B-3.25 Memo B&W over programma duurzaamheid en energieprogramma d.d. 28-1-25

Raadsmemo Voortgangsrapportage Programma duurzaamheid en Bestuursopdracht Energiebeleidsprogramma

Datum: Onderwerp: Ter attentie van: Afzender:

21 januari 2025

Voortgangsrapportage en Jaarplan 2025 Programma Duurzaamheid en Bestuursopdracht Energiebeleidsprogramma De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

J. de Heer-Verheij

Mail behandelaar

a.vandergun@barneveld.nl Telefoonnummer: 0342 495607

Samenvatting Met de voortgangsrapportage en jaarplan van het Programma Duurzaamheid geven we inzicht in hoe het afgelopen jaar is verlopen, benoemen we aandachtspunten voor de toekomst en gaan we in op het jaarplan voor 2025. Het opstellen van een energiebeleidsprogramma is een belangrijke activiteit onder het thema Energie van het programma Duurzaamheid. Met het proces om te komen tot een energiebeleidsprogramma, werken we de kaders uit de (nog vast te stellen) Omgevingsvisie uit. We leggen proactief de verbinding met het proces voor de verdere ontwikkeling van de Regionale Energie Strategie Foodvalley. En we creëren kaders om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken, binnen de context van een energiesysteem waarin de beschikbaarheid van energie niet altijd meer vanzelfsprekend is. Doel Doel van het memo is het delen van de voortgangsrapportage van het Programma Duurzaamheid en de raad te informeren over de bestuursopdracht voor het Energiebeleidsprogramma. Er is een samenhang tussen de twee stukken. In het memo wordt verder de link gelegd met andere lopende processen en ontwikkelingen, om de bestuursopdracht in de juiste context te kunnen plaatsen. Inhoud memo Met de voortgangsrapportage en jaarplan 2025 van het Programma Duurzaamheid geven we inzicht in hoe het afgelopen jaar is verlopen, benoemen we aandachtspunten voor de toekomst en gaan we in op het jaarplan voor 2025.

Eén van de onderdelen uit het jaarplan, onder het thema Energie, is het opstellen van een Energiebeleidsprogramma.

De doelstelling van de gemeente Barneveld is om in 2050 een energieneutrale en CO2 neutrale gemeente te zijn. In 2025 gaan we aan de slag om een Energiebeleidsprogramma dat integraal beleid bevat ten aanzien van energie. Met de Bestuursopdracht voor een Energiebeleidsprogramma geven we aan hoe we daar in 2025 aan werken en naar welk eindresultaat we toe werken.

Relatie tot de Omgevingsvisie en het programma Duurzaamheid

Het betreft een beleidsprogramma onder de Omgevingswet, waarmee we de Omgevingsvisie op dit onderwerp vertalen in concrete normen, leidende principes en een programmering. Elke gemeente is verplicht om uiterlijk eind 2026 een warmteprogramma te hebben, waarin de aanpak van het verduurzamen van de gebouwde omgeving valt. Wij combineren dit in een Energiebeleidsprogramma. Het betreft een beleidsprogramma, waarin de doelen op het thema Energie uit het programma Duurzaamheid verder worden uitgewerkt. Het is geen vervanging van het Programma Duurzaamheid, maar valt uitdrukkelijk binnen het thema Energie.

Relatie tot de Regionale Energie Strategie en Energievisie van de provincie

De Provincie Gelderland werkt aan een Energievisie en een Programma Energiesysteem. Dit zijn belangrijke kaders vanuit waar het Energiebeleidsprogramma wordt ingevuld. Met het proces voor het Energiebeleidsprogramma lopen we verder gelijktijdig op met de regio, waarin gewerkt wordt aan de doorontwikkeling van de Regionale Energie Strategie (RES). We trekken samen op met de regio om er voor te zorgen dat beide beleidsstukken elkaar aanvullen. Het lokale proces maakt het mogelijk dat we proactief input leveren aan het regionale traject.

Relatie tot maatschappelijke ontwikkelingen

De afgelopen jaren is de energietransitie tegen grenzen aangelopen. Energie is niet meer vanzelfsprekend, maar een randvoorwaarde geworden voor ontwikkelingen. De huidige infrastructuur is niet toereikend om de groeiende vraag naar (duurzame) energie op te vangen, wat leidt tot knelpunten in het elektriciteitsnet (netcongestie). We werken als gemeente aan een uitvoeringsplan netcongestie, wat input oplevert voor het energiebeleidsprogramma. Vervolg Het proces zoals omschreven in de bestuursopdracht wordt gevolgd. Hierbij wordt de gemeenteraad op meerdere momenten betrokken en geïnformeerd, waarbij het eerste moment georganiseerd wordt in samenwerking met de RES Foodvalley. De vaststelling van de normen en leidende principes van het Energiebeleidsprogramma door de gemeenteraad volgt in december.

 

 

Programma Duurzaamheid

Voortgangsrapportage 2024 en jaarplan 2025 PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

1

 

  Inhoudsopgave

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

Inleiding

3

Ontwikkelingen programma Duurzaamheid

4

Monitor programma Duurzaamheid

6

Terugblik op 2024

14

Jaarplan 2025

26

Bijlage A Uitleg bij de gebruikte data

30

Bijlage B Jaarplan 2024

44

2

 

Inleiding We werken als gemeente toe naar een gezonde en toekomstbestendige leef­ omgeving in 2050. Dat doen we onder andere via het Programma Duurzaamheid. De voortgang presenteren we in deze rapportage. Naast de status van geplande activiteiten uit 2024 blikken we vooruit naar concrete activiteiten voor 2025. Het programmaplan Duurzaamheid is in het voorjaar van 2022 vastgesteld door het college en in april dat jaar ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. In het Programma Duurzaamheid werken we aan zes thema’s: Energie, Mobiliteit, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Groen, Circulaire Economie en Voedselsysteem. Al deze thema’s dragen bij aan onze hoofdambitie: een gezonde en toekomst­ bestendige leefomgeving in Barneveld. Voor elk thema zijn richtinggevende doelen opgenomen in het programmaplan. Het doel van het Programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende thema’s. Dit doen we door programma-activiteiten te ontwikkelen die bijdragen aan meerdere doelen en ons als organisatie helpen om duurzaamheid steeds meer te borgen in alles wat we doen. We zijn ons ervan bewust dat we met deze rapportage niet alles kunnen laten zien wat er gebeurt in de gemeente op het gebied van duurzaamheid. Want duidelijk is: er gebeurt veel! We hopen echter een goed overzicht te bieden en inzicht te geven in onze voortgang.

Leeswijzer We trappen deze rapportage af met ontwikkelingen op programmaniveau in hoofdstuk 2. Daarna delen we in hoofdstuk 3 de monitor: hoe doen we het in Barneveld als het gaat om duurzaamheid? Hoofdstuk 4 bestaat uit een terugblik op 2024 en in hoeverre we de door ons gelande activiteiten hebben uitgevoerd. Hoofdstuk 5 geeft het jaarplan 2025 weer. En in de bijlagen vindt u respectievelijk meer data over duurzaamheid en het jaarplan van 2024.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

Waarom ook alweer een Programma Duurzaamheid? – uit het Programmaplan Duurzaamheid We werken in de gemeente aan het Groeiplan ‘Barneveld groeit!’. Onderdeel daarvan is opgavegericht werken. Een opgave is een maatschappelijk vraagstuk dat om een antwoord vraagt. En een bestuurlijke opgave is de bijdrage van de gemeente aan die maatschappelijke opgave. ‘Een duurzaam Barneveld’ is één van de vijf Barneveldse bestuurlijke opgaven. Het thema duurzaamheid is teamoverstijgend en complex, met het risico dat het te breed en daardoor lastig te omvatten wordt. Het Programma Duurzaamheid is opgericht om de juiste verbindingen te leggen, prioriteiten te stellen en samenwerking te bevorderen. Dit programma fungeert als overkoepelend kader voor alle duurzaamheidsopgaves en zorgt voor overzicht door de zes hoofd­ thema’s, het beleid en de activiteiten te bundelen. Belangrijk is dat de taken van de lijnorganisatie blijven; het programma neemt deze taken niet over, maar ondersteunt en werkt samen met de lijnorganisatie.

Redenen om het werken aan duurzaamheid programmatisch op te pakken zijn de volgende: • Overzicht van bestaand beleid en activiteiten en overkoepelende ambitie • Integrale aanpak door te verbinden tussen de thema’s • Complex onderwerp vraagt om improvisatie en flexibiliteit • Monitoring en evaluatie van de voortgang • Prioritering van activiteiten • Duurzaamheid overstijgt teams en raakt aan vrijwel alle werkzaamheden van de organisatie.

3

 

2 Ontwikkelingen programma Duurzaamheid

Het doel van het Programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende duurzaamheidsthema’s. We werken nu bijna drie jaar op deze manier. Een belangrijk onder­deel van het programma is dat we continu willen leren en doorontwikkelen. Dit kan alleen door te reflecteren op de afgelopen periode. Dat hebben we als programmateam gedaan. Hieronder staan de zaken die goed gaan en die we willen behouden en aandachtspunten voor doorontwikkeling. We gebruiken het Programma Duurzaamheid als leerplek voor de organisatie, college en gemeenteraad om te leren en toetsen hoe we in de gemeente Barneveld programma’s vormgeven.

Wat gaat goed > Gestructureerde opzet van programma. Door jaarlijks dezelfde structuur aan te houden voor voortgangs­rapportages, jaarplannen, overleggen en evaluatie­momenten, is duidelijk wat er verwacht wordt. Deze consistentie draagt bij aan het behalen van lange termijn doelen en zorgt voor inzicht in capaciteit en budget, wat de efficiënte inzet van middelen waarborgt. > Prioriteren en focus. Met de komst van het programma zijn we gaan werken met jaarplannen op de duurzaamheidsthema’s. De jaarplannen vragen om prioritering van acties en de rapportages helpen bij het houden van focus. Extra activiteiten kunnen worden opgepakt, maar dit kan ten koste gaan van andere activiteiten, wat we via de rapportages communiceren.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2024

GEMEENTE BARNEVELD

> Monitoring. Aan de hand van de monitor wordt de voortgang op de duurzaamheidsdoelen gemonitord. De duurzaamheidsmonitor bevat steeds meer data en informatie en wordt overzichtelijker. Daardoor worden inzichten over de voortgang van de verschillende thema’s sneller zichtbaar. Dit maakt het mogelijk om tijdig bij te sturen als doelen niet worden gehaald of omstandigheden veranderen. Ook biedt de monitor inzicht in waar ons beleid nog niet scherp genoeg is én helpt het bij het scherp stellen van doelen bij nieuw beleid. > Integrale duurzaamheidsblik. Met de komst van de omgevingsvisie wordt een integrale benadering verwacht om de langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving te formuleren. Met het oog op toekomstige duurzaamheidsuitdagingen zoals klimaat­verandering, energietransitie en natuur­ bescherming, die al onze duurzaamheidsthema’s met elkaar verbinden, organiseren we vanuit het programma duurzaamheid sessies om te komen tot een gezamenlijke (interne) reactie in het proces om te komen tot de Omgevingsvisie.

4

 

Aandachtspunten voor de toekomst > Interdisciplinaire samenwerking. De verschillende opgaven van de zes thema’s binnen het Programma Duurzaamheid zijn complex en raken elkaar en andere afdelingen binnen de organisatie. Een belangrijke doorontwikkeling zit in het samenwerken tussen de verschillende thema’s en disciplines en dit borgen in de activiteiten waar overlap van thema’s vroegtijdig aan het licht gebracht kunnen worden. Dit is niet nieuw, maar we willen de interdisciplinaire samenwerking verder versterken om de impact van het Programma te vergroten, inefficiënties te verminderen en te zorgen voor een integrale duurzaamheidsbenadering van opgaven. > Professionalisering programmatisch werken. De organisatie werkt aan het professionaliseren en verder borgen van programmatisch werken. Dat heeft invloed op hoe we als Programma Duurzaamheid tot nu toe gewerkt hebben én tegelijkertijd kunnen wij onze ervaringen gebruiken om die professionalisering vorm te geven. Hier willen we meer duidelijkheid in gaan creëren zodat verantwoordelijkheden, verwachtingen en communicatie helder zijn. > Herijking van het Programma Duurzaamheid. Het Programma Duurzaamheid is opgesteld voor de periode van 2022 tot 2026. Dit betekent dat volgend jaar het laatste jaar is van het huidige Programma Duurzaamheid. Dit biedt ruimte voor herijking en aanpassing aan nieuwe ontwikkelingen.

Dit nemen we op als activiteit in het jaarplan 2025. > Programma activiteiten en kennis borgen in de lijnorganisatie. Enkele programma activiteiten vallen nu nog onder het Programma Duurzaamheid en zullen op het moment nog niet geborgd zijn wanneer het programma wegvalt. Dit gaat om programma brede activiteiten zoals de Taskforce Netcongestie, het afwegingskader en de monitoring. Het is van belang om op termijn alle relevante programma activiteiten en kennis te borgen in de lijnorganisatie.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

5

3 Monitor programma Duurzaamheid

Om te bepalen of we op schema liggen om onze duurzaamheidsdoelen te bereiken, is het belangrijk om onze voortgang consistent te monitoren. Dit stelt ons niet alleen in staat om te zien waar we op een bepaald moment staan, maar ook om structureel te volgen of onze activiteiten bijdragen aan het behalen van onze doelstellingen.

Data-infrastructuur en Monitor De afgelopen twee jaar is een goede basis gelegd voor dit proces. Zo is er een data-infrastructuur ontwikkeld voor het programma Duurzaamheid en de bijbehorende thema’s. Voor elk thema hebben we zoveel mogelijk data en informatie verzameld om meer inzicht te krijgen. Daarnaast is er een monitor opgezet, die we continu blijven verbeteren. Deze monitor bestaat uit: > Een dashboard dat onze voortgang ten opzichte van onze doelen toont. > De infographic die de behaalde resultaten presenteert.

Ontwikkeling Tijdens de ontwikkeling van de monitor merkten we dat het een uitdaging is om meetbare resultaten te visualiseren die de voortgang goed weergeven. Hiervoor hebben we een paar zaken nodig: > Duidelijke doelstellingen: Doelen moeten SMART zijn (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Relevant, Tijdgebonden). Zonder dit zijn ze niet meetbaar, en het is essentieel dat we uitgaan van vastgestelde beleidsdoelstellingen. > Indicatoren: Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) zijn belangrijk. Voor de meeste doelen zijn veel indicatoren te bedenken, maar het is cruciaal om de indicatoren te kiezen die echt iets zeggen over onze voortgang. Deze KPI’s zijn alleen mogelijk voor scherp geformuleerde doelen. > Data: De KPI’s moeten meetbaar zijn met, bij voorkeur, open data of data die gemakkelijk toegankelijk of te ontwikkelen is. Voor de thema’s Energie, Duurzame Mobiliteit en Klimaatadaptatie hebben we indicatoren opgesteld. Voor de overige thema’s nog niet, omdat hiervoor nog geen concrete vastgestelde beleidsdoelstellingen voor handen zijn. Voor het merendeel van de thema’s is meer data te vinden in de bijlage.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

6

Een gezonde en toekomstbestendige leefomgeving in Barneveld Energie

Duurzame Mobiliteit

Klimaatadaptatie

Biodiversiteit en Groen

Circulaire Economie

Duurzaam Voedselsysteem

Energie en CO2 neutraal in 2050

Klimaatneutrale mobiliteit in 2050

Klimaatadaptief en klimaatbestendig in 2050

Behouden en versterken van de biodiversiteit

100 procent circulaire economie in 2050

Duurzaam en gezond en toekomstbestendig voedselsysteem

Voorthuizen Bloe men dal

vo ed se lbo s v

TE KOOP

Barneveld 50

stre ekp rodu cten

CO2 en Energieneutraal in 2050 DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Verminderen van CO2-uitstoot (koolstofdioxide)

Percentage vermindering van CO2-uitstoot t.o.v. 1990. Data uit 2022.

Verminderen van het energie­ verbruik door woningen Energieverbruik van woningen in TerraJoule. Data uit 2023.

Energieverbruik in Terrajoule. Data uit 2022.

doel 1142 TJ in 2030

doel 55% in 2030

10%

Verminderen van energieverbruik door bedrijven en instellingen

978 TJ

Niet op koers

Meer opwekking van duurzame elektriciteit

Opwekking in TerraJoule. Data uit 2023.

doel 965 TJ in 2030

845 TJ

doel 936 TJ in 2030

Op koers

Doel gehaald

CO2-reductie interne gemeentelijke organisatie

Percentage vermindering van CO2-uitstoot van de interne organisatie t.o.v. 2015. Data uit 2023. doel 55% in 2030

351 TJ

46%

Tot en met oktober 2024 hebben ca. 60 bewoners een toekomstbestendig wonen lening verleend gekregen door SVN.

Ervaringen van de warmtebeeldfoto’s zijn nagegaan

middels een enquête met 121 respondenten waarbij de

dienstverlening gemiddeld beoordeeld is met een 7.7

Er zijn meer dan 1000 Energieboxen uitgedeeld aan inwoners.

91,6% van de kantoren heeft een energielabel C of hoger. Tot en met oktober 2024 zijn er ca.

430.000 zonnepanelen

gerealiseerd in de gemeente Barneveld.

Klimaatneutrale mobiliteit in 2050 DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Reductie CO2-uitstoot excl. snelwegen

Percentage besparing t.o.v. 1990. Data uit 2022.

Niet op koers

Verhogen aantal publieke laadpunten

-8%

In 2024 is binnen het wagenpark van de organisatie 218.538 liter aan HVO gepompt. Dat is 76,3% van de totale

Percentage CO2-besparing t.o.v. 2015. Data uit 2023.

doel 1200 in 2030

362

Doel gehaald

CO2-reductie interne mobiliteit

Aantal publieke laadpunten. Data uit juni 2024.

doel 17% in 2030

Op koers

doel 55% in 2030

68%

In november 2024 waren 1.107 elektrische personenauto’s in de gemeente Barneveld geregistreerd. Dat is een toename van 28% ten opzichte van november 2023 (RDW).

gepompte brandstof van het wagenpark.

De gemeente Barneveld heeft drie Slimme Bandenpompen. De gemeente Barneveld telt in september 2024

631 reguliere publieke laadpunten voor elektrische voertuigen. Dat is toename van 9.9% vergeleken met 2023 (RVO).

Deze zijn tussen juli 2022 en januari 2024 3.225 keer gebruikt. Dat is gelijk aan 79.730 kilo bespaarde CO2-uitstoot of 23.709 liter bespaarde brandstof!

Klimaatadaptief en klimaatbestendig in 2050 DASHBOARD CONCEPT INDICATOREN - VASTSTELLING BIJ KLIMAATADAPTATIEPLAN Meer buurten met voldoende groen

Meer buurten met voldoende k ­ oelte­ plekken

Percentage buurten dat voldoet aan de groennormen. Data uit 2023.

55%

Percentage buurten dat voldoet aan de norm voor koelteplekken. Data uit 2023. doel 67% in 2030

doel 70% in 2030

doel 100% in 2050

doel 100% in 2050

60%

Meer hoofdwegen zonder wateroverlast bij zware regenval.

Aantal hoofdwegen dat niet voldoet aan de norm voor water op straat. Data uit 2023.

31

delen van de kern Barneveld hebben een

temperatuurverschil van 1.4 graden Celsius ten opzichte van het omliggende landelijk gebied.

38 subsidieaanvragen op particulier terrein voor klimaatadaptieve maatregelen ontvangen.

Op koers

Doel gehaald

Meer buurten zonder wateroverlast aan panden bij zware regenval Percentage buurten dat voldoet aan de norm voor water in panden. Data uit 2023.

doel 87,4% in 2030

Het stedelijk hitte eiland effect: Sommige

In 2024 hebben we (tot 3 december)

Niet op koers

doel 0 in 2050

83%

doel 100% in 2050

In 2024 zijn 22 subsidies voor

groene daken aangevraagd. Totaal 685m2 groendak is gerealiseerd met deze subsidie!

De nieuwe KlimaatKeet is vanaf 9 augustus 2024 gestart in Barneveld. De Klimaatkeet is al

13 dagdelen ingezet en telt totaal 184 bezoekers. Bewonersenquête met 484 respondenten geeft aan dat bewoners droogte en hitte het meest ervaren als effecten van klimaatverandering.

24% is bereid eigen maatregelen te nemen en 14% zal alleen maatregelen treffen als daar subsidie voor is.

Behouden en versterken van de biodiversiteit DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN?

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Op dit moment is er geen kwantificeerbaar inzicht in de staat van de biodiversiteit in de gemeente. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

In 2024 is de nieuwe cursus ‘Biodiversiteit De eerste 15 informatieborden met

QR-code zijn geplaatst, over het belang van inheemse mengsels en het daarbij behorende maaibeleid.

op en om het Erf’ gestart met 45 deelnemers. De cursus wordt

Er zijn 20 weidevogel tel-locaties in de gemeente.

in 2025 opnieuw georganiseerd.

In 2024 zijn er in totaal 267 nesten

gevonden. Dit zijn 17 nesten meer dan in 2023, waaronder voor het eerst in jaren een

nest van de kleine Plevier

Dit jaar zijn 25 nieuwe

faunavoorzieningen (nestkasten) geplaatst.

Vanuit project Dorpen in het Groen

zijn er in 2024 in Voorthuizen 7075 struiken en 161 bomen aangevraagd (en uitgedeeld in januari 2025).

In 2024 is de uitvoering van Groene

Slinger Voorthuizen gestart.

Een 100% circulaire economie DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN? Afname van huishoudelijk fijn restafval Huishoudelijk fijn restafval in kg per inwoner. Data uit 2023.

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Op dit moment is er onvoldoende kwantificeerbaar inzicht hoe circulair de gemeente is. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

doel 70kg in 2024

96

In 2024 zijn drie repaircafés maandelijks actief geweest.

Hout dat vrijkwam bij de sloop van basisschool De Bron, is gedoneerd aan OnsBedrijf om er meubels van te maken.

In totaal zijn ongeveer 240 artikelen aangeboden

voor reparatie. Daarvan is 42% direct gerepareerd en heeft een tweede leven gekregen.

Na kerst 2023 zijn er 2.024

kerstbomen ingezameld.

Dit jaar waren er 2 gemeentelijke projecten waarbij verschillende materialen een tweede leven kregen.

Dit jaar waren er 6 ‘snoeiafval’ zaterdagen waarop ca. 600 inwoners hun snoeiafval in eigen kern hebben weggebracht.

In het dorp Barneveld organiseert IVN wekelijks natuurlessen waar circa 4700 basisschoolleerlingen aan hebben deelgenomen.

Vanaf de grondbank Otelaar is 1.023 m3 grond hergebruikt in groenbestemming (reconstructie beplantingsvakken) en

1.147 m3 grond is hergebruikt in de bermen van het buitengebied.

Zwerfafval wordt door vrijwilligers opgeruimd.

Dit doen ze zes keer per jaar. En dit jaar vulden ze ongeveer 150 vuilniszakken met zwerfafval.

Duurzaam, gezond en toekomstbestendig voedselsysteem DASHBOARD HOE STAAN WE ER VOOR TEN OPZICHTE VAN ONZE DOELEN?

Niet op koers

Op koers

Doel gehaald

Op dit moment is er geen kwantificeerbaar inzicht in hoe duurzaam ons voedsel­systeem in Barneveld is. Het onderwerp is te complex om te vatten in een enkel cijfer.

Momenteel is de verdeling in ons

voedselsysteem 60% dierlijk en 40% plantaardig. We werken toe naar een transitie waarin dat omgekeerd is. TE KOOP streekproducten

In maart 2024 hebben 14 leerlingen van het MBO De Meerwaarde een Masterclass ‘Koken met restvoedsel’ gevolgd. Tijdens deze les hebben zij 5 kilo voedsel gered.

Gebruikers van de App Too Good To Go hebben in de gemeente Barneveld sinds de lancering al meer dan 56.000 maaltijden van de kliko gered.

vo ed se lb os

In 2024 ontvingen 8 BSO-locaties in Barneveld een verse groentebox tijdens de Gezonde Smikkelweken.

4 Terugblik op 2024

Binnen het programma Duurzaamheid stellen we jaarlijks een plan op waarin we de belangrijkste activiteiten voor dat jaar vastleggen. Deze activiteiten spelen een belangrijke rol in het behalen van onze programmadoelen en ambities. Het jaarplan voor 2024 is te vinden in de bijlage. In dit hoofdstuk blikken we terug op de focusactiviteiten en geven we een korte samenvatting van de status en voortgang van deze activiteiten.

Programma activiteiten

De programma activiteiten zijn overkoepelend, dragen bij aan meerdere doelen en thema’s en zijn op programma­­niveau opgepakt. Deze activiteiten moeten in de lijn­organisatie geborgd worden. In 2024 gaat het om de volgende activiteiten: Inspiratie en kennissessies Status: Afgerond. Collega’s zijn op werkbezoek geweest bij verschillende ondernemingen die zich actief inzetten voor duurzaam­ heid. Op elke locatie werd een presentatie gegeven over hoe duurzaamheid in de praktijk wordt gebracht. Daarnaast is er een bezoek geweest aan de Milieu­ straat en de Grondbank, in relatie tot circulariteit. Duidelijk daar was: we doen al veel als het gaat om circulariteit én er zijn nog veel meer mogelijkheden. Monitoring Status: Afgerond. In deze rapportage is de tweede versie van de monitoring te vinden en geeft weer hoe we er voorstaan ten opzichte van onze doelen. De monitor wordt gebruikt om binnen de beleidscyclus doelen aan te scherpen, wanneer dit nodig is. De buurt in Status: In uitvoering en loopt door in 2025. In Q3 zijn we begonnen met de buurt in te gaan om op te halen wat er binnen de specifieke buurt speelt en waar inwoners behoefte aan hebben rondom het thema

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

duurzaamheid. Dit doen we door aan te sluiten bij momenten waarop de gemeente al aanwezig is in de buurt en hier in gesprek te gaan met buurtbewoners. Hierbij zoeken we samenwerking op met maat­schap­ pelijke organisaties en passen onze communicatie strategisch aan op wat past bij de buurt. Bij de eerste keer de buurt in is aangesloten bij de Gewoon Doen keet. Toepassen en doorontwikkelen van het afwegings­ kader duurzaamheid Status: Afgerond. Deze activiteit loopt en doorontwikkeling is gerealiseerd. De doorontwikkeling is gelukt én is tegelijkertijd iets dat we blijven doen. Voor meer informatie zie Uitgelicht – afwegingskader duurzaamheid. Taskforce Netcongestie Status: In uitvoering en loopt door in 2025. Netcongestie is een urgente opgave met veel impact en om deze reden is in 2024 de Taskforce Netcongestie binnen de gemeente Barneveld opgezet. De Raad heeft begin Q3 de raadsmemo ontvangen omtrent de impact van netcongestie, de gevolgen hiervan op onze ambities en welke aanpak we hanteren. Vervolgens heeft 17 oktober een Raadstafel netcongestie plaats­ gevonden. Duidelijk is dat het thema leeft en veel impact heeft. Daarom blijft de aandacht hiervoor groot en werken we aan het borgen van het thema in de organisatie. Meer informatie over netcongestie is te lezen in Ontwikkelingen bij het thema Energie.

14

 

Afwegingskader duurzaamheid Het afwegingskader duurzaamheid is een tool dat ondersteunt bij het vertalen van duurzaamheidsambities naar projectniveau. Door middel van de tool leggen we vast welke keuzes rondom duurzaamheid gemaakt worden en waarom. Projectleiders en andere medewerkers ervaren het afwegingskader als een waardevolle tool om duurzaamheid een plek te geven in fysieke projecten en om het gesprek over duurzaamheid aan de voorkant te voeren. Verder zijn de indicatoren dit jaar scherper neergezet en blijven we het proces eromheen evalueren en verbeteren. Waar het vorig jaar als pilot werd gezien, werd het afwegingskader dit jaar al bij negen projecten gebruikt. Dit jaar zijn de resultaten van het ambitieweb van het afwegingskader bij de Apeldoornsestraat mee­ gegeven in de aanbesteding. Dit daagde de ondernemers uit om creatief over duurzaamheids­opgaves te denken, Het kader helpt ons om continu onze doelen te borgen en dit te verbeteren.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

UITGELICHT

ENERGIE

Energie In 2050 zijn we energie- en CO2-neutraal. Op het thema Energie lag de prioriteit voor 2024 op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energiearmoede en de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, bijvoorbeeld de realisatie van duurzame energie, samenwerking in de regio, het slim omgaan met beperkte netwerkcapaciteit. Ook hebben we ingezet op het geven van het goede voorbeeld door ons eigen vastgoed te verduurzamen en te werken met de CO2 prestatieladder. Ontwikkelingen Energie > Netcongestie was ook dit jaar een belangrijke uitdaging in de gemeente. Nieuwe grootaansluitingen kunnen niet meer aangesloten worden op het net waardoor projecten vertraging opliepen, waaronder het buurthuis Bronveld. Mogelijk komen ook nieuwe kleinverbruik aansluitingen in de toekomst op de wachtrij. Dit heeft o.a. impact op de woningbouw en maatschappelijk vastgoed en mogelijk op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Tegelijkertijd is netcongestie een aanleiding om anders tegen energievraag en ­aanbod aan te kijken en te innoveren, bijvoorbeeld met energiehubs of netbewuste woningbouw. > Vanaf medio 2024 geldt de landelijke aanpak natuurvriendelijk isoleren, die rekening houdt met dierenbescherming tijdens isolatie­werkzaamheden, zoals het beschermen van vleermuizen en vogels in gebouwen.

Gemeenten moeten tijdelijk gebruikmaken van een landelijke aanpak die werkt zonder vergunningen, mits bedrijven gecertificeerd zijn en maatregelen treffen om verschillende dier­soorten te beschermen. Er geldt landelijk een maximum percentage van 6% (voor 3 jaar) per CBS-buurt voor de (grondgebonde) particuliere woningen die op deze wijze geïsoleerd mogen worden. Deze aanpak geldt tot 2027, waarna gemeentelijke soortenmanagementplannen (SMP’s) worden ingevoerd. Zie voor meer informatie over het SMP pagina 21 bij ontwikkelingen Biodiversiteit en Groen. De impact hiervan op onze isolatieopgave is nog onduidelijk. > De markt voor zonnepanelen en warmtepompen heeft in 2024 een flinke terugval doorgemaakt. De prijzen zijn fors gedaald, maar onzekerheden rondom het afbouwen van de salderingsregeling en terugleverkosten maken consumenten terughoudend om nieuwe installaties aan te schaffen. Hierdoor moesten veel installatiebedrijven noodgedwongen hun personeel ontslaan en enkele bedrijven vielen zelfs weg. Zo is ook het bedrijf Susteen failliet verklaard. Dit bedrijf was

15

 

ENERGIE

door de gemeente ingeschakeld om verduurzamingsadvies te geven aan inwoners. Hoewel zonnepanelen nog steeds rendabel zijn, zorgt de onduidelijkheid voor grote onrust in de sector. Focusactiviteiten 2024 Aanpak energie- en geldbesparing Status: Uitgevoerd en loopt door in 2025. Deze aanpak gaat over alle acties van de gemeente op het gebied van energieen geldbesparing. Onder deze acties valt de inzet van energiecoaches; zo heeft JMA 14 energiecoaches opgeleid die meer dan 1000 energiegesprekken aan huis hebben gevoerd. Daarnaast is op 15 oktober gestart met de uitvoering van de Specifieke uitkering lokale aanpak isolatie (SpUk LAI). Waarbij inwoners in bezit van een koopwoning (met geen of een laag energielabel D t/m G), door het uitvoeren van isolatiemaatregelen hun energieverbruik kunnen verlagen. Ook is er gewerkt aan de voor­bereiding van de regeling Energiezuinig witgoed. Hierbij kunnen huis­­houdens met een inkomen tot en met 120% van het bijstands­niveau verouderd witgoed omruilen voor een energiezuinig nieuw apparaat om energie en geld te besparen. Herijking Regionale Energie Strategie 2.0 Status: Vertraagd en in uitvoering. In 2024 is een PlanMER voor de regio Foodvalley uitgevoerd waarvan de resultaten einde van het jaar bekend worden (bij opstellen van dit stuk nog niet bekend).

Dit regionale PlanMER is een aanvulling op de Provinciale PlanMER windenergie van de provincie Gelderland. Beide PlanMERs vormen de basis voor de herijking van het RES bod. Het proces van herijking van de RES is in het najaar van 2024 opgestart. Verwachte besluitvorming volgt medio 2025. Binnen de herijking wordt gekeken of het nodig is om het huidige bod over de opwek van duurzame energie aan te passen. Energiehub Harselaar Status: uitgevoerd en loopt door in 2025. De ontwikkelingen en beperkingen op het elektriciteitsnet volgen elkaar heel snel op. Dit heeft grote invloed op het project gehad. Het onderzoek naar de mogelijk­ heden en onmogelijkheden van een Smart Energy Hub (SEH) op Harselaar is eind 2024 afgerond. We zien meer mogelijkheden voor een SEH op nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen. Voor bestande bedrijventerreinen zijn er veel kansen voor

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

maat­regelen achter de meter zoals inzicht in energieverbruik, -besparing en -opwek. Daarom hebben we een ondernemersevent georganiseerd: ‘Eerste hulp bij netcongestie’ met focus op maatregelen achter de meter. Opstellen CO2 reductie rapportage Status: afgerond. Eind 2024 is de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken van de CO2 uitstoot in de gemeente bij de informele duurzaamheidsavond. Uit de rapportage blijkt dat de invloed van de gemeente op de uitstoot beperkt is én dat we niet op koers liggen om de doelstelling ‘CO2 neutraal in 2050’ te realiseren. Ten aanzien van de uitstoot is de vervolgstap om met relevante partijen maatregelen op te stellen en uit te voeren. Daarnaast zal in het op te stellen Energiebeleidsprogramma in 2025 invulling gegeven worden aan het behalen van de doelstelling wat betreft het energieverbruik in de gemeente.

UITGELICHT Samenwerking met Liander Netcongestie is een fenomeen wat we zoveel mogelijk willen beperken binnen de gemeente. In Barneveld zit het net echter verweven op regionaal niveau en met de provincies Flevoland en Utrecht. Daarom hebben we niet op alle ontwikkelingen direct invloed. De lokale netbeheerder, Liander, heeft een grote rol in het verhelpen van netcongestie door middel van verzwaring en uitbreiding van het net. Daarom werken we nauw samen met Liander en de Woning­ stichting Barneveld. Deze samenwerking vertaalt zich in het plaatsen van middenspanningsruimtes binnen de gemeente. Liander en de gemeente kijken samen welke locaties het meest geschikt zijn. Ook wordt in samenspraak met Liander gekeken naar welke buurten prioriteit hebben m.b.t. de verzwaring van het net. Hiervoor stellen we samen buurtrealisatieplannen (BRP’s) op. Meerdere middenspanningsstations en BRP’s zijn al gerealiseerd in dit samenwerkings­ verband. De samenwerking met Liander in het middenspanningsatelier wordt inmiddels gezien als een best practice door Liander en de regio. Verder ondersteunt Liander de gemeente met relevante data en info.

16

 

ENERGIE

UITGELICHT EnergieWEB Status: afgerond. In juni is een mijlpaal bereikt; sinds de zomer is een deel van de energie die gemeente Barneveld gebruikt afkomstig van lokale bronnen. Door EnergieWEB is een unieke samenwerking mogelijk gemaakt tussen gemeenten en lokale opwek­locaties. Er wordt samengewerkt met drie lokale organisaties: de coöperaties ValleiEnergie en Duurzaam Kootwijkerbroek en het bedrijf Van de Glind Handel. Deze opweklocaties kunnen over een geheel jaar gemiddeld 20 procent van de totale elektriciteitsvraag van de EnergieWEB gemeenten leveren. Het doel van EnergieWEB is de komende jaren door te groeien naar 100% lokaal opgewekte duurzame energie.

1000e energiebox advies - Bewust omgaan met energie Maureen Haaksema uit Garderen en haar 2 tienerdochters maken die bewuste keuze, zonder in te leveren op comfort. Haar energieverbruik is met 700 m3 gas en 1500 kWh elektriciteit heel zuinig voor een gezin van 3 personen in een tussenwoning van 1997. Wat adviseert zij om te doen. Het is Maureen met de paplepel ingegoten om bewust om te gaan met het leven, dus ook met energie. Ondanks het al zuinige energieverbruik vroeg zij de Energiebox aan bij de gemeente Barneveld, waar Garderen onder hoort. Het is mooi meegenomen om wat gratis te krijgen en er hoort een coachgesprek bij. Energiecoach Han Kattenwinkel kon beginnen met haar de complimenten te geven voor het nette energieverbruik. Wethouder Jolanda de Heer was aanwezig om de 1000e energiebox aan Maureen te overhandigen.

Update Warmtevisie Status: Vertraagd en in uitvoering. Begin van het jaar is het college en de raad geïnformeerd dat na onderzoek is gebleken dat warmtenetten geen toekomst hebben in Barneveld. Voor nu blijkt dat voor het overgrote deel van de bebouwde omgeving in Barnveld all-electric de beste optie te zijn. Om dit te faciliteren is een forse uitbreiding van de middenspannings­ stations binnen de gemeente nodig is. Dit wordt samen met Liander opgepakt (zie ‘uitgelicht – samenwerking met Liander’). Daarnaast wordt gewerkt aan de herijking van de warmtevisie in de vorm van een overkoepelend Energiebeleidsprogramma in 2025.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

UITGELICHT

Subsidie PAW de Glind Stichting Duurzaam De Glind heeft een nieuwe subsidieregeling gelanceerd die bewoners helpt om hun woningen aardgasvrij te maken. De regeling, getiteld ‘De Glind stapsgewijs aardgasvrij’, biedt financiële ondersteuning aan woning­ eigenaren en huurders in De Glind. De subsidieregeling is bedoeld voor bestaande woningen en geeft tot maximaal 8.500 euro per woning. Deze subsidie kan worden gecombineerd met andere regelingen, zoals de ISDE-subsidie, waarmee het totaalbedrag nog verder kan oplopen. Het doel is om woningen minder afhankelijk te maken van aardgas voor koken en verwarming. De regeling is een belangrijke stap in de plannen van de gemeente Barneveld om de overgang naar duurzame energie te bevorderen.

‘’“ Het belangrijkste is je gedrag. Mijn hoekbank stond voor de verwarming, maar die heb ik nu een kwart slag gedraaid, zodat de radiator de kamer verwarmt in plaats van de achterkant van de bank. Ook gaat de thermostaat al vroeg in de avond een paar graden naar beneden. Ik heb altijd dikke sloffen aan, zodat ik geen koude voeten krijg en op de bank trek ik naast goede kleding nog gauw even een dekentje over me heen.”

17

 

DUURZAME MOBILITEIT

Duurzame mobiliteit We werken aan de helft minder CO2 -uitstoot door mobiliteit in 2030 en klimaatneutraal zijn in 2050. Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley 2023-2026 Ontwikkelingen Duurzame mobiliteit > Het Nederlandse wagenpark bestaat steeds meer uit elektrische auto’s. Uit cijfers blijkt dat in de eerste negen maanden van 2024 de verkoop van elektrische auto’s goed gaat. 75,8 procent van de voertuigen die dit jaar zijn verkocht, rijden op stroom, al dan niet deels. In dezelfde periode vorig jaar was dat nog 66,6 procent. Dit ondanks dat in de rest van Europa de vergroening van de mobiliteit onder druk staat doordat de subsidie voor elektrische auto’s wordt afgebouwd. Dit kan uiteindelijk ook gebeuren in Nederland, wanneer het huidige kabinet plannen wijzigt. > Ook in de gemeente Barneveld is in 2024 meer elektrisch gereden en stijgt de behoefte voor laadpalen. De gemeente zoekt naar mogelijke locaties voor laadpalen. Netcongestie kan in de toekomst een impact hebben op de ontwikkelingen rondom laadlocaties. Focusactiviteiten 2024 Uitvoeren Bereikbaarheidsagenda Regio Foodvalley Status: uitgevoerd. In 2024 is de werkgeversbenadering gecontinueerd en opgeschaald zoals beschreven in het Uitvoeringsplan Slimme Mobiliteit Regio Foodvalley 2024.

Daarnaast hebben wij in 2024 met een brede fietscampagne in de regio de fiets gepositioneerd als hét vervoermiddel voor de korte ritten. Verder is de Bereikbaar­heidsagenda gericht op verduurzaming van het goederenvervoer, ontwikkeling van laadinfrastructuur en regionale afstemming op parkeerbeleid Nieuw Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan opstellen Status: vertraagd en loopt door in 2025. Na het vaststellen van de Omgevingsvisie willen we een Omgevingsprogramma Bereikbaarheid opstellen. Dit is een beleidsprogramma onder de Omgevingswet en beschrijft hoe we de doelen van de Omgevingsvisie willen bereiken. Duurzame Mobiliteit is daar een belangrijk onderdeel van.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

18

 

KLIMAATADAPTATIE

Klimaatadaptatie In 2050 zijn we klimaatadaptief en klimaatbestendig We willen voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering. De focus voor 2024 lag op het afronden, vaststellen en uitvoeren van het Klimaat­ adaptatieplan dat aandacht besteed aan opgaven op het gebied van hitte, droogte, wateroverlast en waterveiligheid. Daarnaast werden klimaatadaptieve, infrastructurele projecten voorbereid en uitgevoerd, die al in een eerder stadium zijn geïnitieerd. Ontwikkelingen Klimaatadaptatie > Op de Klimaattop Vallei & Veluwe Klimaatbestendig 2024 wordt het regionale Actieprogramma 2025-2026 gepresenteerd. Vijf acties krijgen de komende periode prioriteit: Integraal Actieplan Hitte, Waterzuinige industrie, Geen regenwater in het riool, Bouwtafel Waterzuinige wijken en Biobased bouwen. De gemeente Barneveld gaat binnen haar mogelijkheden een bijdrage leveren aan de Actie Bouwtafel Waterzuinige wijken. In regionaal verband worden de voorbereidingen getroffen voor het opstellen van een regionale stresstest die zich met name richt op het oppervlaktewatersysteem in het landelijk gebied. Hiermee wordt duidelijk waar wateroverlast kan optreden door inundatie van beken en watergangen. > De regionale stresstesten voor met name het stedelijk gebied die in 2018 zijn opgesteld, worden geactualiseerd. Dit mede naar aanleiding van de nieuwe klimaatscenario’s van het KNMI (2023).

Focusactiviteiten 2024 Opstellen en vaststellen klimaatadaptatieplan (KAP) Status: Vertraagd en in uitvoering. De gemeente stelt in het voorjaar 2025 het Klimaatadaptatieplan vast. Het Klimaat­ adaptatieplan heeft betrekking op de periode tot en met 2027, in lijn met het Nationaal Klimaatadaptatieplan. In het klimaat­adaptatieplan wordt beschreven hoe we onze dorpskernen binnen de gemeente Barneveld weerbaar willen maken tegen de toenemende weersextremen. De focus ligt op klimaatadaptatie voor de vier thema’s hitte, droogte, wateroverlast en waterveiligheid in bebouwd gebied.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

Reconstructie Hoevelakenseweg Status: Vertraagd en in voorbereiding. De reconstructie is civieltechnisch voorbereid. Het aanbestedingstraject start in november 2024 en de uitvoering start in tweede kwartaal 2025 (mede afhankelijk van afstemming met Vitens). Samen met groot onder­houd en verkeersmaatregelen wordt de weg klimaatadaptiever ingericht door een hemelwaterriool aan te leggen. Bewoners worden actief benaderd om, geheel ontzorgd, op eigen terrein af te koppelen. De kans op water­overlast wordt hierdoor fors kleiner. Voorbereiding reconstructie Wolweg Status: Vertraagd en in voorbereiding. De reconstructie is civieltechnisch voor­ bereid en de aanbesteding start in Q4 van 2024. De uitvoeringsstart staat nu gepland in maart 2025. Samen met groot onder­ houd en verkeersmaatregelen wordt de weg klimaat­adaptiever ingericht door de aanleg van een hemelwaterriool. Ook bij deze reconstructie worden bewoners actief benaderd om, geheel ontzorgd, op eigen terrein af te koppelen. Ook worden daar waar mogelijk plantvakken langs de weg aangelegd en bomen geplant.

19

 

Bewonersenquête klimaatadaptatieplan We vinden het belangrijk om aan te sluiten bij wat er bij bewoners leeft. Om daar achter te komen hebben we in oktober 2023 een enquête uitgezet onder het bewonerspanel van de gemeente Barneveld over het thema klimaatadaptatie. Dit is gedaan om op te halen in hoeverre inwoners last hebben van weers­ extremen, in hoeverre ze bereid zijn daar iets tegen te doen en om op te halen wat ze van de gemeente verwachten. Deze enquête is door 484 respondenten ingevuld en de resultaten zijn gebruikt om type maatregelen te bepalen. Uit de enquête blijkt dat droogte en hitte het meest ervaren worden als effecten van klimaat­verandering (zie figuur 1).

De klimaatkeet Dit jaar is het concept KlimaatKeet van Merel’s ‘Gewoon Dóén’ in Barneveld gestart! Het doel met de KlimaatKeet is om inwoners te stimuleren, motiveren, inspireren en te adviseren om zelf aan de slag te gaan op het gebied van klimaat­ adaptatie. Het advies gaat om het afkoppelen van regenwater van het riool en het klimaatbestendig inrichten van de tuin. De KlimaatKeet reist sinds medio augustus van dorp tot dorp en van wijk tot wijk. Elke week weer op een andere locatie. De keet is ook ingezet bij de start van de herinrichting van het Oldenbarneldplein op Burendag en in de voorbereidingen van de reconstructie Roelenengweg om bewoners over te halen kosteloos mee te doen met afkoppelen op eigen terrein. Het is een fijne manier om met bewoners in gesprek te gaan over klimaat­adaptatie en het te hebben over wat ze zelf kunnen doen.

Afkoppelen Garderen Bomenbuurt Status: Afgerond. De uitvoering is na het zomerreces gestart. Alle woonstraten en particuliere inritten in deze buurt zijn afgekoppeld door het regenwater via verticale infiltratiebuizen in de bodem te brengen. De kans op lokale wateroverlast, maar ook in het water­ overlastgevoelige Garderense centrum, wordt sterk verkleind. Het diepe grondwater op de Veluwe, de grootste zoetwatervoorraad van Nederland, wordt juist aangevuld. Er wordt minder schoon regenwater naar de overvolle rioolwaterzuivering Harderwijk gebracht.

Enquêteresultaten uit het Klimaatadaptatieplan

De overige resultaten van de enquête worden gepresenteerd in het Klimaat­ adaptatieplan.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

UITGELICHT

KLIMAATADAPTATIE

GEMEENTE BARNEVELD

Uitvoeren lokaal hitteplan (indien nodig) Status: Niet uitgevoerd (was niet nodig). Het Hitteplan is klaar. Het hitteplan bevat afspraken over verantwoordelijkheden en maatregelen van verschillende organisaties. Dit plan treedt bij langere periodes van hitte in werking. Organisaties en (zorg)professionals en mantelzorgers worden over de verwachte hitte geïnformeerd. In 2024 was geen sprake van een langere hitte­periode.

20

 

BIODIVERSITEIT EN GROEN

UITGELICHT Biodiversiteit en groen We behouden en versterken de biodiversiteit in Barneveld de komende jaren Vanuit het thema Biodiversiteit en Groen hebben we in 2024 onder andere gewerkt aan het uitvoeren van het Biodiversiteitsplan en het (door)ontwikkelen van beleid. Ook werden concretere projecten voor vergroening, communicatie en educatie dit jaar uitgevoerd. Ontwikkelingen Biodiversiteit en groen > Vanaf medio 2024 geldt de landelijke aanpak natuurvriendelijk isoleren. Bij deze nieuwe aanpak zorgen isolatiebedrijven dat er geen vogels of vleermuizen worden gedood tijdens het isoleren. Door natuurvriendelijk te werken, krijgen vogels of vleermuizen de kans om weg te vliegen vóórdat wordt geïsoleerd. Het isolatiebedrijf zorgt dat er voldoende verblijfplaatsen worden gerealiseerd, om de verdwenen verblijfplaatsen door het isoleren te compenseren. Op pagina 15 onder het kopje ontwikkelingen op het thema Energie is meer info te vinden, mede over de impact hiervan op onze ambities omtrent energie.

Het Dijkje Het Dijkje in het centrum van Barneveld is vergroend door het toepassen van gevelgroen. Dit is gerealiseerd door het aanbrengen van kabels aan de gevels, waarlangs het groen kan opklimmen en groeien. Het plaatsen van de bekabeling heeft plaatsgevonden in de zomer, en het in het najaar tijdens het plantseizoen is het groen aangeplant. Nu kunnen de planten groeien en zal elk jaar meer vergroening plaatsvinden op het Dijkje. Het centrum is naast Harselaar de minst groene buurt in de gehele gemeente Barneveld. Daarom is deze vergroening extra welkom!

Focusactiviteiten 2024 Uitvoeren biodiversiteitsplan Status: In uitvoering. In 2024 hebben we het vergroenen van het Dijkje in het centrum van Barneveld gerealiseerd door het toepassen van gevelgroen. Verder zijn in Barneveld centrum een aantal geveltuintjes vernieuwd. Ook het Weidevogelproject is voortgezet. Daarnaast hebben we het maaibeleid aangepast om de bloei van inheemse planten te stimuleren die insecten en andere dieren aantrekken. Bovendien zijn er informatie­­ borden geplaatst met QR-codes die verwijzen naar de gemeentelijke internetpagina over biodiversiteit en groen. Ze zijn geplaatst op plekken waar inheemse mengsels zijn ingezaaid die bijdragen aan de versterking van de biodiversiteit. Opstellen en vaststellen bomenbeleidsplan Status: Vertraagd en in uitvoering. In september is het participatietraject gestart. Het college en de directie hebben in het najaar van 2024 het plan van aanpak voor het Bomenbeleids­plan goedgekeurd. Het bomenbeleidsplan is bedoeld om het bomenbestand van de gemeente te beschermen en te behouden. Verder zorgt dit beleidsplan ervoor dat nieuwe wijken met voldoende groen worden aangelegd en dat dit groen toekomst­bestendig wordt gerealiseerd. PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

21

 

BIODIVERSITEIT EN GROEN

Opstellen landschapsplan Status: vertraagd en in uitvoering. Nadat er aanspraak was gedaan op de middelen die al in 2022 waren gereserveerd om een landschapsplan op te laten stellen, is begonnen met een gunningsprocedure. In het plan wordt geen visie op het buitengebied opgenomen, anders dan de visie die in de Omgevingsvisie staat. Er is voor gekozen om de participatie van het land­schaps­ plan en van de Omgevingsvisie gelijk op te laten lopen. Naar verwachting is het landschapsplan medio 2025 afgerond. Handleiding van het Soorten Managementplan (SMP) Status: Afgerond. Een handleiding/plan van aanpak specifiek voor de gemeente Barneveld voor het SMP is afgerond. Dit plan van aanpak is bedoeld om een goed beeld te krijgen van het SMP en het zorgt voor een snelle start van een SMP. Het is nog onduidelijk welke vervolgstappen wij als gemeente kunnen en moeten nemen, omdat we in afwachting zijn van het vast te stellen beleid vanuit de provincie Gelderland. Voor nu volgen we actief de ontwikkelingen van de provincie rondom het SMP om hier proactief op in te kunnen spelen. Monitoringsplan Status: Vertraagd en in uitvoering. In 2023 is er in samenwerking met TAUW een begin gemaakt voor een monitorings­ plan om de biodiversiteit meetbaar te maken. In Q2 2024 is een projectteam opgestart om het monitoringsplan verder op te pakken samen met TAUW.

We richten ons hierbij op het meetbaar maken van de biodiversiteit op specifieke locaties binnen de gemeente Barneveld. Het monitoringsplan zal indicatoren en achterliggende data omvatten waarmee de ontwikkeling van initiatieven op het gebied van biodiversiteit en groen gevolgd en geëvalueerd kunnen worden.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

22

 

Circulaire economie We hebben een 100 procent circulaire economie in 2050 Op het thema Circulaire Economie hebben we in 2024 gewerkt aan de uitvoering van de Actie-agenda Circulaire Economie. Dit jaar hebben we verschillende concrete projecten opgepakt, zoals circulair slopen vrijkomende agrarische bebouwing en eigen vastgoed en onderzoek naar de mogelijk­ heden van een bouwkringloop. Ook zijn we in 2024 aangehaakt bij de ontwikkeling van de nieuwe Economische visie en andere ontwikkelingen rondom interne projecten en processen waar circulariteit een rol speelt. Ontwikkelingen Circulaire economie Er wordt meer en meer samengewerkt en kennis gedeeld tussen de gemeentes binnen het Living Lab van Regio Foodvalley. Als gemeente Barneveld leren wij veel van deze samenwerking en kennisdeling over best practices (bijvoorbeeld meenemen van restwaarden van gebouwen). Ook zien we dat we binnen de gemeente Barneveld meer werken aan circulariteit. Zo is het kernteam Circulaire economie in 2023 opgericht waarbinnen verschillende disciplines elkaar inspireren en samenwerken om circulaire opgave aan te pakken en circulariteit meer onder de aandacht te brengen. Dit kernteam is in 2024 gegroeid.

UITGELICHT

CIRCULAIRE ECONOMIE

Biobased bouwen Binnen de Regio Foodvalley is het afgelopen jaar veel aandacht besteed aan biobased (ver)bouwen. Biobased materialen kennen een groot aantal voordelen ten opzichte van conventionele materialen. Ze zijn vaak minder CO2 intensief en kunnen ook CO2 vastleggen in bouwwerken of in de grond tijdens de teelt van het product. Deze andere manier van bouwen zorgt voor energiezuinige woningen die minder vermogen vragen van het elektriciteitsnet omdat kleinere technische installaties nodig zijn om de woningen te verwarmen en/of te koelen. Ook kan het verbouwen van biobased gewassen bijdragen aan biodiversiteit, waterkwaliteit, reductie van stikstof en een circulaire economie. In de regio Foodvalley zijn er diverse spelers in de bouw- en landbouwketen die aan de slag willen met biobased bouwen en verbouwen. Om deze ketens te stimuleren zijn meerdere ketenbijeenkomsten geweest georganiseerd door Building Ballance en de Regio Foodvalley. Op 26 september hebben wij als gemeente Barneveld samen met deze andere partijen een verdiepingsbijeenkomst georganiseerd voor ambtenaren uit de regio om hun rol in deze transitie te verduidelijken.

Focusactiviteiten 2024 Circulariteit in de standaard uitvoeringseisen van eigen vastgoedontwikkelingen Vertraagd en in uitvoering. In diverse projecten wordt circulariteit toegepast, zoals bij basisschool De Bron en het buurthuis Bronveld. Om meer circulaire maatregelen te nemen in eigen vastgoed­ontwikkelingen, onderzoeken we op welke manier circulariteit kan worden meegenomen in de standaard uitvoeringseisen van vastgoedprojecten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het toepassen van biobased bouwmaterialen en het circulair slopen. Ook in het nieuwe beleidsplan voor vastgoed worden de duurzaamheids­ thema’s meegenomen. Verder wordt overlegd met andere gemeentes om van hun ervaringen te leren zoals benutten van restwaarde, losmaakbaarheid en materialenpaspoorten. De lessen verkregen vanuit het toepassen van circulaire maatregelen in het buurtcentrum Bronveld worden meegenomen in het beleid.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

23

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

Project Vrijkomend Agrarische Bebouwen (VAB) circulair slopen Afgerond. Naar verwachting wordt een deel van de agrarische opstallen vervangen en/of verdwijnen dezen. De bestaande bebouwing moet gesloopt worden. De reststromen vanuit de sloop zijn waardevol. Om te kijken wat we met de reststromen doen na de sloop van de agrarische bebouwing is een pilot gestart vanuit meerdere organisaties waaronder de Rabobank, RegioFoodvalley, ondernemers en de gemeente Barneveld. De stal in Terschuur is voor deze pilot in zijn geheel verkocht en elders opgebouwd. Deze lessen worden vertaald naar informatie over hoe agrariërs circulair slopen kunnen aanpakken en zijn opgenomen in een al bestaand agrarisch loket van de regio Foodvalley. Daarnaast loopt in regioverband onderzoek (door CHE) naar het sluiten van de betonketen en wordt gewerkt aan een betonconvenant voor de regio. Circulaire mogelijkheden bij project grondbank In uitvoering. Om de gemeentelijke grondbank bij de milieustraat Otelaar op een nieuwe locatie te realiseren, is in de afgelopen periode het locatie-onderzoek uitgevoerd en afgerond. Het college- en raadsvoorstel voor de nieuwe grondbank is op 22 oktober in het college behandeld en het raadsvoorstel stond op 11 december op de agenda van de gemeenteraad. De oppervlakte gaat op de nieuwe locatie naar ca. 2 hectare. Ook wordt ca.

een half hectare om de grondbank heen landschappelijk ingericht om biodiversiteit te stimuleren. De ambitie is om de nieuwe grondbank zo circulair mogelijk in te richten met hergebruik van materialen. Verder wordt onderzocht of het haalbaar is om compostering met de uit eigen bedrijfsvoering vrijkomende grondstoffen te realiseren. Deze compost kunnen we gebruiken om teelaarde voor eigen gebruik te maken.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

UITGELICHT

Hernieuwing van het grondstoffenbeleidsplan Vertraagd en in uitvoering. Het grondstoffenbeleidsplan wordt hernieuwd. Hierbinnen krijgt circulariteit een plek, bijvoorbeeld in het proces om te komen tot meerdere scenario’s. Het opstellen en vaststellen van het nieuwe grondstoffenbeleidsplan is vertraagd en loopt door tot medio 2025.

Duurzamer asfalt- en betonverharding In samenwerking met team beheer en realisatie hebben we duurzame asfalt- en betonverharding in de nieuwe raamovereenkomst asfalt- en betonverhardingen 2025-2028 meegenomen. Dit gaat specifiek om Warm Mix Asfalt-mengsels (WMA), die worden geproduceerd bij temperaturen lager dan 140 graden Celsius. Per 1 januari 2025 wordt op landelijk niveau gestart met de uitfasering van het Hot Mix Asfalt, en waar mogelijk over te gaan naar WMA. Dit stoot minder CO2 uit. Er wordt bij het toestaan van WMA-mengsels een belangrijke stap gezet in de verduur­zaming van de asfaltsector op weg naar de milieudoelen van 2030 en 2050.

24

 

DUURZAAM VOEDSELSYSTEEM

Duurzaam voedselsysteem Op het thema Duurzaam Voedselsysteem was onze gemeentelijke inzet dit jaar om de basis op orde te houden. Dit hebben we gedaan door onze deelname aan het regionale programma van de Food Valley. Met name voor de eiwit­ transitie en het tegengaan van voedselverspilling waren we alert op kansen om gemeentelijke pilot/projecten te laten landen in de regio. Dit thema is een belangrijke verbinding met het programma Waardevol Landelijk gebied. Ontwikkelingen Duurzaam voedselsysteem > De nieuwe strategische agenda 2025-2030 is voorbereid in de regio FoodValley. Het programma Voedsel voor een gezond leven blijft een onderdeel van deze strategische agenda en we blijven als gemeente daar aan meewerken. > Het thema Voeding voor een gezond leven heeft heel veel raakvlakken met het Programma Waardevol Landelijk Gebied en is daarin opgenomen als thema. Versnippering en dubbelingen qua inzet worden voor­komen als dit thema organisatorisch goed geborgd is. We kiezen er voor om de activiteiten onder het thema daarom volledig onder te brengen bij het Programma Waardevol Landelijk Gebied vanaf 2025. De verantwoording gebeurt via het Programma Waardevol Landelijk Gebied. Focusactiviteiten 2024 Uitvoeringsprogramma Voedsel voor een gezond leven van Regio Foodvalley Status: afgerond en loopt door in 2025.

In 2024 hebben we samen met de regio aan diverse thema’s gewerkt, zoals het stimuleren van de korte keten (voedsel uit de streek), het voorkomen van voedsel­ verspilling, het stimuleren van de teelt en het inzetten of het eten van alternatieve eiwitten in plaats van dierlijke eiwitten en het creëren van een duurzame voedsel­ omgeving, waarin mensen werden gestimuleerd om duurzaam en gezond voedsel te kopen. Zo nam Barneveld afgelopen februari deel aan de “#BEANMEAL week”. In het bedrijfsrestaurant stond tijdens deze beanmeal week meermaals bonen op het menu. Verder werd landelijk weer de Week Zonder Zuivel en Vlees gehouden (4-10 maart). Dit jaar is ervoor gekozen om 1 dag (woensdag 6 maart) het ­bedrijfsrestaurant geen vlees en zuivel aan te bieden voor de medewerkers om bewust­wording rondom de grote impact op het milieu van dierlijke producten te benadrukken.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

GEMEENTE BARNEVELD

Tegengaan voedselverspilling Status: afgerond. Voedselverspilling zijn we tegengegaan door gerichte projecten uit te voeren bij verschillende doelgroepen, waardoor klimaatimpact van verspild voedsel terug­ gedrongen werd. Dit in samenwerking met het programma Voedsel van de regio en het Living Lab Regio Foodvalley Circulair. Onderdeel van onze inzet was het meedoen aan de Week tegen voedselverspilling in september. Regio Foodvalley startte samen met Orbisk een tweejarig project om voedsel­ verspilling in professionele keukens te verminderen via monitoring en bewustwording. In Barneveld hebben twee locaties meegedaan aan dit project.

UITGELICHT Workshop Duurzaam en Gezond koken In het kader van de Vitaliteitsweek heeft Dutch Cuisine een workshop gegeven waarin collega’s van het bedrijfsrestaurant en andere geïnteresseerde collega’s meegenomen zijn in de wereld van gezonder, duurzamer én lekkerder koken. Dutch Cuisine is een organisatie die werkt volgens 5 principes op de thema’s cultuur, gezondheid, natuur, kwaliteit en waarde. Het streven is om bij voedsel­ bereiding de seizoenen te volgen, te streven naar 80% groente / 20% vlees/vis, geen kunstmatige toevoegingen, werken van kop tot staart en no waste. Producten die gebruikt worden zijn waar mogelijk biologisch, fair trade, ­diervriendelijk, puur, vers en regionaal of lokaal geproduceerd.

25

5 Jaarplan 2025

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE 2024 EN JAARPLAN 2025

De vorige hoofstukken hebben laten zien wat we willen bereiken en waar we aan werken. In dit hoofdstuk gaan we in op hoe we dat concreet voor ons zien voor het komende jaar. Dat doen we door een aantal focusactiviteiten en besluitvormingsstukken voor 2025 te omschrijven. Focusactiviteiten zijn de belangrijkste activiteiten die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. We gaan hieronder in op de activiteiten per thema en leggen de link met de procesdoelen. We sluiten af met overkoepelende programma-activiteiten die bijdragen aan meerdere doelen. We geven de belangrijkste activiteiten weer, die zien we als prioriteit. Dat neemt niet weg dat er binnen de verschillende thema’s meer activiteiten spelen en worden uitgevoerd. Wanneer we moeten prioriteren, zijn de activiteiten die in dit jaarplan staan het meest urgent.