B-3.6 Besluit B&W - Vaststelling en ter visie legging Ontwerp-Omgevingsvisie 2040 d.d. 18-3-25

Elke kern in Barneveld is op eigen wijze vitaal. Dit betekent dat er voor elke kern voldoende voorzieningen zijn, in de kern zelf of op aanvaardbare afstand . Er is veel nieuwbouw gerealiseerd: in totaal 8.000 woningen, zowel in de kernen als in het buitengebied. De wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht, met aandacht voor natuur en duurzaamheid. In de grotere kernen is er hoogbouw tot zes verdiepingen en op een enkele geschikte plek nog hoger. Dat zorgt voor efficiënter gebruik van de ruimte. De energietransitie is grotendeels voltooid, zodat Barneveld een duurzame gemeente is.

Sommige ambities vertalen zich naar randvoorwaarden die we onszelf, en ook onze partners opleggen bij de ontwikkeling van onze gemeente. Daarin ligt er een belangrijke lijn naar het omgevingsplan en de normen en beleidsregels die we daarin verwerken. Andere ambities kunnen niet verder gaan dan onze inzet voor overleg

De kernen Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar dankzij een robuuste

30

structuur van rondwegen en radialen. De oostelijke rondweg rond Barneveld is ingepast in het landschap en maakt verdere groei mogelijk na 2040. Het gebruik van de auto is afgenomen, terwijl fietsen en openbaar vervoer steeds populairder zijn geworden. Ook is autobezit verminderd door de beschikbaarheid van deelmobiliteit. De bedrijventerreinen in de gemeente Barneveld zijn uitgebreid, modern en innovatief, met veel werkgelegenheid in sectoren zoals de maakindustrie en agrofood. De winkelcentra zijn levendig en bieden lekker veel mogelijkheid elkaar te ontmoeten, waardoor ook bezoekers graag naar Barneveld komen. Binnen de beschermde of herstelde landschappen en rond de dorpskernen is een aantrekkelijk gebied ontstaan voor mens, plant en dier. De Veluwe en het buitengebied bieden ruimte voor toerisme en recreatie, met respect voor de kwetsbare natuur, het waardevolle landschap en het agrarische gebruik. De agrarische sector is duurzaam en toekomstbestendig, en in balans met de omgeving. We hebben een groen-blauwe dooradering van 10% gerealiseerd in het agrarische gebied. Dit hebben we gerealiseerd door ons in te zetten op de vijf hoofdopgaven die we In de Omgevingsvisie Barneveld 2040 hebben geformuleerd.

31

3.1 Een gezond en toekomstbestendig Barneveld De opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld sluit aan op een belangrijk onderdeel van de Omgevingswet. Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. We benaderen gezondheid vanuit het begrip positieve gezondheid: niet in termen van ziekte, maar als het vermogen om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Gezondheid gaat over fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit van leven, zingeving, dagelijks functioneren en meedoen. Net als in de rest van Nederland neemt in de gemeente Barneveld de vergrijzing toe. Dit betekent dat er specifieke uitdagingen zijn. Het aantal mensen in een kwetsbare situatie neemt toe en we zien gezondheidsverschillen tussen wijken en buurten. Daarnaast wonen mensen langer thuis tot op hogere leeftijd. Bij de inrichting van de omgeving vraagt dit om aanpassing, zodat ook deze groeiende groep goed kan blijven meedoen.

Van de Veluwe tot het Paradijs, de gemeente Barneveld heeft veel natuurlijke waarden. Deze zijn belangrijk voor de natuur, en ook voor onze inwoners en de vele mensen die onze gemeente bezoeken: een gezonde natuur houdt ons fysiek en mentaal gezond. Onze natuurlijke waarden hebben aandacht nodig voor verbetering van de biodiversiteit en voor een gezonde leefomgeving voor mens en dier, nu en in de toekomst. De natuur verdient een belangrijke plek tussen onze ambities voor meer woningen, meer bedrijven en ruimte voor de landbouw. Daarbij speelt het veranderende klimaat een grote rol. Geluid en luchtkwaliteit hebben invloed op de natuur en onze gezondheid, en het onderwerp heeft dus aandacht nodig.

Onze visie op gezond en toekomstbestendig

De opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld is verweven met de andere vier opgaven. Het is een belangrijke rode draad in deze visie en legt focus op duurzaamheid van de effecten in maatschappelijke, maar vooral ook in financieel-economische zin. We investeren in de toekomst. In veel opzichten werken de uitgezette lijnen binnen deze opgave daarmee richtinggevend voor de aanpak van de overige opgaven.

We spreken over een gezond en toekomstbestendig Barneveld in brede zin. Het gaat daarbij om meedoen, een gezonde leefstijl door sport en beweging, cultuurparticipatie en ruimte voor ontmoeting en omkijken naar elkaar. Maar het gaat ook om een duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit in de leefomgeving. Gezondheid nemen we mee in onze ruimtelijke afweging. We zien gezondheidsverschillen, die we kleiner willen maken door de onderkant naar een hoger niveau te tillen. In buurten die te maken hebben met gezondheidsscores die lager liggen dan gemiddeld, zien we door herontwikkeling kansen de omgevingskwaliteit te verbeteren en invulling te geven aan de ambities voor groen en klimaatadaptatie. Cultuurhistorie is een van de omgevingskwaliteiten die een belangrijke bijdrage levert aan de identiteit van onze leefomgeving. Deze waarden moeten we koesteren.

Door klimaatverandering en door ons eigen handelen staan onze ecosystemen en de landschappelijke kwaliteit onder druk. Om verdere klimaatverandering tegen te gaan, werken we in Barneveld aan vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. We richten ons op een klimaatneutrale gemeente in 2050. De grootste aanpassing zit in onze omgang met het watersysteem en in de ontwikkeling van meer landschappelijke, groene overgangszones rond de kernen. Daarmee kan de basiskwaliteit verbeteren van de natuur en biodiversiteit in de gehele gemeente. En dat sluit aan op de opgave van de verbetering van de waterkwaliteit. Deze inspanningen moeten enerzijds leiden tot meer soortenrijkdom en anderzijds tot een afname van de gevolgen van klimaatverandering.

32

Werf

Om klaar te zijn voor de toekomst is het belangrijk dat we onze gemeente zo inrichten dat klimaatverandering wordt opgevangen. Dit betekent aandacht voor behoud en versterking van de natuur en biodiversiteit. Daarnaast levert circulariteit, de kringloopeconomie, een bijdrage aan een toekomstbestendige leefomgeving.

gem. Barneveld

33

Hierna gaan we verder in op de thema’s die hierbij spelen.

onze leefomgeving. Iedereen voelt zich hier veilig en thuis. Er zijn voldoende uitnodigende en toegankelijke plekken om elkaar te ontmoeten in de dorpen, zoals buurtkamers. De gemeente stimuleert woonvormen en samenstellingen van wijken die sociaal contact en gemeenschapsgevoel bevorderen. Zo gaan we eenzaamheid tegen en bevorderen we samenredzaamheid.

We ontwikkelen een ‘maatlat gezond en toekomstbestendig’ voor ruimtelijke ontwikkelingen die bindend is voor ontwikkelende partijen, zoals bij woningbouwprojecten. Deze maatlat passen we toe op ruimtelijke ontwikkelingen. Met de maatlat sturen we op de bijdrage van de ontwikkeling aan een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. We laten ons hierbij inspireren door het puntensysteem van bijvoorbeeld de gemeente Veenendaal.

De inrichting van onze leefomgeving moet zo zijn vormgegeven dat iedereen zich veilig voelt om mee te doen en elkaar te helpen, zowel in dagelijkse situaties als in geval van nood. Sociale veiligheid zien we daarom als een belangrijk ontwerpprincipe bij de inrichting van de fysieke leefomgeving. Bij de inrichting van een gezonde en veilige leefomgeving houden we rekening met doelgroepen die wat meer aandacht nodig hebben wat betreft gezondheid, zoals jeugdigen en ouderen. We hechten extra waarde aan een kansrijke omgeving voor jeugdigen: een positieve leefomgeving waarin de jeugd gezond en veilig opgroeit en kansen krijgt.

Iedereen doet mee We willen een gemeente zijn waar iedereen mee kan doen, iedereen ertoe doet en mensen gelijke kansen krijgen. Daarom is het belangrijk dat er voldoende voorzieningen zijn, waaronder voorzieningen voor sport, cultuur, bewegen en ontmoeten. Daar vallen ook voorzieningen onder als een huisarts en bijvoorbeeld een supermarkt. Ze zijn laagdrempelig, zodat ze voor iedereen toegankelijk zijn.

Het aantal 75-plussers neemt toe met zo’n 75% tot 2040. Het uitgangspunt dat ouderen zo lang mogelijk zelfstandig thuis blijven wonen, vraagt om voorzieningen in de nabijheid en een sociale omgeving die ze daartoe in staat stelt. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de toegankelijke openbare ruimte, zodat mensen in staat zijn in beweging te blijven en deel te nemen aan het maatschappelijke leven. Denk daarbij aan minder drempels, voldoende bankjes en groen in de nabijheid.

In lijn met de landelijke trend neemt ook in de gemeente Barneveld eenzaamheid toe en voelen meer mensen zich sociaal uitgesloten. Daarnaast staat het aantal vrijwilligers onder druk, neemt de vergrijzing toe en staat de formele zorg en ondersteuning fors onder druk. Daarom is het nodig dat de gemeente de wijken en buurten zo inricht dat de sociale basis wordt versterkt. We moedigen dan ook ontmoeting en sociaal contact met andere inwoners aan in

34

Bewegen, spelen en cultuur beleven De omgeving nodigt uit tot bewegen, zodat onze inwoners zoveel mogelijk fietsen en lopen. Daarom houden we voorzieningen waar mogelijk dicht bij de inwoners en zorgen we voor goede voet- en fietspaden. We willen dat onze inwoners zich zo lang mogelijk zelf kunnen verplaatsen. Een schone, gevarieerde, groene en goed onderhouden leefomgeving heeft een bewezen effect op de kwaliteit van leven. Ook kunstwerken in de openbare ruimte leveren daaraan een bijdrage. De gemeente wil onze inwoners verleiden om te bewegen in het groen, zowel binnen als buiten de kern.

Deze inrichtingsprincipes passen we toe bij nieuwe ontwikkelingen, maar ze zijn ook leidraad voor het beleid in bestaande wijken. Gezond gedrag stimuleren Gezond gedrag uit zich in voldoende bewegen, een gezond gewicht, gezond eten, niet roken of drinken en een goede mentale gezondheid. Een gezonde groene leefomgeving is hiervoor een randvoorwaarde. De gemeente richt zich op een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en waar de verleiding tot ongezond gedrag beperkt is. Dat stelt bijvoorbeeld eisen aan de inrichting van openbare buitenruimtes op plekken waar veel kinderen en jongeren komen. De sterke sociale basis, een van de basiskenmerken van Barneveld, wil de gemeente graag behouden en versterken. Vanwege de sterke groei van de gemeente gaat dat niet vanzelf.

Goede en veilige speel- en sportgelegenheden en beweegroutes zijn van groot belang. Bij de ontwikkeling van woongebieden moeten speelvoorzieningen komen en we bekijken of er meer sportvoorzieningen nodig zijn. We hechten daarbij waarde aan voorzieningen in de nabijheid van de inwoners, zowel overdekt als in de buitenlucht. We vinden het van belang dat inwoners kunnen sporten en bewegen in verenigingsverband en via ondernemende sportaanbieders. In de gemeente Barneveld hebben we naast sporten nadrukkelijk aandacht voor bewegen, mede omdat het aantal inwoners dat deelneemt aan (georganiseerde) sport lager is dan het landelijk gemiddelde. Naast kinderen en jongeren hebben we hierbij nadrukkelijk aandacht voor ouderen. Zo willen we bijdragen aan vitaler ouder worden, essentieel vanwege de vergrijzing en langer zelfstandig thuis wonen.

Samen met maatschappelijke partners zet de gemeente zich in voor een gezonde leefstijl bij jong en oud. Zo stimuleren we gezonde voeding door het vergroten van het aanbod aan lokaal of regionaal geproduceerd voedsel. We willen daarom buurtmoestuinen faciliteren en een gezonde voedselomgeving nabij scholen. Om het roken te verminderen richten we ons daarnaast op rookvrije buitenruimtes. Vooral belangrijk op locaties waar kinderen en jongeren aanwezig zijn.

35

Naast sport- en spelvoorzieningen, draagt ook cultuur bij aan een gezond en toekomstbestendig Barneveld. Hierbij onderscheiden we vijf waarden van cultuur: de artistieke, sociale, economische, educatieve, en ruimtelijke/historische waarde. We streven naar inclusieve en toegankelijke culturele voorzieningen voor alle inwoners. Onze prioriteiten liggen daarbij bij het creëren van meer kansen voor jongeren. Ook in de openbare ruimte moet voldoende plaats zijn voor ontmoeting en cultuur. Dat kan de kwaliteit van openbare ruimte versterken. We zoeken hierbij naar koppelkansen. Ons cultuurbeleid is verder uitgewerkt in onze Integrale Cultuurvisie gemeente Barneveld 2025-2035 en zal deel uitmaken van het betreffende beleidsprogramma onder de Omgevingswet. Binnen de Omgevingswet speelt de bescherming van cultureel erfgoed een belangrijke rol. De Omgevingswet stimuleert een integrale en gebiedsgerichte benadering van de omgang met erfgoed. Erfgoed gaat over het gebouwde erfgoed, archeologie en cultuurhistorisch landschap. Erfgoed is een belangrijke drager van identiteit. De zichtbare en onzichtbare waarden van erfgoed dragen direct bij aan de herkenbaarheid van de dorpen en het landschap van Barneveld. Dit geldt bijvoorbeeld voor gebouwde monumenten, archeologie, cultuurlandschap en beschermde dorpsgezichten.

Waar kan erfgoed na archeologisch onderzoek in de vorm van verhalen of verbeelding bijdragen aan de beleving van de identiteit en herkenbaarheid van een plek. Waar mogelijk willen we het verleden beter

zichtbaar maken. Bij ontwikkelopgaven vormt erfgoed, als drager van identiteit, een inspiratiebron. De belangrijkste waarden zijn vastgelegd in verschillende kaarten, zoals de archeologische waarden- en verwachtingenkaart, de cultuurlandschappelijke inventarisatie- en waardenkaart en het monumentenregister. In dat kader werken we ook aan het landschapsplan.

trilling en luchtkwaliteit hebben invloed op onze gezondheid. We streven dan ook naar voorkómen van bijvoorbeeld geluid- en geuroverlast en dierziekten en beoordelen ruimtelijke ontwikkelingen op deze gezondheidsaspecten. De gemeente Barneveld neemt daarom deel aan het Schone Lucht Akkoord. Door te werken aan aantoonbare schonere lucht willen we

Gezond wonen en werken Een rustige, groene en klimaatbestendige woon- en werkomgeving is van groot belang voor een goede fysieke en mentale gezondheid. We zetten in op een groene, duurzame en klimaatbestendige leefomgeving in het algemeen. Door wonen, werken en voorzieningen als onderwijs dichtbij elkaar te plaatsen, verminderen we de verplaatsingsafstanden en bevorderen we lopen en fietsen. Daarbij scheiden we overlastgevende bedrijven en drukke gemotoriseerde verkeersroutes van woonomgevingen.

Ook willen we de geluidsbelasting voor bewoners verminderen. Zo kijken we bij ontwikkelingen kritisch naar de ruimte voor auto’s. Verder beperken we geluidhinder van autoverkeer met geluidreducerend wegdek en snelheidsbeperkingen. Bovendien zal er voor hinderlijke bedrijven geen ruimte zijn in of nabij woonwijken.

In het kader van gezondheid is de nabijheid van eerstelijnszorgvoorzieningen van groot belang. Uitgangspunt is dat met de groei ook de noodzakelijke voorzieningen meegroeien. Dat betekent ook dat we in samenwerking met de daarbij betrokken organisatie een goed vestigingsklimaat willen realiseren en houden voor de eerstelijnszorg (zoals huisarts). Zie hiervoor ook paragraaf 3.2. In woningen, scholen en andere gevoelige gebouwen is het binnenklimaat gezond. Gebruikers verblijven, leren en werken er prettig. Aspecten als geluid, geur, licht,

36

hulpdiensten snel en effectief optreden. Dit betekent dat veiligheidsaspecten in een vroeg stadium worden meegewogen, namelijk vanaf de eerste initiatieven.

substantiële gezondheidswinst boeken.

De gemeente Barneveld ontwikkelt een veilige fysieke leefomgeving voor inwoners en bezoekers door minimaal de waarden te hanteren die de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden geeft voor een veilige leefomgeving. Bij de inrichting van de woon- en werkomgeving is er aandacht voor de veiligheid. Woningen, scholen en andere gebouwen zijn bijvoorbeeld brandveilig, en de gebruikers weten zich voldoende beschermd tegen veiligheidsrisico’s en kunnen tijdig vluchten. Hierbij is vooral aandacht voor verminderd zelfredzamen. Bij de inrichting van een veilige leefomgeving is de infrastructuur zo ingericht dat bewegen veilig kan en negatieve invloeden voor de omgeving beperkt zijn. Daarnaast kunnen aanwezigen bij incidenten snel en veilig vluchten en

37

Klimaatadaptatie en klimaatmitigatie Klimaatadaptatie gaat over maatregelen om ons aan te passen aan de negatieve effecten van klimaatverandering op het gebied van wateroverlast, hitte en droogte. Zowel in het buitengebied als in de kernen. Omdat voorkomen beter is dan genezen, is het bovendien belangrijk dat de gemeente Barneveld verdere klimaatverandering tegengaat. Dit noemen we klimaatmitigatie.

richten en het water- en bodemsysteem in balans te houden. De opgave is afhankelijk van het gebied. Bovenstrooms (in het oostelijk buitengebied en op de Veluwe), ligt de nadruk op water langer vasthouden. Door het verstedelijkte gebied (middenstrooms) voeren we het water vertraagd af door de beken te laten meanderen. En benedenstrooms (in het westelijk buitengebied) tot slot, moeten we het water opvangen. Dit kan onder andere door beekdalen of daarvoor ingerichte opvanggebieden periodiek te laten overstromen.

De gemeente Barneveld heeft een uitgebreid bekenstelsel. Vanuit de Veluwe ontspringen meerdere beken die in westelijke richting door de gemeente lopen. De beekdalen met de bovenstroomse gronden zijn belangrijk voor een klimaatbestendig watersysteem dat tegen een stootje kan bij extreem weer, zoals zware regenval en droogte. De beken zelf hebben een functie bij hoosbuien en periodes van droogte. Het is daarom noodzakelijk de beken robuuster te maken en het water zo lang mogelijk vast te houden in de bovenstroomse delen van het systeem (het oostelijk deel van de gemeente), zodat het risico van wateroverlast wordt beperkt in de lagere delen van het bekenstelsel. Vooral de Esvelderbeek en de Zeumerse Beek hebben een belangrijke rol.

We zien meer ruimte voor de beken in het landelijk gebied én willen de beken ook zichtbaarder maken in de kernen. Ze kunnen in de kernen een positieve bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie en biodiversiteit, en kunnen tegelijk ook een recreatieve functie hebben, bijvoorbeeld om een rondje te wandelen of elkaar te ontmoeten. Bij ontwikkeling – zowel vanuit de gemeente als bij initiatieven van anderen – onderzoeken we daarom hoe de beken hun waarde voor natuur kunnen verbeteren en welke kansen de ontwikkeling met zich meebrengt.

In de kernen en zeker bij ontwikkeling in of aan de kernen moeten de beken een rol spelen in de opvang van het water. Bij ontwikkelingen moet de gemeente steeds kijken of het mogelijk is de bekenstructuur te verbeteren voor klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatief medegebruik. Daarbij onderzoeken we de mogelijkheden het bekenstelsel toekomstbestendig in te

Water wordt vastgehouden daar waar het kan. De gemeente helpt iedereen mee te doen om klimaatbestendig te worden en houdt rekening met de verschillende schaalniveaus: het gebied, het gebouw en de gebruiker. De gemeente Barneveld kiest waar mogelijk in eerste instantie voor natuurlijke, ruimtelijke oplossingen en daarna pas voor techniek.

38

Naast waterbeheer zet de gemeente andere middelen in voor klimaatadaptatie. Zo dragen vermindering van bodemverharding en toename van klimaatbestendig groen bij in de strijd tegen hittestress. De gemeente Barneveld verhardt alleen waar het moet, en vergroent waar mogelijk. Bovendien streven we ernaar om regenwater niet meer via het riool af te voeren.

maatregelen hiervoor nodig zijn. Om de klimaatverandering tegen te gaan werken we aan vermindering van broeikasgasuitstoot. Deze uitstoot komt bijvoorbeeld van energieverbruik in onze gebouwen en woningen, door hoe we ons verplaatsen, en van bedrijfsprocessen in de industrie, landgebruik en landbouw. Ons streven is in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Dat betekent vermindering van de CO2-uitstoot en van broeikasgassen die daarop lijken, met 55% in 2030 en met 100% in 2050 ten opzichte van de uitstoot in 1990.

Bij de inrichting van nieuwe wijken beoordeelt de gemeente of er voldoende aandacht is voor de groene inrichting. Bij beheer en herinrichting van bestaande wijken, zoeken we naar de mogelijkheden om de kwaliteit van de groene inrichting te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Wij gaan dit vertalen naar een breed toepasbare maatlat gezond en toekomstbestendig, waarin ook het groenaspect wordt meegenomen. De regel 3-30-300 dient daarbij als inspiratie en richting. Deze regel gaat ervan uit dat vanuit een woning drie bomen zichtbaar zijn, 30% van de wijk schaduwwerking heeft van groen en bewoners op 300 meter afstand kunnen recreëren in het groen. Bomen bieden natuurlijke oplossingen voor de klimaatuitdaging. Ze zorgen voor verkoeling, bufferen vocht, leggen CO2 vast en dragen bij aan de circulaire economie. Daarnaast dragen bomen actief bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Bij nieuwe projecten houden we rekening met de zichtbaarheid en de invloed van bomen op de beleving van de openbare ruimte. We hebben de ambitie het bomenbestand te behouden in de bestaande gebieden en de gemiddelde levensduur van de bomen te verlengen. De gemeente werkt uit welke

39

Energie Naast vermindering van uitstoot leveren we een bijdrage aan de klimaatadaptatie door ons te richten op een duurzame energievoorziening, die past bij de groei van onze gemeente. Dit doen we door:

netcongestie speelt ook in Barneveld. We moeten hiermee rekening houden bij ruimtelijke ontwikkeling. Dit geldt niet alleen voor nieuwe ontwikkelingen, maar ook voor de verduurzaming van bestaande gebouwen en woningen.

- Energie besparen - Duurzame energie opwekken - Efficiënte omgang met fossiele brandstoffen

Om het elektriciteitsnetwerk niet verder te belasten mogen grote elektriciteitsgebruikers geen negatieve impact hebben op het netwerk. Voor nieuwe ontwikkeling geldt dat netbewust bouwen en ontwikkelen centraal staat. Dit betekent dat we de energievraag en -opwekking slim combineren en afstemmen om pieken te verminderen. Denk hierbij aan lokale energienetwerken, opslag in bijvoorbeel batterijen, en aan oplossingen die flexibiliteit verhogen in energievraag en -aanbod.

Voor wat betreft zonne-energie streven we naar minimaal 650.000 zonnepanelen in de gemeente, verdeeld over zon op land (175.000) en op dak (475.000) op basis van de criteria uit de Barneveldse Zonneladder (2019) en de daarop gevolgde herziening ‘De Derde Ronde’ (2021). Zes zonnevelden zijn vergund, waarvan er drie zijn gerealiseerd. We stimuleren de ontwikkeling van de overige vergunde zonnevelden en de plaatsing van zonnepanelen boven parkeerplaatsen en op zogenaamde restgronden.

De mogelijkheden van het energiesysteem wegen we mee bij de keuzes voor locaties voor toekomstige ontwikkelingen van woningbouw en bedrijventerreinen. Daarnaast weegt het energiegebruik mee bij het vestigingsbeleid voor bedrijven en voert de gemeente een energietoets uit voorafgaand aan besluitvorming. Ook kijken we als gemeente zelf naar een andere manier om onze energietransitie vorm te geven. We maken een energiebeleidsprogramma waarin we onder andere een beweging richting een netbewustere energietransitie maken.

In de Structuurvisie Wind ligt onze bijdrage vast voor de locatiekeuze voor grootschalige opwekking van windenergie (windturbines). Warmtenetten zijn geen haalbare oplossing voor Barneveld, maar we zien kansen in de ontwikkeling van een energiehub, waterstof in de bebouwde omgeving en hergebruik van het bestaande aardgasnetwerk. We blijven de ontwikkelingen op het gebied van collectieve warmtevoorziening volgen en zijn alert op kansen.

Natuur en biodiversiteit We hebben binnen de gemeente veel natuurlijke waarden. Deze hebben aandacht nodig voor verbetering van de biodiversiteit en een gezonde leefomgeving voor mens

De landelijke problematiek van

40

en dier, nu en in de toekomst. De opgave verschilt per gebied.

materiaalinkoop. Het doel? Duurzame materiaalstromen bevorderen voor een positief effect op het milieu.

Op de Veluwe, een Natura 2000-gebied, houden we rekening met de ambities van andere overheden omtrent natuurbehoud en -herstel en faciliteren wij waar nodig ook activiteiten op dat vlak. Het gebied bestaat uit bos en stuifzandgebieden en waardevolle cultuurlandschappen. We beschouwen het oppakken van kansen voor natuurherstel als speerpunt van ons beleid. We willen dit actief faciliteren.

We stellen circulair ondernemen centraal. Voor onze bedrijven gaat het om gesloten kringlopen en hergebruik van grondstoffen. Voor agrarische bedrijven kunnen hulpbronnen efficiënt worden gebruikt, met een nadruk op hergebruik en duurzaamheid. De concrete invulling werken we uit in afstemming met de sector. Naast vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen, bijvoorbeeld door verlenging van de levensduur en hergebruik van producten en materialen, levert vervanging van eindige en fossiele grondstoffen door biogrondstoffen een bijdrage aan een circulaire samenleving.

Het Groene Valleilint, de verbindingszone tussen Veluwe en Utrechtse Heuvelrug, draagt bij aan het verbinden van bestaande natuurkernen. Door ruimte te geven aan het Groene Valleilint en de robuuste beekdalen, versterken en behouden we de natuur en biodiversiteit. Daarnaast zetten we in op behoud en versterking van het waardevolle landschap.

De gemeente streeft naar biobased bouwen. Onze agrariërs kunnen gewassen verbouwen die als bouwmateriaal kunnen dienen. Biobased woningen hebben als voordeel dat ze beter geïsoleerd zijn dan reguliere woningen. Ze vragen daardoor om minder netcapaciteit en dragen bij aan

Deze groene verbindingen en beekzones zijn belangrijk voor de gezondheid van onze inwoners. De regio en de gemeente geven invulling aan de basiskwaliteit natuur (BKN) waar het bovenstaande verder in wordt uitgewerkt. Circulariteit De gemeente Barneveld streeft naar een circulaire en duurzame samenleving. Dit betekent een vermindering van het gebruik van primaire grondstoffen en tegelijkertijd bevordering van hoogwaardig hergebruik van materialen. We richten ons op efficiënte inzameling van herbruikbare stoffen en strategisch

41

een gezond leefklimaat, binnen en buiten. De bouwsnelheid kan omhoog omdat de woningen modulair gebouwd kunnen worden.

gemeente: zelf doen, stimuleren en faciliteren. - We willen inzetten op de zichtbaarheid, participatie en versterking van erfgoed als drager van identiteit en inspiratiebron bij ontwikkelopgaven. Rol gemeente: regisseren. - We willen de kwaliteit van de openbare ruimte met cultuur versterken om bij te dragen aan het goed functioneren van de samenleving. Rol gemeente: zelf doen zelfdoen en regisseren. - We verlagen de geluidsbelasting op gebouwen door autoverkeer te beperken en geluidsreducerend wegverharding aan te leggen. Rol gemeente: regisseren en zelf doen. - We willen onze cultuurhistorische waarden beter zichtbaar maken. Rol gemeente: regisseren en stimuleren. - Bij nieuwe woningen wegen we kansen mee vanuit duurzaamheid, energietransitie, klimaatverandering en demografische ontwikkeling. Rol gemeente: regisseren en stimuleren. - Onze beken hebben een belangrijke functie voor waterberging, afvoer, verkoeling, biodiversiteit en recreatie. Rol gemeente: divers, zie waardevol landschap. - We gebruiken zo min mogelijk verharding en zetten in op klimaatbestendig groen. Rol gemeente: zelf doen, stimuleren en regisseren. - We stimuleren het gebruik van zonnepanelen op gebouwen. Rol

Gezond en toekomstbestendig Barneveld samengevat - We ontwikkelen een maatlat gezond en toekomstbestendig om te sturen op de bijdrage van ruimtelijke ontwikkelingen aan de doelstellingen op het gebied van een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Rol gemeente: zelf doen. - We realiseren meer levensloopbestendige wijken en woningen. Rol gemeente: regisseren. - We realiseren een leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag. Rol gemeente: zelf doen en faciliteren. - We zetten in op woonvormen en wijken die sociaal contact en gemeenschapsgevoel bevorderen. Rol gemeente: stimuleren en regisseren. - We dragen bij aan verkleining van gezondheidsverschillen. Rol gemeente: zelf doen, stimuleren, faciliteren en regisseren, afhankelijk van de situatie in de wijk. - We behouden en versterken de sociale samenhang. Rol gemeente: zelf doen, faciliteren en regisseren. - We zorgen voor meegroeiende voorzieningen in de buurt, zoals sport, cultuur en ontmoeten. Rol

42

gemeente: stimuleren. - We zien mogelijkheden voor windenergie aan de oostzijde van Harselaar. Rol gemeente: faciliteren. - We versterken en behouden de natuur en biodiversiteit door ruimte te geven aan robuuste groene verbindingen en beken. Rol gemeente: divers, zie waardevol landschap. - Bij de inrichting van wijken zorgen we voor voldoende groen. Rol gemeente: zelfdoen en regisseren. - We dragen bij aan een circulaire en duurzame samenleving door efficiënt herbruikbare stoffen in te zamelen en strategisch materiaal in te kopen. Rol gemeente: zelf doen en stimuleren. - Voor bedrijven stellen we circulariteit centraal. Rol gemeente: stimuleren.

43

3.2 Prettig leven in vitale dorpen De gemeente Barneveld kent een aanzienlijke groeiopgave: de druk op de woningmarkt is groot door de stevig groeiende en veranderende bevolking. Dat heeft consequenties, zowel fysiek als sociaal. Want hoe gaan we die groei inbedden in onze samenleving? Hoe zorgen we dat de sociale samenhang blijft behouden ondanks de groei? En fysiek: hoe zorgen we voor voldoende woningen, die aansluiten bij een veranderende behoefte, met bijbehorende voorzieningen voor de samenleving? In deze opgave gaat het om wonen, meegroeien van voorzieningen voor onderwijs, cultuur, sport, (eerstelijns)zorg, en daarmee ook om meegroeien van de openbare ruimte en de groene ruimte, waaronder de groene buffers. Groei gaat niet alleen over een nieuwe leefomgeving, maar raakt ook de bestaande. Die kent haar eigen opgave: hoe houden we onze kernen en wijken vitaal of hoe krijgen we deze vitaal en toekomstbestendig? Hier ligt een duidelijke relatie met de opgave voor een gezond en toekomstbestendig Barneveld. Met duidelijk ook een gebiedsgerichte component. De kleine kernen kennen bijvoorbeeld een andere opgaven voor voorzieningen dan de grote kernen Barneveld en Voorthuizen. In de ene wijk is meer te doen aan gezondheid dan in de andere. Demografische ontwikkelingen en sociale aspecten spelen hierin een belangrijke rol.

Onze visie op prettig leven in vitale dorpen

meegroeien van infrastructuur, het tempo waarin nutsvoorzieningen kunnen worden aangelegd en voorzieningen kunnen worden gerealiseerd, en het aanpassingsvermogen van onze dorpse samenleving.

Voldoende woningen voor iedereen Tot 2040 streven we naar 8.000 extra woningen ten opzichte van 2021. Met deze doelstelling bouwen we voldoende om te voorzien in de natuurlijke groei van Barneveld en de groei als gevolg van migratie. Daarnaast sluiten we met deze keuze aan op de uitkomsten van het participatietraject. In de samenleving is enige terughoudendheid voor al te snelle groei en vrees voor verlies van het dorpskarakter. Aan dat laatste hecht men veel waarde. We hebben deze keuze verder gebaseerd op realiteitszin: capaciteit,

Deze groeiambitie geven we een plek door te spreiden over alle kernen, zodat ook de kleine kernen een toekomstbestendige omvang krijgen om basisvoorzieningen als een basisschool, huisarts, een gezond verenigingsleven en een beperkt winkelbestand te behouden. Het uitgangspunt daarbij is dat we 70% van de opgave plaatsen in de grotere

44

kernen Barneveld en Voorthuizen en 30% in de kleinere kernen. Wij kiezen hiervoor omdat wij vitale kernen willen houden met voldoende nabije voorzieningen. Daarvoor moeten de kernen voldoende omvang hebben. Die omvang is ook nodig om een gevarieerd woningaanbod voor de verschillende doelgroepen te realiseren. Wij kiezen hiervoor omdat wij vitale kernen willen houden met voldoende nabije voorzieningen. Daarvoor moeten de kernen voldoende omvang hebben. De verdeling van deze 30% over de kleine kernen is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

ervan. We hechten veel waarde aan het bestaand groen in onze kernen. Inbreiding mag daarom niet ten koste gaan van bestaande bepalende groenstructuren, maar is bijvoorbeeld wel mogelijk door transformatie van bestaande bebouwde terreinen in de kern. We gaan zuinig om met de beschikbare ruimte in onze kernen, door hoger te bouwen. In kleinere kernen vinden we twee of drie lagen acceptabel en in de grotere kernen vijf tot zes. De grotere kernen bieden kansen voor hogere bouw zoals bij stations. Ook in de kleinere kernen sluiten we een hoogteaccent niet uit, mits deze zorgvuldig wordt ingepast in de de omgeving. We zoeken eerst naar de mogelijkheden voor inbreiding volgens de principes van gezond en toekomstbestendig. Inbreiding alleen is echter onvoldoende om de groei op een goede manier te kunnen accommoderen. Daarvoor is ook uitbreiding noodzakelijk. Uitbreiding vindt plaats in aansluiting op de bestaande kernen, met aandacht voor een goede landschappelijke overgang naar het buitengebied. Dat doen we ook om het dorpse karakter te behouden.

- De bevolkingprognoses voor de gemeente Barneveld, wat optelt tot 8.000 woningen. - Water- en bodemsturend, waarbij meer woningen zijn voorzien op hoger gelegen gebieden. - De verhouding tot het voorzieningenniveau (of de voorzieningen in stand kunnen blijven of kunnen worden toegevoegd). - Welke ontsluitingsmogelijkheden er zijn, zoals beschikbaar of ontwikkelbaar wegennet. - In hoeverre er beperkingen zijn, bijvoorbeeld vanuit natuur en landschap.

Voor een deel worden woningen in het buitengebied toegevoegd als gevolg van functieverandering. We gaan hier echter terughoudend mee om en wijzen locaties aan om woningbouw uit functieverandering te concentreren op een aantal plekken. In hoofdstuk 4 komen de uitbreidingsrichtingen per kern aan bod.

In hoofdstuk 4 gaan we in op de groeiopgaven per kern. We geven invulling aan de woningbouwopgave in onze gemeente door gebruik te maken van inbreidingslocaties in de kernen en uitbreidingslocaties aan de randen

45

Een gevarieerd woonaanbod Met nieuwe woningen willen we voorzien in de grote vraag naar meer woningen, en willen we ook beter aansluiten op de kwalitatieve behoefte. Meer dan voorheen streeft de gemeente naar doorstroming, door een divers aanbod in levensloopbestendige wijken. Anders gezegd: we vinden dat onze inwoners in hun eigen leefomgeving met hun eigen sociale netwerk oud moeten kunnen worden in een woning die past bij de verschillende levensfasen.

kan meedoen. Dit als bevordering van de zorg voor elkaar, de sociale samenhang in de wijken en het contact tussen de generaties. Het sociale netwerk van mensen is een belangrijk vangnet. Dat vergt een gerichte aanpak omdat wijken verschillend beginnen en er in de gemeente Barneveld wijken zijn waar de sociale samenhang en de gezondheid lager is en de eenzaamheid hoger. Deze verschillen tussen wijken willen wij kleiner maken. De omgevingsvisie richt zich op maatregelen in de fysieke leefomgeving die deze wijken helpen.

We zien een duidelijke kwalitatieve opgave voor de komende jaren: de samenstelling van onze bevolking verandert. De Barneveldse bevolking wordt ouder, vooral de groep van 75-plussers neemt fors toe. Daarnaast komen er meer mensen bij van buiten de gemeente, onder wie ook substantiële groepen arbeidsmigranten, statushouders of vluchtelingen.

Met de woningbouwopgave zetten we in op een meer divers woningaanbod. Er is naast traditionele eengezinswoningen ook behoefte aan kleinere woningen voor een- tot tweepersoonshuishoudens, zowel voor jongeren als ouderen, alsmede ook meer gemengde woonvormen. (meergeneratiewoningen). Er is, net als in de rest van Nederland, ook in onze gemeente veel vraag naar betaalbare woningen. We streven ernaar het aanbod aan sociale woningen meer te spreiden over de gemeente, zodat bijvoorbeeld onze startende jongeren en andere aandachtsgroepen terecht kunnen in de eigen kern.

Naast deze demografische trend, zijn er andere ontwikkelingen die vragen om een nieuwe samenstelling van de woningvoorraad. Denk aan toename van het aantal kleinere persoonshuishoudens of aan veranderingen in de zorg, waardoor meer mensen met een zorgbehoefte in onze wijken wonen en daar hun zorg ontvangen. Dat alles heeft op diverse vlakken gevolgen, voor de inrichting van onze leefomgeving en meer concreet de benodigde woningvoorraad.

Het is belangrijk dat er binnen een kern variatie ontstaat aan woningtypen, zowel in omvang als prijscategorie. Hiermee vergroten we de diversiteit van bewoners in de wijken en kernen, zorgen we voor voldoende draagkracht in de wijken, vergroten we het contact tussen generaties en maken we het mogelijk dat de bewoners meer omkijken naar elkaar.

De gemeente Barneveld blijft streven naar gemengde, diverse en inclusieve wijken, waar generaties met verschillende achtergronden elkaar vinden en iedereen

46

Voorthuizen willen we daarom verrijken met ruimtes voor passende kleinschalige werkgelegenheid en kwalitatieve winkelvoorzieningen, om ze levendiger en vitaler te maken. Met als randvoorwaarde dat het aanvullend is op bestaand aanbod en dus niet concurrerend met bedrijventerreinen of met het centrum van Barneveld of Voorthuizen.

We volgen daarbij het rijksbeleid. Bij ontwikkeling streven we naar 30% sociale woningen en tweederde betaalbare woningen. Er moet wel steeds een gebiedsgerichte afweging worden gemaakt op het moment dat er een locatie wordt ontwikkeld. Gaat het bijvoorbeeld om een kleine ontwikkeling, dan is het niet altijd mogelijk een divers woningaanbod te realiseren.

Voor de kernen streven we ernaar het niveau van basisvoorzieningen gebiedsgericht te versterken. Denk aan voorzieningen als basisscholen, culturele voorzieningen en sportvoorzieningen, kinderopvang, eerstelijnszorg en een (buurt)supermarkt. Die versterking wordt ingezet in lijn met de behoefte van de lokale gemeenschap. In de kern Barneveld groeien de voorzieningen gepast, zonder overmatige uitbreiding. In de kleinere kernen, versterken we het basisvoorzieningenniveau dat past bij de omvang van elke kern. De keuze voor extra groei van het aantal inwoners zorgt ervoor dat de basisvoorzieningen aanwezig kunnen zijn in een dorp. In sommige wijken en kernen is het voorzieningenniveau grotendeels toereikend om de groei op te vangen, in andere niet. We brengen voor alle dorpen in beeld welke aanvullende voorzieningen er nodig zijn om de groei te kunnen accommoderen, zodat we leefbare wijken en vitale dorpen houden. Daarnaast bepalen we de wenselijke maximale afstand van inwoners tot verschillende soorten voorzieningen. We laten ons hierbij inspireren door goede voorbeelden in andere gemeenten, zoals Ede en Utrecht.

Net als in veel andere gemeenten speelt ook in de gemeente Barneveld het vraagstuk van huisvesting van specifieke doelgroepen en arbeidsmigranten. Indien arbeidsmigranten hier langer verblijven is het wenselijk dat zij deel uitmaken van onze samenleving. Het uitgangspunt daarbij is dat specifieke doelgroepen en arbeidsmigranten die hier langer verblijven in de woonkernen kunnen wonen. Verdere uitwerking voor de opvang van specifieke doelgroepen vindt plaats in een omgevingsprogramma en de woonzorgvisie. Vitale kernen met een passend voorzieningenaanbod In de kernen Barneveld en Voorthuizen streeft de gemeente ernaar te sturen vanuit het niveau van de wijk of buurt, omdat dat het niveau is waar zich het dagelijks leven van de samenleving afspeelt. Dat vergt dragers in de wijk of buurt, zeker als het gaat om de voorzieningen. Bijvoorbeeld maatschappelijke voorzieningen zoals scholen, een plaats om elkaar te ontmoeten, eerstelijnszorg en commerciële functies als winkels. En naarmate de wijken groter zijn, moet het voorzieningenniveau evenredig groter zijn. De wijken in Barneveld en in mindere mate

47

Toekomstbestendige openbare ruimte Het openbaar gebied speelt een belangrijke rol in een goed functionerende samenleving. Het biedt ruimte om te ontmoeten, voor sport, spel en cultuur in de buurt, en voor een groene klimaatbestendige en dorpse invulling. De openbare ruimte dient dan ook meerdere doelstellingen, die bijdragen aan de samenleving.

De basisvoorzieningen in de kernen moeten passen bij de omvang van de kern. De bestaande voorzieningen willen we in elk geval op peil houden. En per kern bekijken we wat er nodig is. Daarbij kijken we ook in hoeverre we voorzieningen kunnen inzetten voor meerdere functies, bijvoorbeeld een buurthuis dat ook dient als kinderopvang. Het voorzieningenniveau heeft een belangrijke rol voor onderwijs. Dit is grotendeels wettelijk bepaald, en de gemeente verzorgt toereikende huisvesting voor primair en voortgezet onderwijs. We kijken naar de mogelijkheden voor extra ruimte aan scholen om flexibel te kunnen omgaan met groei.

De gemeente streeft ernaar de openbare ruimte toekomstbestendig en inclusief in te richten, voor de verduurzamingsopgave en de klimaatverandering, en om de sociale doelstellingen te halen, bijvoorbeeld op gebied van gezondheid en de toename van ouderen.

We willen een lage drempel voor deelname aan en toegankelijkheid van voorzieningen om te sporten, bewegen, cultuur beleven en elkaar ontmoeten. Dit is ook belangrijk om jonge gezinnen en jongvolwassenen te behouden in de kleine kernen. Nabijheid en betaalbaarheid van dit soort voorzieningen in de kleine kernen helpen dan. Grotere en aanvullend werkende sport- en cultuurvoorzieningen concentreren we in het dorp Barneveld. Barneveld beschikt over een mooi geheel aan voorzieningen, zoals de bibliotheek, het theater, de Veluwehal en de musea.

Deze opgave is van belang in de bestaande wijken, vooral de wijken met grotere gezondheidsverschillen. Een toekomstbestendige en inclusieve inrichting draagt bij aan het doel de verschillen tussen wijken kleiner te maken. Tegelijkertijd zijn de financiële mogelijkheden beperkt, zodat we bij een verdere uitwerking moeten afwegen waar we wel aan de slag gaan en waar niet. Dat vergt een gebiedsgerichte aanpak. Om buurten en wijken gezond en toekomstbestendig te maken, hebben we meer openbare ruimte nodig, zodat mensen elkaar kunnen ontmoeten, en zodat mensen kunnen bewegen, of voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. We willen daarvoor meer ruimte en meer voorzieningen om te voorzien in de behoefte bij onze inwoners, en om ze te bewegen tot gezond gedrag.

Met de maatschappelijke voorzieningen stimuleren we gezondheid, dragen we bij aan leefbaarheid en sociale cohesie. Deze horen dus passend mee te groeien. We streven naar versterking van het bestaande aanbod en breder (multifunctioneel) gebruik van bestaande voorzieningen voor meerdere maatschappelijke doelen.

48

De gemeente Barneveld streeft daarom naar een andere ruimtelijke mix, met minder ruimte voor de auto, en meer voor andere wensen, zoals sport, bewegen, cultuur en ontmoeten. Waar nodig blijft de gemeente zorgen voor adequate parkeervoorzieningen in de openbare ruimte. Met name in de grotere kernen zien we kansen om de openbare ruimte te gebruiken voor zaken als groen, wateropvang, sport, spelen en ontmoeting. Daarnaast kan de openbare ruimte zo worden ingericht dat we lopen en fietsen stimuleren, met als resultaat minder autokilometers en een hogere milieukwaliteit.

Prettig leven in vitale dorpen samengevat - We streven naar een spreiding van de woningbouwopgave over alle kernen. Rol van de gemeente: reguleren, faciliteren. - We richten ons op een divers woningaanbod per kern waarmee we de diversiteit in wijken en sociale samenhang versterken. Dit willen we bereiken door aan evenwichtig aanbod van woningtypen, in omvang en prijsklasse. Rol van de gemeente: reguleren. - We zetten in op levensloopbestendige zorgzame wijken. Rol van de gemeente: stimuleren en faciliteren. - We focussen op inbreiding, maar dit mag niet ten koste gaan van de bestaande omgevingskwaliteit. Rol van de gemeente: reguleren, faciliteren. - We gaan uit van uitbreiding in aansluiting op de bestaande kernen. Rol van de gemeente: reguleren. - Uitgangspunt bij de inrichting van de openbare ruimte is de gezonde wijk, bestaand of nieuw. Rol gemeente: zelf doen. - Bij ontwikkeling nemen we landschappelijke inpassing en het behoud van cultuurhistorische kwaliteiten als uitgangspunt. Rol gemeente: stimuleren en reguleren. - Het voorzieningenaanbod moet passend zijn bij de omvang en positie van de kern. Rol van de gemeente: stimuleren en zelf doen.

Voor de kwaliteit van de fysieke leefomgeving gebruikt de gemeente waarden als cultuurhistorie en landschapstype als inspiratiebron. Zo streven we naar een zorgvuldig behoud van monumenten en beeldbepalende panden of bomen. Groene elementen zorgen voor een prettige leefomgeving. Daarom behouden we bestaande open groene plekken in onze dorpen en streven we ernaar nieuwe groene plekken toe te voegen.

Gem. Barneveld

49

3.3 Ruimte voor ondernemerschap Barneveld is een ondernemende gemeente waar veel en hard gewerkt wordt. We leveren een grote bijdrage aan de regionale economie en herbergen ook bedrijven met een internationaal werkgebied. Onze ondernemerszin leidt tot een doorlopende behoefte aan plekken om een bedrijf te vestigen of uit te breiden, op verschillende schaalniveaus. Dit leidt tot meer banen en daarmee ook tot meer werkgelegenheid. Daarnaast ervaren we vraag van bedrijven buiten onze gemeente om zich hier te vestigen. Tegelijkertijd moeten we rekening houden met de gevolgen van meer bedrijven. Wat betekent het voor onze bereikbaarheid, voor geluidsoverlast of hoe onze omgeving er uit ziet? Ondernemen is belangrijk, maar met een gezond oog voor de leefomgeving.

Een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven en een gezonde werkgelegenheid staan centraal in dit thema. Daarbij moet de gemeente keuzes maken vanwege de schaarse ruimte. Van belang is daarnaast aandacht en ruimte voor vestigingsen uitbreidingsbehoefte van onze ondernemers in en rond de kleine kernen.

Dit thema gaat bovendien in op vitale dorpscentra waar ondernemerschap floreert en bezoekers genieten van cultuur, winkels en horeca. En tot slot bespreekt dit thema de mogelijkheden om bezoekers naar de centra te trekken, vooral de kernen Barneveld en Voorthuizen.

t Éê Ñ

Gemeente Barneveld

50

Onze visie op ruimte voor ondernemerschap

Om duurzame economische groei te realiseren zet de gemeente Barneveld in op innovatie, circulariteit en samenwerking in regionale verbanden, zoals Regio Foodvalley. Door nauwe samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven zorgen we dat lokaal talent aansluit op de

Hierna gaan we eerst in op de opgave die de gemeente Barneveld heeft voor bedrijvigheid. Daarna zoomen we in op de plekken waar de verschillende soorten bedrijven kunnen landen.

arbeidsmarktbehoefte. Dit biedt starters en kleinere bedrijven de kans te groeien in een klimaat van innovatie en duurzaamheid.

Werkgelegenheid gemeente Barneveld De gemeente Barneveld positioneert zich als een gemeente van innovatieve makers met sterke focus op sectoren als agrifood, bouw en metaal. Deze vormen het economische fundament en ze worden ondersteund door zakelijke dienstverlening en logistiek, zoals vastgelegd in onze economische visie Barneveld 2030.

We willen dat het aantal arbeidsplaatsen passend meegroeit met de inwonersgroei. Op dit moment is het aantal banen grofweg in evenwicht met de omvang van de beroepsbevolking; een kleine 40.000 banen. Die balans willen we zo houden, waarbij we streven om het type werk zo goed mogelijk te laten aansluiten op de beroepsbevolking. De nabijheid van werk werkt immers in veel opzichten positief, bijvoorbeeld ook als het gaat om het beperken van pendel. Om die balans te behouden betekent dat er circa 13.000 arbeidsplaatsen erbij komen. De economie van Barneveld is divers: een deel van onze mensen werkt in de zorg, detailhandel, onderwijs en dergelijke. Ongeveer 50% van onze werknemers werkt bij een bedrijf. In totaal zijn er 6.500 arbeidsplaatsen nodig, verspreid over de lokale bedrijventerreinen en ons regionale bedrijventerrein Harselaar. Uit het behoefteonderzoek van Arcadis (2023) blijkt dat er behoefte is aan ongeveer 100 hectare netto (140 hectare bruto) extra bedrijventerrein.

De gemeente Barneveld wil meer werkgelegenheid scheppen, en daarbij richten we ons op arbeidsintensieve bedrijven. Met andere woorden: veel medewerkers per oppervlak. Dit betekent dat we geen ruimte willen reserveren voor nieuwe arbeidsextensieve bedrijven. Binnen onze gemeente zijn we goed in de maakindustrie. Deze willen we daarom versterken en ruimte geven. Voorheen boden deze bedrijven vooral werkgelegenheid aan mensen met een praktische opleiding. Vanwege de innovaties die plaatsvinden hebben deze bedrijven nu ook behoefte aan theoretisch opgeleide mensen.

51

Om die groei te accommoderen zetten we in op verdichting van bestaande bedrijventerreinen en op meer arbeidsintensieve bedrijvigheid om het extra ruimtebeslag zoveel mogelijk te beperken. Desondanks is er extra ruimte nodig voor nieuwe werklocaties. Met de uitbreiding van Harselaar-Zuid, maar ook lokale bedrijventerreinen wordt daar deels in voorzien, maar blijft een deel van de behoefte nog bestaan. We gaan nader bekijken hoe en in welke mate wij dit willen accommoderen. De gemeente Barneveld ziet logistiek als een belangrijke ondersteunende sector in de kernsectoren agrifood, bouw en maakindustrie. Dankzij de centrale ligging binnen Nederland en Regio Foodvalley biedt Barneveld uitstekende mogelijkheden voor slimme en circulaire logistieke oplossingen die de efficiëntie en duurzaamheid verbeteren van goederenstromen. Ruimte voor starters en onze kleine ondernemer Kleine bedrijven en startende bedrijven die nauwelijks hinder veroorzaken, willen we ruimte bieden in of nabij de kernen. Daarbij bekijken we of de bereikbaarheid volstaat. Kleine startende ondernemers kunnen buiten de bedrijvenlocaties ook terecht op erven van stoppende agrariërs. In ons functieveranderingsbeleid hebben we daarvoor de voorwaarden opgenomen.

op een bedrijventerrein. Ook startende ondernemers kunnen zich hier vestigen. Als ondernemers groeien of als het gaat om zwaardere bedrijven die meer milieuhinder veroorzaken, zijn deze niet gewenst in of nabij de kernen. Dergelijke bedrijven hebben een negatieve invloed op de woonkwaliteit.

Toekomstbestendige bedrijventerreinen We stimuleren professioneel parkmanagement om samenwerking te bevorderen en bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken als werklocaties. Hiermee wordt Barneveld een voorbeeld van een toekomstbestendige werkomgeving waar ondernemerschap floreert.

Zwaardere bedrijven Voor grotere bedrijven met een grote impact op de omgeving en regionale bedrijven is er plaats in de gemeente. Hiervoor is ons regionale bedrijventerrein Harselaar geschikt. Op dit bedrijventerrein voorzien we een uitbreiding. De huidige uitbreiding van 40 hectare voorziet niet geheel in de behoefte. We onderzoeken nader welke mogelijkheden er zijn voor verdere uitbreiding, ook in relatie met de haalbaarheid, capaciteit en bereikbaarheid. We hebben daarbij speciale aandacht voor innovatieve maakbedrijven en circulaire economie.

Bruisende kernen Naast de meer productiegerichte bedrijven vormen ook de detailhandel, horeca en de toeristische sector een belangrijke economische pijler binnen onze gemeente. Vooral in de zomer bezoeken toeristen de horeca en detailhandel in onze kernen graag. De aanwezige horeca, detailhandel en festiviteiten willen we behouden en uitbreiden binnen het centrum van onze kernen. Bij de gebiedsbeschrijving in hoofdstuk 4 gaan we in de op de mogelijkheden van alle kernen.

Om te voorkomen dat er onvoldoende ruimte is voor de grotere en hinderlijke bedrijven, is het niet wenselijk dat de kleinere bedrijven en bedrijven die weinig hinder veroorzaken zich vestigen op bedrijventerrein Harselaar. Daarbij moeten er in vestigingsplannen oplossingen zijn opgenomen voor het energiegebruik, zodat grote gebruikers geen negatief effect hebben op het elektriciteitsnetwerk binnen de gemeente, zodanig dat het ten koste gaat van bijvoorbeeld woningbouwontwikkelingen.

De volgende stap en lokale bedrijven Doen deze bedrijven het goed en hebben ze behoefte om uit te breiden? Dan zijn ze op den duur aangewezen

52

sector ontwikkelingen bespreekt en onderlinge verbinding zoekt. Door deze gezamenlijke inzet wordt onze recreatie- en toerismesector niet alleen economisch versterkt, maar draagt deze ook bij aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat in onze gemeente Barneveld. Dynamisch en toekomstbestendig buitengebied In 2040 is het buitengebied van Barneveld een goed voorbeeld van innovatie en duurzame economische ontwikkeling. De agrarische sector blijft een essentiële pijler binnen de gemeente en ontwikkelt zich door middel van verduurzaming, slimme technologieën en een sterke verwevenheid met de maakindustrie. Proefboerderijen en testlocaties spelen een belangrijke rol in het ontwikkelen en demonstreren van nieuwe toepassingen binnen de agrifoodketen. Daarnaast biedt het buitengebied ruimte voor verbreding van agrarische activiteiten, zoals innovatieve voedselproductie, agrotoerisme en de toepassing van biobased materialen in de circulaire economie. De samenhang tussen agrifood, industrie en circulaire bouw heeft zich ontwikkeld tot een robuust economisch ecosysteem binnen Regio Foodvalley. Zo blijft het buitengebied een krachtige economische factor en draagt het bij aan een toekomstbestendig en dynamisch ondernemerschap.

Recreatie en toerisme De gemeente Barneveld vervult een verbindende en aanjagende rol in de ontwikkeling van recreatie en toerisme. Wij stimuleren samenwerking tussen ondernemers, exploitanten en regionale partners, zoals de VeluweAlliantie, het programma Vitale Vakantieparken, FoodValley en de Regio Amersfoort. Ondernemers en exploitanten zijn verantwoordelijk voor het opzetten van recreatieve en toeristische voorzieningen, terwijl organisaties, zoals Visit Regio Barneveld en VisitVeluwe de promotie en branding versterken. Als gemeente vervullen wij hierin een faciliterende rol. Daarnaast biedt het Toeristisch Platform een overlegstructuur waarin de lokale

53

Ruimte voor ondernemerschap samengevat - Kleine, niet-milieubelastende bedrijven en starters bieden we ruimte in of nabij de kernen en voormalige agrarische erven. Rol gemeente: faciliteren en reguleren. - Doorstarters en bedrijven van beperkte omvang faciliteren we op lokale bedrijventerreinen. Rol gemeente: faciliteren en reguleren. - Bedrijventerrein Harselaar reserveren we voor grotere, hinderveroorzakende en regionale bedrijven. Rol gemeente: zelf doen en reguleren. - We onderzoeken verdere uitbreidingsmogelijkheden van de Harselaar. Rol gemeente: regisseren. - We richten ons op professioneel parkmanagement om samenwerking te bevorderen en bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken. Rol gemeente: stimuleren.

54

55

3.4 Waardevol landelijk gebied Barneveldse ondernemers en hun innovatie hebben de agrarische sector en bedrijvigheid in ons buitengebied economisch gezien veel goeds gebracht. Zonder deze ondernemers was de gemeente Barneveld niet wat ze nu is. Om de vitaliteit van het landelijk gebied voor de toekomst te behouden ligt er een maatschappelijke opgave voor de verbetering van de leefomgeving waar we sociaaleconomisch niet omheen kunnen. De opgaven voor het buitengebied betreffen: - Een toekomstbestendige landbouw en duurzaam bodembeheer - Natuurherstel en stikstofreductie - Robuust watersysteem dat tegen een stootje kan - Klimaatadaptatie

Een toekomstbestendige landbouw en duurzaam bodembeheer De Veluwe is geen plaats voor uitbreiding of nieuwvestiging van intensieve veehouderij. Bestaande agrarische bedrijven dienen emissies naar water, bodem en lucht fors te gaan reduceren. De nadruk in dit gebied ligt op natuurherstel. Ook voor grootschalige intensieve teelten en/of teelt van vezelgewassen zien we hier geen plaats. Naast de aanwezige natuur is de Veluwe een belangrijk infiltratiegebied voor (drink) water. Dat maakt dat de Veluwe bij uitstek geschikt is voor het vasthouden water en het dienen als (drink)water buffer.

en demonstreren van nieuwe toepassingen binnen de agrifoodketen. In het bijzonder aan innovaties in de landbouw zowel gebouw gebonden als grondgebonden. Vanwege de ligging nabij de Veluwe is dit een uitdaging waaraan we samen met onderzoekers en bedrijfsleven vorm en inhoud geven. Emissiereductie door bestaande agrarische bedrijven is daarbij een belangrijke opgave. Door voortzetting van het interimbeleid veehouderij en gezondheid bewerkstelligen we dat vergunningen worden aangescherpt en we voldoende emissiereductie realiseren. Nieuwe niet-grondgebonden bedrijven zijn in de gemeente Barneveld niet toegestaan.

Onze buitengebieden blijven een belangrijke plek voor onze agrarische sector. Het oostelijk buitengebied is een ondernemerslandschap met agrarische en niet agrarische functies. In dit gebied willen we ruimte geven aan het (door)ontwikkelen

In het recreatiegebied Voorthuizen ligt de nadruk op de recreatie. Agrarische bedrijven kunnen hier hun activiteiten voortzetten, door bij te dragen aan emissiereductie. De ambitie ligt echter

56

bij een ontwikkelrichting naar meer extensievere vormen van landbouw en/of vormen van multifunctionele landbouw. Dat wil zeggen dat ze naast de landbouwactiviteiten ook andere activiteiten kunnen ontplooien. In dit gebied denken we dan vooral aan de combinatie met recreatie. Voor zover hier landbouw plaatsvindt zal deze natuurinclusief moeten zijn.

worden gevraagd maatregelen te nemen die bijdragen aan het verminderen van emissies naar water, bodem en lucht. Bij functieverandering zien we in sommige gebieden meer ruimte voor het toevoegen van van woningen, los van de traditionele rood-voor-rood-invulling. We zien ruimte voor groen-voor-rood-constructies aan de noordkant van Barneveld in aansluiting op landgoed Schaffelaar. Bijvoorbeeld om verbinding te leggen richting de Esvelderbeek. Dit gebied blijft het karakter houden van landelijk gebied, waarbij bestaande rechten van agrarische bedrijven in dit gebied worden gerespecteerd. Maar er is ook ruimte voor bijzondere woonconcepten in het recreatiegebied Voorthuizen bij het Groene Valleilint. De extra woningen als gevolg van functiesverandering zijn niet wenselijk op de locaties waar de meer traditionele dorpsuitbreiding zijn voorzien. In dat geval is er immers sprake van vorming van stedelijk gebied met bijbehorende dichtheden.

In het verstedelijkt gebied zien we geen ontwikkelruimte voor de intensieve veehouderij. Passende landbouw en/of omschakeling van bestaande bedrijven is in dit gebied wenselijk. Daarbij kan gedacht worden aan vormen van ‘stadslandbouw’; landbouwkundig gebruik voor en door de inwoners van het omliggende stedelijke gebied. Ook kunnen extensieve en grondgebonden vormen van landbouw bijdragen aan het realiseren en beheren van groene en blauwe doelen, zoals een robuuster groen- en watersysteem. Dit kan eventueel worden gecombineerd met kleinschalig recreatief medegebruik.

Natuurherstel en stikstofreductie De tweede opgave is natuurherstel en stikstofreductie. Voor het gebied de Veluwe (ons Natura-2000 gebied) betekent dit dat we de stikstofemmissie zoveel mogelijk willen beperken. Dat betekent dat we geen stikstofemitterende bedrijvigheid toestaan op de Veluwe.

In het westelijke buitengebied ligt het accent op het behoud van de grondgebonden landbouw (melkveehouderij en grasland). Daarbij willen we daarnaast een omslag maken naar natuurinclusieve landbouw. Intensieve vormen van veehouderij (nietgrondgebonden) verspreid in het gebied zijn en blijven mogelijk. Ondernemers

57

De gemeente heeft het deel tussen de wijk Bloemendal en Harselaar aangekocht voor natuurontwikkeling. De komende jaren geeft de gemeente dit gebied vorm, waarmee het kan dienen voor natuur, waterberging en recreatie. De natuur in het westelijk buitengebied is belangrijk. Hier spelen de beken een grote rol en streven we naar het herstel van de beekdalen. Een essentieel onderdeel van dit gebied zijn de natte natuurparels. Het is belangrijk dat we de waterhuishoudkundige voorwaarden voor het behouden van deze natte natuur in stand houden.