B-3.18 Besluit B&W subsidieregeling lokale aanpak isolatie d.d. 10-9-24

Deze coalitie heeft betrekking op alle programmalijnen binnen het programma Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving en is dus breder dan het Nationaal Isolatieprogramma.

15

Zie de Kamerbrief van 11 maart 2022 over Aanvullende koopkrachtmaatregelen 2022 (Kamerstukken II 2021/11 35925 XV nr. 111).

14 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Voorbeelden van bijdragen aan de verduurzamingscoalitie Doe het zelf, doe het duurzaam! gaat met markt- en maatschappelijke partijen consumenten aansporen en faciliteren om zelf hun huis duurzaam te (ver)bouwen richting een aardgasvrij eindresultaat. De Woonbond voert de campagne ‘Haal energie uit je rekening’. Deze campagne is gericht op huurders om hen te wijzen op de mogelijkheden om energie te besparen. Bouwend NL werkt mee aan een routekaart Ventilatie en Luchtdichtheid voor energieadviseurs, -coaches, -loketten en uitvoerende partijen om woningeigenaren te helpen bij het verduurzamen van hun woning. Milieu Centraal wil bijdragen met een campagne ‘Maak nu je huis winterklaar’, met een inhoudelijke focus op isolatie en hybride warmtepompen. De campagne wordt ingericht op verschillende doelgroepen aan de hand van de klantreis.

Ondersteuning met een publiekscampagne Op 2 april start de kortlopende landelijke campagne ‘Zet ook de knop om’ die burgers aanmoedigt om aan de hand van eenvoudige tips (verwarming lager, korter douchen) snel het gasverbruik in huis te verlagen en zo ook iets te doen aan de hoge energierekening. Daaropvolgend zetten we de campagne Verbeter je huis16 weer in met de oproep om je goed voor te bereiden op de komende winter met goede isolatie. Daarbij worden de extra mogelijkheden via het Nationaal isolatieprogramma bij bewoners en gebouweigenaren meteen onder de aandacht gebracht.17 Om de lokale aanpak van gemeenten te faciliteren, worden daarnaast de gemeenten en energieloketten vanuit de rijksoverheid ook ondersteund bij hun lokale communicatie-inzet. Het accent in de communicatie ligt op het informeren van bewoners over het verbeteren van slecht geïsoleerde woningen en slimme inzet van de hybride warmtepomp in woningen en gebouwen waarvoor deze geschikt is. Isolatie en ventilatie gaan daarbij hand in hand.

Fixbrigade Fixbrigade isoleert woningen voor mensen met weinig geld: ‘Soms kun je onder de vensterbank door de buitenlucht zien’ Om energiearmoede te bestrijden isoleert de Fixbrigade woningen van mensen met een laag inkomen. Jongeren en statushouders kunnen als ‘fixer’ werkervaring opdoen. Het Amsterdamse project wordt met Europees geld flink uitgebreid. ‘Ik kom overal halogeenspotjes tegen, maar die zijn dus het ergst.’ (….) Wat begon als een sympathiek vrijwilligersprojectje om buurtbewoners te helpen hun woning beter te isoleren, groeide uit tot een stadsbreed hulpproject dankzij Europese en gemeentelijke subsidie. Vanaf mei rukt een legertje fixers uit om gaten en kieren te dichten, lampen te vervangen en cv-ketels slimmer af te stellen. Ooit bedoeld om de klimaatopwarming af te remmen, maar nu populair om de groeiende energiearmoede te bestrijden. De Fixbrigade is tevens een leerwerkproject voor jongeren en statushouders. (….) Volkskrant, 23 maart 2022

16

Deze campagne is reeds aangekondigd in de Kamerbrief van 11 maart 2022 over Aanvullende koopkrachtmaatregelen 2022 (Kamerstukken II 2021/11 35925 XV nr. 111).

17

Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie Koerhuis (Kamerstukken II 2021/22, 32813 nr. 921).

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 15

16 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

3 Laagdrempelige en breed toegankelijke financiering en subsidies De Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE) voor onder andere eigenaarbewoners en de Subsidie Energiebesparing Eigen Huis (SEEH) gericht op VvE’s zullen het komende jaar worden aangepast, zodat deze regelingen toegankelijker en aantrekkelijker worden gemaakt, waarbij de budgettaire kaders van het Coalitieakkoord leidend zijn.

ISDE: Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing • Per 1 januari 2022 zijn de subsidiebedragen voor de verschillende isolatiemaatregelen verhoogd (evenals de subsidies voor warmtepompen en zonneboilers), waardoor het gemiddelde subsidiepercentage is opgehoogd van 20% naar 30%. • In de ISDE zal de twee-maatregeleneis worden losgelaten – conform het ‘Manifest nationaal isolatieprogramma’ – waarbij het vanaf 2023 ook mogelijk is om 15% subsidie te krijgen voor één maatregel. • We verkennen samen met gemeenten of en hoe collectief aanvragen mogelijk gemaakt kan worden via de ISDE of anderszins, waardoor gemeenten bewoners kunnen ontzorgen en zodat buurtinitiatieven en coöperatieven worden gestimuleerd. • Per 1 januari 2023 zal vanuit de ISDE ook subsidie worden verstrekt aan eigenaar-bewoners voor het afsluiten van aardgas van woningen die zijn aangesloten op een warmtenet maar nog koken op gas. Hiermee wordt voorkomen dat er grote maatschappelijke investeringen nodig zijn voor het vervangen van oude gasnetten.

SEEH: Energiebesparing Eigen Huis • VvE’s hebben momenteel twee regelingen voor verduurzaming: de ISDE voor warmtepompen, zonneboilers en warmtenetten, en de SEEH voor advies en isolatiemaatregelen. Om te zorgen dat VvE’s nog maar bij één regeling subsidie hoeven aan te vragen voor verschillende maatregelen, gaan de onderdelen gericht op VvE’s per 1 januari 2023 uit de ISDE over naar de SEEH. Hierdoor wordt de SEEH de centrale regeling voor VvE’s, wat het proces van aanvragen en uitvoeren van maatregelen aanzienlijk zal versimpelen en versoepelen. • De twee-maatregeleneis zal worden losgelaten – conform het ‘Manifest nationaal isolatieprogramma’. • De hogere subsidie voor het ‘Zeer Energiezuinig pakket’ wordt toegankelijker gemaakt, waardoor het ook mogelijk wordt gemaakt om een hogere subsidie te ontvangen wanneer het niet geheel mogelijk is om aan alle voorwaarden van het ZEP-pakket te voldoen. • De termijn voor de uitvoering van maatregelen worden verlengd en de minimumoppervlakte eisen voor een aantal isolatiemaatregelen worden verlaagd. Deze wijzigingen maken de SEEH eenvoudiger en aantrekkelijker.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 17

Financiering Nationaal Warmtefonds nog makkelijker en breder toegankelijk Het is belangrijk dat woningeigenaren isolatiemaatregelen tegen aantrekkelijke voorwaarden kunnen financieren. Toegang tot de ISDE of de SEEH is niet in alle gevallen voldoende. De subsidie dekt immers niet de hele investering af en uit onderzoek van DNB blijkt dat 17% van de woningeigenaren onvoldoende spaargeld heeft voor verduurzaming tot een aardgasvrije woning en dit ook niet via de hypotheek kan financieren.18 Het vorige kabinet heeft hiervoor met budget van de overheid en banken het Nationaal Warmtefonds ontwikkeld. Het fonds biedt financiering voor verduurzaming met lange looptijden en (doorgaans aftrekbare) lage rentes voor een zeer brede doelgroep van woningeigenaren en VvE’s. Het heeft inmiddels voor ruim 680 miljoen euro aan financiering uitgezet. Sinds de eerste maanden van 2022 is sprake van een zeer sterke stijging van de aanvragen. Het kabinet wil de mogelijkheden van dit fonds op een aantal punten verder verruimen: • Om woningeigenaren zonder leenruimte en woningeigenaren met een laag inkomen nog verder te ondersteunen, kijken we met het Nationaal Warmtefonds of we deze doelgroepen een financiering aan kunnen bieden met een rente van 0%.

Tevens bezien we de mogelijkheid om kleine bedragen (vanaf 1.000 euro) te financieren en de mogelijkheid om die kleine leningen te verstrekken met een langere looptijd, passend bij de levensduur van de maatregelen. Dit vergroot de mogelijkheden van deze groepen om te verduurzamen. Daarnaast zal voor hen specifieke ondersteuning nodig blijven van gemeenten. • Het Nationaal Warmtefonds biedt woningeigenaren zonder leenruimte in wijkaanpakken van gemeenten en aanpakken van corporaties nu al de energiebespaarhypotheek. Pilots met een aantal gemeenten laten zien dat dit product begint te lopen, maar het gaat nog mondjesmaat. Samen met het Ministerie van Financiën en het Nationaal Warmtefonds wordt onderzocht hoe en per wanneer deze financieringsmogelijkheid ook op een verantwoorde manier kan worden aangeboden aan woningeigenaren zonder leenruimte die isolatiemaatregelen willen treffen buiten wijkaanpakken en corporatieaanpakken19. De voorgestelde uitbreidingen van het Nationaal Warmtefonds worden 3 jaar na de invoering geëvalueerd. • Kleine VvE’s komen vanaf de tweede helft van 2022 ook in aanmerking voor financiering van het Nationaal Warmtefonds voor verduurzaming. • Woningeigenaren vanaf 75 jaar komen sinds februari 2022 in aanmerking voor financiering van het Nationaal Warmtefonds.

• Voor woningeigenaren met een laag inkomen of zonder leenruimte die financieel advies of hulp nodig hebben bij het doen van een aanvraag voor het Nationaal Warmtefonds, kunnen gemeenten een deel van het budget inzetten dat zij in het kader van het Nationaal Isolatieprogramma ontvangen voor de lokale aanpak.

Convenant verduurzaming koopsector Aanvullend zijn in het convenant verduurzaming koopsector, dat in december 2020 is afgesloten, afspraken gemaakt over betere voorlichting bij het verduurzamen van een te kopen of te verbouwen huis. In dit convenant werken makelaars, taxateurs, hypotheekadviseurs en financiers samen om woningeigenaren te stimuleren om de woning te verduurzamen. Zij willen een veel actievere rol oppakken bij het adviseren van woningeigenaren over verduurzaming. Deze partijen gaan door met hun actieve rol om op natuurlijke momenten direct woningen te verduurzamen. De beleidsontwikkeling op toekomstige meer verplichtende normeringen bij natuurlijke momenten zoals transacties zal binnen dit gremium worden besproken om input op te halen. Hiermee willen wij ook een stimulans geven aan de doelstelling van 750.000 te verduurzamen woningen via actielijn 3.

18

De Nederlandsche Bank (2022) Financiering voor de verduurzaming van de woningvoorraad.

19

Deze vraag werd gesteld in de motie Dik-Faber (Kamerstukken II, 2020/21, 32813, nr. 605). Op basis van de ervaring in de pilots met de energiebespaarhypotheek kan naar verwachting een verantwoord product voor deze doelgroep worden gemaakt.

18 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 19

4 Bewustwording en informatievoorziening Voor het bereiken van het doel is het van belang dat mensen beseffen dat het nodig is om de woning te isoleren. En dat ze weten hoe ze dat moeten (laten) doen. Daarvoor is bewustwording en informatievoorziening nodig.

Verbeterjehuis.nl In de campagne zal worden verwezen naar de website verbeterjehuis.nl. Deze website komt voort uit afspraken uit het Klimaatakkoord en is ontwikkeld door de onafhankelijke voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal, in samenwerking met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en het ministerie van BZK. Op verbeterjehuis.nl kan de woningeigenaar informatie vinden over de te nemen kleine maatregelen én het isoleren van zijn of haar woning of VvE-gebouw. Op de website kan je eenvoudig een eerste beeld krijgen van de huidige energiezuinigheid van je woning, welke verbeteringen mogelijk zijn, en wat de kosten en besparingen zijn van deze maatregelen. Ook geeft de website informatie over de subsidies en financieringsopties waar je als woningeigenaar gebruik van kan maken. Figuur 6: Stappenplan campagne Verbeterjehuis.nl

Inzicht in mogelijkheden tot verduurzaming

Verduurzamingspakketten maken en vergelijken

Subsidie- en finacieringsmogelijkheden

Aanvullende advies vanuit adviseur/energieloket

Keuze aanbiederes voor uitvoering maatregelen

Aanvragen offertes voor uitvoering en financiering

Halverwege 2022 wordt verbeterjehuis.nl verder uitgebreid. Als woningeigenaar krijg je hierdoor nog beter inzicht in wat nodig is om je woning toekomstklaar te maken. Ook de plannen van de gemeenten worden zoveel mogelijk inzichtelijk gemaakt. Met dit verbeterde inzicht kan de woningeigenaar makkelijker een geschikte aanbieder vinden op verbeterjehuis.nl zoals bouw- en isolatiebedrijven,

20 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

installateurs of aanbieders die de woning integraal verduurzamen. Ook collectieve acties voor woningeigenaren kunnen straks gevonden worden op verbeterjehuis.nl Aanbieders kunnen aangeven voor welke regio’s of gebieden of voor welke maatregelen en bouwkenmerken ze een collectief aanbod hebben, waarbij het platform richting de woningeigenaar kan aangeven welk collectief aanbod past bij de vraag of situatie van de betreffende eigenaar. Met diverse zoek- en filterfuncties kunnen woningeigenaren zelf aanbieders van verduurzamingsmaatregelen of financiering vinden. Verbeterjehuis.nl kan een belangrijke bijdrage leveren aan het bundelen en bij elkaar brengen van vraag en aanbod.20

Energieloketten Voor persoonlijk contact kunnen bewoners terecht bij bestaande energieloketten. Gemeentelijke of regionale energieloketten bieden bewoners onafhankelijke informatie en advies bij energie besparen en mogelijkheden voor het isoleren van hun woning of VvE-gebouw. De loketten bieden daarnaast vaak ondersteuning, actieve vormen van begeleiding en additionele lokale informatie over bijvoorbeeld bewonersinitiatieven of (landelijke of gemeentelijke) subsidieregelingen.

Verbeterjehuis.nl Een woningeigenaar kan straks op verbeterjehuis.nl: 1 Inzicht krijgen in de mogelijkheden voor verduurzaming van de woning: • door een snelle scan op basis van een klein aantal vragen • op basis van een 3D model van de woning. 2 Verschillende pakketten verduurzamingsmaatregelen kiezen en opties met elkaar vergelijken. 3 Financieringsmogelijkheden, inclusief subsidies, in kaart brengen. 4 Contact opnemen met adviseur of energieloket voor ondersteuning en aanvullend advies. 5 Geschikte aanbieders van maatregelen kiezen, waarbij aanbieders automatisch kunnen worden gefilterd op de gekozen maatregelen en regio waarin ze werkzaam zijn. 6 Aanvragen offertes voor uitvoering en financiering.

Schiedam In samenwerking met Servicepunt Woningverbetering, Woonplus, WoonWijzerWinkel en het VvE Platform helpen we graag om te kijken welke maatregelen haalbaar en betaalbaar zijn en welke subsidies ingezet kunnen worden. De woningeigenaar krijgt onafhankelijk advies over wat mogelijk is in de woning en wat goede bouw- en installatiebedrijven zijn. We helpen met zoeken naar een aanbod dat begeleiding biedt bij de verschillende stappen in het traject om de woning uiteindelijk aardgasvrij te maken. In de communicatie besteden we aandacht aan bewustwording en de kansen die energiebesparing biedt om lagere maandlasten te realiseren. We houden daarbij goed de doelgroepen en type wijken in gedachten om te zorgen dat we inspelen op de specifieke behoefte van Schiedammers en hen op de juiste manier informeren en betrekken. Bron: https://schiedam.notubiz.nl/document/10428767/1/Transitievisie%20Warmte%20voor%20Schiedam

20

Hiermee wordt ook invulling gegeven aan de toezegging om een overzicht te presenteren van het landelijk digitaal platform (verbeterjehuis.nl) in relatie tot ontzorgingsdiensten. Zie: Kamerstukken II, 2020/21, 32813 nr. 570.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 21

Contingentenaanpak: gelijksoortige woningen seriematig aanpakken Een programmatische aanpak door gemeenten en corporaties biedt kansen voor vraagbundeling. Voor die gebundelde vraag dient dan aantrekkelijk marktaanbod beschikbaar te zijn. Via de zogenoemde contingentenaanpak worden aanbieders gestimuleerd gestandaardiseerde verduurzamingsoplossingen te ontwikkelen voor veelvoorkomende woningtypen en beproefde oplossingen op te schalen, zodat deze meer seriematig kunnen worden uitgevoerd. Voor woningeigenaren en VvE’s geeft zo’n verduurzamingsoplossing zekerheid dat de woning (in één keer of in meerdere stappen) naar tenminste de isolatiestandaard wordt gebracht tegen lagere kosten, en heeft als voordeel dat men zelf minder hoeft uit te zoeken en te regelen. De markt uitdagen en ondersteunen om dergelijk aanbod te ontwikkelen en actieve matchmaking enerzijds en aanbieders anderzijds maakt daarom nadrukkelijk onderdeel uit van de programmatische aanpak. Er komt hiertoe een gecombineerd ondersteuningsprogramma gericht op opschaling van de verduurzaming in de huur- én koopsector dat ook de huidige Renovatieversneller omvat. Daarnaast zijn door het vorige kabinet vanuit het Nationaal Isolatieprogramma middelen vrijgemaakt om het Meerjarige Missiegedreven Innovatie Programma MMIP3 (versnelling energierenovaties in de gebouwde omgeving) te versterken.

De MOOI-regeling ondersteunt consortia van bedrijven bij zowel industrialisatie, digitalisering en procesinnovatie wat bedrijfsprocessen efficiënter maakt en de uitvoeringscapaciteit vergroot, als innovatie in isolatiematerialen, installatietechniek en andere producten wat bijdraagt aan kostenreductie voor de consument.

Ontzorging: samenwerking tussen gemeenten en marktpartijen Veel mensen willen isoleren, maar weten niet waar ze moeten beginnen. Om vaart te maken met het isoleren van de slechtste labels is vergaande ontzorging cruciaal. Om mensen wegwijs te maken en ervoor te zorgen dat zij snel een aantrekkelijk aanbod kunnen vinden dat past bij hun situatie zoeken gemeenten in hun lokale aanpak samenwerking met bouw-, isolatie- en installatiebedrijven of intermediairs die mensen van A tot Z ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning, ineens of in stappen. Er zijn al vele tientallen innovatieve bedrijven actief die niet alleen woningeigenaren ontzorgen, maar óók gemeenten helpen om het lokale marktaanbod te ontsluiten en de resultaten van collectieve acties te monitoren. Een paar voorbeelden: • Het Regionaal Energieloket en Duurzaam Bouwloket vervullen in een meerderheid van de gemeenten de energieloketfunctie en organiseren collectieve inkoopacties waar jaarlijks tienduizenden mensen aan mee doen. Ook aanbieders als Winst uit je Woning en Reimarkt organiseren dit soort acties. • Bedrijven als Thuisbaas, WOAB Verduurzaamspecialist, Woon Duurzaam, Klimaatmissie Nederland en Econic maken een verduurzamingsplan op maat voor hun klanten en ontzorgen hen vervolgens van A tot Z bij uitvoering (en soms ook financiering).

• En op verschillende plekken werken consortia aan gestandaardiseerde verduurzamingspakketten voor veelvoorkomende woningtypen, de zogenoemde contingentenaanpak. Twee koplopers op dit vlak zijn energiecoöperatie AGEM in de Achterhoek en het energiedienstenbedrijf Gooi en Vechtstreek. Voor meer voorbeelden wordt verwezen naar www.ontzorgingsaanbod.nl.

22 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Koppeling met programma versnelling hybride warmtepompen In de communicatie naar bewoners over het belang van en opties voor isolatiemaatregelen zal steeds ook over de samenhang met andere verduurzamingsmaatregelen worden gesproken. Zo is van belang voor de bewoner of de gemeente al een plan (een transitievisie warmte of een uitvoeringsplan) heeft voor de wijk, en of er bijvoorbeeld een plan is voor de aansluiting van de wijk op een warmtenet. Een hybride warmtepomp is vooral een goede optie als de woning voldoende geïsoleerd is om met lage temperatuurwarmte verwarmd te kunnen worden.

Natuurinclusief, duurzaam en circulair isoleren met aandacht voor hittestress Bij isolatiewerkzaamheden moet op grond van de Wet natuurbescherming rekening worden gehouden met de aanwezigheid van beschermde soorten die in woningen en gebouwen nestelen en verblijven. Een natuurinclusieve aanpak gericht op soortenbescherming is daarom randvoorwaardelijk voor het Nationaal Isolatieprogramma. Dit wordt samen met het ministerie van LNV ontwikkeld. Ook wordt bezien hoe bij isolatie het gebruik van materialen met een lage milieudruk, zoals natuurlijke materialen kan worden bevorderd, onder andere als onderdeel van de subsidieregelingen. Door klimaatverandering en het toenemende isoleren van woningen, neemt oververhitting van woningen toe en daarmee de behoefte aan actieve koeling. De mogelijkheid voor een subsidieregeling voor zonwerende maatregelen ter voorkoming van overmatige opwarming en milieuonvriendelijke koeling wordt onderzocht. De inzet op natuurinclusief, duurzaam en circulair isoleren met aandacht voor hittestress is ondersteunend aan de vier actielijnen hierboven.

Standaard voor woningisolatie en de streefwaarden In maart 2021 heeft de minister van BZK de Standaard voor woningisolatie gepresenteerd in een brief aan de Tweede Kamer.21 Deze Standaard vloeit voort uit het Klimaatakkoord en is opgesteld door een commissie met een brede vertegenwoordiging van betrokken partijen, zoals de VNG, Bouwend Nederland, Techniek Nederland en de Woonbond. De Standaard geeft aan wanneer de woning goed genoeg is geïsoleerd om aardgasvrij te kunnen worden. 22 Een woning verliest warmte via buitenmuren, vloer, dak, ramen en deuren. Als de woning goed geïsoleerd is, dan is dat warmteverlies klein. De Standaard geeft voor verschillende typen woningen een maximum warmtevraag per m² vloeroppervlak; dit kan met verschillende combinaties van maatregelen per bouwdeel behaald worden. Daarnaast worden er streefwaarden per bouwdeel genoemd: deze geven de isolatiewaarde aan die per bouwdeel nagestreefd kunnen worden als een bouwdeel geheel vervangen of aangepast wordt. Bij realisatie van deze streefwaarden voor alle bouwdelen wordt de Standaard ruimschoots bereikt. De Standaard kan worden gezien als een richtlijn voor een toekomstvast isolatieniveau, en deze kan in een keer of stapsgewijs worden gehaald. Ook kan per situatie worden bekeken of een hoger isolatieniveau, bijvoorbeeld volgens de streefwaarden, wenselijk of optimaal is.

21

Kamerstukken II 2020/21 30196 nr. 749.

22

Standaard en streefwaarden voor woningisolatie | RVO.nl | Rijksdienst

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 23

Concreet voorbeeld en stappenplan Hoe helpt het Nationaal Isolatieprogramma woningeigenaren en huurders, wat zijn de logische stappen voor hen? Na de beschrijving van de actielijnen en de verschillende instrumenten van het Nationaal Isolatie Programma, geeft onderstaand voorbeeld en stappenplan een concreter beeld van hoe isoleren er stap voor stap uit ziet, inclusief een berekening van de kosten, de subsidies, de opgeleverde besparing en de terugverdientijden.

Ter illustratie een voorbeeld: Wat kun je doen in een 2-onder-1-kapwoning uit 1960? Nel en Teun wonen in een 2-onder-1-kapwoning uit 1960. Hun huis heeft wel iets van isolatie, maar is al met al slecht geïsoleerd. Deze woning heeft: • Matige dakisolatie • Dubbel glas (geen HR++) in slaap- en woonkamers • Geen isolatie van de buitenmuren • Geen vloerisolatie • Ventilatie met roosters en klepraampjes • HR-combiketel • Hun huidige gasverbruik is ongeveer 1506 kuub (m3) per jaar Ze gaan de buitenmuren na-isoleren (spouwmuurisolatie) en vanuit de kruipruimte goede isolatie aanbrengen aan de onderkant van de vloer. HR++ glas en een ventilatie-unit met terugwinning van warmte doen ze later, als de kozijnen geschilderd moeten worden. Eenmalige kosten en jaarlijkse besparing

(indicatie)

Investeringskosten

4.624 euro

Af: Subsidie

- 1.508 euro

Eenmalige kosten (na aftrek subsidie)

3.116 euro

Jaarlijkse besparing op basis van een lange termijn prognose van PBL

571 euro

Maandelijks betekent dit een besparing van bijna 48 euro per maand, uitgaande van 1,00 euro per m3 aardgas per maand volgens prognose PBL. Als in 2022 uitgegaan wordt van de huidige gemiddelde hoge energieprijs van 1,74 euro per m3 aardgas dan hebben Nel en Teun na ongeveer 5 jaar de eenmalige kosten terugverdiend. En ze hebben direct voordeel van een geïsoleerd huis.

Maandelijkse kosten bij een lening

(indicatie)

Besparing energiekosten per maand

48 euro

Maandelijkse kosten Energiebespaarlening, 3.116 euro, looptijd 7 jaar

39 euro

Als ze een Energiebespaarlening afsluiten kunnen Nel en Teun de maandelijkse aflossing betalen uit de besparing op de energiekosten. Na 7 jaar is de lening afgelost. De maandelijkse besparing op de energiekosten gaat daarna nog jarenlang door.

24 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Welke stappen neem je als eigenaar van een woning met bijvoorbeeld label F? • Leer je huis kennen. Hoe goed is je huis geïsoleerd, ga dat na via bijvoorbeeld de online Isolatie Zelfscan. • Vraag indien gewenst om hulp bij het energieloket in je gemeente of een energieadviseur die een maatwerkadvies opstelt. Sommige gemeenten bieden gratis energieadvies aan. • Ga naar verbeterjehuis.nl voor meer inzicht in welke isolatiemaatregelen passen bij jouw huis. • Het is belangrijk te weten wat de plannen van je gemeente zijn, kijk hier voor de transitievisie warmte van jouw gemeente. • Maak een plan: kies de maatregelen die de meeste besparing opleveren en nodig zijn om je huis klaar te maken voor de toekomst. Doe dit zelf, met een hulp van het energieloket of een lokale energiecoöperatie, of schakel een bedrijf in dat het plan voor je maakt en van A tot Z ontzorgt bij het verduurzamen van je huis. • De meest voorkomende maatregelen zijn vloer-, dak- of gevelisolatie en het plaatsen van HR++ of triple glas in je ramen. Let ook op goede ventilatie en het dichten van kieren. • Vraag subsidie aan. Kun je de investering niet met eigen geld doen, kijk dan hoe je die kunt financieren (bijvoorbeeld de energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds). • In sommige gemeenten kun je ook hulp krijgen bij het aanvragen van subsidies of financiering.

• Zodra duidelijk is wat financieel haalbaar is, kan je via deze link geschikte aanbieders van maatregelen zoeken. Vanaf de zomer is deze informatie beschikbaar op de nieuwe versie van verbeterjehuis.nl. • Hierna vraag je offertes aan voor zowel de uitvoering en vraag je financiering aan. • Zodra het papierwerk met de aanbieders rond is, kan je ook je subsidie aanvragen. • Na bijvoorbeeld gevel- en dakisolatie kan het energielabel van een label F woning in meer dan de helft van de gevallen twee of drie labelstappen verbeteren.

En wat te doen als huurder, en je huis heeft bijvoorbeeld label G? • Leer je huis kennen. Hoe goed is je huis geïsoleerd, via de online Isolatie Zelfscan. • Er zijn gemeenten die ook een fysieke energiecheck kosteloos bij je kunnen doen, zoals bijv. via !Woon in Amsterdam. • Je kan vervolgens beginnen met het nemen van kleine energiebesparende maatregelen. • Veel gemeenten of corporaties bieden dit gratis aan, zie bijvoorbeeld de opties in Sudwest Fryslan. • Een overzicht van snelle bespaartips is te vinden bij Milieu Centraal. • Voor grotere maatregelen, zoals vloer-, dak-, gevelisolatie of dubbel of HR++ glas, kan je schriftelijk een verzoek indienen bij je verhuurder. • Het is verstandig ook eens bij buren met dezelfde verhuurder na te gaan of zij dezelfde wensen hebben. Een gezamenlijk plan is vaker goedkoper en beter uitvoerbaar. • Kom je er niet uit met je verhuurder, kan je aankloppen bij je huurdersorganisatie (als deze er is) of anders bij de Woonbond.

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 25

26 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

5 Sturing en monitoring Het kabinet ziet voor gemeenten en woningcorporaties een belangrijke rol in het Nationaal Isolatie­ programma. Tegelijkertijd is het isoleren van woningen via het Nationaal Isolatieprogramma nadrukkelijk een gezamenlijke opgave, waarbij het Rijk de regie heeft. Vanuit die regierol gaan we het gesprek aan met onder andere Aedes en VNG over welke bijdrage zij kunnen leveren aan de verduurzaming van de 2,5 miljoen woningen. Ter invulling van die rol maken we afspraken met corporaties en gemeenten, zorgen we voor financiering en bereiden we ook normering voor. Daarnaast hebben marktpartijen en maatschappelijke organisaties, onder andere via de brede maatschappelijke coalitie, een rol. Er zijn reeds afspraken gemaakt met Aedes over het beter isoleren van sociale huurwoningen met een slechte energieprestatie, vanwege de verlaging van de verhuurderheffing met 500 miljoen euro. Er zullen aanvullende afspraken worden gemaakt over de afschaffing van de verhuurderheffing, zoals die in het Coalitieakkoord is afgesproken. De afspraken met Aedes betreffen een set aan concrete prestaties op nationaal niveau. De realisatie hiervan moet op lokaal niveau plaatsvinden.

Individuele woningcorporaties kunnen in overleg met hun gemeente en huurdersorganisaties bepalen welk deel van de opgave zij voor hun rekening nemen, passend bij wat er lokaal nodig is en bij de mogelijkheden die de woningcorporatie heeft. Dit zal afhangen van de lokale situatie en huidige energieprestatie van de woningen. Voor sommige corporaties zal de opgave daarom veel groter zijn dan voor andere. Alle individuele bijdragen van woningcorporaties moeten optellen tot het totaal van de landelijke afspraken met Aedes. 23 Gemeenten en woningcorporaties worden ondersteund bij de lokale aanpak. Daar kunnen zij terecht met vragen. Over de nadere uitwerking en uitvoering van actielijn 1 gaan we in gesprek met de VNG. Figuur 7: Governance

Governance

Gemeenten

Eigenaarbewoners

Verhuurders

Plannen van gemeenten voor de lokale aanpak

Aanpak met corporaties en particuliere verhuurders Aantrekkelijk aanbod voor eigenaar-bewoners

23

NIP-middelen voor de lokale aanpak van gemeenten

Normering slechte energielabels

NIP-middelen voor ISDE-subsidieregeling voor isolerende maatregelen + middelen Nationaal Warmtefonds

Afschaffing verhuurderheffing corporaties en SVOH-subsidieregeling voor particuliere verhuurders

Kamerstukken II 2021/22 29453 nr. 547. Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 27

Budget Voor actielijn 2 zorgt de verlaging van de verhuurderheffing voor een substantiële extra investeringscapaciteit in de woningcorporatiesector de komende jaren.24 Op basis daarvan zijn afspraken gemaakt over maatregelen die de beschikbaarheid van sociale huurwoningen vergroten, verduurzaming en bijdragen aan de leefbaarheid. Voor met name kleine particuliere verhuurders staat vanaf 1 april a.s. voor circa 4 jaar de Subsidieregeling Verduurzaming en Onderhoud Huurwoningen (SVOH) open waarmee ook isolatie wordt gesubsidieerd. Aanleiding voor de regeling vormde een vorm van compensatie voor de huurbevriezing in 2021. De regeling geldt voor gereguleerde huurwoningen. Het budget voor deze regeling komt niet uit het budget voor het Nationaal Isolatieprogramma. Voor de isolatie van koopwoningen, zijn naast het budget voor subsidie voor isolatiemaatregelen middelen nodig voor het proactief benaderen en ondersteunen van mensen. De dekking voor deze aanpak maakt onderdeel uit van de systematiek van het Klimaatfonds, op basis waarvan geprioriteerd kan worden tussen de verschillende opgaven. Voor de gehele aanpak is tot 2030 ongeveer 4 miljard euro beschikbaar, waarvan 3,35 miljard uit het Klimaatfonds. Figuur 8: Nationaal Isolatieprogramma, beschikbaar budget in miljoen euro25 2022

2023

2024

2025

2026

Energiearmoede

150

NIP Rutte III

147,5

177

180

6,25

3,25

NIP Rutte IV

160*

0

180

360

402*

2027

2028

2029

2030

Totaal 150 514

562

562

562

562

3.350

* In de Kamerbrief van 11 maart 2022 over Aanvullende koopkrachtmaatregelen 2022 (Kamerstukken II 2021/11 35925 XV nr. 111) is aangekondigd dat middelen uit 2026 naar voren worden gehaald.

Arbeidscapaciteit In bovengenoemde motie van lid Van der Plas worden schaarse professionals expliciet genoemd. Ook in het ‘Manifest nationaal isolatieprogramma’ wordt aandacht besteed aan werving, opleiding en behoud van vakbekwaam personeel. Het kabinet onderschrijft de noodzaak en zet hierop in via diverse programma’s en beleidssporen. BZK zet zich bijvoorbeeld samen met de sectororganisaties, FNV en onderwijskoepels in op meer technici en arbeidsbesparende innovatie via het programma Mensen Maken de Transitie. Ook is het een terugkerend thema in het Bouwberaad, een bestuurlijk overleg tussen sector en overheden waarin afspraken worden gemaakt om gezamenlijk knelpunten als deze aan te pakken. Ook zet BZK in op het ondersteunen van technologische innovaties die de productiecapaciteit kunnen vergroten en zo arbeidsmarkttekorten verkleinen. Dat gaat dan om bijvoorbeeld industrialisatie, digitalisering en procesinnovatie om bedrijfsprocessen efficiënter te maken. Dit doen we via onze innovatie-subsidieregelingen zoals de MOOI en DEI+-regeling. De specifieke uitdagingen voor de gebouwde omgeving en de energietransitie worden ook onder de aandacht gebracht via andere trajecten. Zo heeft EZK de regeling omscholing naar krapteberoepen verlengd, waarmee werkgevers ondersteund worden bij de omscholing van personeel naar techniek (en ICT).

Andere voorbeelden van de inzet op dit terrein zijn het techniekpact met onder andere EZK, SZW en OCW en de human capital agenda van de TKI Urban Energy. Ook op regionaal en lokaal niveau zijn er verschillende initiatieven om de arbeidsmarkttekorten te verkleinen. In samenwerking met het ministerie van SZW en branche-

24

Kamerstukken II 2021/22 29453 nr. 547.

25

Deze bedragen zijn indicatief op basis van het Coalitieakkoord, als onderdeel van het Klimaatfonds dat nader wordt uitgewerkt.

28 | Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

organisaties zoals VENIN, zullen we de komende jaren intensief blijven bespreken of er aanvullende inzet wenselijk is om meer vakmensen voor isolatie te krijgen. De minister van SZW zal de Kamer naar aanleiding van de motie Paternotte-Heerma26 voor de zomer informeren over de brede krapteaanpak van het kabinet. Daarin zal onder andere worden ingegaan op de behoefte aan technisch geschoold personeel voor sectoren die nodig zijn voor de klimaattransitie.

Arbeidsmarktaanbod vergroten Vanuit Mensen Maken de Transitie worden samen met relevante partijen (waaronder Bouwend Nederland, Insula, VENIN en MBO-raad) de opleidingen voor isolatie in kaart gebracht. Met partijen gaat Mensen Maken de Transitie ervoor zorgen dat het ontbrekende aanbod zal worden gemaakt. In de nabije toekomst wordt daarnaast gezamenlijk onderzocht welke kansen er zijn in proces­ optimalisatie én productiviteitsverhogende innovaties, onder andere door innovatiechallenges of hackatons. In Den Haag wordt voortgebouwd op de bestaande samenwerking binnen het Kennis- en Praktijkcentrum Energietransitie van ROC Mondriaan. Hierin werkt ROC Mondriaan samen met de Haagse Hogeschool, TU Delft, het bedrijfsleven en overheden aan kennisontwikkeling en vernieuwing van het middelbaar beroepsonderwijs. Dit heeft onder andere geleid tot de ontwikkeling van een nieuw keuzeonderdeel ‘Duurzaam Bouwen voor Bouwplaats personeel’ bij de School voor Bouw & Infra. In het voortgezet onderwijs wordt ingezet op technisch vmbo en mavo’s met technologie: 32 scholen in Den Haag en regio werken samen onder de noemer ‘sterk techniekonderwijs Haaglanden’. Duurzaamheid is hierin een thema. Tot slot is onlangs een nieuw deelakkoord ondertekend onder de Human Capital Agenda. De ‘Energy Switch’ is gericht op om- en bijscholing voor de energietransitie.

ROC Mondriaan, de Haagse Hogeschool en TU Delft nemen hieraan deel. Bron : Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Partiman, luidend ‘Beantwoording schriftelijke vragen Manifest Nationaal Isolatieprogramma. 12 oktober 2021 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10655956/1#search=%22isolatie%22

Monitoring De monitoring geeft een beeld van het aantal bewoners dat is bereikt, het aantal woningen dat reeds is geïsoleerd en wat de planning voor de komende jaren is. Daarnaast geeft het aantal subsidieaanvragen voor en het aantal gesubsidieerde maatregelen via ISDE, SEEH en SVOH een goed beeld van de voortgang. Naast monitoring van de mate waarin de subsidies gebruikt worden, worden binnen de monitor energiebesparing gebouwde omgeving27 gegevens over de woningvoorraad, energieverbruik, en houding van woningeigenaren ten aanzien van verduurzaming gemonitord. Over voortgang van het Nationaal Isolatieprogramma rapporteren we aan de Kamer als onderdeel van de jaarlijkse monitoring van het programma Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving. Bovendien brengt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) jaarlijks in de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) de ontwikkelingen van de broeikasgasemissies en het energiesysteem voor de gebouwde omgeving in Nederland in het verleden, het heden en de toekomst in kaart. Het PBL brengt daarbij ook het aardgasverbruik in beeld.

26

Kamerstukken II 2021/22 35788 nr. 128.

27

Monitor Energiebesparing Gebouwde Omgeving 2021 (rvo.nl)

Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | Nationaal Isolatieprogramma | 29

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening www.minbzk.nl www.woningmarktbeleid.nl April 2022