B-3.6 Besluit B&W - Vaststelling en ter visie legging Ontwerp-Omgevingsvisie 2040 d.d. 18-3-25

Aandachtsgebied: Leefomgeving Team Beleid Leefomgeving Behandelaar: W. de Boer Telefoonnummer: 0612466699 Onderwerp:

Voorstelnr. 3994 Barneveld, 13 maart 2025 Portefeuillehouder: B. Wijnne

Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040: vaststellen en vrijgeven voor zienswijzen

Gevraagde beslissing 1. De Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 inclusief de Omgevingseffectrapportage (OER) vast te stellen en vrij te geven voor de zienswijzeprocedure. 2. Het participatieverslag vast te stellen en toe te zenden aan de deelnemers en via de gemeentelijke website ter beschikking te stellen. 3. De gemeenteraad via bijgaand raadsmemo te informeren.

1. Inleiding Tijdens de vergadering van de commissie Bestuur van 4 maart j.l. heeft consultatie van de gemeenteraad plaatsgevonden over het de Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040. Ook is de gemeenteraad via een raadsmemo van 4 maart 2025 geïnformeerd over het voornemen om in de Omgevingsvisie en op de bijbehorende visiekaart ook de richtingen aan te geven waar de bouw van woningen en uitbreidingen van bedrijven zal kunnen plaatsvinden. In een afzonderlijk collegevoorstel wordt om – waar dat mogelijk is – een actieve gemeentelijke rol in de gebiedsontwikkeling te realiseren een voorstel gedaan om tegelijkertijd voorkeursrecht te vestigen op een aantal relevante percelen. Algemene conclusie van de consultatie is dat het college met de gemaakte keuzes de goede richting is ingeslagen. De Ontwerp-Omgevingsvisie is op basis van de consultatie op onderdelen wel nog aangepast of genuanceerd. Ook op basis van de participatie en de ontvangen reacties van onder meer de provincie zijn nog een aantal vooral tekstuele wijzigingen doorgevoerd. Ook is de Omgevingseffectrapportage (OER) afgerond. Hoofdconclusie daarvan is dat de keuzes die in de Ontwerp-Omgevingsvisie worden gemaakt een breed positief effect hebben op de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Daarmee is alle mogelijke voorbereiding voor de Ontwerp-Omgevingsvisie afgerond.

Het stuk is nu voldoende voldragen om ter inzage te leggen. Daarom wordt voorgesteld de Ontwerp-Omgevingsvisie met bijbehorende stukken vast te stellen en op basis van artikel 16.26 van de Omgevingswet en afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) gedurende zes weken ter visie te leggen om belanghebbenden in de gelegenheid te stellen eventuele zienswijzen kenbaar te maken. Na de inspraakperiode doet het college een voorstel aan de raad hoe om te gaan met de zienswijzen en de Omgevingsvisie vast te stellen.

2. Beoogd effect Het opstellen van de Omgevingsvisie is een verplichting in het kader van de nieuwe Omgevingswet. De omgevingsvisie wordt vastgesteld door de gemeenteraad en geeft richting voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente voor de komende jaren. Na jarenlange voorbereiding kan de Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 worden vastgesteld en kunnen belanghebbenden zienswijzen indienen. Daarmee wordt de laatste fase van voorbereiding en vaststelling ingezet. De vaststelling van de Omgevingsvisie door de gemeenteraad is gepland voor 16 juli 2025. De ambitie is met de Omgevingsvisie een haalbaar ambitiekader neer te leggen voor een evenwichtige en duurzame toekomstige ontwikkeling van de gemeente Barneveld.

3. Argumenten 1.1 Het opstellen van de Omgevingsvisie is op grond van de Omgevingswet verplicht

-2De Omgevingsvisie vervangt de huidige structuurvisies en is een belangrijk gemeentelijk beleidsinstrument op basis van de Omgevingswet. De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden en verplicht iedere gemeente tot het vaststellen van één Omgevingsvisie voor het hele grondgebied. In de wet is daarvoor een uiterste datum van 1 januari 2027 opgenomen. In de Omgevingsvisie legt de gemeenteraad de ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast voor de lange termijn. 1.2 De Ontwerp-Omgevingsvisie van de gemeente Barneveld is gereed voor tervisielegging Sinds 2021 wordt gewerkt aan de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Via een traject starten met een vertrekpuntennotitie (2021), via een hoofdlijnennotitie (2022), twee scenario’s (2023) en een Voorkeursscenario (2024) heeft de afgelopen maanden de gebiedsgerichte vertaling plaatsgevonden en is een uitgebreide participatieronde uitgevoerd. Dit mondde uit in een concept-ontwerpvisie, die aan de gemeenteraad is voorgelegd ter consultatie. 1.3 Het vaststellen van de ontwerp-Omgevingsvisie is een bevoegdheid van het college. De gemeenteraad stelt uiteindelijke de Omgevingsvisie vast. Het college is op basis van de invoeringswet Omgevingswet rechtens bevoegd om de ontwerp Omgevingsvisie vast te stellen.

De gemeenteraad is echter wel nadrukkelijk betrokken geweest bij het proces van totstandkoming via een raadswerkgroep en in de bespreking van de verschillende tussenproducten van het in 1.2 geschetste traject in de vergaderingen van raad en raadscommissies. 1.4 Het opstellen van een Omgevingseffectrapport voor de Omgevingsvisie van Barneveld is verplicht In verband met karakter van de Omgevingsvisie en ter onderbouwing van de keuzes in de ontwerp Omgevingsvisie is een Omgevingseffectrapportage (OER) opgesteld. Een dergelijk milieueffectrapport is verplicht vanwege de structurerende uitwerking die de visie kan hebben op projecten en ontwikkelingen en ook omdat in verband met de nabijheid van Natura2000 gebieden een Passende Beoordeling moet worden gemaakt. 1.5 De ontwerp-Omgevingsvisie en het OER kunnen worden vastgesteld Tijdens de vergadering van de raadscommissie zijn verschillende opmerkingen gemaakt. In het bijgevoegde memo geven we een beknopt overzicht van deze opmerkingen. Veel van deze opmerkingen hebben geleid tot aanpassingen, aanvullingen of verduidelijkingen. Er is ook een meer uitgebreid overzicht beschikbaar en de wijze waarop verwerking heeft plaatsgevonden. Ter informatie is dit opgenomen in bijlage 4. Ook een aantal suggesties van de participanten, de vooroverlegreactie van de provincie zijn aanleiding geweest voor aanpassing.

Deze wijzigingen ten opzichte van het concept zijn hoofdzakelijk tekstueel van aard of ter verduidelijking van de gekozen richting. Na de besluitvorming op 4 maart 2025 over de 'pijlen op de kaart' zijn nu ook de ontwikkelrichtingen voor woningen en bedrijven aangegeven. Deze richtingen zijn in de vorm van pijlen toegevoegd aan de visiekaart en in de tekst verder uitgelegd en onderbouwd. Hierdoor voldoet de Ontwerp-Omgevingsvisie aan de verwachte mate van concreetheid. Het OER (OmgevingsEffectRapportage) is positief over de Ontwerp-Omgevingsvisie. Voor de oorspronkelijke scenario's was al een onderzoek naar de omgevingseffecten en een Passende Beoordeling uitgevoerd. Dit onderzoek is nu herhaald voor de Ontwerp-Omgevingsvisie. Over het algemeen hebben de ontwikkelingen en keuzes in de visie positieve effecten op de kwaliteit van de leefomgeving. Vergeleken met de twee oorspronkelijke scenario's zijn de effecten nu nog positiever op bijna alle beoordeelde aspecten. Dit betekent dat de richting die de gemeente inslaat bijdraagt aan een evenwichtige en duurzame ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Het OER geeft ook een aantal bruikbare aanbevelingen voor het vervolg. Een enkele aanbeveling is nog aanleiding geweest voor aanpassing: de aandacht voor de mogelijke effecten van de spreiding van recreatie en toerisme.

Het OER moet tegelijkertijd met de Ontwerp-Omgevingsvisie worden vastgesteld. De visie is zorgvuldig en met veel inzet opgesteld, met aandacht voor toegankelijkheid. In de tekst van de bijgaande Ontwerp-Omgevingsvisie zijn ze in rood aangegeven. De Ontwerp-Omgevingsvisie en de bijbehorende Omgevingseffectrapportage kunnen worden vastgesteld. 1.6 De ontwerp-Omgevingsvisie en het OER moeten ter visie worden gelegd In artikel 16.26 van de Omgevingswet wordt Afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing verklaard op de voorbereiding van de omgevingsvisie. Dat betekent dat iedereen zienswijzen naar voren kan brengen over het ontwerp van de omgevingsvisie. Tegen een omgevingsvisie staat

-3overigens geen beroep open. Een omgevingsvisie bindt alleen het bestuursorgaan dat de visie heeft opgesteld. De omgevingsvisie heeft geen juridische gevolgen. Het OER kent een eigen procedure. Dat betekent dat 1. De OER onderdeel is van de ter inzagelegging. Inwoners en organisaties kunnen daarop een zienswijze indienen. 2. De landelijke Commissie voor de m.e.r. zal adviseren over de OER. Deze advisering start medio maart en is naar verwachting in de loop van mei gereed. Het advies van de Commissie m.e.r. en de zienswijzen op het OER zullen onderdeel zijn van de finale besluitvorming over de Omgevingsvisie door de gemeenteraad. 2.1 Bij het opstellen van een Omgevingsvisie is participatie verplicht Bij het opstellen van de Omgevingsvisie geldt dat overheden verplicht zijn om aan participatie te doen. Deze heeft in de verschillende fasen van het geschetste traject plaatsgevonden. De laatste participatie betrof de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor zijn in de periode november 2024 tot februari 2025 verschillende participatiebijeenkomsten georganiseerd waar inwoners, ondernemers en organisaties konden reflecteren op de uitwerking van het Voorkeursscenario op hun eigen omgeving. Van deze bijeenkomsten is een verslag gemaakt, dat als bijlage bij dit voorstel is gevoegd. Het verslag kan aan de participanten worden toegezonden.

3.1 De gemeenteraad wordt actief geïnformeerd Met een raadsmemo wordt de gemeenteraad geïnformeerd over de vaststelling, publicatie en terinzagelegging. Ook krijgt de gemeenteraad daarbij globaal verslag van de participatie en de wijze waarop de opmerkingen en suggesties zijn meegenomen in het ontwerp.

4. Kanttekeningen 1.1 Het aangeven van de concrete ontwikkelrichtingen kan aanleiding zijn voor reacties Hoewel tijdens de participatieavonden diverse mogelijkheden door deelnemers zijn genoemd, heeft de participatie plaatsgevonden zonder concrete nieuwe locaties te benoemen. Het aangeven van de uitbreidingsrichting kan dan ook verrassing en teleurstelling teweegbrengen. Betrokkenen kunnen het als een overval ervaren. De gemeente kan wellicht worden verweten hierin onvoldoende transparant te zijn geweest. Daar staat tegenover dat het aanwijzen zorgvuldig moet gebeuren en de omzichtigheid ook nodig is om de maatschappelijke belangen te dienen. Dit vraagt ook om directe afstemming met de voorkeursrechtbeschikking die tegelijkertijd met de vaststelling van de Ontwerp-Omgevingsvisie wordt genomen. Het is nodig de eigenaren van de percelen waar voorkeursrecht op wordt gevestigd zo kort mogelijk na het besluit op de hoogte te stellen. Het is bovendien noodzakelijk om tot het moment dat betrokkenen zijn geïnformeerd embargo te leggen op de publicatie van de besluiten, zodat betrokkenen dit niet via de band vernemen. Dit vraagt ook de nodige prudentie in tijdstip en wijze van openbaarmaking en communicatie. 1.2 De Ontwerp-Omgevingsvisie is een omvangrijk stuk geworden Het zal voor velen een opgave zijn om de Ontwerp-Omgevingsvisie volledig door te nemen.

Wie dat doet zal ook constateren dat sommige onderdelen worden herhaald. Gekozen opzet is, dat de samenvatting een globaal beeld geeft voor heel de gemeente Barneveld. Voor wie meer specifiek wil zoeken is er via de onderdelen van hoofdstuk 3 een ingang op thema en voor hoofdstuk 4 op gebied en op kern. Dit maakt de toegang gemakkelijker. Bij de tervisielegging zullen we dit als leeswijzer meegeven.

5. Financiën Er zijn geen financiële consequenties aan dit voorstel verbonden. De kosten voor de Omgevingsvisie zijn in de begroting opgenomen.

6. Participatie en communicatie a) Participatie

-4Er zal zeer binnenkort nog een document worden gemaakt waarin voor de verschillende hoofdlijnen uit de participatie wordt aangegeven of en hoe deze in de Ontwerp-Omgevingsvisie zijn verwerkt. Dit document zal via plaatselijk belang of wijkplatform worden verspreid en kan bij een eventuele zienswijze nog van pas komen. De Ontwerp-Omgevingsvisie gaat nu de inspraak in en zal vanaf 20 maart 2025 zes weken ter visie worden gelegd. In die periode bestaat de mogelijkheid tot het indienen van zienswijzen, die bij het opstellen van de definitieve Omgevingsvisie Barneveld 2040 zullen worden betrokken. b) Communicatie Communicatie vindt plaats kort na besluitvorming. Ook vinden na vaststelling persoonlijke gesprekken plaats met een beperkt aantal directe belanghebbenden. De vaststelling en start tervisielegging vraagt ook om directe betrokkenheid van de plaatselijke pers. Dit zal in ieder geval via een persbericht gebeuren, maar de wens is uitgesproken om dit ook via een interview met de portefeuillehouder te doen.

7. Vervolgstap Met dit openbare besluit komt de opgelegde geheimhouding op de memo van 4 maart te vervallen. Na besluitvorming wordt de kleur van de rode teksten aangepast en wordt de Ontwerp-Omgevingsvisie omgezet naar een zogenaamd ‘doorklikbaar PDF-formaat’ Dat betekent dat een lezer via de inhoudsopgave direct bij de gewenste informatie kan komen. Dit vergoot de toegankelijkheid. De uitvoering van de zienswijzeprocedure start met formele publicatie in het gemeenteblad op 20 maart en in de Barneveldse Krant. De Ontwerp-Omgevingsvisie wordt via de website ter beschikking gesteld. De inspraak start op 20 maart 2025 en duurt tot 2 mei 2025. Via een persinterview, een nieuwsbrief en sociale media wordt de inspraakperiode aangekondigd en wordt informatie over het indienen van zienswijzen gegeven. Op 16 juli 2025 is vaststelling van de Omgevingsvisie door de gemeenteraad beoogd.

8. Bijlagen BIJLAGE 1 BIJLAGE 2A BIJLAGE 2B BIJLAGE 3 BIJLAGE 4

Ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 Omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie Barneveld 2040 Passende Beoordeling Participatieverslag Van voorkeur naar visie Raadsmemo vaststelling Ontwerp-Omgevingsvisie

Omgevingsvisie Barneveld 2040 Barneveld verder vooruit Ontwerp

Gemeente Barneveld Raadhuisplen 2, 3771 ER Barneveld www.barneveld.nl sab adviseurs in ruimtelijke ontwikkeling Frombergdwarsstraat 54, 6814 DZ Arnhem info@sab.nl - www.sab.nl

Disclaimer tekst Bij het samenstellen is de grootst mogelijke zorgvuldigheid nagestreefd. Toch kan de informatie in deze uitgave niet juist of onvolledig zijn. De gemeente Barneveld is hiervoor niet aansprakelijk. Als u van mening bent dat er beeldmateriaal is gebruikt waarover u het beeldrecht heeft, neem dan contact op met de gemeente Barneveld via onze website of bovengenoemde adres. Copyright Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen, in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt worden in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente Barneveld.

Barneveld verder vooruit Voorwoord Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld Voor u ligt de Omgevingsvisie Barneveld 2040. In deze visie geven we een beeld van de toekomst van onze gemeente, welke kansen en uitdagingen er op ons pad liggen, welke ontwikkelingen bijdragen aan een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en welke keuzes we daarin als gemeente maken. Barneveld is in ontwikkeling. De groei van onze gemeente en de uitdagingen die op ons afkomen, brengen grote opgaven met zich mee die vragen om oplossingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, energie, klimaat en verduurzaming. Het gaat daarbij om de toekomst van onze dorpen, om het waardevolle gebied er omheen. Er moeten belangrijke keuzes gemaakt worden. Keuzes die invloed hebben op de inrichting van de ruimte waarin we dagelijks wonen, werken en ontspannen. Hoe willen we dat onze gemeente er in 2040 uitziet? En wat moeten we komende jaren doen om daar te komen? Dat doen we in een tijd waarin de wereld om ons heen in een snel tempo verandert. Op de gebeurtenissen op landelijk, Europees en wereldniveau hebben we beperkt invloed, maar ze kunnen en zullen ook van invloed zijn op de antwoorden die we nu geven.

De aandachtspunten en wensen vanuit de samenleving over de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving waren essentieel voor de totstandkoming van een visie die aansluit bij een realistisch toekomstbeeld. In de omgevingsvisie stellen we hoge ambities met daarbij wel het besef dat niet alles, overal en op hetzelfde moment kan. Soms zal het schuren en hangt het behalen van de ambities samen met de financiële mogelijkheden van de gemeente. Het is aan de gemeenteraad om – rekening houdend met alles wat is ingebracht - in deze visie de integrale keuzes te maken voor de hele gemeente Barneveld. Daarbij realiseren we ons dat er in de dynamiek van de ontwikkelingen ook aanleiding kan zijn om plannen en ambities en bij te stellen en onze visie daarop aan te passen. Ik wil graag mijn dank uitspreken aan iedereen die hebben bijgedragen aan de totstandkoming van de Omgevingsvisie Barneveld 2040, in het bijzonder onze inwoners en ondernemers in onze dorpen en in ons landelijk gebied. Maar ik doe hierbij tegelijkertijd een dingend beroep op diezelfde inwoners, ondernemers en organisaties om ook in de eigen leefomgeving met de ambities en doelstellingen van deze omgevingsvisie aan de slag te gaan. Barneveld verder vooruit, dat doen we samen. Met vriendelijke groet, Bennie Wijnne

Onze gemeente Barneveld kent krachtige gemeenschappen. Of het nu gaat om het dorp waar men woont, de sociale netwerken, de kerk die men bezoekt, de vereniging waar men lid van is of de familie- en vriendschapsbanden die men onderhoudt, er is een sterke onderlinge verbondenheid. De ‘doe-mentaliteit’ en zelfredzaamheid zorgen ervoor dat Barneveld een broedplaats is voor innovatie en ondernemerschap. Mensen pakken zaken aan, werken samen en dragen bij aan een betere en duurzame toekomst. Die betrokkenheid is onmisbaar geweest bij het opstellen van deze omgevingsvisie. Sinds 2021 hebben inwoners en ondernemers, belangengroepen, experts, maatschappelijke organisatie, bestuurders en ambtenaren veel energie gestoken in het ontwikkelen van deze omgevingsvisie. Vanuit persoonlijke ervaringen of expertise zijn de inzichten gedeeld die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De hoge opkomst, de soms kritische vragen en de levendige gesprekken tijdens de participatieavonden getuigen van een sterke betrokkenheid en een gemeenschappelijk streven naar een vitale en toekomstbestendige gemeente.

4

Bennie Wijnne, wethouder gemeente Barneveld

5

Samenvatting De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is de toekomstvisie voor de gemeente Barneveld op het gebied van wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie, ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. De visie is ontstaan uit een proces van participatie en samenwerking met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. De gemeente Barneveld staat voor grote uitdagingen, zoals de groei met 8.000 woningen en 20.000 inwoners tot 2040. De visie richt zich op vijf hoofdopgaven: een gezond en toekomstbestendig Barneveld, prettig leven in vitale dorpen, ruimte voor ondernemerschap, een waardevol landelijk gebied en goede bereikbaarheid. De gemeente is ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen karakter en identiteit, om de ambities gebiedsgericht te vertalen. Als strategisch document vormt de omgevingsvisie de basis voor verdere uitwerking in omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De visie is een uitnodiging voor doorgaande samenwerking en participatie, en blijft een dynamisch document dat we periodiek toetsen en aanpassen aan nieuwe ontwikkelingen. Het doel is samen te werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige fysieke leefomgeving in de gemeente Barneveld. Het Barnevelds DNA De identiteit, cultuur en kernwaarden van de gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente het is en wil zijn in 2040.

De gemeente bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, sociale verbanden, de kerk, verenigingen of familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-ons-gevoel en de zelfredzaamheid zijn gewaardeerde eigenschappen. Dit is zeker in de kleinere kernen het geval. De gemeente Barneveld is relatief jong en kent grote huishoudens. De inwoners zijn echte doeners met een hoog arbeidsethos, wat blijkt uit de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheid.

6

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en aan de rand van de Randstad. Het ligt in de steeds meer verstedelijkende as van de A1 met ook grote nabijgelegen plaatsen als Amersfoort, Apeldoorn en Deventer. Deze ligging betekent dat Barneveld deel uitmaakt van een dynamisch gebied met grote ruimtelijke opgaven. Barneveld werkt samen in de Regio Foodvalley en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en Utrecht-Amersfoort om de groei en ontwikkeling op een goede wijze te laten plaatsvinden. Rol van de gemeente De rol van de gemeente verandert mee met de samenleving. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. Inwoners en ondernemers nemen steeds vaker het initiatief voor hun leefomgeving. De gemeente werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om de ambities en opgaven te realiseren in de fysieke leefomgeving. De gemeente neemt verschillende rollen aan, afhankelijk van de mate van betrokkenheid en financiële verplichtingen. Een visie in vijf hoofdopgaven De omgevingsvisie schetst een aantrekkelijk toekomstbeeld voor de gemeente Barneveld. In 2040 is de gemeente een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken en kernen zijn divers en geschikt voor alle leeftijden, met een sterke en zelfredzame gemeenschap. Er zijn 8.000 nieuwe woningen bijgekomen en de wijken zijn groen en klimaatbestendig ingericht.

De energietransitie is grotendeels voltooid, en de gemeente is duurzaam. Barneveld en Voorthuizen zijn goed bereikbaar, en het gebruik van de auto is afgenomen ten gunste van fietsen en openbaar vervoer. Dit is ambitie. De realiteit gebiedt ook dat niet alle opgaven binnen deze omgevingsvisie kunnen worden opgelost. Niet alles kan tegelijkertijd en overal worden gerealiseerd. Er zijn ruimtelijke, financiële en juridische randvoorwaarden die de haalbaarheid zullen beïnvloeden.

7

De belangrijkste ambities en ontwikkelingen voor de vijf hoofdopgaven zijn als volgt: Gezond en toekomstbestendig Barneveld Gezondheid en de fysieke leefomgeving zijn onlosmakelijk verbonden. De gemeente streeft naar een klimaatneutrale gemeente in 2050 en richt zich op een gezonde leefomgeving door aandacht te besteden aan natuur, biodiversiteit, en klimaatadaptatie. We zetten in op een gezonde leefstijl, cultuurparticipatie en sociale cohesie. De gemeente wil gezondheidsverschillen tussen wijken verkleinen en een inclusieve en toegankelijke leefomgeving creëren. Prettig leven in vitale dorpen De gemeente streeft naar 8.000 extra woningen tegen 2040, verdeeld over alle kernen. We zetten in op een divers woningaanbod en levensloopbestendige wijken. Basisvoorzieningen zoals scholen, sportfaciliteiten en eerstelijnszorg moeten en kunnen meegroeien met de woningbouw en groei van de bevolking. De openbare ruimte richten we toekomstbestendig en inclusief in, met aandacht voor groen, wateropvang, en ontmoeting. Ruimte voor ondernemerschap Barneveld wil een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven blijven en meer werkgelegenheid scheppen. De gemeente richt zich op arbeidsintensieve bedrijven en innovatie, met speciale aandacht voor de maakindustrie en agrifood sector.

We bieden ruimte aan kleine en startende bedrijven in of nabij de kernen, terwijl grotere bedrijven zich op bedrijventerrein Harselaar kunnen vestigen. En we stimuleren professioneel parkmanagement om bedrijventerreinen aantrekkelijk te maken. Waardevol landelijk gebied De gemeente zet in op toekomstbestendige landbouw, natuurherstel, en een robuust watersysteem. We streven naar naar een 10% groen-blauwe dooradering in het landelijk gebied en stimulering van natuurinclusieve landbouw. Ondernemers worden gevraagd maatregelen te nemen die bijdragen aan

8

emissiereductie naar water, bodem en lucht. Voor agrarische ondernemers die willen omschakelen, verbreden of stoppen wordt het functieveranderingsbeleid toegepast. De gemeente werkt waar mogelijk mee om het Groene Valleilint te versterken als ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug en ziet deze prima samen gaan met agrarisch natuurbeheer in combinatie met de bestaande melkveehouderij. Bereikbaarheid nu en in de toekomst De gemeente richt zich op veilige en gemakkelijke verplaatsingen binnen, vanuit, naar, en door Barneveld. Wat betreft priotering zetten we in op de volgende volgorde: lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit. Dit neemt niet weg dat de auto belangrijk blijft. We nemen maatregelen om doorstromingsproblemen te verminderen en de leefbaarheid te verbeteren. Zo zijn de aanleg van de oostelijke rondweg en westelijke randweg Barneveld belangrijke projecten. Een visie op vijf deelgebieden en negen kernen De opgaven vertalen zich door naar de deelgebieden van de gemeente. Er zijn vijf deelgebieden, elk met hun eigen karakter en ontwikkelingsrichting: de Veluwe, het oostelijk buitengebied, het recreatiegebied Voorthuizen, het verstedelijkt gebied, en het westelijk buitengebied. Het profiel van elk gebied is maatgevend voor de keuzes die de gemeente daarvoor maakt.

De Veluwe De Veluwe is een hooggelegen natuurgebied met bossen, heidevelden en stuifzandgebieden. Het gebied is belangrijk voor recreatie en natuurbehoud. De gemeente streeft naar behoud en versterking van de natuurwaarden en waar mogelijk inzetten op natuurherstel. In het recreatieve beleid is een speerpunt om recreatie vooral in goede banen te leiden om overbelasting te voorkomen.

9

portemonnee en levensloopbestendige woningen. Verder richten we ons op het ontwikkelen van een lokaal bedrijventerrein om lokale bedrijven te ondersteunen en te laten groeien.

Garderen Sterke toeristische sector, vergrijzing. Woningbouwopgave: ongeveer 300 woningen tot 2040, ongeveer de helft binnen de bestaande kern, de rest aan de randen van het dorp. Deze uitbreiding van het aantal woningen biedt een kans om het woningaanbod te diversifiëren en betaalbare woningen te bouwen voor jongeren en jonge gezinnen, wat vergrijzing kan tegengaan. Ook streven we naar het versterken van de toeristische sector door het verbeteren van de kwaliteit van vakantieparken en het spreiden van toeristen om overbelasting te voorkomen. Kootwijk Historisch karakter, behoefte aan woningen voor starters en jonge gezinnen. We kijken naar mogelijkheden om beperkt extra woningen te bouwen: 10 tot 20 woningen. Samen met bewoners worden geschikte locaties onderzocht, waarbij we rekening houden met natuur- en landschapswaarden, met mogelijkheden voor bouwen op eigen erf. We zetten in op betaalbare woningen voor starters en jonge gezinnen, om de bevolkingssamenstelling evenwichtiger te maken. Daarnaast moedigen we initiatieven aan voor verduurzaming van de leefomgeving, zoals regenwaterinfiltratie en het verduurzamen van woningen. Oostelijk buitengebied Dit gebied kenmerkt zich door agrarische bedrijvigheid en kleinschalige landschappen. De gemeente wil het agrarisch ondernemerschap ondersteunen en tegelijkertijd de landschappelijke en natuurlijke waarden versterken.

Er is aandacht voor klimaatadaptatie en het robuuster maken van het bekenstelsel. Kootwijkerbroek Ondernemende kern, behoefte aan diverse woningvoorraad. Hier gaan we voor een aanzienlijke groei van ongeveer 800 woningen tot 2040. De lopende ontwikkelingen in Oostbroek en het Puurveen leveren al 300 woningen op, de resterende 500 woningen worden gepland. De focus ligt op een gevarieerd woningaanbod, met aandacht voor starters, mensen met een kleinere

10

Stroe Goede bereikbaarheid, kansen voor groei en diversiteit in woningaanbod. Doel: een groei van ongeveer 500 woningen tot 2040, inclusief de lopende ontwikkeling van het Wulperveld en andere inbreidingslocaties. De resterende ontwikkeling gaat via inbreiding en uitbreiding in de dorpsranden. De focus ligt op meer diversiteit in woningaanbod, met aandacht voor jongeren en ouderen. We gaan voor behoud en uitbreiding van voorzieningen, zoals onderwijs, sport en eerstelijnszorg, om de groeiende bevolking te ondersteunen. Recreatiegebied Voorthuizen Het recreatiegebied Voorthuizen is een belangrijk recreatiegebied met veel vakantieparken en campings. De gemeente wil de recreatieve sector verduurzamen en klimaatbestendig maken. We streven naar een goede balans tussen recreatie, natuurbehoud en verbetering van bereikbaarheid en veiligheid. Verstedelijkt gebied Dit gebied omvat de kernen Barneveld en Voorthuizen, die zich kenmerken door een mix van wonen, werken en voorzieningen. De gemeente streeft naar een gezonde en toekomstbestendige groei, met aandacht voor groen, infrastructuur en voorzieningen. Barneveld Centrale kern met veel voorzieningen, grote woningbouwopgave. Hier ligt een grote woningbouwopgave van ongeveer 4.000 woningen tot 2040. Geplande ontwikkeling zijn onder andere de Burgt en Bloemendal, met inbreidingskansen en nieuwe woningen in de dorpsrandzones.

Speciale focus ligt op stationslocaties. Speerpunten in het woonbeleid: levensloopbestendige

11

woningen, starters, gezinnen, arbeidsmigranten en aandachtsgroepen. Om de groeiende bevolking te ondersteunen, willen we het voorzieningenniveau behouden en versterken. Voorthuizen Levendig dorp met toeristische aantrekkingskracht, behoefte aan vergroening. Hier ligt een opgave van ongeveer 1.400 nieuwe woningen tot 2040, met grote ontwikkelingen aan de zuidzijde en kansen voor woningbouw in de bestaande kern en de noordwestelijke dorpsrandzone. Het beleid richt zich op een woonmilieu waar wonen en landschap samengaan, met robuuste beekzone. We willen het voorzieningenaanbod versterken, met aandacht voor zowel de eigen inwoners als toeristen. Harselaar Regionaal bedrijventerrein, kansen voor duurzame en klimaatbestendige inrichting. Westelijk buitengebied Dit gebied is van hoge landschappelijk waarde, mede door de aanwezigheid van historisch waardevolle cultuurlandschappen: het kleinschalig kampenlandschap met landgoederen en het veenontginningslandschap. Het grondgebruik wordt grotendeels bepaald door de aanwezigheid van de grondgebonden landbouw, voornamelijk melkveebedrijven. Intensieve veehouderijen liggen verspreid in het gebied. De gemeente wil de toeristische en recreatieve sector versterken en tegelijkertijd de natuurlijke en landschappelijke waarden behouden.

Het beleid richt zich op het stimuleren van multifunctionele en/of extensievere vormen van landbouw in en rond de natuurkernen van het Groene Valleilint. De Glind Uniek dorp met jeugdhulpfuncties, behoefte aan meer reguliere woningen.

12

Hier ligt een groeiopgave van ongeveer 110 woningen tot 2040. De bouw van een ecodorp voorziet in 30 woningen. De resterende 80 woningen worden gepland. Primair gericht op voorzien in eigen behoefte, met aandacht voor starters en beperkte groei van gezinshuizen. We hebben de ambitie om het vastgoed te verduurzamen en een duidelijke ruimtelijke structuur te creëren met de uitbreiding van de kern. Terschuur en Zwartebroek Sterke sociale samenhang, kansen voor woningbouw en versterking van beekzones. Hier ligt een opgave van ongeveer 600 woningen. De ontwikkeling van De Eendracht en Dwarsakker bevat al 240 woningen (peildatum 2021). En we verwachten dat er circa 100 woningen op inbereidingslocaties gerealiseerd kunnen worden. Voor ongeveer 260 woningen moet nog een locatie gevonden worden. We zetten in op ontwikkeling voor landschap en klimaat door groene recreatieve verbindingen te creëren en beken te versterken. Voor vrijwel alle kernen geldt dat de groei ook een positieve ontwikkeling kan opleveren voor het voorzieningenaanbod. Er is behoefte aan behoud en uitbouw van bestaande voorzieningen zoals sport, onderwijs, kinderopvang, cultuur en eerstelijnszorg. Daarbij is de beleidslijn naar zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik en waar het kan ook medegebruik van voorzieningen tussen naburige kernen.

Natuurlijk alleen als randvoorwaarden van capaciteit, bereikbaarheid en toegankelijkheid dat mogelijk maken. Van visie naar uitvoering De omgevingsvisie vormt de basis voor verdere uitwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en het omgevingsplan. Het is een dynamisch document dat regelmatig wordt geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen. Samenhang in instrumenten De omgevingsvisie geeft de richting aan voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving zowel voor de gemeente als de samenleving. De visie wordt

13

Inhoudsopgave uitgewerkt in programma’s op thema- of gebiedsniveau en krijgt een juridische basis in het omgevingsplan. De instrumenten zijn sterk met elkaar verbonden en worden actief gemonitord en zo nodig aangescherpt. De omgevingsvisie wordt regelmatig geactualiseerd, met een cyclustijd van maximaal vier jaar. Zo blijft de visie actueel en aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen. Vier belangrijke ontwikkelingen die we volgen zijn defensieactiviteiten bij Stroe, het stikstofdossier, de ontwikkeling van woningbouw en de problematiek van de netcongestie. Doorwerking De omgevingsvisie geeft richting aan de doorwerking in beleids- en gebiedsprogramma’s en de uitvoering van initiatieven. Beleidsprogramma’s koppelen we zoveel mogelijk aan de vijf hoofdopgaven uit de omgevingsvisie. De gemeenteraad stelt de omgevingsvisie vast en bepaalt de kaders en ambities voor de fysieke leefomgeving. Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van deze ambities en stelt de programma’s op. De omgevingsvisie als afwegingskader De omgevingsvisie vormt de basis voor een integraal afwegingskader voor de wenselijkheid en prioritering van activiteiten, maatregelen en initiatieven. Activiteiten worden afgewogen tegen de doelstellingen en ambities van de visie, waarbij de fysieke leefomgeving in dienst staat van maatschappelijke behoeften.

Voor initiatieven die niet passen binnen het omgevingsplan kan een vooronderzoek worden aangevraagd. De gemeente toetst het plan op wenselijkheid en haalbaarheid. Aan de omgevingstafel nemen alle relevante ketenpartners deel om integrale en gedragen oplossingen te vinden. Monitoring De gemeente hanteert een systematiek om periodiek te beoordelen of de ontwikkelingsrichting nog juist is en de doelen binnen bereik zijn. Dit gebeurt door middel van de leefomgevingsfoto en de Omgevingseffectrapportage (OER), waarbij een beeld wordt gegeven van de leefomgeving en de trends die die als gevolg van de beleidsuitvoering optreden.

14

Voorwoord 4 Samenvatting 6

1. Inleiding

16

2. Dit is Barneveld

22

3. Visie op de opgaven

30

4. Visie op de gebieden

69

2.1 2.2 2.3 2.4

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Het Barneveldse DNA Barneveld in een breder perspectief Lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving

Een gezond en toekomstbestendig Barneveld Prettig leven in vitale dorpen Ruimte voor ondernemerschap Waardevol landelijk gebied Bereikbaar nu en in de toekomst

De Veluwe Oostelijk buitengebied Recreatiegebied Voorthuizen Verstedelijkt gebied Westelijk buitengebied

22 24 26 28

32 44 50 56 62

72 88 102 108 140

5. Van visie naar uitvoering 156 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7

Samenhang in instrumenten De Barneveldse beleidscyclus Doorwerking: beleidsprogramma’s onder de Omgevingswet Rolverdeling tussen College van Burgemeester en Wethouders en de Gemeenteraad Afwegingskader voor activiteiten Intake- en omgevingstafel (vooronderzoek en uitwerkingsonderzoek) Monitoring

156 158 160 161 163 164 165

1. Inleiding De gemeente Barneveld presenteert de Omgevingsvisie Barneveld 2040. Dit document geeft een gezamenlijk beeld voor de toekomst van de gemeente Barneveld. Het beschrijft de gewenste ontwikkeling voor de fysieke leefomgeving in onze gemeente op het gebied van gezondheid, wonen, werken, recreëren, natuur, duurzaamheid, mobiliteit, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit. Volgens de ambitie is de gemeente Barneveld in 2040 een gezonde en toekomstbestendige gemeente, waar inwoners, ondernemers en bezoekers zich thuis voelen. Om dit te bereiken, maken we strategische keuzes en stellen we ons beleid vast voor de fysieke leefomgeving.

1.1. De omgevingsvisie en de plek in de beleidscyclus De omgevingsvisie is in de eerste plaats een strategisch document dat de langetermijnkeuzes beschrijft voor de fysieke leefomgeving. Het is de start voor uitwerking en de basis voor andere instrumenten van de Omgevingswet, zoals het omgevingsplan van de gemeente en omgevingsprogramma’s. De visie dient als kapstok voor een integrale uitwerking van gebieds- en beleidsprogramma’s en voor het omgevingsplan, dat de regels vastlegt voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Dat omgevingsplan vervangt de bestemmingsplannen en een groot deel van de gemeentelijke verordeningen. Die documenten maken deel uit van de beleidscyclus van de Omgevingswet waarin beleidsontwikkeling, uitvoering, monitoring en evaluatie continu op elkaar aansluiten. De omgevingsvisie is daar dus een essentieel onderdeel van.

De omgevingsvisie geeft antwoord op de volgende vragen: - Welke ambities hebben we voor het toekomstige Barneveld? - Hoe willen we dat de gemeente Barneveld eruitziet in 2040? - Welke uitdagingen en ontwikkelingen kent de gemeente Barneveld? - Welke keuzes maken we vandaag om het toekomstige Barneveld vorm te geven? De visie houdt rekening met trends, ruimte voor langetermijnontwikkelingen en kaders voor toekomstige keuzes. Veel ambities zijn niet nieuw en bouwen voort op eerder beleid. De duurzaamheidsambities richten zich op 2030 en 2050, in lijn met provinciaal en landelijk beleid. De omgevingsvisie brengt de ambities samen en werkt toe naar verdere integratie van beleid.

16

Inspiratie De omgevingsvisie is ook een inspiratiedocument voor de ontwikkeling van de gemeente Barneveld in de periode tot 2040. Door bewust de sociale en fysieke aspecten bijeen te brengen, krijgt de omgevingsvisie nog meer impact.

Periodieke toetsing De omgevingsvisie is een dynamisch document. Uiteraard wordt de visie formeel vastgesteld, maar in de toekomst blijft er voldoende ruimte voor verdere bestuurlijke en publieke discussie. De wereld om ons heen en onze leefomgeving veranderen voortdurend. De omgevingsvisie wordt daarom periodiek getoetst aan nieuwe ontwikkelingen (in ieder geval eens per vier jaar) en uitgewerkt in programma’s, plannen en projecten. Ook binnen de jaarlijkse begrotingscyclus vindt een toetsing plaats op actualiteit. Hieruit kunnen aanpassingen volgen.

Uitnodiging tot initiatieven Bovendien houdt de omgevingsvisie een uitnodiging in aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om eigen wensen en initiatieven te ontwikkelen en te vervullen. De omgevingsvisie kan daarbij als achtergrond worden gebruikt voor de wenselijkheid van projecten en initiatieven. De gemeente geeft op deze manier inzicht in de mogelijke ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers. De gemeente biedt ontwikkel– en gebruiksruimte aan de inwoners en ondernemers.

17

1.2. Totstandkoming De Omgevingsvisie Barneveld 2040 is het resultaat van een proces dat in 2021 begon met de vaststelling van de Vertrekpuntennotitie door onze gemeenteraad. Deze notitie bevat het proces op weg naar een integrale omgevingsvisie. Het bestond uit vier fasen, waarin we in gesprek gingen met onze inwoners, ondernemers, stakeholders en partners.

en ambities voor de toekomst van de fysieke leefomgeving zijn vastgelegd in het voorkeursscenario. De uitwerking van het voorkeursscenario tot de ontwerp-Omgevingsvisie Barneveld 2040 vond plaats in de vierde en laatste fase. Dit ontwerp bevat ook de gebiedsgerichte uitwerking. Hiervoor is een derde participatieronde geweest, gesprekken met inwoners, bedrijven en belangenbehartigers.

In de eerste fase stelde de gemeenteraad de Hoofdlijnennotitie Barneveld 2040 vast, met daarin de eerste keuzes voor de toekomst van de gemeente Barneveld richting 2040.

1.3. Participatie Omdat de omgevingsvisie de koers bepaalt, was het belangrijk de visie samen met de belanghebbenden op te stellen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast, maar de koers heeft de komende jaren invloed op iedereen. Inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn betrokken bij hun omgeving en veel uitdagingen waar de maatschappij voor staat, zijn te complex om als gemeente zelfstandig over te beslissen. Bovendien vraagt ook de uitvoering om een goede samenwerking en relatie met inwoners, ondernemers en ketenpartners.

Op basis van harde opgaven, maatschappelijke ontwikkelingen, trends en de uitkomsten van de eerste participatieronde leverde de volgende fase twee toekomstscenario’s op. Deze scenario’s – Vooruit met Barneveld en Verder met Barneveld – schetsen de hoeken van het speelveld binnen realistische kaders en vormen de basis voor het gesprek met de samenleving en stakeholders. Daarnaast vormen ze het uitgangspunt om de milieueffecten en de uitvoeringseffecten te onderzoeken per scenario.

Met bijeenkomsten, werksessies, enquêtes en andere middelen zijn zoveel mogelijk mensen betrokken bij deze omgevingsvisie. We waren aanwezig bij evenementen, organiseerden omgevingsvisieavonden en bijeenkomsten met ketenpartners en maatschappelijke organisaties, ontvingen vele reacties en belegden sessies met betrokken raadsleden, het college en ambtelijke werkteams. Op die manier hebben veel mensen meegedacht.

Met de resultaten van onder meer de tweede participatieronde en de omgevingseffectrapportage over de toekomstscenario’s werkten we in de derde fase toe naar een voorkeursscenario. Dit beschrijft de kijkrichting van de gemeente per opgave: wat willen we, wat zijn onze ambities? De doelstellingen

18

de omgevingsvisie, het beleidsplan sociaal domein en een visie op dienstverlening.

De mate van betrokkenheid varieert van enthousiaste kreten op een post-it tot uitgebreide adviezen en alles ertussenin. De inbreng van inwoners, ondernemers, ketenpartners en maatschappelijke organisaties is als advies meegenomen naast de inbreng van het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie, en meegewogen in de uiteindelijke inhoud van de omgevingsvisie. (van de participatieronden is een apart verslag.) 1.4. De uitdagingen en opgaven van de gemeente Barneveld De gemeente staat in deze periode voor grote uitdagingen, waarvoor de volgende doelen zijn gesteld: - Een passende ontwikkeling van gemeente Barneveld, waar je goed kunt wonen, werken, reizen en samenleven. - Een duurzame gemeente Barneveld met een gezonde en veilige omgeving om in te leven, nu en in de toekomst. - Een waardevol landelijk gebied, met perspectief voor de landbouw en herstel van natuur en landschap. - Een open en bereikbare gemeente Barneveld, een gemeentebestuur en organisatie die goed luistert naar de inwoners, samenwerkt, uitgaat van de eigen kracht van inwoners en hen ondersteunt waar nodig. - Iedereen doet mee: waar iedereen belangrijk is en gelijke kansen krijgt.

Deze kunnen dienen tot integrale beleidsprogramma’s, waarin het beleid van de verschillende visies verder wordt uitgewerkt naar thema of gebied en waarin ook verbinding wordt gelegd naar de noodzakelijke en beschikbare middelen. De omgevingsvisie staat dus niet op zichzelf. In de omgevingsvisie van de gemeente Barneveld kijken we in de richting van 2040, en soms nog iets verder. Deze doelstellingen hebben grote invloed op de doelen en ambities voor de fysieke leefomgeving. Voor de omgevingsvisie zijn ze vertaald naar vijf hoofdopgaven: - Gezond en toekomstbestendig - Prettig leven in vitale dorpen - Ruimte voor ondernemerschap - Waardevol landelijk gebied - Bereikbaarheid nu en in de toekomst

Deze doelen komen samen in drie strategische, overkoepelende en samenhangende visies of beleidsplannen:

19

steeds zwaarder lijkt te drukken en in een Gelderse Vallei, met grote uitdagingen op het gebied van natuur, klimaat, energie en toekomstbestendige landbouw.

Deze opgaven zijn de basis voor de uitwerking van de omgevingsvisie en geven richting aan de keuzes die we vandaag maken om het toekomstige Barneveld vorm te geven. We laten zien waar we als gemeente voor staan en welke doelen en ambities we voor onze fysieke leefomgeving hebben. We geven aan welke aspecten en delen van onze fysieke leefomgeving we koesteren, waarderen en daarom willen behouden en verbeteren. Tegelijkertijd geven we weer hoe we omgaan met de opgaven. Dit vertaalt zich concreet in onder meer een groei tot 2040 met 8.000 woningen, met vele hectares bedrijventerrein en met ruim 20.000 inwoners. Dit betekent een toename van bijna een derde, tot ruim 80.000 inwoners, die allemaal een gezonde en veilige omgeving verwachten in de gemeente, waarin ze prettig kunnen wonen, werken en recreëren.

In de omgevingsvisie vertalen we de ambities daarom zoveel mogelijk gebiedsgericht. De gemeente Barneveld is daarvoor ingedeeld in vijf gebieden, elk met een eigen identiteit en opgaven en uitdagingen. Deze gebieden en hun kernen dragen een eigen karakter dat maatgevend is voor de ontwikkelrichting. De vijf gebieden zijn: - Veluwe met de kernen Garderen en Kootwijk - Oostelijk buitengebied met de kernen Stroe en Kootwijkerbroek - Recreatiegebied Voorthuizen - Verstedelijkt gebied met de kernen Barneveld en Voorthuizen en het bedrijventerrein De Harselaar - Westelijk buitengebied met de kernen Terschuur, Zwartebroek en De Glind

1.5. Gebiedsgerichte uitwerking De gemeente Barneveld bestaat uit negen kernen, elk met een eigen karakter en identiteit en omringd door waardevol landschap en natuur. Omdat de ontwikkeling alle kernen raakt, is het een uitdaging deze eigenheid zoveel mogelijk te respecteren en te behouden.

De gebiedsgerichte uitwerking zorgt ervoor dat de ambities en opgaven zijn afgestemd op de kenmerken en behoeften van elk gebied. Dit helpt om de visie concreet en uitvoerbaar te maken, en om ervoor te zorgen dat de ontwikkelingen aansluiten bij de lokale context en waarden. We kunnen niet altijd voor iedere plek aangeven wat er moet gebeuren. Vaak is daarvoor nader uitwerking nodig. Maar we laten wel zien wat we willen bereiken en waarmee we rekening moeten houden.

Een belangrijk deel van de Veluwe ligt op het grondgebied van de gemeente. Hier bevinden zich grote natuurwaarden die moeten worden beschermd en waar mogelijk hersteld. Een ambitieuze opgave in de dynamiek van een landelijk gebied, waar boeren om ruimte en behoud van hun bedrijven vragen, in een stikstofcrisis die

20

1.6. Vervolg en uitnodiging De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie Barneveld 2040 vast. De omgevingsvisie is bindend voor het gemeentebestuur. Voor de inwoners, ondernemers en organisaties in de gemeente Barneveld heeft de omgevingsvisie geen directe formele consequenties. Maar de visie laat wel zien waar we naartoe willen, welke ontwikkelingen plaatsvinden, welke rol wij als gemeente nemen en wat we verwachten van andere partijen. De omgevingsvisie biedt zo zicht op hoe, waar en wat in onze fysieke leefomgeving. Daarbij is de houding van de gemeente zoveel mogelijk ja, mits: denken in kansen en mogelijkheden. Op deze manier beschermen we de kwaliteit van onze gemeente, en geven we tegelijkertijd ruimte aan initiatieven om onze nieuwe doelen te bereiken. Participatie rond de omgevingsvisie gaat niet alleen over uitwisselen van ideeën. We willen samen werk maken van de opgaven en ambities. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we aangeven welke projecten we met welke partijen aangaan en wat we van de samenleving verwachten.

21

2. Dit is Barneveld 2.1 Het Barnevelds DNA

In dit hoofdstuk beschrijven we onze gemeente in hoofdlijnen. We richten ons op de fysieke omgeving van de gemeente en de bredere context en op de mensen die hier wonen, werken en recreëren. De leefomgeving heeft een grote invloed op de inwoners, maar het zijn vooral de inwoners die bepalend zijn voor die leefomgeving. De inwoners van de gemeente Barneveld zijn niet alleen de gebruikers van de leefomgeving, maar ook actieve deelnemers in het vormgeven ervan. Onze rol als gemeente is daarin verschillend. Soms ondersteunend, soms sturend, soms zelf ontwikkelend. Door samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen, gaan we de uitdagingen van de toekomst aan, om onze gemeente te laten groeien en bloeien.

De identiteit, cultuur en kernwaarden van gemeente Barneveld bepalen wat voor gemeente we zijn en ook willen zijn richting 2040 en welke ontwikkelingen we op de weg daar naartoe willen doormaken. De gemeente Barneveld bestaat uit hechte en krachtige gemeenschappen. Mensen zijn met elkaar verbonden via het dorp waar ze wonen, de verschillende sociale verbanden, de kerk die ze bezoeken, de vereniging waar ze lid van zijn of via familie- en vriendschapsbanden. Het ons-kent-onsgevoel en de zelfredzaamheid die daarbij hoort is een gewaardeerde eigenschap. Het bijzondere karakter komt ook terug in de bevolkingsopbouw: de gemeente Barneveld is relatief jong en kent verhoudingsgewijs grote huishoudens.

In het Voorkeursscenario schetsten we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden een toekomstbeeld waarin de inwoner van onze gemeente centraal staat. Dit scenario benadrukt de kracht van samenwerking en de rol van de gemeenschap in de vervulling van onze ambities. Het laat zien hoe we samen kunnen werken aan een gezonde, veilige en toekomstbestendige leefomgeving, waarin iedereen zich thuis voelt en kan bijdragen aan de kwaliteit van leven.

De inwoners van de gemeente zijn echte doeners. Er is sprake van een hoog arbeidsethos, wat goed terug is te zien in de hoge arbeidsparticipatie en de lage werkloosheidsgraad ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Veel inwoners zijn actief in een familiebedrijf, gemengd bedrijf of zijn zzp’er. Ook buiten het werk om gebeurt er veel: we kennen een sterk verenigingsleven, doen veel vrijwilligerswerk en zijn gewend zelf de handen uit de mouwen te steken.

22

bijvoorbeeld het Paradijs aan de westkant van onze gemeente, maar ook de bruisende recreatieplas Zeumeren als een zomerse hotspot.

De inwoners en ondernemers van de gemeente Barneveld zijn nauw verbonden met de omgeving. De natuurlijke schoonheid van de Veluwe en de Gelderse Vallei, de agrarische tradities en de hechte gemeenschappen vormen de basis van ons dagelijks leven. Deze omgeving biedt niet alleen een plek om te wonen, werken en recreëren, maar ook een bron van inspiratie en trots.

We hebben veel verschillende soorten landschappen in onze gemeente, met ieder eigen kenmerkende plant- en diersoorten en een eigen dynamiek. De aantrekkingskracht van het gebied leidde dan ook tot een stevig toeristisch karakter van onze gemeente. De natuurlijke omgeving is van grote invloed op onze identiteit.

Onze identiteit is sterk gefundeerd op de agrarische sector. De landelijkheid is in de hele gemeente goed voelbaar met een groot buitengebied met veel agrarische bedrijven. Buitenstaanders en inwoners zelf identificeren de gemeente sterk met de pluimveesector. Maar behalve pluimvee kennen we ook een sterke kalverhouderij en de nodige gemengde bedrijven, waarbij er vaak sprake is van familiebedrijven. De keten om de agrarische sector heen is groot en goed vertegenwoordigd in de gemeente Barneveld.

De gemeente Barneveld bestaat uit negen unieke dorpskernen met ieder een eigen karakter, cultuur en identiteit. In de gebiedsgerichte uitwerking van deze omgevingsvisie staan we stil bij de unieke kernkwaliteiten, uitdagingen en opgave van iedere dorpskern, en van de verschillende delen van ons landelijk gebied.

De gemeente Barneveld ligt precies op de overgang van de hooggelegen Veluwe naar de lagergelegen Gelderse Vallei. Onze gemeente maakt dan ook deel uit van twee grotere en verschillende gebieden: de Veluwe en de Gelderse Vallei. De leefomgeving van gemeente Barneveld is hiermee prachtig en uitermate divers. Denk aan grootschalige en uitgestrekte natuurgebieden zoals het Kootwijkerzand, het oude en kleinschalige landschap met

23

2.2 Barneveld in een breder perspectief

Voor een evenwichtige en verantwoorde omgang met de demografische en economische ontwikkelingen werken we op het gebied van wonen, werken, infrastructuur en andere voorzieningen samen met de gemeenten in de vallei en in de regio’s Arnhem-Nijmegen en UtrechtAmersfoort.

De gemeente Barneveld ligt centraal in Nederland en inmiddels aan de rand van de Randstad. We liggen in een verder verstedelijkende as langs de rijksweg A1 met verder verstedelijkte gebieden van Amersfoort, Foodvalley, Stedendriehoek en Twente. Deze ligging betekent dat we deel uitmaken van een hoogdynamisch gebied waar grote ruimtelijke opgaven gelden in de fysieke leefomgeving.

Het buitengebied met de grote agrarische sector heeft van oudsher een sterke relatie met de Gelderse Vallei. Deze regio wordt niet voor niets ‘Foodvalley’ genoemd. Daarin werken we intensief samen aan de voedselvoorziening van vandaag en morgen. Om dit voor elkaar te krijgen, werken gemeenten, onderwijsinstellingen, kennisinstellingen en bedrijfsleven intensief samen in de regio. De gemeente

Voor wonen, werken en mobiliteit is de relatie met Amersfoort van groot belang. Veel inwoners werken in Amersfoort, gaan er naar school of brengen hun vrije tijd door in deze stad. De A1 en het spoor verbinden Amersfoort met onze gemeente.

Barneveld is hier toonaangevend op diverse onderdelen. Binnen de Foodvalley voert de gemeente een eigen profiel: een toonaangevende pluimveesector, met het bijbehorend Poultry Expertise Center en het Praktijkcentrum Emissiereductie Veehouderij (PEV), een samenwerkingsverband van bedrijven, overheid en kennisinstellingen. In regionaal verband formuleren we gezamenlijk een maatschappelijk antwoord op de vraag naar een toekomstbestendige landbouw, in balans met de leefomgeving, waaronder natuurherstel en stikstofreductie. Dit om de kwaliteit van de natuur te verbeteren en tegelijkertijd om toekomstperspectief te bieden aan de agrarische sector in de regio. Hierbij is het belangrijk oog te hebben voor de sociaaleconomische impact van verandering voor de mensen die het betreft. Tegelijk zijn we als gemeente ook deel van het grootste natuurgebied van Nederland, de Veluwe. Op toeristen en natuurliefhebbers heeft de Veluwe grote aantrekkingskracht. De Veluwe is de reden dat we veel vakantieparken hebben in de gemeente, nabij Voorthuizen en Kootwijk. De Veluwe is niet alleen ons natuurlijk kapitaal, maar een gebied met nationale uitstraling. Daarom werkt de gemeente in diverse samenwerkingsverbanden aan versterking van de natuur en ook aan de Veluwe als topbestemming voor de toerist.

24

25

2.3 Lagenbenadering als hulpmiddel bij de ontwikkelopgaven

Laag 3: gebruiks- of functielaag Laat zien hoe het gemeentelijke gebied wordt bezet, gebruikt en benut. De wijze waarop gebieden ruimtelijk en functioneel in gebruik zijn, met de bijbehorende dynamiek. Denk daarbij aan water, natuur, recreatie, openbare ruimte, culturele functies, gebouwde omgeving met de bijbehorende dynamiek, waarden en identiteit. De veranderingen in deze laag gaan sneller en voltrekken zich meestal binnen één generatie.

De opbouw van het landschap van de gemeente beoordelen we in deze omgevingsvisie in vier verschillende lagen: ondergrond, netwerken, gebruik en sociale activiteit. Elke laag geeft voor de gemeente Barneveld een eigen beeld van oorsprong, dynamiek en waarden. Deze lagen zijn zichtbaar gemaakt op kaarten en geven zo een gedetailleerd beeld van de gemeente.

Laag 4: sociale laag Duidt de inwoners, ondernemers en overige gebruikers aan in hun onderlinge relaties, met de opgaven in de leefomgeving van de gemeente Barneveld waar we als samenleving voor staan. Bijvoorbeeld omzien naar elkaar, welzijn en ervaren gezondheid. Maar ook de gezondheidsverschillen in de gemeente, investering in de benodigde maatschappelijke voorzieningen, en de kwaliteit van de leefomgeving in dorpen en buitengebied. Dit is de laag met de hoogste veranderingssnelheid.

Laag 1: ondergrond De laag van het natuurlijk systeem, het landschap in al zijn vormen en kwaliteiten, de samenhang tussen hoogteligging, bodem en watersysteem (inclusief de bestaande natuurwaarden). Deze laag heeft een lange ontstaansgeschiedenis maar is ook kwetsbaar. Laag 2: netwerklaag De structuren die zich als een netwerk uitspreiden over en in de ondergrond van de gemeente. Bijvoorbeeld de infrastructuur en de groenblauwe bekenstructuur of andere ondergrondse en bovengrondse netwerken, zoals het elektriciteitsnetwerk. De ontwikkelingen in deze laag hebben vaak een levensduur tot 80 jaar.

omgevingsvisie. De lagenbenadering is ook een instrument voor afweging in de keuzes voor ruimtelijke ontwikkelingen. De werkwijze helpt gemeente en samenleving integrale keuzes te maken in de ruimtelijke ontwikkelopgaven en deze keuzes op waarde te schatten.

De samenhang tussen deze lagen vormt de basis van de koers voor onze fysieke leefomgeving. Zo zoeken we de gewenste en noodzakelijke samenhang tussen ruimtelijk en functioneel gebruik, gericht op de kwaliteit van de leefomgeving en sociaal-maatschappelijk van het leven daarin.

Deze kaarten met de lagen en de bijbehorende beschrijving zijn opgenomen in bijlage 1.

Deze werkwijze is onder meer de basis geweest voor de indeling van de gemeente Barneveld in de verschillende deelgebieden en karakteristieken in deze

Vanaf de onderste laag naar boven geeft deze lagenstructuur een verticale doorsnede van de waarden en mogelijkheden van het gebied. Door de verschillende lagen te analyseren en te combineren ontstaat inzicht in de ontwikkelkansen voor het gebied en voor specifieke locaties. Deze analyse geeft zicht op kansen en knelpunten en biedt de mogelijkheid om kansen af te wegen en keuzes te maken.

26

27

2.4 Rol van de gemeente in de fysieke leefomgeving De samenleving verandert, en daarmee ook de rol van de overheid. Bovendien staan we voor opgaven in de leefomgeving die allang niet meer enkel het domein van de overheid betreffen. De uitdagingen voor de toekomst zijn gezamenlijke opgaven. We verwachten van inwoners en ondernemers dat zij op hun deel van het fysieke domein meer zaken zelf doen en ook steeds vaker het initiatief in handen nemen voor hun leefomgeving. Dit is in de geest van de Omgevingswet, die meer verantwoordelijkheid legt bij inwoners, ondernemers en organisaties. Dit vraagt ook een andere rol van de overheid. Bij veel ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving werkt de gemeente samen met inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en andere partijen, bijvoorbeeld bij gebiedsontwikkelingen. In deze omgevingsvisie geven we voor de verschillende ontwikkelingen ook een indicatie van de rol die we voor de gemeente zien in de vervulling van ambities en opgaven in de fysieke leefomgeving. We onderscheiden daarbij zes rollen die de gemeente kan aannemen, wanneer wij uitvoering geven aan beleid voor de fysieke leefomgeving. In algemene zin geldt: hoe groter de betrokkenheid van de gemeente, hoe groter ook de financiële of organisatorische bijdrage kan zijn. Er zijn ook combinaties van rollen denkbaar.

Zo komt bij gebiedsontwikkeling vaak de combinatie van regisseren en zelf doen voor, omdat we met eigen grondposities werken en met grondposities van derden.

28

29

3. Visie op de opgaven In dit hoofdstuk leest u de hoofdopgaven van de omgevingsvisie. We schetsen daarin een ambitieus toekomstbeeld aan de hand van vijf hoofdopgaven, en ambities die we graag willen realiseren. Een droombeeld voor de toekomst.

met andere overheden en organisaties om ze samen te realiseren. Gemeente Barneveld in 2040 In 2040 is de gemeente Barneveld een plek waar iedereen gezond, gelukkig en vitaal kan leven. De wijken zijn divers en geschikt voor alle leeftijden. Jong en oud wonen samen in harmonie en helpen elkaar. De gemeenschap is sterk en zelfredzaam, met inwoners die elkaar kennen en ondersteunen. Iedereen heeft voldoende bestaanszekerheid en de verschillen in gezondheid tussen wijken zijn kleiner geworden.

Dat is gebaseerd op het Voorkeursscenario, maar wel bekeken door de bril van de lagenbenadering uit het vorige hoofdstuk en de resultaten van de participatierondes. Dat leidt tot het besef dat niet alles tegelijkertijd op dezelfde plek kan. Ook de uitvoerbaarheid van ambities in financiële of juridische zin is hierbij van belang. Soms schuren de belangen en is het nodig een keuze te maken. Ook het onderzoek naar de omgevingseffecten (de OER-omgevingseffectrapportage) is aanleiding geweest voor nuancering van de ambities. Het is echter ook duidelijk dat we niet alle opgaven kunnen oplossen binnen het bestek van deze omgevingsvisie. Vaak is nader onderzoek noodzakelijk. Met deze kanttekeningen geven we in dit hoofdstuk de ambitieuze visie op de gemeente Barneveld in 2040.