B-3.26 Besluit B&W inzake Hoofdlijnennotitie ontwikkelscenario's gemeente Barneveld d.d. 23-2-21.pdf

Raadhuisplein 2 Postbus 63 3770 AB Barneveld Telefoon 14 0342 Fax (0342) 495 376 E-mail info@barneveld.nl Internet www.barneveld.nl

Aan de leden van de gemeenteraad De Aanbiedingsbrief en Hoofdlijnennotitie Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld zijn niet-openbaar tot en met 4 maart 2021 om 10.00 uur

Geachte leden van de raad, Datum: 23 februari 2021 Ons kenmerk:

Afdeling: Bestuur & Dienstverlening Behandeld door: L.W.H. (Bertil) Rebel Doorkiesnummer: (0342) 495 375 email: b.rebel@barneveld.nl Onderwerp: Aanbiedingsbrief Hoofdlijnennotitie Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld

Op 9 maart 2021 denken wij, onder leiding van oud-gedeputeerde en oud-voorzitter van de Provinciale Raad voor het Omgevingsbeleid Co Verdaas, met elkaar na over de toekomstige ontwikkeling van Barneveld. Wij bieden u met het oog op dat gesprek bij dezen de Hoofdlijnennotitie ‘Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld; Onze ambities tot 2040’ aan. Wij leggen in deze aanbiedingsbrief uit waaróm wij deze hoofdlijnennotitie hebben gemaakt, wat u in deze notitie leest en hoe de inhoud ervan een bijdrage kan leveren aan het gesprek op 9 maart 2021. Aanleiding Op 1 januari 2022 treedt – naar verwachting – de Omgevingswet in werking. Eén van de belangrijkste instrumenten van deze nieuwe wet is de Omgevingsvisie. Het is de bedoeling dat alle gemeenten uiterlijk 1 januari 2024 over een (door de gemeenteraad vastgestelde) Omgevingsvisie beschikken. Wij bereiden ons, samen met u, voor op het opstellen van deze Omgevingsvisie. U bespreekt binnenkort de Vertrekpuntennotitie; daarin wordt richting gegeven aan het vervolgproces om te komen tot de Omgevingsvisie Barneveld. De Vertrekpuntennotitie maakt óók melding van het opstellen van een Hoofdlijnennotitie.

De Hoofdlijnennotitie, die u bij deze aanbiedingsbrief wordt aangeboden, verkent – met inachtneming van huidige en verwachte ontwikkelingen – een aantal toekomstscenario’s voor de fysiek-ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente Barneveld tot 2040 ten aanzien van onder andere wonen, werken, voorzieningen, natuur- en landbouw, recreatie en energie & klimaat. De scenario’s laten zich, in het kort, als volgt samenvatten: remmen we de groei af, zetten wij die door op de manier zoals wij nú al doen of jagen wij die groei nog extra aan? Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen/Foodvalley + Ontwikkelbeeld Amersfoort Naast het feit dat het voor het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld belangrijk is om op dit moment na te denken over de gewenste toekomstige ontwikkeling, vragen ook ontwikkelingen rónd Barneveld ons een principekeuze te maken. Het komend half jaar wordt u als raad gevraagd uitspraken te doen over de “Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen/Foodvalley” en in dezelfde periode over het “Ontwikkelbeeld Amersfoort”.

Ook de Regionale Ruimtelijke Verkenning van de Regio Foodvalley komt dan aan de orde. Belangrijke regionale ontwikkelingen die van (grote) invloed zijn op de toekomst van Barneveld. Terecht heeft u als raad gevraagd om meer duiding van deze ontwikkelingen zodat u als raad een weloverwogen standpunt kunt innemen; nu, maar ook voor straks als de verstedelijkingsstrategie en het ontwikkelbeeld worden uitgewerkt.

Blad 2

De hoofdlijnennotitie biedt u de mogelijkheid, aan de hand van een aantal verkenningen, een richtingbepalende keuze voor de toekomst te maken; dat draagt bij aan het bepalen van onze positie in de ruimtelijke ontwikkelingen van de regio’s waar wij deel van uitmaken. Wat voor een gemeente willen we, kunnen we en moeten we zijn? Een belangrijke vraag die kan worden gesteld en om een antwoord vraagt, is: “Wat voor een gemeente willen we, kunnen we en moeten we in de toekomst zijn?” Om die vraag te kunnen beantwoorden, verkenden wij een drietal toekomstscenario’s. We deden dat als volgt: 1. We keken welke ontwikkelingen nú op basis van de door u vastgestelde Strategische Visie Barneveld 2030 plaatsvinden; 2. We keken met welke toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen we nú al rekening (moeten) houden; 3. We zetten landelijke, provinciale, regionale en lokale trends en ontwikkelingen op een rij; 4. We formuleerden een aantal uitgangspunten voor de toekomstige ontwikkeling van Barneveld; 5. We verkenden vervolgens een drietal toekomstscenario’s; 6. We plaatsten de mogelijke consequenties van deze toekomstscenario’s in een overzicht aan de hand van een aantal intern samenhangende onderwerpen. Fysiek én Sociaal Domein Wie nadenkt over de toekomstige ontwikkeling van Barneveld, denkt onwillekeurig al gauw aan ontwikkelingen in het fysieke domein.

Natuurlijk gaat het om de vraag waar wij eventuele nieuwe woningen zouden moeten realiseren, wat dit betekent voor de bereikbaarheid – over de weg, met het openbaar vervoer – en wat de gevolgen zijn van de verschillende ‘ruimteclaims’. Tegelijkertijd moeten we ons óók realiseren dat het ook moet gaan om de leefbaarheid, sociale cohesie en dus over het sociale domein. Hoe zorgen we ervoor dat we ook in een groter Barneveld naar elkaar blijven omzien, dat we er voor elkaar zijn, dat je kunt zijn wie je wilt zijn en dat we niemand uit ’t oog verliezen. Ook hieraan besteedt de Hoofdlijnennotitie aandacht, al ligt de nadruk (vanwege de relatie met de aanstaande Omgevingsvisie Barneveld en de positiebepaling met betrekking tot de Verstedelijkingsstrategie Arnhem/Nijmegen/Foodvalley en het Ontwikkelbeeld Amersfoort) op het fysieke domein.

Blad 3

Status van deze Hoofdlijnennotitie De Hoofdlijnennotie ‘Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld’ bevat géén keuzes en het is geen voorstel van het college aan uw raad. Het is nadrukkelijk wél een informatief document met het oog op een goed en integraal gesprek over de hoofdlijnen van de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Barneveld. Er worden daarom verbanden gelegd, vraagstukken benoemd en (mogelijke) effecten beschreven, maar geen definitieve keuzes gemaakt. Deze notitie beoogt u als raad te faciliteren voor een inhoudelijk gesprek over een koers, die vervolgens later dit voorjaar door uw raad kan worden vastgesteld als voorkeur voor verdere uitwerking. Die uitwerking vindt via het proces van de Omgevingsvisie plaats in co creatie met onze samenleving. Wij zien daarbij een proces voor ons die aan de samenleving ruimte biedt om invloed te hebben op de vastgestelde voorkeurskoers van de raad. Gesprek 9 maart 2021 Op dinsdag 9 maart 2021 spreken wij met elkaar – onder leiding van Co Verdaas – over deze hoofdlijnennotitie. Om het gesprek te faciliteren, formuleren wij een aantal dilemma’s waarover kan worden gesproken en kan worden gestemd.

Niet om daarmee de discussie ‘in beton te gieten’, maar wel om met elkaar het speelveld te verkennen én om een principekeuze te maken met betrekking tot de toekomstige ontwikkeling van Barneveld: wat is onze ambitie en met welk profiel? Omdat we nú willen en moeten nadenken over hoe we in de toekomst een gemeente willen zijn waar het fijn wonen, werken en recreëren is. Daar leggen we samen de basis voor. Nu en de komende tijd. Wij zien uit naar een constructief gesprek en uw bijdrage daaraan. Met vriendelijke groet,

W. Wieringa secretaris

J.J. Luteijn burgemeester

-1Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Behandelaars: Stevens, Mimi, Bossenbroek, Arjan en Rebel, Bertil Telefoonnummer: 0342-495375 Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:

Voorstelnr. 1242

Barneveld, 11 februari 2021 Portefeuillehouder: B. Wijnne Op overzicht Bestaand beleid (website)

Onderwerp: Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities tot 2040’

Gevraagde beslissing: 1. Kennis te nemen van de Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities tot 2040’. 2. De hoofdlijnennotitie op 9 maart 2021 tijdens een online bijeenkomst te bespreken met de gemeenteraad. 3. Het daarna aan te scherpen en door middel van een raadsvoorstel vast te stellen ontwikkelscenario als vertrekpunt te nemen voor het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld en andere beleidsstukken en inzet te laten zijn voor regionale verkenningen en strategieën. 1. Inleiding Op 1 januari 2022 wordt – naar verwachting – de Omgevingswet van kracht. Een belangrijk instrument dat de Omgevingswet voorschrijft, is de omgevingsvisie. Alle gemeenten dienen uiterlijk 2024 over een operationele omgevingsvisie te beschikken. De vorm waarin zo’n visie wordt gegoten, is niet vastgelegd. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om een visie op hoofdlijnen te maken óf een visie met een complete beleidsuitwerking. De gemeente Barneveld heeft daar nog geen besluit over genomen. Het proces voor de omgevingsvisie is dit jaar gestart. Wat voor gemeente willen, kunnen en moeten we zijn? Tegelijkertijd is wel (meer en meer) behoefte aan een hoofdlijnennotitie waarin fundamentele keuzes voor de toekomstige ontwikkeling van Barneveld worden verkend.

Wat voor gemeente willen, kunnen en moeten we zijn? En wat betekent dat voor het wonen, werken en recreëren in Barneveld (nu, straks en in de toekomst)? En wat zijn de gevolgen voor mobiliteit, welzijn, voorzieningen, landschap, klimaat en energie? De noodzaak wordt extra gevoeld, doordat in zowel Regio Foodvalley als in Regio Amersfoort ruimtelijke verkenningen en -studies lopen naar toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in beide regio’s. Deze studies worden nog vóór de zomer aan de diverse gemeenten voorgelegd. Hoe wil gemeente Barneveld zich daarin profileren? Wat wordt ons ‘bod’? Het is daarom dat is besloten om met de Strategische Visie Barneveld 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ in de rug, de Vertrekpuntennotitie Omgevingsvisie Barneveld nèt vastgesteld en met de nog op te stellen Omgevingsvisie Barneveld in het vooruitzicht, éérst met elkaar na te denken over het meest gewenste toekomstscenario van en voor de gemeente Barneveld. Gaan we, met andere woorden, de groei ‘afremmen’, ‘voortzetten’ of ‘aanjagen’? Drie ontwikkelscenario’s De Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities tot 2040’ beschrijft een drietal ontwikkelscenario’s en verkent wat de mogelijke consequenties kunnen zijn. Immers: soms zijn ontwikkelingen en hun consequenties een gegeven, maar vaker liggen de gevolgen van die ontwikkelingen besloten in de boezem van de toekomst.

Het neemt de behoefte niet weg om nú al na te denken over welke ontwikkelingsrichting – bij het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld – nader moet worden verkend en uitgewerkt.

-2Voordat in de Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities tot 2040’ de drie ontwikkelscenario’s worden verkend, wordt vanuit de in 2016 vastgestelde Strategische Visie Barneveld 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ een overzicht gegeven welke ontwikkelingen al zijn opgepakt of in voorbereiding zijn. Trends en ontwikkelingen Niet minder belangrijk zijn de trends en ontwikkelingen die wij signaleren en verwachten op het gebied van wonen, werken, recreëren, mobiliteit, welzijn en voorzieningen, natuur & landschap, landbouw en, tenslotte, klimaat en energie. Wie daar níet mee rekent, komt vroeg of laat tot de ontdekking dat tal van ontwikkelingen binnen en búiten Barneveld onmiskenbaar invloed hebben op onze gemeente. We zijn geen eiland. Integendeel. Samen bouwen aan de toekomst Daarnaast is het ook belangrijk om een aantal vaste uitgangspunten te benoemen dat – om het zo te zeggen – voor de gemeente Barneveld ‘onopgeefbaar’ is, omdat ze bijdragen aan wat Barneveld ten diepste wil zijn en wil blijven: één van de mooiste plekken in Nederland om te wonen, te werken en te recreëren. Een fijne woon- en werkomgeving waar we mogen en kunnen genieten van de landschappelijke schoonheid van Vallei en Veluwe.

Waar je kunt zijn wie je bent, waar we op elkaar zijn betrokken en waar we ons brood kunnen verdienen – in de winkelstraat, op het bedrijventerrein of rond de boerderij. Aan zo’n plek bouwen we samen. Nu en straks en in de toekomst. 2. Beoogd effect a) Meetbaar effect: Keuze voor een ontwikkelscenario met het oog op de toekomstige ontwikkeling van Barneveld, te betrekken bij het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld. b) Maatschappelijk effect: Toekomstige ontwikkeling van de gemeente Barneveld. 3. Argumenten N.v.t. 4. Kanttekeningen De Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities voor 2040’ bevat een aantal ontwikkelscenario’s met mogelijke consequenties. Het is niet ondenkbaar, dat de mogelijke gevolgen als vaststaande feiten worden geïnterpreteerd, maar dat zou geen recht doen aan de bedoeling van de vermelding van deze consequenties. 5. Financiën N.v.t. 6. Uitvoering Planning: Op 9 maart 2021 spreken het college en de gemeenteraad, tijdens een informerende bijeenkomst onder leiding van de heer Co Verdaas over de Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities voor 2040’. De bijeenkomst is erop gericht dat de gemeenteraad het college verzoekt om één van de verkende scenario’s (bij het opstellen van de Omgevingsvisie Barneveld) als koers aan te nemen en deze (waar nodig) nader uit te werken.

Vervolgens: • Notitie aanpassen met een conclusie richting scenario dat 9 maart opborrelt • Medio april: Collegebesluit + Raadsvoorstel • Mei: Raadsbesluit Communicatie: De bijeenkomst van 9 maart 2021 heeft een openbaar karakter. Het is goed de Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities voor 2040’ tijdens een persgesprek toe te lichten.

-3Evaluatie/controle N.v.t. 7. Bijlagen Hoofdlijnennotitie ‘Toekomstscenario’s Gemeente Barneveld – Onze ambities voor 2040’

Hoofdlijnennotitie Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld Onze ambities tot 2040 (Vertrouwelijk tot 4 maart 2021 10.00 uur) Arjan Bossenbroek Bertil Rebel Mimi Stevens Versie 23 februari 2021

1

INHOUDSOPGAVE Aanleiding Op weg naar een Omgevingsvisie Barneveld 2040

3

Hoofdstuk 1 - Doel Kaders voor de fysiek-ruimtelijke leefomgeving

5

Hoofdstuk 2 - Vertrekpunt Strategische Visie 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’

6

Hoofdstuk 3 – Waar houden we rekening mee? Trends & Ontwikkelingen

10

Hoofdstuk 4 - Uitgangspunten Wat vinden we belangrijk als het om de toekomst gaat van Barneveld?

12

Hoofdstuk 5 – Ontwikkelscenario’s  Scenario 1: Groei Afremmen  Scenario 2: Groei Voortzetten  Scenario 3: Groei Aanjagen

17

Hoofdstuk 6 – Koersbepaling met effectbeschrijving

29

Bijlage 1 Overzicht van lokale, regionale en provinciale (beleids)plannen: PM

35

2

AANLEIDING OP WEG NAAR EEN OMGEVINGSVISIE BARNEVELD 2040

I

n 2024, zo is de verwachting, beschikken alle gemeenten over een operationele Omgevingsvisie. Deze Omgevingsvisie gaat aan alle andere instrumenten van de Omgevingswet vooraf. De Omgevingsvisie vormt de beleidsmatige grondslag voor die wet. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie moeten de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet in het oog worden gehouden. Deze doelen zijn in de Omgevingswet als volgt omschreven: “Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.” De Omgevingsvisie is een nieuw instrument waar nog weinig tot geen ervaring mee is. Er is dus geen blauwdruk beschikbaar en de inhoud van de Omgevingsvisie is vormvrij. De Omgevingsvisie vormt – eenmaal opgesteld – een (breed) gedragen integrale visie met een duidelijke kaderstelling en een heldere, zorgvuldige formulering van doelen als het gaat om de lange termijn ontwikkeling van Barneveld.

In de Omgevingsvisie zijn belangen afgewogen en wordt de meest wenselijke ontwikkeling van Barneveld verbeeld en verwoord. ‘In het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal’ We gaan dit proces niet in zonder om te kijken naar het (recente) verleden van Barneveld. De huidige positie van Barneveld is mede te danken aan

eerder genomen beslissingen. Toen werden, met redenen omkleed, bepaalde keuzes gemaakt: op thema of voor specifieke gebieden binnen de gemeente. Voor het opstellen van de Omgevingsvisie bouwen we voort op de keuzes die gemaakt zijn in de Strategische Visie Barneveld 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’, het Sociaal Beleidsplan ‘Mensen Voorop’ en actuele structuur-, gebieds-, beleids- en dorpsvisies. We zien dat alles als waardevolle input voor de op te stellen Omgevingsvisie. De Notitie Ontwikkelscenario’s Gemeente Barneveld vormt een schakel tussen de op te stellen Omgevingsvisie en de eerder vastgestelde strategische visie en de daaraan gelieerde beleidsplannen. Het is daarmee het document dat in de vertrekpuntennotitie wordt aangeduid als Hoofdlijnennotitie. De notitie bevat kaders op scenarioniveau voor de fysiek-ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Barneveld. De focus ligt met name op ontwikkelings- (en eventuele groei)opgaven die we voorzien. We verkennen daarvoor een aantal hoofdlijnen van ontwikkelscenario’s en maken op die manier inzichtelijk wat de voor de gemeente Barneveld consequenties zijn. Met als doel weloverwogen richting te kunnen geven aan de koers van onze gemeente. Uiteraard volgt in een later stadium een nadere uitwerking en een financiële doorrekening van zo’n hoofdlijn.

Het is belangrijk om dat (nú) te doen, want er liggen tal van fysiek-ruimtelijke opgaven te wachten. Zo staat de landbouw voor een enorme transitie naar natuurinclusieve- en kringlooplandbouw en is volgens het Planbureau voor de Leefomgeving landelijk sprake van een gewenst woningbouwprogramma van ruim 1 miljoen woningen (!) om de groei van het aantal huishoudens in de periode 2020-2040 te faciliteren, waarbij het accent met name op 2020-2030 ligt. Hierbij wordt nadrukkelijk ook naar regio’s buiten de Randstad gekeken, waaronder de regio’s Arnhem-Nijmegen-

3

Foodvalley, waar in de periode 2020-2040 zo’n 100.000 woningen moeten worden gerealiseerd. Ook rond Regio Amersfoort is een minimale groei met 30.000 woningen in deze periode gewenst om in de vraag naar woningen te voorzien. De gemeente Barneveld vervult in beide regio’s een belangrijke functie, in het bijzonder op het terrein van wonen, werken, de agro-keten, recreëren, duurzaamheid en mobiliteit. Strategische Visie 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ De gemeenteraad stemde – met de vaststelling van de Strategische Visie 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ – in met de ambitie en koers voor Barneveld tot 2030 (met een doorkijkje naar 2040). De ambitie en koers zijn onder meer uitgewerkt in de Organisatievisie Blij met Barneveld en het Beleidsplan Sociaal Domein Mensen Voorop. Het werkte ook door in allerlei visies en plannen. Maar wat nog ontbreekt, is een uitwerking naar een visie op het gehele fysieke domein, een Omgevingsvisie; de visie waarin alle fysiek-ruimtelijke aspecten, ook vanuit de doelen in het Sociaal Domein, worden vertaald naar inhoudelijke keuzes over (mogelijke) ontwikkellocaties, waarden en niveaus met betrekking tot de leefomgeving.

Het beleidsplan Sociaal Domein schrijft: “Waar de Integrale Omgevingsvisie zich richt op de omgeving waarin mensen leven, richt het Beleidsplan Sociaal Domein zich op de mensen zelf.” Zo’n fysiek-ruimtelijke uitwerking (in een Omgevingsvisie Barneveld) wordt gemist, juist vanwege de ambities van Barneveld en zeker ook vanwege

de ontwikkelingen in de regio’s waar Barneveld onderdeel van is. Het faciliteren van woningbouwopgaven, mobiliteitsopgaven (weg en spoor), de landbouw- en de energietransitie en de woon- en leefkwaliteit roept steeds luider om het maken van fundamentele keuzes gebaseerd op een integrale afweging over de fysiek-ruimtelijke ontwikkeling van onze gemeente. In 2020 is voortvarend gestart met de ontwikkeling van een integrale scenariostudie naar de verstedelijking van zowel Regio Arnhem-NijmegenFoodvalley (de zogeheten ‘Verstedelijkingsstrategie’) als Regio Amersfoort (het zogeheten ‘Ontwikkelbeeld’). Deze studies maken voor Barneveld weliswaar geen locatiekeuzes (want dat is onze eigen verantwoordelijkheid, evenals ons bouwtempo en woningbouwprogramma), maar hebben wel invloed op de hoofdlijnen van de fysieke ontwikkeling van beide regio’s. Dat vraagt om integrale input/invloed vanuit de gemeente Barneveld in die processen. Leeswijzer We beginnen deze scenarionotitie met het vertrekpunt: de beleidsdoelen van de strategische visie (H2), waarbij we beschrijven welke majeure ontwikkelingen al in gang zijn gezet. Na de trends en ontwikkelingen die er op ons afkomen (H3), beschrijven we de uitgangspunten voor de toekomst van Barneveld (H4). Vervolgens beschrijven we drie mogelijke scenario’s (H5) en de daaruit volgende koersbepalende gedachten (H6).

Maar eerst wordt op het doel van de notitie ingegaan.

In deze scenarionotitie is de gemeente Scherpenzeel buiten beschouwing gelaten. Dit vanwege het feit dat er nog geen definitief besluit ligt met betrekking tot een eventuele samenvoeging met gemeente Barneveld.

4

HOOFDSTUK 1 - DOEL NADENKEN OVER DE FYSIEK-RUIMTELIJKE LEEFOMGEVING owel binnen de gemeente Barneveld als in gemeenten en regio’s om ons heen lopen tal van projecten, processen en ontwikkelingen en worden ruimtelijke studies gedaan naar de ruimtelijke ontwikkeling van deze omgeving.

Z

We ervaren een sterke wens en noodzaak om in de eerste helft van 2021 tot richtinggevende uitspraken van de gemeenteraad te komen die als relevante kaders worden beschouwd voor de koersbepaling bij de opstelling van de Omgevingsvisie en tegelijk onze inzet bepalen in een aantal regionale ruimtelijke verkenningsstudies. Het is daarom belangrijk om onze ambities, zoals die (gedeeltelijk) staan beschreven in de Strategische Visie 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ en in een aantal andere beleidsdocumenten, opnieuw met elkaar te benoemen en waar nodig aan te passen op actuele en te verwachten trends en ontwikkelingen. Daarbij kijken we niet alleen door tot het jaar 2040, maar benoemen ook de mijlpalen daar naartoe (tot 2025, tot 2030 en tot 2040).

De volgende vragen zijn daarbij, onder andere, relevant:     

Wat voor type gemeente wil Barneveld in 2040 zijn? Hoe hard willen we groeien? Wat betekent dit voor de kwaliteit van leven in onze gemeente? Wat zijn de effecten van keuzes over groei? Hoe kijken we tegen de 91 verschillende kernen aan?

We spiegelen dit aan beleidsplannen en ruimtelijke projecten die meerjarig in uitvoering zijn of die staan gepland om te ontwikkelen. We beginnen immers niet met een ‘blanco vel’, maar hebben als gemeente te maken met een al op velerlei terreinen in gang gezette koers. De vraag is in welke mate deze koers bijsturing nodig heeft. In dat verband is het zeker zo relevant kansen en belemmeringen te signaleren, te benoemen en de eventuele financiële consequenties van bepaalde keuzes inzichtelijk te maken.

Deze notitie heeft tot doel de raad te informeren ten behoeve van de koersbepaling, waarbij die koers moet worden gezien als de (voorlopige) voorkeur ontwikkelingsrichting van de raad. Want deze koersbepaling is niet tot stand gekomen via een participatietraject. Deze koersbepaling is nu wel noodzakelijk om richting te geven aan de gesprekken met de regio’s Foodvalley en Amersfoort ten aanzien van de ruimtelijke verkenningen die in 2021 worden gemaakt. Het is ook belangrijk om de organisatie van Barneveld een richtingbepalende koers mee te geven voor de projecten en processen waaraan wordt gewerkt. Dat gaat onder meer om de Omgevingsvisie. Het proces van de Omgevingsvisie is nadrukkelijk wél participatief. Dat betekent dat gedurende dat proces wellicht uit de gemeenschap van Barneveld naar voren komt dat bijstelling van de ontwikkelrichting gewenst wordt. Dat wordt dan teruggelegd bij de raad.

1

We gaan nu uit van negen kernen; als de herindeling met Scherpenzeel doorgang vindt, spreken we van tien kernen.

5

HOOFDSTUK 2 - VERTREKPUNT STRATEGISCHE VISIE 2030 ‘OVER MORGEN EN MEEDOEN’

D A. B. C. D. E. F. G.

e Strategische Visie 2030 ‘Over Morgen en Meedoen’ (2016) kent 7 thema’s:

Netwerksamenleving Sociaal en Vitaal Samenleven Leefbare en Vitale Wijken en Dorpen Economische Kracht Energietransitie en Klimaat Bereikbaarheid en Mobiliteit Aantrekkelijk Buitengebied

Deze thema’s hebben een sterke overlap met de thema’s en doelen die in het kader van de Omgevingswet en Omgevingsvisie worden bedoeld. De thema’s overlappen ook met het onderwerp ‘Brede Welvaart2’ dat sinds 2017 op verzoek van de Tweede Kamer wordt gemonitord en in regio Foodvalley als centraal onderwerp in de Strategische Agenda 2020-2025 is opgenomen. We beschrijven – kort – wat het thema inhoudt. Daarna volgt een overzicht van de belangrijkste (grote) ontwikkelingen die op basis van de Strategische Visie 2030 in gang zijn gezet. A. NETWERKSAMENLEVING Het eerste (algemene, overkoepelende) thema omvat vooral ambities over de manier van (samen)werken. Wij staan een samenleving voor waarin, naast traditionele stakeholders en samenwerkingsverbanden, nieuwe korte 2

Brede Welvaart (SCP): kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin deze al dan niet ten koste gaat van latere generaties en/of van die van mensen elders in de

of langdurige coalities van burgers en bedrijven ontstaan die invloed hebben op de samenleving en het beleid van de gemeente. Dat is voor diverse fysieke ontwikkelingen cruciaal, denk aan de transitie van de landbouw, de gekozen aanpak in de energietransitie, de aanpak van het knooppunt A1/A30, de ontwikkeling van dorpen via dorpsplannen, etc. Het thema heeft geen directe inhoudelijke samenhang met de fysieke opgaven. Het is wel een cruciale aanleiding voor deze notitie, juist omdat er diverse samenwerkingstrajecten lopen (zie voorbeelden hieronder) en het van belang is dat de input in die trajecten vanuit de gemeente Barneveld samenhangend is en breed gedragen, zodat het Barneveldse belang zo goed mogelijk geborgd kan worden. Regionale samenwerking, bijvoorbeeld in - Regio Foodvalley en via RFV de (Triple Helix) Economic Board Foodvalley - Regio Amersfoort - Programma Vitale Vakantieparken - VeluweAlliantie-Veluwe/op/1 - Landbouwnetwerk Regio Foodvalley - Platform Water Vallei en Eem - LTO Noord Gelderse Vallei en AJK Stroe-Wekerom. Lokale samenwerking, bijvoorbeeld in en met - Bestuurlijk overleg Wonen, Zorg en Welzijn wereld. Het gaat hierbij om onderwerpen als welzijn, materiele welvaart, gezondheid, arbeid en vrije tijd, wonen, samenleving, veiligheid en milieu alsook het economisch -, natuurlijk -, menselijk – en sociaal kapitaal.

6

-

Adviesraad Sociaal Domein Barneveldse Industriële Kring (BIK) en andere ondernemingsverenigingen Energiecoöperaties Plaatselijke Belangen/Wijkplatforms Toeristisch Platform en GoBarneveld.

B. SOCIAAL EN VITAAL SAMENLEVEN Een gevarieerd en toereikend aanbod aan voorzieningen (waaronder onderwijs, sport, cultuur), passend bij de toenemende diversiteit van de samenleving en bij de onderlinge verschillen in karakter van dorpen of zelfs wijken en bijdragend aan sociale cohesie. De fysieke plek en organisatie zijn daaraan ondergeschikt en worden in overleg met de betrokken partijen op een slimme manier efficiënt benut en geregeld. C. LEEFBARE EN VITALE WIJKEN EN DORPEN Het faciliteren van de groei van het aantal inwoners tot 2040 (en verder) met behoud van de identiteit van de kernen en variatie in het woningaanbod, bevolkingssamenstelling, voorzieningen en inrichting. Het realiseren van aantrekkelijke, veilige en toekomstbestendige wijken:  aantrekkelijk: ruim groen, gevarieerd, levendig, goed woon- en leefmilieu;  veilig: samenwerking ketenpartners veiligheidsregio;  toekomstbestendig: energieneutraal, flexibel aanpasbaar, klimaatadaptief. D. ECONOMISCHE KRACHT Het realiseren van extra vestigingsruimte en faciliteiten voor bedrijven om de aantrekkelijkheid als vestigingsplaats te versterken ten behoeve van de groei van werkgelegenheid, met focus op de kernsectoren agrofood en transport & distributie en groeisectoren zoals ICT. Het faciliteren en stimuleren van innovatie en verduurzaming van voedselsystemen en waardevermeerdering van het agrarisch product.

De uitbouw van recreatie en toerisme, waarbij de profilering (van de gemeente Barneveld) plaatsvindt als onderdeel van de promotie van de Veluwe. Het bieden van ruimte aan vernieuwing ten behoeve van toekomstbestendige verblijfsrecreatie. Aantrekkelijke geconcentreerde winkelcentra in Barneveld en Voorthuizen, met een differentiatie in de branchering en voorzieningen, afgestemd op bijzondere doelgroepen. Versterken van de verbinding onderwijs - arbeidsmarkt en een leven lang leren. Het begeleiden en ontwikkelen van ondernemersvaardigheden en passende werklocaties voor ZZP-ers. E. ENERGIETRANSITIE EN KLIMAAT Dit thema heeft diverse ruimtelijke opgaven, waarbij ruimte voor water en groen en energie opwekking in de vorm van zonneweides en windturbines het meest in oog springen. Dit zijn belangrijke voorwaarden bij de ruimtelijke inrichting. Dit onderwerp vraagt om locatiekeuzes en ontwerpen die het natuurlijk systeem als vertrekpunt neemt (zoals het benutten van kwellocaties voor waterberging i.p.v. voor verstedelijking). Vanuit het Landelijke Klimaatakkoord liggen er ook opgaves met betrekking tot CO2, zoals het realiseren van klimaatbossen en kansen zoals het binden van CO2 in landbouwgewassen. Onder de energietransitie staan we voor de grote opgaven om in 2030 de CO2 uitstoot te verminderen met 55%. Daarvoor wordt momenteel een nieuwe energievisie voorbereid.

Vanuit participatie en partnerschap wordt gewerkt aan een energiemix, aan de Regionale Energie Strategie en een warmtevisie. F. BEREIKBAARHEID EN MOBILITEIT De meest in het oog springende ambities zijn de aanpak van knooppunt A1-A30 en de eventuele aanleg van de oostelijke rondweg Barneveld. Daarnaast is in het GVVP een studie naar een westelijke rondweg aangekondigd. Ten aanzien van het openbaar vervoer heeft de gemeente Barneveld de ambitie dat er 1 of 2 halteplaatsen komen op de lijn Apeldoorn-

7

Amersfoort en op de Valleilijn een kwartiersdienst naar Ede-Wageningen te realiseren. Deze infrastructurele ambities hangen nauw samen met de ontwikkeling van het aantal woningen en de locatie van de woningbouwopgave, maar ook met de inzet op schone mobiliteit, gebruik van de fiets en op deel-mobiliteit. De opgave ligt voor om zowel de woningbouwopgave als de ontwikkeling van bedrijventerreinen en voorzieningen, zodanig vorm te geven dat schone mobiliteit gestimuleerd en gefaciliteerd wordt. Denk daarbij onder andere aan elektrisch rijden, fiets routes en deelgebruik. Hier liggen ook kansen voor de koppeling van energieproductie aan nieuwe of bestaande infrastructuur. G. AANTREKKELIJK BUITENGEBIED We staan voor de opgave om natuur en landschap te behouden en te versterken, om milieubelasting te verminderen en het buitengebied economisch vitaal te houden. Dat laatste is belangrijk omdat de eigenaren van het buitengebied niet ‘groen kunnen doen als ze rood staan’. De Landbouwvisie van het Rijk sluit hier goed op aan, omdat het gaat om

toekomstbestendige landbouwbedrijven die natuurinclusief en in kringlopen ondernemen. Dat is goed voor de biodiversiteit en voor de milieubelasting. Maar zoals benoemd onder “economische kracht”, vergt landbouw volgens die principes aanzienlijk meer ruimte. Vanuit het Klimaatakkoord zien we daarnaast een opgave voor o.a. klimaatbossen en andere vormen van CO2-vastlegging. Een nieuwe opgave is het beperken van stikstofdepositie op de prachtige natuur in onze gemeente, en daarbuiten. Dit raakt alle sectoren. Het vraagt om emissieloos en natuurinclusief bouwen en om vermindering van de uitstoot door industrie, verkeer en veehouderij. Rijk en provincie ‘bezorgen’ ons hierbij nog een grote opgave, namelijk de komende paar jaar een groter aantal stoppende boeren als gevolg van diverse opkoopregelingen die al gaande zijn danwel komende jaren open zullen gaan. Dit geeft uitdagingen (volstaat het functieveranderingsbeleid?) maar ook kansen voor gebiedsontwikkeling (gronden via kavelruil beschikbaar krijgen voor natuurinclusieve landbouw) en als tegenpool daarvan het risico dat gronden worden opgekocht door akkerbouwers van buiten de regio.

Welke ontwikkelingen zijn – op basis van de Strategische Visie 2030 – al in gang gezet? We delen met name de grotere ontwikkelingen (en vooral in het fysieke domein) aan de hand van de onderstaande zes rubrieken in: 1. Wonen Barneveld  De Burgt  Bloemendal

 Dwarsakker (Fase 2)

Voorthuizen  Voorthuizen-Zuid (Holzenbosch, Kromme Akker-Zuid, Wikselaarse Eng en volgende deelplannen)  Verbindingsweg (Woon/Werklandschap).

Stroe  Ericaweg e.o.

Terschuur / Zwartebroek  Eendrachtstraat

Kootwijkerbroek  Oostbroek

2. Werken Barneveld  Voorbereiding Harselaar Zuid Fase 1b (25 ha bruto/20 ha netto)  (Toekomst) Harselaar Zuid Fase 2 (44 ha (schatting))

8

      

Afronding Harselaar Driehoek Ontwikkeling Harselaar Centraal (Toekomst) Nijkerkerweg West Onderzoek Railterminal Barneveld Poultry Expertise Centre: Campusontwikkeling Aeres Onderzoek Kalveren Expertise centrum Ontwikkeling PDV-cluster Scherpenzeelseweg (Intratuin, Gamma, Kringloopcenter en Woonwinkel)  Vitaal centrumgebied  Ondersteunen concepten onderwijs-arbeidsmarkt, zoals BTO en Barneveld Tomorrow. Voorthuizen  Verbindingsweg (Woon/Werklandschap)  Herontwikkeling MOB-complex (leisure of lokale foodhub?)  Vitaal centrumgebied. 3. Recreëren  Visie Toerisme en Recreatie 2030  Dorpspromotieplan Gemeente Barneveld  Programma Vitale vakantieparken - Uitbreiding en herstructurering - Transformatie - Inventarisatie vitaliteit van alle parken  Recreatiezonering Veluwe  Samenwerking binnen Veluwe Alliantie  Actualisatie, uitbreiding routestructuren (knooppunten, wandelroutes). 4. Mobiliteit (Verkeer, Vervoer, Openbaar Vervoer)  Aanpak Aansluiting A1/A30 (MIRT / Rijksproject)  Studie Corridor A1 - Station Barneveld-Noord - Station Stroe - Regiosprinter Amersfoort <> Barnveld-Noord <> Apeldoorn

   

Studie Spooronderdoorgang Nijkerkerweg Studie Oostelijke Rondweg Studie Westelijke Rondweg Studie Snelwegaansluitingen A30.

5. Welzijn en Voorzieningen  Uitvoering van het Beleidsplan Sociaal Domein  Scholenbouwprogramma  Dorpshuizen in Voorthuizen en Garderen 6. Landelijk Gebied  Aanpak luchtkwaliteit via het Manifest Gezonde Leefomgeving Veehouderij, met de oprichting van het Praktijkcentrum Emissiereductie, toepassing van het Interimbeleid vergunningverlening (extra emissiereductie), deelname aan het Schone Lucht Akkoord, waaronder het starten van een pilot Landbouw  Oprichting van en deelname aan het Landbouwnetwerk Regio Foodvalley, met onder andere het project Ondernemersbegeleiding  Regio Deal Foodvalley gesloten met groot aantal partners, waarin een groot onderdeel voor de Landbouwtransitie: gezonde bodem, circulair veevoer en emissiereductie  Regionaal programma Vrijkomende Agrarische Bebouwing  Projectaanpak onder het Interbestuurlijk Programma Vitaal Platteland vastgesteld, met onder andere gebiedsprocessen 7. Energie en Klimaat  Wijk van de Toekomst  Windvisie  Dorpentoer Energie  Energievisie  Uitwerken gevolgen RES  Uitvoering Barneveldse Zonneladder  Ondersteunen en garantstelling energiecoöperaties  Uitvoeringsprogramma circulaire economie.

9

HOOFDSTUK 3 – WAAR HOUDEN WE REKENING MEE? TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Wat zijn de belangrijkste trends en ontwikkelingen waarmee we rekening zouden moeten houden? 1. Wonen  Demografische groei van Barneveld  Vestigingsoverschot van huishoudens uit met name het westen van Nederland  Vergrijzing van de bevolking (maar gezinnen blijven belangrijk)  Meer thuiswerken (gevolgen voor woonwensen)  Meer behoefte aan flexibiliteit met bijv. tijdelijke woonconcepten  Verdichting van de leefomgeving  Versmelting woon- en werksituatie. 2. Werken  Meer thuiswerken. Door corona is digitalisering en werken op afstand toegenomen. Ook na corona is de verwachting dat men meer thuisblijft, wat een versnelling lijkt te geven t.o.v. de verwachtte ontwikkeling  Spreiding mobiliteit en veranderende druk op wegennet.

 Afname beroepsbevolking als gevolg van vergrijzing  Werklocaties: enerzijds functiemenging en schaalverkleining, anderzijds scheiding van (grootschalige) functies  Andere behoeften in detailhandel: meer internet, specialistische kwaliteitswinkels  Verandering van economie als gevolg van technologische ontwikkelingen, robotisering en flexibilisering van arbeid, inclusief ‘corona impuls’ op thuiswerken  Sommige bedrijven groeien door van maakindustrie naar data-industrie  Blijvende aanwezigheid en huisvestingsnoodzaak voor arbeidsmigranten voor sectoren logistiek, industrie, land- en akkerbouw

   

Ontwikkeling van korte voedselketens tussen producent en consument Ontwikkeling van nieuwe sector insectenkweek Code/Space en Internet of Things Door geopolitieke verhouding ontstaat bewustwording van kwetsbaarheid van mondiale handel (er ontstaat behoefte om producten in de eigen regio te maken of hier van te betrekken. Toenemende behoefte aan bedrijfslocaties).  Toenemende digitalisering en online verkopen leidt tot verdere afnamen van winkels, het centrum wordt van een ‘place to buy a place to be’ en meer e-commerce distributie (meer busjes?). 3. Recreëren  Meer behoefte aan horeca en leisure  Recreatiedruk, mede als gevolg van groei inwonertal van Barneveld  Vitalisering vakantieparken  Meer behoefte aan uitloopgebieden  Recreatiezonering Veluwe voor balans natuur en recreatie. 4. Mobiliteit  Van bezit naar gebruik en van single use naar sharing  Transitie in mobiliteit: meer mobiliteit maar in velerlei vormen (toename fietsgebruik, meer goederenvervoer, belang van OV-knooppunten)  Optimale benutting van de bestaande infrastructuur  Aandacht voor ov verbindingen tussen de kernen  Assisted Human (nieuwe vervoersmiddelen hebben invloed op de actieradius van de mens)  Elektrificatie van het wagenpark.

10

5. Welzijn & Voorzieningen  Extramuralisering van de zorg: langer zelfredzaam thuis blijven wonen  Gezondheidsdenken: belang van meer groen en water, fiets- en wandelpaden ten behoeve van meer beweging  Gezonde voeding en bewuster consumeren: eiwittransitie (minder dierlijk, meer plantaardig) en gezonde voedingspatronen  Toenemende interesse en tijdsbesteding m.b.t. cultuur  Meer vraag naar slimme functiecombinaties voor sport- en zorgvoorzieningen, mede i.v.m. financiële haalbaarheid  Luchtkwaliteit publieke gebouwen  Bewustwording van de milieu impact van de huidige levenswijze. Minder reizen naar het buitenland, meer verblijf in eigen land 6.

Landelijk Gebied  Waarden-gedreven denken over ons voedselsysteem: de betekenis van landbouw voor voedselproductie en besef van gezonde voeding, en voor biodiversiteit, landschap, recreatief medegebruik, CO2-opslag en het vasthouden van water; en de maatschappelijke (financiële) waardering daarvan  Landbouwtransitie: gezond, circulair en in verbinding (natuurinclusief, kringloop, emissiereductie, korte ketens, goede verdienmodellen)  Eiwittransitie: insectenkweek (feed en food), andere (en regionale) eiwitgewassen  Klimaataanpassing: klimaatbossen, waterberging, verbetering bodemkwaliteit (water vasthouden), beloonde CO2-opslag in gewassen  Herstel biodiversiteit: verbetering bodemkwaliteit (bodemleven, ook voor gezonde gewassen), herstel landschapsstructuren  Nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (EU) en Nationaal Strategisch Programma zet sterker in op beloning vergroening

 Aanpak Luchtkwaliteit: verdergaande emissiereductie, waaronder ammoniak/stikstof  Gezonder en bewuster voedingspatroon leidt tot toenemende vraag streekproducten en duurzaam geproduceerd voedsel  Toegang tot grond boeren steeds moeilijker door enorme prijsdruk agrarische grond door o.a. koop/pacht voor zonnevelden en door akkerbouwers van (ver) buiten de regio  Zorg om mismatch locaties stoppende en ontwikkelende boeren 7. Energie en Klimaat  Circulaire economie: Een economisch en industrieel systeem waarin geen eindige grondstofvoorraden worden uitgeput en waarin reststoffen volledig opnieuw worden ingezet in het systeem.  Klimaatakkoord; Nederland in 2050 energieneutraal  Terugbrengen CO2 uitstoot naar 45% ten opzichte van 1990  Bijna Energie Neutraal Bouwen (BENG)  Energielabel C voor kantoren verplicht per 1 januari 2023  Energielandgoederen waar bestaande functies worden gecombineerd met opwekking van energie  Aardgasloos 2050. Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van energieopwekking, -transport en -opslag: geothermie, waterstof, zonnethermie, aquathermie, kernenergie, opslagfaciliteiten  Vermindering aardgasgebruik  Elektrificatie van energiegebruik in woningen en transport  Klimaatveranderingen en bodemdaling: omgaan met extreme hitte, droogte, hoosbuien.

11

HOOFDSTUK 4 - UITGANGSPUNTEN WAT VINDEN WE BELANGRIJK ALS HET OM DE TOEKOMST GAAT VAN BARNEVELD? Voor het uitwerken van een aantal ontwikkelscenario’s is het belangrijk ontwikkelingen en uitgangspunten te benoemen waarmee – bij het opstellen van de scenario’s – rekening wordt gehouden.

Door de hiervoor beschreven actuele trends en ontwikkelingen, de onderwerpen voor de omgevingsvisie en de inzichten over ‘Brede Welvaart’, komt hier soms een onderwerp bij.

Sommige ontwikkelingen komen van buiten op ons af (we hebben daar slechts beperkt invloed op), bijvoorbeeld als gevolg van Rijksbeleid. In andere gevallen gaat het om eigen geformuleerde uitgangspunten die we belangrijk vinden en waarmee we bij de ontwikkelscenario’s altijd rekening willen blijven houden. Die zijn, zogezegd, onopzegbaar.

In het onderstaande geven we ook aan welke wijzigingen en/of toevoegingen er zijn ten opzichte van de door de gemeenteraad in de Strategische Visie Barneveld 2030 vastgestelde koers.

De ambities uit de Strategische Visie vormen daarbij het vertrekpunt in ons denken; we kunnen wat dat betreft eigenlijk beter spreken van een Strategische Agenda.

A. Als het gaat om onze netwerksamenleving… In een groeiende netwerksamenleving – waarbij veel verantwoordelijkheden voor hulp en ondersteuning op lokaal niveau zijn belegd  werken we vanuit het principe zelf-samen-gemeente: iedereen is in eerste instantie verantwoordelijk voor zichzelf; vervolgens is er een rol voor de omgeving en maatschappelijke verbanden; in de derde plaats zorgt de gemeente voor een vangnet;  sluiten we aan op burgerinitiatieven en nieuwe netwerken;  zijn we een sterke partner in Regio Foodvalley en Regio Amersfoort. B en C en F. Als het gaat om onze sociale, leefbare en vitale dorpen en wijken Op basis van de demografische groei en de veranderende samenstelling van de bevolking

 Wijzigingen (aangeduid met de letter W) geven wijzigingen van het eerder vastgestelde beleid aan;  Toevoegingen (aangeduid met de letter T) geven toevoegingen van de vastgestelde koers aan, mede gebaseerd op wat in de uitwerking van de Strategische Visie Barneveld 2030 al was opgepakt.

 realiseren we meer variatie en flexibiliteit in woningen en voorzieningen in wijken en dorpen;  werken wij aan zowel een optimale externe bereikbaarheid van de gemeente als geheel als van de individuele woon- en werklocaties in het bijzonder;  ontwikkelen wij een samenhangend en geïntegreerd digitaal platform voor het verzamelen en delen van informatie en diensten. Voorstel wijzigingen/(verduidelijkende) toevoegingen  faciliteren wij de groei op basis van het gekozen scenario met daarbij passende werkgelegenheid en met behoud van leefbaarheid en eigen identiteit van de kernen (w);  bewerkstelligen we een zodanige spreiding van onze woningbouwplannen en maatschappelijke voorzieningen, dat een betere continuïteit in woningbouwprojecten in de verschillende kernen komt, dat

12

eventuele restcapaciteit van bestaande infrastructuur goed wordt benut met inachtneming van doorstroming en verkeersveiligheid en dat dit bijdraagt aan instandhouding van een aantal basisvoorzieningen (t);  Hebben we aandacht voor de veranderingen in bestaande buurten en ondersteunen we initiatieven om deze buurten leefbaar en toekomstbestendig te maken. (t)

E. en G. Als het gaat om onze duurzame samenleving… In een samenleving die steeds duurzamer wordt  worden wij een energieneutrale en klimaatbestendige gemeente;  laten wij circulaire economie en bio-based kringlopen leidende principes zijn bij nieuwe ontwikkelingen;  zetten wij sterk in op schone mobiliteit.

D. en G. Als het gaat om onze economische kracht… Gelet op onze positie in regionaal verband, onze centrale ligging in Nederland en de aanwezige bedrijvigheid met een sterke groeipotentie  profileren wij ons economisch met de agro-food en logistieke waardeketens;  hebben bijzondere aandacht voor groeisectoren zoals ICT;  werken wij aan een optimale externe bereikbaarheid van Barneveld in het algemeen als individuele woon- en werklocaties in het bijzonder;  benutten en faciliteren de kansen voor multimodaal transport van mensen en goederen;  ontwikkelen gevarieerde werklocaties met ruimte voor sectorale en thematische bundeling en voor slimme functiecombinaties;  versterken het toeristisch potentieel en een aantrekkelijk landschap;  bieden ruimte aan duurzame groei van de primaire agrarische sector – in combinatie met passende nieuwe functies.

Voorstel wijzigingen/toevoegingen  stellen wij het gezondheidsdenken centraal, door meer aandacht voor groen en water, langzaam verkeerroutes (met schaduwplekken); (w)  stimuleren en faciliteren wij de landbouwontwikkeling naar meer gesloten kringlopen, eiwittransitie en toepassing van klimaatmaatregelen zoals vastlegging CO2 in gewassen en vasthouden van water in de bodem; (w);  maken en houden we de openbare ruimte en gebouwen toegankelijk voor mensen met een beperking en bieden mogelijkheden voor kunst & cultuur en voor sport & spel. (t)  zoeken wij samenwerking met inwoners en ondernemers die duurzaamheid actief bevorderen in hun omgeving.

Voorstel wijzigingen/toevoegingen  hebben we oog voor trends ten aanzien van meer thuiswerken, vergrijzing beroepsbevolking, robotisering, internetdiensten (t);  zal er sprake zijn van verschuiving in sectoren (bijvoorbeeld meer werkgelegenheid in de gezondheidssector), doorgroei van maakindustrie en meer werk voor hoogopgeleiden (t);  willen we ruimte geven voor de benodigde transities in o.a. de agrarische sector (w);  faciliteren en stimuleren we duurzame ontwikkeling van de primaire agrarische sector – in combinatie met passende nieuwe functies (w).

Stapeling ruimteclaims vergt integrale afweging en innovatief dubbelgebruik De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vat het mooi samen: “De vraagstukken zijn groot en vaak met elkaar verweven. Denk aan het bouwen van een miljoen nieuwe woningen, ruimte voor opwekking van duurzame energie, aanpassing aan een veranderend klimaat, ontwikkeling van een circulaire economie en omschakeling naar kringlooplandbouw. Ze vragen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is in ons land.” De gemeente Barneveld is wat dat betreft Nederland in het klein. We hebben ambities en die vragen veel van onze leefomgeving. Ook in onze gemeente moet dit scala aan belangen en claims een plek vinden. De NOVI zegt daarover terecht: Niet alles kan en niet alles kan

13

overal. Dat kan soms knellen. (…) Schaarste betekent dat we moeten kiezen. De NOVI geeft hiervoor alvast drie afwegingsprincipes, waarvan wij voorstellen die over te nemen: 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal 3) Afwentelen wordt voorkomen. Het grondgebied van Barneveld (ruim 17.600 hectare) wordt thans voor ruim 53% agrarisch gebruikt, gevolgd door ruim 31% natuur, bos en water. Woongebieden en bedrijventerreinen beslaan circa 10% van ons grondgebied.

van het scenario Groei voortzetten. Wanneer we kiezen voor het scenario Groei afremmen gaat het om zo’n 255 hectare. Bij scenario Groei aanjagen, zal het om ruim 655 hectare gaan. Dat is nog zonder nieuwe infrastructuur, zonder sportvelden en andere recreatie (samen 60 hectare in de periode 2000-2015), zonder natuurontwikkeling en zonder ruimte voor duurzame energieopwekking. En die ruimteclaims zullen zich ook nadrukkelijk manifesteren. Groei van Barneveld kan leiden tot de behoefte aan nieuwe infrastructuur en aanpassingen van de bestaande infrastructuur. Een ruimtevrager die ook versnipperend effect heeft. Groei leidt ook tot een ruimteclaim voor recreatie en ontspanning. Naast de trendmatige behoefte aan sportvelden, is er immers een groeiende behoefte aan ontspanning en (dag)recreatieve mogelijkheden (routestructuren en activiteiten), terwijl er tegelijk wordt gewerkt aan recreatiezonering op de Veluwe, waardoor op delen van de Veluwe minder ruimte is voor vrije toegang. Dit vraagt o.a. om meer groen in het agrarisch gebied. Ook vanuit het thema energie en klimaat is er een ruimtevraag. Naast zonnepanelen op daken wordt immers ook een maatschappelijke discussie gevoerd over zonnevelden en windturbines.

Bron: CBS

In de periode 2000-2021 is het ruimtebeslag van bebouwing in de gemeente Barneveld met 545 hectare toegenomen (64% wonen en 36% bedrijven). De gemiddelde groei was in de periode 2015-2021 groter dan het gemiddelde over 2010-2015. Als de groei op vergelijkbare wijze doorzet vergt dat in de periode 20212040 nog globaal 450 hectare voor woningbouw en bedrijven, op basis

Bron: CBS

14

Daarbij heeft de gemeente Barneveld via een inschrijvingssysteem inmiddels enkele tientallen hectares zonnevelden vergund of bijna vergund. Vanuit de klimaatopgave wordt nagedacht over grootschaliger retentiemogelijkheden in het buitengebied en zijn er landelijke en provinciale afspraken over het realiseren van klimaatbossen. Er is dus een grote druk op de ruimte. Het zijn ruimteclaims die zich manifesteren op gronden die nu worden gebruikt voor de voedselproductie, agrarisch grond. En waar de indruk kan bestaan dat dit geen probleem is omdat er jaarlijks boeren stoppen, blijkt die indruk feitelijk onjuist. Vanuit Foodvalley hebben we namelijk door de Wageningen Universiteit een scenariostudie laten uitvoeren in 2020 naar de ruimtebehoefte van de landbouw in 2050. De hoofdconclusie van die studie is, dat als de Foodvalley-trend van afname van landbouwareaal (door verstedelijking, infrastructuur en nieuwe natuur) van de afgelopen 20 jaar doorzet, er in alle scenario’s in 2050 te weinig areaal landbouwgrond is, zie de grafiek op de volgende pagina. Het is belangrijk om te realiseren dat deze conclusie niet gebaseerd is op groei van de veehouderij, maar dat het een conclusie is ondanks de

afname van dieraantallen en van het aantal veehouderijen. Dat komt door de maatschappelijke en beleidsmatige wens dat de landbouw meer natuurinclusief moet worden (dat betekent extensiever, meer hectares per koe) en kringlopen zoveel mogelijk moet gaan sluiten op zo klein mogelijke schaal (dat betekent o.a. geen soja uit Zuid-Amerika, maar regionale teelt van nieuwe eiwitgewassen). Het komt ook door de trend m.b.t. dierenwelzijn en de door Europa voorgestane groei van de biologische sector, wat onder meer betekend dat meer ruimte nodig is voor vrije uitloop. Let wel: deze conclusie van ruimtetekort geldt ook in het scenario waarin de inzet op natuurinclusief ondernemen en klimaat- en emissiedoelen, strikter is dan momenteel voorgenomen en waarin het aantal dieren 40 tot 50% minder is dan nu. Kortom, we staan voor de grote uitdaging om de schaarse ruimte zuinig te gebruiken op basis van integrale afwegingen en kansen te bieden aan innovatief dubbelgebruik.

*) een globale duiding, omdat dit mede afhankelijk van diverse keuzes, zoals inbreiding vs uitbreiding en dichtheden) *) exclusief ruimte voor energie en klimaat, waaronder de 30 á 40 hectare voor de zonnevelden die in aanleg of voorbereiding zijn *) exclusief ruimtebeslag van aanvullende recreatiebehoefte, al dan niet met dubbelgebruik

15

Bron: Verkenning naar ruimtegebruik landbouw 2050 voor Regio Foodvalley; Regionale ruimtelijke uitwerking van WURscenariostudie Landbouw in Nederland in 2050. Wageningen, Wageningen Environmental Research, Rapport 3042

16

HOOFDSTUK 5 – ONTWIKKELSCENARIO’S DRIE ONTWIKKELSCENARIO’S VOOR BARNEVELD e gemeente Barneveld groeide de afgelopen jaren sterk. In 2010 telde Barneveld zo’n 52.500 inwoners, eind 2020 werd de grens van 60.000 inwoners gepasseerd, oftewel een groei van bijna 700 personen per jaar. In dezelfde periode nam de woningvoorraad met ca. 4.500 woningen toe tot ruim 23.000 woningen. Ook ten aanzien van de bedrijvigheid is Barneveld gegroeid, het aantal arbeidsplaatsen is tussen 2010 en 2019 gegroeid met 4.500 banen (waardoor er in 2019 34.500 arbeidsplaatsen waren), ook door de groei van het aantal bedrijven. Het aantal arbeidsplaatsen ligt daarmee structureel ruim 3.000 hoger dan de aanwezige beroepsbevolking in Barneveld.

D

Bezien we de onderwerpen met betrekking tot de ‘Brede Welvaart’, dan zien we dat onze gemeente op de aspecten, welzijn, materiële welvaart, veiligheid, gezondheid, wonen en samenleving, generiek gezien bovengemiddeld goed scoort. De schaal (en identiteit) van de negen kernen is zodanig, dat inwoners in allerlei maatschappelijke verbanden participeren, mensen elkaar kennen, zich (daardoor) veilig voelen, hetgeen bijdraagt aan het welbevinden en hun gezondheid. Dit mede dankzij de aanwezigheid van verschillende voorzieningen: denk aan dorpshuizen, sportvoorzieningen en culturele voorzieningen. De woningen en woonomgeving worden bovengemiddeld gewaardeerd, mede ook door de nabijheid van een aantrekkelijk buitengebied. Ten aanzien van het thema ‘milieu’ ligt dit voor Barneveld (evenals voor andere delen van Nederland) wat anders, mede vanwege onderwerpen als luchtkwaliteit (stikstof) en afnemende biodiversiteit.

Het economisch, sociaal en menselijk kapitaal heeft daarmee richting de toekomst een goede uitgangspositie in onze gemeente (en regio). Het natuurlijk kapitaal vraagt (ook landelijk gezien) extra aandacht: denk aan grondstoffenvoorraden, kwaliteit van natuur en milieu en hernieuwbare vormen van energie. De vraag is in welke mate we de groei van de afgelopen jaren ook de komende jaren willen en kunnen doorzetten en wat de effecten hiervan zijn voor de verschillende thema’s die hiervoor beschreven zijn. De ontwikkeling van ons inwonertal en aantal huishoudens is daarvoor een belangrijk aspect. Om deze effecten te verkennen, zijn drie scenario’s uitgewerkt: 1. Ontwikkelscenario 1 – Groei Afremmen 2. Ontwikkelscenario 2 – Groei Voortzetten 3. Ontwikkelscenario 3 – Groei Aanjagen Op de volgende pagina’s worden deze per scenario nader toegelicht. Bij ieder scenario wordt – aan de hand van de zeven rubrieken (Wonen, Werken, Recreëren, Mobiliteit, Welzijn en Voorzieningen, Landelijk Gebied en Klimaat en Energie) - aangegeven wat de mogelijke gevolgen kunnen zijn. We benoemen dat soms (omdat informatie hierover voorhanden is) als een gegeven, soms als een vraag die nader uitgezocht zou moeten worden.

17

1 ONTWIKKELSCENARIO 1 ‘GROEI AFREMMEN’ Belangrijkste kenmerken  We volgen de ontwikkeling op basis van de Primos prognoses3, dit in lijn met de ambitie in de Strategische Visie 2030.  We dragen daarmee onvoldoende bij aan de lokale als ook de (boven)regionale woningbehoefte. In het basisscenario zal Barneveld gestaag doorgroeien richting 62.600 inwoners in 2025 en zo’n 65.000 inwoners in 2030 en bijna 70.000 inwoners in 2040. Het aantal huishoudens groeit in deze periode van 22.600 naar ruim 26.100 huishoudens in 2040. Een toename van 3.550 huishoudens in 19 jaar, ofwel gemiddeld 187 huishoudens per jaar. Dit scenario is in de Strategische Visie 2030 als demografische ontwikkeling opgenomen.

Aantal inwoners *) Aantal huishoudens Toename aantal huishoudens t.o.v. vorig tijdvak

2021 60.000 22.600

Woningbouwprogramma t.o.v. vorig tijdvak

Vanaf 2040 zal zowel landelijk alsook in Barneveld de groei van het inwonertal sterk afvlakken, mede als gevolg van het verdwijnen (overlijden) van de zogenaamde ‘babyboom generatie’ en de relatief grote gezinnen die in de jaren ’50 en ’60 in Nederland werden gevormd. De verwachting is dat Barneveld in 2040-2050 slechts met 2.000 inwoners zal groeien; in aantallen huishoudens gaat het om circa 1.000 in een periode van 10 jaar (100 per jaar). Op basis hiervan zou de woningvoorraad met bijna 3.900 woningen moeten uitbreiden: gemiddeld iets meer dan 200 per jaar. Uitgaande van deze huishoudensprognoses is tot 2030 een toevoeging van 275-325 woningen per jaar wenselijk en in het tijdvak daarna tot 2040 met 150 tot 200 woningen per jaar. Overall gaat het om een woningproductie van gemiddeld 200 woningen per jaar. Uit de Woonvisie 2021-2025 blijkt dat gemeente Barneveld over een redelijk omvangrijke plancapaciteit beschikt. 2025 62.600 23.750 1.150 288 per jr 1.250 312 per jr

2030 65.600 24.800 1.050 210 per jr 1.200 240 per jr

2040 69.350 26.150 1.350 135 per jr 1.450 145 per jr

*) afgerond op 50-tallen 3 De Primos (2019) -trendprognose (gemaakt door ABF Research in opdracht van

BZK) levert op verschillende schaalniveaus prognose-informatie over het aantal inwoners, het aantal huishoudens, de woningvoorraad en de woningbehoefte: op landelijk, regionaal en lokaal schaalniveau. Hoe abstracter het schaalniveau, hoe betrouwbaarder de prognoses. Er wordt rekening gehouden met de autonome

bevolkingsgroei (en de afzonderlijke componenten als geboorte en sterfte) maar ook met binnenlandse en buitenlandse migratiestromen (vestiging en vertrek, kort en lange afstand migratie). De prognoses worden met enige regelmaat geactualiseerd.

18

Alleen al op de grotere bekende (uitleg)locaties die in de structuurvisie zijn voorzien, is nu al sprake van een bekende plancapaciteit van meer dan 4.000 woningen. Samen met alle overige reeds bekende plannen (particulier en van de gemeente) gaat deze plancapaciteit richting 6.000 woningen. Dit getal is bovendien geen statisch gegeven. Via vooronderzoek komen er vrijwel

wekelijks nieuwe initiatieven bij de gemeente binnen. Soms voor de bouw van 1 of 2 woningen, maar soms ook een plan voor meer dan 20 woningen. Dus richting 2025/2030/2040 zal deze capaciteit eerder toe- dan afnemen. Daarnaast zien we dat de verdeling van de plannen over de verschillende kernen nu nog niet in evenwicht is met de gewenste groei van sommige kernen. Dit behoeft eigenlijk herverdeling van plancapaciteit.

Figuur 1. Ontwikkeling aantal inwoners en huishoudens Barneveld volgens Primos-prognose Bron: Primos 2019

19

Wat zouden de mogelijke gevolgen van dit scenario kunnen zijn? 1. Op het gebied van wonen…  wordt het woningbouwtempo afgeremd  hebben we te maken met een overcapaciteit aan geplande woningbouwprojecten  zal de verdeling van woningbouwplannen over de verschillende kernen een aandachtspunt zijn, want sommige kernen hebben op dit moment te weinig capaciteit geraamd  ontstaat mogelijk krapte op de lokale woningmarkt (met wellicht een vertrekoverschot)  is er vrijwel zeker geen marktruimte over voor woningbouwontwikkeling nabij (of: in relatie tot) de Oostelijke Rondweg  zullen we terughoudend moeten zijn met nieuwe initiatieven, ook van particulieren  vermindert de druk op kwetsbare gebieden of de noodzaak tot het aanleggen van extra voorzieningen  dragen we in mindere mate bij aan geconstateerde woningbouwopgaven in regio’s Foodvalley en Amersfoort  genereren we minder inkomsten uit woningbouwontwikkelingen 2. Op het gebied van werken..  betekent dit dat naar verwachting, de geprogrammeerde uitbreidingen van bedrijventerrein Harselaar-Zuid fase 1b, Stroe en Voorthuizen voldoende zijn om op termijn in de vraag naar bedrijventerrein te voorzien.  zal de uitgifte van deze bedrijventerrein zich naar verwachting in een lager tempo voltrekken.

 kan de Railterminal Barneveld/Foodvalley worden ontwikkeld als voorziening voor het bestaande (regionale) bedrijfsleven, maar er wordt geen extra ruimte geboden voor de ontwikkeling van aanverwante bedrijvigheid.  worden uitbreidingen in principe alleen benut om te voorzien in de lokale uitbreidings- en vervangingsvraag. Additionele vraag naar bedrijventerrein vanuit de regio of van buiten de regio zal naar verwachting niet of slechts zeer beperkt kunnen worden gefaciliteerd.  zal het niet kunnen faciliteren van de externe vraag naar bedrijventerrein naar verwachting negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling en innovatie van het reeds aanwezige Barneveldse bedrijfsleven.  kan het niet faciliteren van additionele behoefte aan bedrijventerrein negatieve gevolgen hebben voor de ontwikkeling van het Foodvalley concept als place to be op het gebied van food en feed.  zal de ontwikkeling van de werkgelegenheid zich naar verwachting vooralsnog stabiel ontwikkelen parallel aan de uitbreiding van het bedrijventerrein. Op termijn zal de werkgelegenheid naar verwachting afvlakken of zich zelfs negatief ontwikkelen als gevolg van automatisering en robotisering.  zal het functieveranderingsbeleid, waarbij stoppende agrarische bedrijven onder voorwaarden kunnen omschakelen naar een niet-agrarisch bedrijf, naar alle waarschijnlijkheid worden afgeremd.