkelingen als bodemverontreiniging vanwege woningbouw, frequente signalen van stroperij en nieuwe vormen van milieucriminaliteit naar aanleiding van duurzaamheidsinitiatieven.

Ontwikkelingen en signaleringen  De meeste complexe milieuzaken van de afgelopen vijf jaren in Oost-Nederland hadden betrekking op vuurwerk, gevolgd door bodemverontreiniging en afval.  Een milieuagent in Oost-Nederland signaleerde dat bodemverontreiniging en grondstromen een ‘hot item’ zijn vanwege de woningbouw. Het ‘wegmengen’ van vuile in schone grond wordt in het dreigingsbeeld milieucriminaliteit 2021 een ‘dagelijkse praktijk’ genoemd. Het is zeer eenvoudig om de regels voor verwerking van vuile grond te omzeilen. In nauwe samenwerking met de omgevingsdiensten wordt deze keten projectmatig onderzocht.  Er zijn vele signalen dat stroperij in verschillende verschijningsvormen, met grote frequentie voorkomt. Dit loopt uiteen van grofwild, klein wild, houtkap, visstroperij en de vangst van en het 12

Hageman, S., de Jong, R., & Pennings, D. (2022). Brede blik op slachtofferschap: Achtergronden van slachtoffers van seksueel geweld tegen kinderen en seksuele uitbuiting (Nr. 070–3704514). Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Geraadpleegd op 15 februari 2023, van https://www.nationaalrapporteur.nl/publicaties/rapporten/2022/08/23/brede-blik-op-slachtofferschap 13 Het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel [EMM]. (2018). Onderzoek slachtoffers van mensenhandel met een licht verstandelijke beperking. Het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel. Geraadpleegd op 15 februari 14 Ministerie van Justitie en Veiligheid (2022). Veiligheidsagenda 2023-2026. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/12/15/tk-bijlage-8-veiligheidsagenda-2023-2026 15 Neve, R. (2021). Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021. https://www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit 16 Adviescommissie VTH (2021). Om de leefomgeving, Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur. Den Haag: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. (Bekend als Rapport Commissie Van Aartsen).

Pagina 8 van 17







verhandelen van inheemse diersoorten. Daarnaast is het effect van wolvenvervolging zichtbaar in de eenheid, met onder meer het aantreffen van een doodgeschoten wolf. Vanuit Oost-Nederland wordt de illegale vuurwerkhandel17 in brede zin bestreden, door te werken aan het samenvoegen van informatie ten behoeve van beeldopbouw. Dit stelt de politie in staat op termijn te komen tot aanpak van de gehele criminele keten, die loopt van zichtbare kleinschalige handelaren, via de minder zichtbare tussenhandelaren, naar de onzichtbare importeurs met grote opslaglocaties in het buitenland, langs transporteurs tot uiteindelijk verscheidene buitenlandse fabrieken. Door deze aanpak en door te wijzen op de gevaren en verbanden met plofkraken en aanslagen, komt het belang van het fenomeen ook in het buitenland op de kaart, waarmee belangrijke internationale samenwerking ontstaat.18,19 In het kielzog van duurzaamheidsinitiatieven en bijbehorende financiële middelen ontstaan nieuwe gelegenheden voor milieucriminaliteit. De hierboven genoemde ontwikkeling op het gebied van bodemverontreiniging kan in dit licht worden gezien, maar ook het ‘greenwashen’ van hout uit beschermde gebieden ten behoeve van biomassa. Daarnaast vragen te verwachten stikstofmaatregelen om controle op de naleving daarvan.

De verwachting is dat de nieuwe Omgevingswet ingaat op 1 januari 2024,20 waarmee 26 wetten met duizenden artikelen, en ruim honderd Algemene maatregelen van bestuur en ministeriële regelingen worden vervangen door één wet met als doel een overzichtelijker beeld. Een waarschuwing is op zijn plaats. Meer algemene regelgeving met vertrouwen als uitgangspunt kan het makkelijker maken om activiteiten met milieudruk te ondernemen maar signalering en handhaving wordt mogelijk nog complexer.21

2.6 Contra terrorisme, extremisme en radicalisering (CTER)

De Intelcel CTER van de Eenheid Oost-Nederland verzamelt en analyseert met voorrang op de thema’s Jihadisme, rechts-extremisme en anti-overheid extremisme. Daarnaast wordt er gewerkt op de thema’s linksextremisme, separatisme, dierenrechtenextremisme en klimaat & milieu extremisme. Zowel landelijk als in de eenheid Oost-Nederland komen er op de drie voornaamste thema’s de meeste CTER-signalen binnen. Ook lopen er op deze thema’s relatief meer opsporingsonderzoeken dan op de andere vier thema’s. Voor de belangrijkste thema’s betekent dit dat naast het reguliere Intelproces er ook onderzoek wordt gedaan naar netwerken, nieuwe fenomenen en trends. Komend jaar wordt de kwaliteit van werken verbeterd op het gebied van de online aanpak (Open Source Intelligence) en de vroegsignalering (extra aandacht voor nieuwe vormen van dreiging en risico’s die uitgaan van potentieel gewelddadige extremistische eenlingen). Ontwikkelingen en signaleringen  De omvang van de jihadistische beweging is sinds 2018 tussen de vijfhonderd en zeshonderd personen in Nederland en zo’n honderdvijftig gekende Nederlandse personen in het buitenland. De beweging is versnipperd en er zijn steeds minder publieke uitingen van jihadistisch gedachtegoed te zien. De meeste jihadisten maken deel uit van fysieke netwerken, online radicalisering betreft vooral een kleine groep jongeren.

Desondanks is terroristisch geweld nog steeds een reëel scenario. In enkele steden in Nederland zijn nog jihadistische netwerken actief. Sinds juli 2021 zijn twee mannen, 23 vrouwen en 39 kinderen vanuit Syrië en Irak teruggekeerd. Een gedeelte van de vrouwen kwam oorspronkelijk uit Oost-Nederland. Het aantal dat 17

Vanuit handelingen met (stoffen uit) vuurwerk kunnen ongewenste effecten voor de gezondheid van de mens of het milieu ontstaan, waarmee het een milieuonderwerp is. 18 RTL (2022). Politie pakt illegale vuurwerkhandel aan: 350.000 kilo in beslag genomen.

https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5345493/350000-kilo-aan-vuurwerk-duitsland-ontdekt-en-beslag-genomen 19 Bild (2022). Polizei gelingt Schlag gegen Feuerwerk-Gangster. https://www.bild.de/news/inland/news-inland/350tonnen-in-wohngebiet-gelagert-polizei-gelingt-schlag-gegen-feuerwerk-gangste-81884724.bild.html 20

Nu.nl (2023). Eerste Kamer gaat na jaren vertraging akkoord met invoering Omgevingswet. https://www.nu.nl/politiek/6255245/eerste-kamer-gaat-na-jaren-vertraging-akkoord-met-invoering-omgevingswet.html 21 Neve, R. (2021). Dreigingsbeeld Milieucriminaliteit 2021. https://www.om.nl/onderwerpen/milieucriminaliteit/dreigingsbeeld-milieucriminaliteit

Pagina 9 van 17







na detentie in vrijheid in Nederland zal verblijven, zal vermoedelijk toenemen waardoor mogelijk een geweldsdreiging kan ontstaan. Ook minderjarigen die in Syrisch-Koerdische opvangkampen hebben verbleven kunnen een mogelijke dreiging vormen, al is de kans op radicalisering door hun jonge leeftijd vooralsnog beperkt. Rechts-extremisme - De afgelopen jaren zijn in Voorbeeld accelerationisme in Nederland: meerdere westerse landen terroristische The Base aanslagen door rechts-extremisten gepleegd of De rechtbank Rotterdam heeft in december verijdeld. In Nederland is er een groeiend aantal 2021 twee mannen veroordeeld voor jongeren, naar schatting enkele honderden, dat 22 deelname aan een terroristische organisatie en de accelerationistische ideologie aanhangt, opruiing tot een terroristisch misdrijf. De een stroming waar momenteel de meeste mannen waren betrokken bij de rechtsgeweldsdreiging vanuit gaat. Het betreft een extremistische organisatie genaamd The Base paar honderd jongeren die zich op heimelijke en plaatsten in Telegram-kanalen opruiende online communicatieplatforms begeven. Van berichten. Beide verdachten hebben als enkelen kan een geweldsdreiging uitgaan.

In deelnemers aan The Base, via sociale Oost-Nederland bevinden zich meerdere mediakanalen, volgens de ideologie van het personen die voldoen aan de kenmerken die rechtsextreme accelerationisme gehandeld horen bij het accelerationistisch gedachtengoed. door berichten te verspreiden om aanhangers We zien regelmatig een fascinatie voor wapens, voor The Base te verwerven en op te roepen tot de Tweede Wereldoorlog en het Nationaal geweld tegen gekleurde mensen, Socialistisch gedachtengoed. Het is moeilijk te homoseksuelen en Joden. In het (online) voorspellen wie daadwerkelijk de stap naar netwerk van deze verdachten bevinden zich geweld zet. Dit is des te lastiger bij eenlingen. ook gekende subjecten uit Oost-Nederland. Veel recente jihadistische en rechtsterroristische aanslagen in Europa zijn gepleegd door eenlingen, niet behorend tot een groep of fysiek netwerk. Dit bemoeilijkt het onderkennen van aanslagplannen en draagt bij aan de onvoorspelbaarheid van de dreiging. Een specifieke categorie zijn personen waarbij naast extremistische ideologische gedrevenheid ook sprake is van psychische problematiek, de ‘potentieel gewelddadige extremistische eenlingen’ (PGEE). Anti-overheidsextremisme - De AIVD zag in 2021 een deel van de personen die deelnamen aan het anti-overheidsprotest, vooral tegen coronamaatregelen, radicaliseren.

Daardoor is gewelddadig anti-overheidsextremisme ontstaan. Een terroristische aanslag uit die hoek is inmiddels voorstelbaar. Een groeiende groep mensen verliest bovendien het vertrouwen in de democratische rechtsorde en keert die de rug toe. De geweldsdreiging is lastig te voorspellen. Specifieke gebeurtenissen (‘trigger events’) kunnen in korte tijd tot escalatie leiden, zoals het stikstofbeleid. De samenstelling van de radicale onderstroom en de onderwerpen zullen fluctueren. Van pro-Poetin tot maatschappelijke thema’s in relatie met de the great reset23. Soevereine beweging – De soevereinen trekken de juridische legitimiteit van de overheid in twijfel. De complottheorie komt uit de Verenigde Staten en beweert dat grote corporaties als de BV Nederland onze identiteit claimen en met onze naam veel geld verdienen. Soevereinen streven naar het belemmeren van overheidsprocessen en het ondermijnen van de legitimiteit van de overheid, bijvoorbeeld door veelvuldig brieven te sturen naar overheidsinstanties of door zelf formulieren te maken waarin de verzender zich onafhankelijk, autonoom dan wel soeverein verklaart. Ook in Oost-Nederland ontvangen gemeenten dergelijke formulieren. De beweging heeft vooralsnog niet geleid tot strafrechtelijke incidenten.

2.7 Corruptie

Corruptie is verweven in ondermijnende criminaliteit zoals drugsnetwerken, milieucriminaliteit en financiële criminaliteit. Corrupte contacten worden actief geworven door criminele samenwerking verbanden (CSV’s), waarbij gebruik of misbruik wordt gemaakt van kwetsbare persoonlijke situaties. Hierop wordt ingespeeld met geld, sociale druk en intimidatie.

22

Naar het accelerationisme wordt ook wel verwezen als de ‘Siege cultuur’. The Great Reset is oorspronkelijk een voorstel van het World Economic Forum om de wereldeconomie duurzaam opnieuw op te bouwen na de coronapandemie. Complotdenkers beweren dat de financiële wereldelite en wereldleiders opzettelijk een pandemie hebben gecreëerd, om deze ‘reset’ versneld uit te kunnen voeren en vervolgens een Nieuwe Wereldorde te starten. 23

Pagina 10 van 17

Ontwikkelingen  De Rijksrecherche is in eerste aanleg verantwoordelijk voor onderzoek naar ambtelijke corruptie binnen het openbaar bestuur, al is hier ook een rol voor de politie weggelegd. De Rijksrecherche verzorgt momenteel een bewustwordingscampagne binnen openbare besturen over corruptie.  De politie heeft landelijk afgesproken om inzichtelijk te maken waar zwakke plekken binnen de politieorganisatie zitten en waar kwetsbaarheden van medewerkers om corruptie te voorkomen, medewerkers te beschermen, een cyclisch proces te ontwikkelen om signalen snel te falsifiëren of te verifiëren en een flexibel opschalingsmodel te borgen.24  Het cyclische proces dat hiervoor werd genoemd, is uitgewerkt in het programma Protective Monitoring, dat op de achtergrond meekijkt naar onder andere afwijkend en mogelijk corrupt bevragingsgedrag. Daarnaast wordt gekeken naar potentiële kwetsbaarheden binnen de organisatie en haar medewerkers en wordt getracht hier op tijd op in te springen. Naast de investeringen op protective monitoring, gaat er ook veel aandacht uit naar awareness en voorlichting vanuit de politie.  De eenheid Oost-Nederland loopt in de aanpak van politiële corruptie in enige mate voor op andere eenheden. In 2018 ging het TALO (Team Aanpak Lek Onderzoeken) van start.

In 2019 werd deze pilot geëvalueerd, wat resulteerde in een nieuwe pilot waarin medewerkers in aansturende functies periodiek samen kwamen om signalen van mogelijke corruptie en lekken te bespreken.  Andere ontwikkelingen om een structurele aanpak binnen Oost-Nederland te borgen zijn: er zijn een projectleider Aanpak Corruptie aangesteld en drie analisten op corruptie, corruptie is als thema op beleidsniveau geborgd en er wordt meer verbinding gezocht met ketenpartners als KMAR, Douane en FIOD.  Er wordt een Nationaal Intelligence Beeld Corruptie ontwikkeld.

3. Digitale veiligheid 3.1 Digitale transformatie De politie zit in een proces van digitale transformatie. Niet alleen omdat we nieuwe vormen van cybercrime en digitale criminaliteit moeten voorkomen en bestrijden, maar ook omdat we met behulp van technologie klantgerichter, effectiever en veiliger kunnen werken. Het thema Digitale Transformatie is nauw verbonden met het thema Cybercrime. Daarnaast zien we dat binnen alle veiligheidsthema’s de digitale component belangrijker wordt. Digitale technologieën zorgen ervoor dat delicten op een grotere schaal gepleegd kunnen worden en dat criminelen hun handelen beter kunnen anonimiseren. Denk bijvoorbeeld aan de rol van social media bij het ontstaan van ordeverstoringen. Of aan de mogelijkheden van ondermijnende criminele netwerken om via cryptotelefoons afgeschermd te communiceren en betalingsverkeer via cryptowallets te laten verlopen. Technologie biedt kansen - Vanzelfsprekend biedt technologie de politie ook veel kansen. Er zijn al tal van mooie voorbeelden waarbij we technologie voor ons laten werken. Zo kregen we al meerdere keren door het kraken van PGP-telefoons toegang tot enorm veel data van criminelen. Robots maken ons werk veiliger. Zo zetten we de spot-robot in om ruimtes te onderzoeken die gevaarlijk zijn voor mensen, bijvoorbeeld een chemisch drugslab. Met drones krijgen we nog sneller zicht op situaties.

Virtual reality benutten we bij trainingen. En technologie biedt ook kansen om nog beter in verbinding te staan met burgers en bedrijven. Vanuit het cybercrime-domein maken we bijvoorbeeld gebruik van onder andere Instagram om burgers voor te lichten. Daarnaast organiseren we evenementen waarbij we burgers (en met name jongeren) hun technische vaardigheden laten inzetten en tegelijkertijd voorlichten over cybercriminaliteit. De digitale transformatie gaat dus ook over het benutten van technologie om zo ons werk klantgerichter, effectiever en veiliger te maken.

24

Rijksrecherche. (2022). Signalenkaart betrouwbare overheid.

Pagina 11 van 17

3.2 Digitalisering van criminaliteit

Cybercrime neemt toe. Ook neemt de digitale component in veel traditionele delicten toe. Vooral bij fraude-delicten biedt ICT de mogelijkheid om snel veel slachtoffers te maken. In 2021 was 17 procent van de Nederlanders van 15 jaar en ouder, bijna 2,5 miljoen mensen, naar eigen zeggen slachtoffer van online criminaliteit25. Ook blijkt uit de CBS veiligheidsmonitor 2021 dat slachtofferschap van traditionele criminaliteit sinds 2012 met 43% is afgenomen, terwijl slachtofferschap van online criminaliteit met 22% is toegenomen (vooral na 2017). De lockdowns als gevolg van corona hebben deze cijfers mogelijk beïnvloed. 26 Er zijn verschillende ontwikkelingen die meespelen bij de digitalisering van criminaliteit. Hieronder beschrijven we die ontwikkelingen vanuit vier perspectieven: de samenleving, de burger, de dader en de politieorganisatie. Wat wordt bedoeld met cybercriminaliteit?  Cybercrime (in enge zin); strafbare feiten die worden gepleegd via een ICT-middel én die zijn gericht op een ICT-middel. Deze delicten bestonden voor de komst van ICT nog niet. Denk hierbij aan hacken, ransomware (gijzelingssoftware), DDOS aanvallen (bijvoorbeeld voortdurend verzoeken naar websites sturen waardoor deze niet meer bereikbaar zijn) en malware (software die onschuldig lijkt maar na installatie (wachtwoord)gegevens van de gebruiker doorsluist naar criminelen).

 Gedigitaliseerde criminaliteit; strafbare feiten die buiten de digitale wereld ook plaatsvinden. Door het gebruik van ICT kunnen deze delicten op grotere schaal en sneller gepleegd worden. Denk hierbij aan oplichting, waarbij gebruik wordt gemaakt van een Marktplaats-account of Facebook-account. Bij deze strafbare feiten wordt wel een ICT-middel gebruikt, maar het is niet gericht op een ander ICT-middel.

Ontwikkelingen  Samenleving: steeds digitaler -Technologie speelt een steeds grotere rol, steeds meer apparaten zijn met het internet verbonden, in vitale processen zoals energie, zorg en drinkwatervoorziening speelt technologie een steeds bepalendere rol en in toenemende mate zijn organisaties op dat gebied afhankelijk van elkaar. De maatschappelijke en economische impact van digitale aanvallen wordt hierdoor steeds groter. Experts verwachten dat binnen 6 jaar 90% van de online content gegenereerd is met kunstmatige intelligentie27, vaak bedoeld om dienstverlening te verbeteren of het leven te vergemakkelijken maar in de vorm van deepfakes zijn het ook kansen voor criminelen zoals vriend-in-nood fraude met de stem van een vriend of een gemanipuleerd seksfilmpje. Het wordt in de nabije toekomst steeds ingewikkelder om echt van nep te onderscheiden. Met toenemend gebruik van social media zetten criminelen “social engineering” in om online informatie te verzamelen over slachtoffers en hun sociale netwerk. Terwijl onze samenleving steeds digitaler wordt en we de wereld steeds meer waarnemen door een digitaal filter, zijn we ons vaak nog onbewust van de diverse risico’s. Daardoor werken we onvoldoende aan onze cyberweerbaarheid en investeren organisaties vaak onvoldoende in cybersecurity.

 Burgers: laag veiligheidsbewustzijn en lage meldingsbereidheid - Burgers zijn steeds meer online en hebben vaak een laag veiligheidsbewustzijn of weten niet goed hoe ze zichzelf kunnen beschermen. Ook is de aangiftebereidheid bij slachtoffers van cybercriminaliteit lager dan bij traditionele criminaliteit (slechts 17% doet aangifte versus 33% bij traditionele criminaliteit) omdat ze denken dat een aangifte niet helpt, ze schamen zich, krijgen het gevoel dat het hun eigen schuld is (victim blaming) of het betreft een laag schadebedrag. Of men meldt zich bij een andere (overheids)instantie28. Meldingsbereidheid bij bedrijven is nog lager omdat hun focus ligt op het snel weer operationeel krijgen van het bedrijf of bang zijn dat dat dit tot reputatieschade of 25

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2022, 28 februari). 2,5 miljoen Nederlanders in 2021 slachtoffer van online criminaliteit. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/09/2-5-miljoen-nederlanders-in-2021-slachtoffer-van-onlinecriminaliteit#:~:text=2%2C5%20miljoen%20Nederlanders%20in%202021%20slachtoffer%20van%20online%20criminalit eit,1%2D3%2D2022&text=Tien%20procent%2C%20ruim%20anderhalf%20miljoen,van%20online%20oplichting%20en%20fr aude. 26 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2022, February 28). Minder traditionele criminaliteit, meer online criminaliteit. Centraal Bureau Voor De Statistiek, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/09/minder-traditionele-criminaliteit-meer-onlinecriminaliteit. 27 Schick, N. (2020). Deep Fakes and the Infocalypse: What You Urgently Need to Know. Endeavour. 28 Veiligheidsmonitor 2021

Pagina 12 van 17





een nieuw veiligheidsrisico leidt. We verwachten meer online aangiftes van cybercriminaliteit doordat steeds meer delicten online gemeld kunnen worden en de burger makkelijker en sneller informatie kan delen over gesprekken met daders of emailberichten. Voor de politieorganisatie betekent dit meer data, maar dit betekent ook dat er meer nodig zal zijn om al deze data te verwerken en te veredelen. Tot slot is het belangrijk om te realiseren dat de impact van digitale criminaliteit groot is. Uit recent onderzoek blijkt dat voor slachtoffers de impact van een inbraak op hun internetbankieren account op de korte termijn vergelijkbaar is met de impact van een woninginbraak29. Daders: een lucratief businessmodel -Cybercriminaliteit wordt steeds eenvoudiger. Online kunnen daders voor enkele tientjes software kopen om een aanval uit te voeren (crime-as-aservice), er is geen ingang in het criminele milieu nodig en ze kunnen snel veel slachtoffers maken. De pakkans is nu vaak nog laag door anoniem handelen op het internet. Criminelen werken niet meer alleen vanuit buitenlandse zolderkamers, ook de lokale criminele netwerken hebben hun weg naar cybercrime gevonden. Op de ONE-conference (18-19 oktober 2022) in Den Haag heeft de landelijk officier van justitie voor cybercrime aangegeven dat beroepscriminelen steeds vaker cybercriminaliteit toepassen.

“Zeker 80% van de cyberaanvallen wordt veroorzaakt door georganiseerde misdaadbendes”. En “Er zit een verdienmodel achter, waarbij cybercrime - volgens experts - de internationale drugshandel qua winstgevendheid al heeft ingehaald”, zegt Hermans.30 Ook valt op dat jongeren31 bij steeds meer cybercrime-zaken betrokken zijn. In 2018 was dit in 33% van de gevallen t.o.v. 47% in 2021. Het besef lijkt bij hen soms te ontbreken dat ze met cybercrime echte slachtoffers treffen32. Verder valt op dat daders steeds vaker aanhaken op maatschappelijke ontwikkelingen, denk aan nepberichten over het aanvragen van energietoeslag, waarna bankrekeningen worden geplunderd. Tot slot is de verwachting dat statelijke actoren steeds meer digitale aanvallen gaan uitvoeren (vooral gezien de huidige geopolitieke ontwikkelingen, zoals de oorlog in Oekraïne). Deze statelijke actoren hebben er geen moeite mee om bijvoorbeeld ziekenhuizen en zorginstellingen aan te vallen. Politie: nieuwe vaardigheden, samenwerkingen en aanpak zijn nodig - Cybercrime is grensoverschrijdend. Samenwerking tussen teams, eenheden en internationale partijen is noodzakelijk. Ook samenwerking met publiek-private partijen is essentieel, o.a. omdat veel infrastructuur in handen is van private bedrijven (denk aan banken, softwarebedrijven en hostingpartijen).

Aangezien opsporen niet altijd mogelijk is, is het belangrijk om in te zetten op voorkomen en verstoren. Daarvoor hebben we meer digitale kennis en vaardigheden nodig, naast de specialistische kennis die we moeten ontwikkelen en in huis moeten halen. Ook de samenwerking met onze ketenpartners is essentieel.

3.3 Cybercrime Ontwikkelingen  Samenwerking met Security Operating Centers - Publiek private samenwerking is essentieel in de aanpak van cybercrime. Eén van de spelers zijn de Security Operating Centers (SOC´s, niet te verwarren met SOC drugs in H 2) van bijvoorbeeld nuts- bedrijven, ziekenhuizen en overheidsorganen. Deze vormen een centrale plek waar beveiligingsexperts een IT-omgeving actief in de gaten houden. Samenwerking is van cruciaal belang om beter zicht te krijgen op cybercrime en risico’s in kaart te brengen in geval van een cyber-aanval. Ook kan de politie door gericht onderzoek helpen als deze SOC’s vooraf informatie hebben gedeeld over de huidige cyber-dreigingen. Als politie zullen we inzetten op samen- werking met deze SOC’s.  Ransomware en DDOS aanvallen vormen een steeds groter probleem nu criminelen, maar ook statelijke actoren (zie hierboven), niet schuwen om ziekenhuizen, vitale bedrijven en onderwijsinstellingen aan te vallen, waarbij de infrastructuur (deels) wordt platgelegd en informatie verhandeld op het dark web. Een aanval op een relatief kleine speler kan door 29

Nog te publiceren onderzoek van Jildau Borwell Radar. (2022, 18 Oktober). Cybercriminaliteit steeds vaker gebruikt door georganiseerde misdaadbendes. Radar - Het Consumentenprogramma Van AVROTROS. https://radar.avrotros.nl/nieuws/item/cybercriminaliteit-steeds-vaker-gebruiktdoor-georganiseerde-misdaadbendes/ 31 21 jaar en jonger 32 Schellevis, J., & Van Hulzen, D. (2022, 14 december). Jongeren vaker betrokken bij fraude en cybercrime, politie maakt zich zorgen. NOS. https://nos.nl/artikel/2456322-jongeren-vaker-betrokken-bij-fraude-en-cybercrime-politie-maakt-zich-zorgen 30

Pagina 13 van 17





toegenomen ketenafhankelijkheid voor Hacker maakt tienduizenden zorgdossiers buit landelijke problemen zorgen. Landelijk gaat bij digitale inbraak Nedap Groenlo de Ransomware Task Rorce (RTF) in kaart 25 okt 2022 brengen waar interventies en breder Het bedrijf NEDAP, dat zorginstellingen via een onderzoek ingezet kan worden om digitaal platform faciliteert, zag dat door een hack slachtoffers te voorkomen en schade te tienduizenden zorgdossiers waren buitgemaakt. verminderen. Ook kan de verkregen De lokale hack zorgde voor een nationaal probleem informatie worden gebruikt om criminele bij de zorginstellingen die aangesloten waren bij samenwerkingsverbanden in kaart te NEDAP. Data van zo’n hack is op het darkweb heel brengen. waardevol. Het levert veel persoonlijke gegevens Cryptocurrency onderzoek - Onderzoeken op die cybercriminelen gebruiken om hun naar cybercrime ondervinden hinder van oplichtingspraktijken echt te doen lijken. anonimiseringstechnieken en -tools waarmee Een slechts 19-jarige man uit Krimpen aan de daders hun digitale en analoge identiteit IJssel bleek de mogelijke dader en is aangehouden. verbergen. Vaak is er sprake van betaling via cryptocurrency die zijn geregistreerd in de blockchain en daarmee openbaar. Binnen de eenheid is excellente expertise op crypto aanwezig maar een beperkte capaciteit.

De verwachting is dat het aantal crypto-onderzoeken toeneemt en de capaciteit ver achterblijft. Voor de politie is het essentieel deskundigheid op dit thema uit te breiden en meer verbinding te realiseren tussen financiële expertise en cybercrime. (Technische)uitdagingen (big) data - Veel in beslag genomen servers van criminelen bevatten terabytes aan data. Hoe gaan we als politie Politie bevrijdt gegijzelde computers dankzij truc om met deze enorme hoeveelheden, waar met bitcoin kunnen we deze opslaan en hoe doorzoeken 14 okt 2022 we de data? Welke data is relevant voor het In 2022 voerde de eenheid Oost-Nederland in onderzoek of kan mogelijk gebruikt worden samenwerking met andere partijen een actie uit voor nieuw onderzoek (bijvoorbeeld verkoop waarbij 150 decryptie sleutels werden verkregen. informatie van een darkweb forum met Met een slimme truc wist de politie - zonder te mogelijk Nederlandse kopers)? Wat zijn de betalen - de codes te bemachtigen waarmee juridische uitdagingen bij het gebruik van slachtoffers de digitale gijzeling konden opheffen. data? En wat zijn de ethische vraagstukken? De actie startte naar aanleiding van een tip van Allemaal vragen die nu spelen en waarop “Responders.NU”. Hierdoor konden 20 vaak nog geen duidelijk antwoord is. Veel Nederlandse slachtoffers weer bij hun data.

Het data van door de politie gehackte crypto belang van het doen van aangifte werd ook in deze telefoons kan nog niet goed worden gebruikt casus duidelijk. Helaas werd door gebrek aan voor andere onderzoeken vanwege aangiftes niet ieder slachtoffer geïdentificeerd juridische of infrastructurele beperkingen. terwijl daar wel een sleutel voor aanwezig was. Ook is het een technische uitdaging om al deze data (soms in onbekend format) te onderzoeken en doorzoeken. In veel onderzoeken is data (deels) versleuteld of is er specifieke kennis nodig die mogelijk niet voorhanden is bij de politieorganisatie. Soms zijn er technische hulpmiddelen nodig die duur of moeilijk te verkrijgen zijn. Ook (verborgen) informatie op het darkweb of inzet van ethisch hackers kan soms nodig zijn. De eenheid Oost-Nederland wil het voortouw nemen om nog meer data gedreven te werken. Dit vereist soms mogelijk een andere inrichting van de organisatie dan nu het geval is. Voor de politie wordt het belangrijker om kennis die niet in huis is, binnen te halen. Het flexibel inhuren van deskundige experts of techniek moet op korte termijn mogelijk zijn, willen we als organisatie bijblijven bij de steeds snellere en betere technische ontwikkelingen die cybercriminelen maar wat graag inzetten voor eigen gewin.

Pagina 14 van 17

4. Politie voor iedereen Tegenstellingen tussen groepen in de samenleving worden groter, op zowel sociaal, cultureel als economisch gebied. Verwachtingen ten aanzien van diversiteit en inclusie nemen toe. Dit speerpunt heeft voor de politie interne component en een externe / maatschappelijke component. Om de verbinding te versterken met de samenleving wil de politie herkenbaar voor haar zijn. Hiervoor zijn veilige, competente en effectieve teams nodig waarbij diversiteit en inclusie centraal staan. In dit veiligheidsbeeld wordt de externe component beschreven, die het thema openbare orde en veiligheid raakt. De oorlog in Oekraïne duurt voort en angst voor escalatie en dure energie zorgt voor ongekende prijsstijgingen. Verder staan de stikstofemissies van veehouderij en akkerbouw in Nederland nog altijd in het centrum van de maatschappelijke aandacht. Dan is er nog de asielcrisis met de verwachting dat een recordaantal migranten opgevangen moet worden en dit boven op de wooncrisis. Overkoepelend is er tot slot een vertrouwenscrisis die gevoed wordt door alle andere crises en de daaruit voortvloeiende spanningen, hetgeen leidt tot toenemend maatschappelijk ongenoegen. Twee punten maken vanuit het thema openbare orde en veiligheid de situatie in Nederland uitzonderlijk: 1. Veel van deze crises hebben tegelijkertijd het hoogste punt bereikt.

Vooral tijdens de coronapandemie werden deze stappen naar het ‘kookpunt’ duidelijk zichtbaar: veel mensen verloren langzaam het vertrouwen en hadden het idee dat de overheid de problemen niet kon oplossen of dat ze verkeerde maatregelen nam. Met als gevolg: geleidelijk aan meer ongenoegen, onrust en uiteindelijke protesten met ordeverstoringen inclusief aanzuigende werking van andere fenomenen zoals (voetbal)hooligans en complottheorieën. 2. Hoewel grote vraagstukken van alle tijden zijn, lijkt het er nu op dat een aantal van deze crises niet op zichzelf staan maar dat de verschillende crises elkaar beïnvloeden en/of afhankelijkheidsrelaties hebben met elkaar. Dit zorgt in de maatschappij voor ongenoegen en vormt een vruchtbare bodem voor toenemende polarisatie of zelfs extremisme. Binnen het domein van openbare orde en veiligheid wordt geconstateerd dat er verschillende crises versterkende factoren, triggers en events zijn die in de komende periode kunnen leiden tot onrust, protest en mogelijke verstoring van de openbare orde en veiligheid. Stikstofcrisis De stikstofcrisis heeft Nederland op vele terreinen stevig in zijn greep. De onvrede binnen de agrarische sector is goed zichtbaar in het openbare domein.

De acties variëren van legale demonstraties en onaangekondigde acties van boeren, hun sympathisanten en personen uit de antiinstitutionele beweging tot buitenwettelijke acties. Bedreigingen aan het adres van bestuurders, verstoringen en (buitenwettelijke) acties binnen het openbare orde domein zijn sterk verbonden met politieke besluitvorming. Er is doorlopend sprake van een actie-reactie effect. Omdat het stikstofplan en het landbouwakkoord (nog) niet zijn uitgekristalliseerd, is het meer dan waarschijnlijk dat er protestacties vanuit de agrarische sector zullen volgen. De crisis heeft daarnaast een hoge potentie tot een grotere kloof tussen voor- en tegenstanders van het klimaatbeleid in het algemeen en tot een botsing tussen klimaat- en dierenrechtenactivisten en boeren in het bijzonder. Asielcrisis Het thema asiel is momenteel een van de meest urgente nationale vraagstukken. Hoewel het afgelopen jaar geen sprake was van onrust op nationaal niveau, kan deze crisis lokaal veel impact hebben. Zo was Albergen in Overijssel in het najaar 2022 ineens dagenlang nationaal nieuws. De staatssecretaris wilde dat er 150 tot 300 asielzoekers werden opgevangen maar de gemeente maximaal 100 tot 150. Dit leidde tot massale protesten uit de omgeving. In combinatie met andere grote maatschappelijke vraagstukken (zoals de wooncrisis) kan de asielcrisis bovendien leiden tot