B-3.14 Besluit B&W over voortgangsrapportage duurzaamheid en actiepriogramma circulaire economie d.d. 22-8-23

Organisatieonderdeel: Leefomgeving Behandelaar: M. Burgstaller Telefoonnummer: 0342495346 Ter kennisname naar de raad Nummer beleidsproduct:

Onderwerp:

Voorstelnr. 2881 Barneveld, 17 augustus 2023 Portefeuillehouder: J. de Heer-Verheij Op overzicht Bestaand beleid (website)

Halfjaarlijkse voortgangsrapportage Programma Duurzaamheid en actieagenda Circulaire Economie

Gevraagde beslissing: 1. Vaststellen van de halfjaarlijkse voortgangsrapportage van het Programma Duurzaamheid; 2. Vaststellen van de actieagenda Circulaire Economie; 3. Ter kennisname delen van de halfjaarlijkse voortgangsrapportage en de actieagenda Circulaire Economie met de gemeenteraad via begeleidend raadsmemo.

1. Inleiding De gemeente Barneveld werkt al jaren hard aan een duurzame omgeving. Sinds begin 2022 doet de gemeente dat op programmatische wijze via zes verschillende duurzaamheidsthema’s, namelijk: 1. Energie 2. Duurzame mobiliteit 3. Klimaatadaptatie 4. Biodiversiteit en Groen 5. Circulaire Economie 6. Duurzaam Voedselsysteem Door programmatisch te werken aan de thema’s, leggen we makkelijker verbindingen, zijn we meer flexibel en kunnen we gaan bijsturen wanneer nodig op basis van monitoring. Om dat te kunnen doen, organiseren we ons als programmateam onder de stuurgroep Duurzaamheid. Met de halfjaarlijkse voortgangsrapportage geven we inzicht in hoe het afgelopen half jaar is verlopen. Eén van de thema’s van het programma Duurzaamheid is Circulaire Economie. In het Coalitieakkoord 2022 2026 is afgesproken een actie programma ‘Circulaire Economie’ op te stellen, waarmee bovendien invulling wordt gegeven aan de ambities uit de Strategische Visie Barneveld 2030. De ambitie van de gemeente Barneveld is om aan te sluiten bij de landelijke doelstelling: een volledig circulaire economie in 2050. We willen bedrijven faciliteren maar vooral zelf het goede voorbeeld gaan geven. De eerste actieagenda is daarom vooral intern gericht maar met het volle besef van het belang van onze omgeving.

Deze agenda moet gezien worden als een eerste stap in een proces (transitie) om zoveel mogelijk circulair te gaan werken binnen alle werkvelden van de gemeente.

2. Beoogd effect Het programma Duurzaamheid biedt inzicht door een overzicht te geven van alle bestaande afspraken en beleidsstukken en wat die met elkaar verbindt. Het is gericht op de periode tot en met 2026. Door te monitoren op behaalde resultaten en impact, kan er doelgericht bijgestuurd worden.

3. Argumenten De voortgangsrapportage is de wijze waarop er vanuit het Programma Duurzaamheid gerapporteerd wordt over de voortgang. Onderdeel van het programma is de actieagenda Circulaire Economie. De actieagenda geeft inzicht op de acties binnen het thema Circulaire Economie en de beoogde rol van de gemeente. Het is een realistische en pragmatische aanpak. De acties sluiten aan bij lopende werkzaamheden waardoor extra inzet van collega’s beperkt is. Ook sluiten de acties aan bij de overkoepelende lopende acties vanuit het Programma Duurzaamheid zoals de ontwikkeling van het afweegkader Duurzaamheid.

-2-

4. Kanttekeningen Borgen duurzaamheid organisatie breed Het behalen van de duurzaamheidsdoelen is niet alleen afhankelijk van het Programma Duurzaamheid. Het is belangrijk dat alle medewerkers en bestuurders zich bewust zijn van onze duurzaamheidsdoelstellingen en die een plek weten te geven in hun eigen werk en portefeuille. De stuurgroep is verantwoordelijk voor de voortgang, bijsturing en prioritering van het programma. De volgende stuurgroep is gepland voor eind september. Besluitvorming van alle activiteiten loopt via de stuurgroep. Thematrekkers zijn verantwoordelijk voor de voortgang op hun onderwerp en het actief informeren van de betreffende inhoudelijk verantwoordelijk wethouder.

5. Financiën Dit voorstel heeft geen financiële impact omdat de financiering van de activiteiten binnen eigen budget valt. Binnen het programma is een werkbudget van 70.000 euro beschikbaar om uitvoering te geven aan de programma overkoepelende activiteiten. Het uitvoeren van thematische activiteiten wordt betaald uit structureel exploitatiebudget. Ten aanzien van het thema Circulaire Economie, is een structureel exploitatiebudget van 50.000 euro beschikbaar voor de uitvoering van activiteiten.

6. Participatie en communicatie a) Participatie In dit kader niet van toepassing.

b) Communicatie In dit kader niet van toepassing.

7. Uitvoering De uitvoering van het Programma Duurzaamheid vindt plaats onder leiding van de Programmaleider Duurzaamheid. De Programmaleider is het inhoudelijk aanspreekpunt, stuurt het programmateam aan en stuurt op het behalen van de programmadoelen. Dit door te voorzien in inzicht, door ontwikkelingen te signaleren en te vertalen en door af te stemmen met bestuur en organisatie. Thematrekkers zijn verantwoordelijk voor de voortgang op hun thema, signaleren kansen voor samenwerking en verbinding en geven input voor monitoring. De coördinerend wethouder Duurzaamheid is verantwoordelijk voor de informatievoorziening aan de gemeenteraad over het programma, zoals de voortgangsrapportage en monitoring. Daarnaast heeft elk thema een inhoudelijk verantwoordelijk wethouder.

8. Bijlagen 1. Halfjaarlijkse voortgangsrapportage programma duurzaamheid augustus 2023 2. Actieagenda Circulaire Economie Barneveld

Raadsmemo halfjaarlijkse voortgangsrapportage Programma Duurzaamheid en actieagenda Circulaire Economie

Datum:

Onderwerp:

Ter attentie van:

Afzender:

22 augustus 2023

Halfjaarlijkse voortgangsrapportage Programma Duurzaamheid en actieagenda Circulaire Economie De Raad College van Burgemeester en Wethouders

Portefeuillehouder

J. de Heer-Verheij

Mail behandelaar

Martine Burgstaller Telefoonnummer

06-25190599

Samenvatting Met de halfjaarlijkse voortgangsrapportage van het Programma Duurzaamheid geven we inzicht in hoe het afgelopen half jaar is verlopen. Eén van de duurzaamheidsthema’s van het programma is Circulaire Economie. Voor dit thema presenteren we de activiteiten met de actieagenda Circulaire Economie. Doel De gemeenteraad informeren over de voortgang van het Programma Duurzaamheid en de actieagenda van het thema Circulaire Economie. Inhoud memo De gemeente Barneveld werkt al jaren aan een duurzame omgeving. Sinds begin 2022 doet de gemeente dat op programmatische wijze via zes verschillende duurzaamheidsthema’s, namelijk: 1. Energie 2. Duurzame mobiliteit 3. Klimaatadaptatie 4. Biodiversiteit en Groen 5. Circulaire Economie 6. Duurzaam Voedselsysteem Door programmatisch te werken aan de thema’s, leggen we makkelijker verbindingen, zijn we meer flexibel en kunnen we gaan bijsturen wanneer nodig op basis van monitoring. Om dat te kunnen doen, organiseren we ons als programmateam onder de stuurgroep Duurzaamheid. We maken elk half jaar een voortgangsrapportage met daarin een kort overzicht hoe het programma er voor staat wat betreft de ambitie, doelstellingen, activiteiten en budget. Op basis van inzicht kunnen we snel reageren en bijsturen van activiteiten.

Een van de thema’s van het programma Duurzaamheid is Circulaire Economie. De ambitie van de gemeente Barneveld is om aan te sluiten bij de landelijke doelstelling: een volledig circulaire economie in 2050. We willen bedrijven faciliteren maar vooral zelf het goede voorbeeld gaan geven. De eerste actieagenda is daarom vooral intern gericht maar met het volle besef van het belang van onze omgeving. Deze agenda moet gezien worden als een eerste stap in een proces (transitie) om zoveel mogelijk circulair te gaan werken binnen alle werkvelden van de gemeente. Vervolg De monitor voor het Programma Duurzaamheid, waarmee de voortgang op alle zes thema’s wordt weergegeven, is momenteel in ontwikkeling. In het najaar wordt de Raad betrokken bij de verdere uitwerking van de monitor. Aan het eind van 2023 komt een volgende voortgangsrapportage en het jaarplan voor 2024 richting de gemeenteraad.

 

 

Programma Duurzaamheid Voortgangsrapportage augustus 2023 PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

1

 

 

Inhoudsopgave

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Inleiding

3

Monitoring programma Duurzaamheid

4

Voortgang Programma

6

2

Inleiding In deze voortgangsrapportage van het programma Duurzaamheid geven we de status weer van de activiteiten van het jaarplan 2023. Dit is een beknopte rapportage. We zijn ons ervan bewust dat we niet alles wat de gemeente doet op het gebied van duurzaamheid hierin weergeven. Wel hopen we overzicht te bieden en inzicht te geven in wat er zoal speelt. Het programmaplan Duurzaamheid is in het voorjaar van 2022 vastgesteld door het college en in april ter kennisgeving gedeeld met de gemeenteraad. In het plan werken we met zes duurzaamheidsthema’s, namelijk Energie, Duurzame Mobiliteit, Klimaatadaptatie, Biodiversiteit en Groen, Circulaire Economie en Duurzaam Voedselsysteem. Voor al deze thema’s zijn richtinggevende doelen opgenomen in het programmaplan. Doel van het programma Duurzaamheid is om te verbinden, te versterken en te prioriteren tussen de verschillende thema’s. Dat doen we onder andere door te werken aan programma-activiteiten, die bijdragen aan meerdere doelen. Een middel om inzicht te creëren in onze (kwantitatieve) resultaten, is een duur­zaam­­ heids­monitor. Een manier om door middel van data inzicht te krijgen in hoe we er­voor staan. Hoofdstuk 1 volgt informatie over de ontwikkeling van de monitor van het programma en geven we eerste concept prestatie indicatoren (KPI’s) weer die we willen opnemen in de monitor.

Hoofdstuk 2 geeft de voortgang van de focusactiviteiten voor 2023 weer. Dit is een kort overzicht van hoe het programma ervoor staat wat betreft de belangrijkste activiteiten, op zowel programmaniveau als per duurzaamheidsthema.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

3

 

Hoofdstuk 1

Monitor programma duurzaamheid In dit hoofdstuk volgt informatie over de ontwikkelingen rondom data gedreven werken met betrekking tot het programma duurzaamheid. Ten eerste wordt de doorontwikke­ling van drie datacomponenten beschreven. Deze zijn de monitoren per thema, een samenvattend dashboard en de inrichting van data-integratie en opslag. Daarna wordt er ingegaan op het formuleren en gebruiken van kritische prestatie indicatoren (KPI’s) voor de monitoren en het dashboard.

1.1 Doorontwikkeling data & duurzaamheid 1.1.1 Monitoren en dashboard

1.1.2 Data-integratie en opslag

Momenteel zijn de monitoren van de zes thema’s in ontwikkeling. De monitoren bevatten gedetailleerde informatie waardoor analyses mogelijk worden. Om een snel en overzichtelijk beeld te geven van de voortgang op alle zes de thema’s wordt het dashboard duurzaamheid ontwikkeld. Voor het dashboard wordt gebruik gemaakt van KPI’s waardoor men snel kan zien hoe de gemeente Barneveld ervoor staat en zo kan tijdig ingegrepen worden waar nodig. Samenvattend geven de monitoren detailinformatie en presenteert het dashboard de KPI’s. In het najaar wordt de Raad betrokken bij de verdere uitwerking van de KPI’s. De monitoren en het dashboard worden beide gemaakt met behulp van het programma Microsoft Power BI. Hieronder is een voorbeeld te zien van de visualisatie van een KPI in het dashboard duurzaamheid.

Het dashboard geeft inzicht in de vorderingen van het programma. Het ontwikkelen ervan vraagt veel werk; 80% zit in de voorbereiding, 20% in de presentatie. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het juist opslaan en integreren van verschillende databronnen. Het dashboard staat in verbinding met openbare bronnen zoals de Regionale Klimaatmonitor en CBS Statline, daarmee worden die gegevens automatisch ververst. Daarnaast zijn veel databronnen excelbestanden die door verschillende partijen beheerd en opgeslagen worden. Door alle data, ook de Excel-bestanden, op een eenduidige manier op te slaan en op te schonen gaat de kwaliteit en veiligheid ervan omhoog. Vanwege de zorgvuldigheid en de veiligheid worden alle data die niet van openbare bronnen komen begin 2024 overgezet naar een door de gemeente Barneveld beheerde Cloud-omgeving waar alle data veilig en eenduidig opgeslagen worden.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

4

 

1.2 Kritische prestatie indicatoren (KPI’s) Zoals beschreven gaan KPI’s gebruikt worden in de monitoren en het dashboard. KPI’s zijn belangrijk om de prestaties van de gemeente Barneveld op het gebied van duurzaamheid te kunnen vergelijken met de doelen. Zonder inzicht in de huidige situatie ten opzichte van het doel is het niet mogelijk om in te grijpen op de juiste plekken. In de tabel staat per thema een eerste concept voorbeeld van een doel en de hieruit voortvloeiende KPI. THEMA

DOEL

KPI

Energie

20% hernieuwbare energie t.o.v. het totaal energieverbruik in 2030 en 100% in 2050 in de gemeente Barneveld

Toename hernieuwbare energie

Duurzame Mobiliteit

Aantal publieke laadpalen voor elektrische voertuigen uitbreiden tot x in 2030 in de gemeente Barneveld

Toename aantal publieke laadpalen

Klimaatadaptatie

Maximaal 300 meter afstand van een woning in een woonwijk in de gemeente Barneveld tot een koele, groene plek in de schaduw (minimaal 200 m2) in 2050

Percentage woningen met maximaal 300 meter afstand tot een koele, groene plek in de schaduw

Biodiversiteit en Groen

Behoud van x aantal hectare natuur- en groengebieden in de gemeente Barneveld

Behoud van natuuren groengebieden

Circulaire Economie

x kilo restafvalreductie per jaar per inwoner in de gemeente Barneveld

Vermindering hoeveelheid restafval

Duurzame Voedselsystemen

x% vermindering van voedselverspilling per jaar in de gemeente Barneveld

Vermindering van voedselverspilling

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Momenteel worden de KPI’s van de zes thema’s nog geformuleerd. Het is de bedoeling om deze KPI’s in het najaar te bespreken met de gemeente­raad, om die zo samen aan te scherpen. Vervolgens zal begin 2024 een eerste versie van de monitoren en het dashboard verschijnen gecombineerd met een raadsbesluit om de KPI’s vast te stellen.

5

 

Hoofdstuk 2

Voortgang programma duurzaamheid Vanuit het programma duurzaamheid stellen we jaarlijks een jaarplan op met daarin focusactiviteiten. Dat gaat om de belangrijkste activiteiten die bijdragen aan de programmadoelen en ambitie. Het jaarplan voor 2023 is hier terug te lezen. In dit hoofdstuk geven we de voortgang weer van de activiteiten, zowel programma-activiteiten als activiteiten per thema.

2.1.1.

Programma

Ontwikkelingen rondom het programma • Omgevingsvisie en Omgevingswet. Vanuit het programma Duurzaamheid zoeken we de aansluiting met het proces van de Omgevingsvisie. Er is veel input opgehaald bij inwoners, waarbij zij hebben aangegeven wat ze belangrijk vinden voor het Barneveld in 2040. Dat is waardevolle informatie en die input willen we dan ook binnen het programma Duurzaamheid gebruiken. •

Er speelt op dit moment zoals bekend zeer veel in het landelijk gebied van de gemeente, onder andere vanuit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. We zoeken naar mogelijkheden om ambtelijke capaciteit in te kunnen zetten op duurzaamheid binnen het landelijk gebied. Vrijwel alle thema’s uit het programma duurzaamheid landen ook daar.

•

De provincie Gelderland werkt aan een PlanMER voor het windbeleid, waarin ook zonne-energie en warmte worden meegenomen. Dit PlanMER geeft basisinformatie voor herziening van het beleid van de provincie. Doel van het PlanMER is het in lijn brengen van het provinciale beleid met de uitkomsten van de RES. Op het moment van samenstellen van deze rapportage was het Collegeprogramma van GS, ‘Gewoon Doen’ nog niet door het College van Barneveld besproken.

PRAKTIJKVOORBEELD Op 15 april heeft de tweede Groene Markt van de gemeente Barneveld plaats­ genomen in Zwartebroek. Wethouder Jolanda de Heer-Verheij heeft de markt geopend en de bezoekers te woord gestaan. Inwoners van Zwartebroek en Terschuur konden bij de markt terecht voor advies over energiebesparing, het afkoppelen van regenwater, groene daken, het inrichten van een biodiverse tuin, afvalscheiding en andere duurzame thema’s. Verder kregen bezoekers de kans om mee te doen aan een aantal gratis work­shops over ontspullen, vermijden van greenwashing en het verduurzamen van hun woning. De gemeente heeft de ambitie om de komende jaren informa­tie­ markten te organiseren voor alle kernen met als doel de bewustmaking, inspiratie en motivatie van de inwoners op het gebied van duurzaamheid waarbij we aansluiten bij de vragen en informatie­behoefte vanuit de kernen.

Biodiversiteitstand: Bewoners van Terschuur vertellen over hun biodiverse tuin en geven tips

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

6

 

ENERGIE

Overkoepelende programma-activiteiten FOCUS­ACTIVITEIT

STATUS

Inspiratiesessies

Start na zomer

Uitbouwen en live gaan met monitoring programma

Pilotproject met Afwegingskader integrale duurzaamheids­ keuzes

DRAAGT BIJ AAN

TOELICHTING

1 2

In uitvoering

KPI’s worden momenteel geformuleerd en het dashboard is in ontwikkeling.

In uitvoering

Het pilotproject voor het afwegingskader is de herinrichting van het Oldenbarneveldplein. Dit project bevindt zich in de startfase, wat een mooie kans biedt om de tool te testen.

2

5

Legenda Energie

1

Goede voorbeeld

Duurzame Mobiliteit

2

Duurzaam denken en doen

Klimaatadaptatie

3

Iedereen meedoen

Biodiversiteit en Groen

4

Met partners

Circulaire Economie

5

Gebiedsgericht

Duurzaam Voedselsysteem

6

Duidelijk verhaal

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

2.1.2.

Energie

In 2050 zijn we energie – en CO2 neutraal. We zien op dit thema veel landelijke ontwikkelingen. De prioriteit voor 2023 ligt op de uitvoering van de warmtevisie en daarmee met name op de aanpak van energie­armoede en de slechtst geïsoleerde woningen in Barneveld. Overige activiteiten zijn ter ondersteuning daaraan, ­­bijvoor­ beeld de realisatie van duurzame energie, het omgaan met beperkte netwerk­ capaciteit (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023).

Ontwikkelingen binnen het thema Energie • Voor de jaren 2023, 2024 en 2025 is van Rijkswege budget beschikbaar gesteld voor capaciteitsuitbreiding ten behoeve van de energietransitie. Deze tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energie­beleid (CDOKE) is ingesteld om het klimaat- en energiebeleid te versnellen. Het bedrag, in geval van de gemeente Barneveld respectievelijk € 1.020.757 (2023), € 1.030.017 (2024) en € 1.039.276 (2025) kan worden ingezet voor extra capaciteit voor uitvoering energie- en klimaatbeleid. De programmamanager, de communicatieadviseur en de trainee worden betaald uit dit budget. Ook het onderzoek naar het verduur­ zamen van het wagenpark wordt hieruit gefinancierd. •

Ten behoeve van de regulering van de opwekking van zonne-energie op land is in 2023 een uitvraag gedaan naar projecten op restgronden. Restgronden zijn bijvoorbeeld parkeerplaatsen, taluds en overhoeken. Voorstellen die voldoen aan de gestelde criteria kunnen een vergunning aanvragen. Voor particulieren wordt bekeken of de regels voor het plaatsen van zonnepanelen op land voor eigengebruik kunnen worden aangepast.

•

Om VvE’s te ondersteunen met energieadvies ten behoeve van een duurzaam meerjaren onderhoudsplan (DMJOP) is de subsidieregeling verduurzaming voor verenigingen van eigenaars (SVVE) ontwikkeld door de RVO.

7

 

ENERGIE

•

De gemeente Barneveld heeft in 2014 het Gelders Energie Akkoord ondertekend waarin is afgesproken om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Klimaatneutraal gaat een stap verder dan energieneutraal. Energieneutraal betekent net zoveel energie opwekken als wordt gebruikt in de gemeente. Klimaatneutraal vraagt om per saldo net zoveel broeikasgassen op te nemen als uit te stoten. Dat betekent dat de uitstoot van met name koolstofdioxide, methaan en lachgas moet worden teruggedrongen en de opnamecapaciteit, bijvoorbeeld door de aanplant van bomen, opslag van CO2 en het telen van CO2 opnemende gewassen, worden vergroot. Om daar een begin mee te maken is Barneveld gestart met een CO2 reductieplan waarvan de eerste versie eind 2023 moet verschijnen.

•

Verder doet de gemeente in samenwerking met de provincie en regio Foodvalley onderzoek naar monomestvergisting en geothermie.

PRAKTIJKVOORBEELD Energiecoaches van het Energieloket Rijk van Dam is energiecoach bij het Energieloket. Bij mensen thuis kijkt hij eerst waar er bespaard kan worden. “Verbruiksgegevens bieden al veel informatie. Daarna lopen we de woning door. Echte ‘energieslurpers’ zijn bijvoorbeeld oude wasdrogers. Vaak kan ook veel bespaard worden met goede gevelisolatie en tochtbestrijding.” Gert Jan en Evelien van den Top zijn klanten van het Energieloket. Gert Jan: “Ik las erover in de krant. We hadden vijf jaar geleden twee offertes voor zonnepanelen. Die hebben we voorgelegd, om objectief mee te kijken.” Evelien: “Nu zijn we weer met ze in gesprek over ons energieverbruik. Door extra meters in de meterkast kunnen we zien, waar veel energie naartoe gaat.”

Energiecoach maakt warmtebeeldfoto’s

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

8

 

ENERGIE

FOCUS­ACTIVITEIT

Aanpak Energieen geldbesparing

STATUS

In uitvoering

TOELICHTING

3

De aanpak loopt in ieder geval door in 2023 en mogelijk ook in 2024. JMA heeft opdracht gekregen voor 600 extra bezoeken van energiecoaches, inclusief energieboxen. Deze zijn bovenop de 400 die al zijn geweest. Daarnaast wordt een witgoedactie wordt voorbereid. Gesprekken met de Woningstichting Barneveld en Liander lopen over de versterking van het netwerk op wijkniveau. Potentiële energie armoede en de structurele aanpak door de Woningstichting is één van de afwegingen om prioriteit te geven aan bepaalde gebieden.

4

Regionale Energie Strategie 2.0 en grootschalige opwek projecten

In uitvoering

4

Energiehub Harselaar

In uitvoering

3

4

Opstellen en vaststellen CO2 reductieplan

In uitvoering

4

6

Voor het CO2 reductieplan zijn data nodig voor de uitstoot van broeikasgassen. Die data zijn nog niet altijd voorhanden op het niveau van de gemeente en uitgesplitst per sector. In 2023 ligt op het krijgen van het juiste beeld de focus.

Plan verduurzaming maatschappelijk vastgoed

In uitvoering

4

Uitvoeringsplannen en aanbestedingstrajecten voor het verduurzamen van panden in de 1ste fase zijn opgestart. De werkzaamheden bij het steunpunt worden eind juni na verwachting afgerond.Daarnaast wordt onderzoek naar verduurzaming van de overige panden (2de fase) in Q3/Q4 2023 opgestart.

1

In juni 2023 verschijnt de voortgangsrapportage van de RES Foodvalley 1.0. Daarin staat dat Foodvalley aandacht moet geven aan de realisatie van bestaande en het vinden van nieuwe projecten om de doelstelling te kunnen halen. RES 2.0 vraagt om een herijking die pas kan plaatsvinden nadat het provinciale MER wind, zon en warmte en het MER wespendief van zowel de provincie Utrecht als de provincie Gelderland zijn verschenen in december 2023.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

5

De eerste resultaten van de energiescan zijn op 18 april gedeeld met de geselecteerde ondernemers. De definitieve resultaten worden in juni verwacht. Daarna kunnen oplossingsdenkrichtingen bepaald worden.

GEMEENTE BARNEVELD

9

 

DUURZAME MOBILITEIT

2.1.1.

Duurzame Mobiliteit

•

We werken aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent in 2030 en klimaatneutrale mobiliteit in 2050 (bijna alle vervoers­ middelen emissievrij) – Regionaal Mobiliteitsprogramma Food Valley. De activiteiten voor 2023 voor dit thema komen voort uit het Gemeentelijke Verkeersen Vervoersplan. Geredeneerd vanuit ‘Iedereen kan meedoen met verduurzaming’ zoeken we naar een prioritering in acties, waarbij acties gericht op toegankelijkheid van Openbaar Vervoer behouden en de (schone) bereikbaarheid van de kernen boven aan staan. Landelijke problematiek rondom Openbaar Vervoer, met personeels­ tekort en prijsstijgingen, extra urgentie om de huidige dienstverlening te behouden (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023). Ontwikkelingen binnen het thema Duurzame Mobiliteit • Laadinfrastructuur van elektrisch vervoer voor particulieren en bezoekers die niet over een privé-laadplek beschikken, wordt verder uitgebreid. Deze uitbreidingen zijn niet alleen op basis van aanvragen van particulieren, maar ook vooruitlopend op aanvragen van particulieren, volgens een strategische planning. Het tempo waarmee laadpalen worden geplaatst is ongeveer twee per maand op basis van aanvragen van particulieren en daarbij opgeteld 25 laadpalen per jaar die strate­ gisch worden geplaatst. Deze aantallen zijn gebaseerd op wat het net aankan.

Het mobiliteitsplan heeft tot doel de versnelling van de uitbreiding van de laad­ infrastructuur, maar dit gaat mogelijk in conflict komen met netcapaciteit. Ook de laadinfrastructuur voor e-bikes in Barneveld (en zo veel mogelijk in Voorthuizen) wordt aangevuld. Dit is afhankelijk van de ruimtelijke mogelijkheden in 2023. •

We plaatsen pro-actief laadpalen in nieuw te ontwikkelen woonwijken.

•

In samenwerking met de provincie Gelderland is de toegankelijkheid van bushaltes voor mensen met een fysieke beperking uitgebreid. De 24 aangepaste bushaltes worden geselecteerd in overleg met de provincie en gebruikers.

•

Bij bedrijven met meer dan 50 werknemers wordt in regionaal verband een ‘MobiliteitsMakelaar’ ingezet met als doel het stimuleren van duurzame vormen van goederenvervoer, dienstreizen en woon-werkverkeer. Als gemeente vervullen we een voorbeeldfunctie en bieden we bedrijven aan om te onder­ zoeken hoe dienstreizen en woon-werkverkeer duurzamer kunnen worden. Dat kan door middel van de mobiliteitscan. De provinciale mobiliteitsmakelaar kan met bedrijven uitzoeken hoe de uitkomst van de scan gerealiseerd kan worden. Ook in de realisatie kan de gemeente faciliteren.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Er wordt momenteel een studie uitgevoerd naar mogelijkheden voor deelmobiliteit. Naar verwachting zal uit de studie moeten blijken of deelmobiliteit haalbaar is in de gemeente, meer dan al nu het geval is. De uitkomst van de regionale studie naar de haalbaarheid van nieuwkomers in de deelmobiliteit in de gemeente Barneveld wordt in augustus verwacht. Daarnaast wordt onderzocht hoe de bestaande deelmobiliteit kan worden behouden (bijvoorbeeld OV-fiets en Keobike).

PRAKTIJKVOORBEELD Zonnepanelen op parkeerautomaten Parkeerautomaten voorzien van zonnepanelen worden geplaatst in de gemeente Barneveld. Zo zal elke parkeerautomaat in Barneveld volledig op zonne-energie opereren. Het Duurzame Mobiliteitsplan schetst de ambities om apparatuur te moderniseren en parkeerterreinen te verduurzamen. Deze actie is een mooie stap binnen die kaders.

Parkeerautomaat met zonnepaneel

FOCUS­ ACTIVITEIT

Uitvoeren Duurzame mobiliteitsplan met uitvoerings­ programma 2022-2026

STATUS

TOELICHTING

In uitvoering

Vertraging in het uitvoeren van het plan is te wijten aan de uitbraak van de oorlog in Oekraïne omdat veel apparatuur wordt ingekocht uit het buitenland en de markt staat onder druk

1

4

10

 

KLIMAATADAPTATIE

2.1.2.

Klimaatadaptatie

PRAKTIJKVOORBEELD

In 2050 zijn we klimaatadaptief en klimaatbestendig. Het tegengaan van wateroverlast in de openbare ruimte is langere tijd de focus geweest vanuit klimaatadaptatie. We zien opgaven rondom toenemende hitte en droogte en de effecten hiervan op de gezondheid van inwoners hier een steeds belangrijkere rol spelen. Daarmee wordt de verbinding tussen het fysieke en sociale domein ook op dit thema steeds belangrijker. De focus voor 2023 ligt daarom op het ontwikkelen van een Klimaatadaptatieplan dat aandacht besteedt aan alle opgaven. Bij de concrete acties die voortkomen uit het plan hebben we aandacht voor de doelstelling om iedereen te helpen mee te doen met verduurzaming (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023). Ontwikkelingen binnen het thema Klimaatadaptatie • Het Rijk heeft de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving (voor nieuwbouw) gepubliceerd. De maatlat definieert wat we onder klimaatadaptief bouwen en inrichten verstaan voor de thema’s biodiversiteit, droogte, bodemdaling, hitte, overstroming en wateroverlast. Hoe er in een bouwontwikkeling invulling wordt gegeven aan de doelstellingen uit de maatlat blijft een locatiespecifieke uitwerking. •

Klimaatadaptief tuinadvies en tuinschetssessies Op 1 februari organiseerden we samen met de Barneveldse hovenier Janse Berkhof de bijeenkomst “Klimaatadaptief tuinadvies” voor lokale hoveniers. Speciale gast was Lodewijk Hoekstra, TV-tuinman en oprichter van NL Green Label. De 25 hoveniers werden voorzien van inspiratie, tips en (extra) handvatten om klimaatadaptatie in de tuinadviezen en werkzaamheden mee te nemen. In maart gaven we een rondleiding door Bloemendal voor zo’n 30 (toekomstige) bewoners over de inrichting van deze klimaatadaptieve wijk. Aansluitend kregen 15 bewoners (vrijblijvende) tuinschetssessies van bovengenoemde hoveniers. Gezien het succes van de rond­ leiding met tuinschetssessies wordt deze actie rond de zomer herhaald. Door kennis te ver­ groten bij hoveniers en bewoners hopen we dat er duurzamere keuzes worden gemaakt bij het inrichten van tuinen.

De provincie Gelderland heeft een Routeplanner opgesteld om samen met partneroverheden en andere stakeholders naar een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving te komen. Eén van de routes betreft een regionale vertaling van de landelijke maatlat. Hierbij worden de koplopers uit de provincie betrokken, waaronder de gemeente Barneveld. Het idee is dat de regionale vertaling van de landelijke maatlat wordt opgenomen in de regio-arrangementen en de woondeals. FOCUS­ACTIVITEIT

STATUS

TOELICHTING

Opstellen Klimaatadaptatieplan

In uitvoering

Bomenplan Barneveld-Centrum voorbereiden en uitvoeren

In voorbereiding

Uitvoeren reconstructie Churchillstraat

In voorbereiding

Bijdragen aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatieplan (RAP) Vallei en Veluwe

niet van toepassing

Op dit moment

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

3

1 1

Adviesbureau TAUW is geselecteerd voor de begeleiding. Werkzaamheden zijn in juni gestart.

6

3

4

Het definitieve ontwerp is gereed. Uitvoering start in september. Uitvoering start in 3e kwartaal.

4

11

 

BIODIVERSITEIT EN GROEN

2.1.3.

Biodiversiteit en Groen

PRAKTIJKVOORBEELD

We behouden en ontwikkelen de biodiversiteit in Barneveld de komende vijf jaar. De focus voor 2023 ligt op de uitvoering van het Biodiversiteitsplan en op het (door) ontwikkelen van beleid. We helpen iedereen mee te doen met verduurzaming door o.a. in te zetten op verbeterde biodiversiteit en meer groen bij inwoners. Het thema Biodiversiteit en Groen speelt ook een belangrijke rol in het op te stellen programma Landelijk Gebied, hier zoeken we nauwe aansluiting bij om zo onze doelstellingen ook daar te borgen. Een belangrijke ontwikkeling die al langer gaande is, is dat de processen en procedures rondom natuur en biodiversiteit gaan veranderen met de komst van de Omgevingswet. Dit zal van ons als gemeente een andere rol en taakverdeling vragen in afstemming met omgevingsdienst en provincie. We verwachten dat dit in 2023 duidelijker zal worden (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023). Ontwikkelingen binnen het thema Biodiversiteit • Onverwachte beperkte ambtelijke capaciteit in het eerste kwartaal van 2023 heeft ertoe geleid dat niet alle activiteiten uit het biodiversiteitsplan en jaarplan van het programma duurzaamheid volgens planning zijn verlopen. •

In september 2023 gaat het Herstelplan Pastoriebos verder in samenwerking met de buurt. Dit project behelst het herstellen van biodiversiteit en groen door divers groen, zoals bomen en struiken, te planten.

Weidevogelproject De gemeente Barneveld ondersteunt de weidevogel werkgroep, bestaand uit vrij­ willigers. Zij werken aan nestbescherming, door bijvoorbeeld paaltjes om nesten heen te slaan, zodat boeren daaromheen werken. Foto: Het eerste kievitsei, dat is gevonden op 18 maart 2023 door Maurice Koudijs.

FOCUS­ ACTIVITEIT

Uitvoeren uitvoeringsvoorstel Biodiversiteitsplan 2023

Opstellen Bomenbeleidsplan

Opstellen Landschapsplan

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

STATUS

TOELICHTING

In uitvoering

Door beperkte ambtelijke capaciteit is dit enige tijd stil komen te liggen. Er wordt nu gekeken welke acties dit jaar nog uitgevoerd kunnen worden.

In voorbereiding

In voorbereiding

3

4

6

2

In ambtelijk overleg wordt gekeken hoe we dit plan tot stand kunnen laten komen.

2

Door beperkte ambtelijke capaciteit is dit enige tijd stil komen te liggen. De activiteit wordt zo spoedig mogelijk weer opgepakt.

12

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

2.1.4.

Circulaire economie

PRAKTIJKVOORBEELD

We hebben een 100 procent circulaire economie in 2050. Op het thema Circulaire Economie is onze inzet het komende jaar om de basis op orde te houden. Met de Actieagenda Circulaire Economie sluiten we aan bij concrete projecten en processen op en zoeken we naar een efficiënte inzet van de beschikbare capaciteit, terwijl we tegelijkertijd inzetten op het behalen van benodigd resultaat. Ook zien we dat het belangrijk is om de organisatie blijvend te informeren en mee te nemen in de mogelijkheden rondom circulariteit (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023). Ontwikkelingen binnen het thema Circulaire Economie • Afval & grondstoffen: De gemeente werkt samen met diverse verenigingen, kerken en scholen aan het organiseren van repair cafés. Verder is op 15 mei een plan voor betere afvalscheiding geïmplementeerd op het gemeentehuis en de gemeentewerf. •

Civiel & openbare ruimte: In een aanbesteding (gunning in juni) is de vraag gesteld over alternatieven voor nieuw gebakken materialen – zijn andere toepassingen zoals hergebruikte materialen een optie? In dit project is er tijd om de voorstellen te toetsen vanwege de lange levertijd van nieuwe materialen. Verder is de toepassing van circulaire initiatieven als hoofddoelstelling vast­ gesteld bij de aanbesteding van openbare ruimte Bronveld.

•

Vastgoed: In plaats van traditionele aanbesteding is in het project Bronveld een bouwteam ingesteld waaraan de volgende vraag is gesteld: “Hoe kun je als bouwteamlid binnen de gestelde kaders (zoals budget, energie neutraal en kwaliteitseisen) aanvullend invulling geven aan beleidskaders zoals circulariteit die momenteel elders in de organisatie worden ontwikkeld, maar nog geen onderdeel uitmaken van de scope (raadsbesluit) van dit project?”. Daarnaast is bij de Sloop van Basisschool de Bron in samenwerking met Vink en Stichting Ons bedrijf gekeken hoe sloopmaterialen door Ons bedrijf gerecycled kunnen worden tot o.a. picknick banken, bijenhotels en/of speeltoestellen. Na recycling kunnen deze worden hergebruikt bij de Bron en of Bronveld.

•

Inkoop: Er is €24.000 aan budget van de Rijkssubsidie ‘Beter Aanbesteden’ ontvangen, waarmee het bureau PPRC-onderzoek gaat doen met titel “Impact van inspanningen sociale en duurzaamheidscriteria in inkoop”. Het onderzoek gaat zich richten op de doelmatigheid van aanbestedingseisen in verschillende categorieën. De verwachting is dat dit onderzoek in september gereed is.

Verkeersborden duurzame materialen In de nieuwbouwwijk Bloemendal in de gemeente Barneveld zijn de eerste negen duurzame verkeersborden geplaatst. De verwachting is dat deze borden een 2 tot 3 keer langere levensduur hebben, waarna ze kunnen worden gerecycled om opnieuw verkeersborden van te maken. De duurzame verkeersborden bestaan uit volledig natuurlijk, circulair en 100 procent recyclebaar afvalmateriaal dat afkomstig is uit de landbouwsector.

De verkeersborden bestaan uit 100 procent recyclebaar afvalmateriaal (Bron foto: HR Groep)

Onthulling circulaire verkeersborden (Bron foto: PauwMedia)

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

13

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

FOCUS­ ACTIVITEIT

Uitvoeren Actieagenda Circulaire Economie

Project Vrijkomende Agrarische Bebouwing circulair slopen en bouwen

Deelname aan Living Lab Food Valley

STATUS

TOELICHTING

In uitvoering

De acties uit de actieagenda worden opgepakt. Het kernteam is in mei bijeengekomen om de voortgang te bespreken.

In uitvoering

In uitvoering

1

2

4

4

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

Volgende fase van het project is gestart. Offerte van diverse marktpartijen ligt bij FoodValley voor opdrachtverlening.

We worden goed geïnformeerd door Living Lab. De deelnemende gemeenten hebben onderling steeds meer contact en zo worden vragen en kennis beter gedeeld.

GEMEENTE BARNEVELD

14

 

DUURZAAM VOEDSELSYSTEEM

2.1.5.

Duurzaam voedselsysteem

PRAKTIJKVOORBEELD

We hebben een duurzaam en gezond voedselsysteem – Strategische Agenda Food Valley. Op het thema Duurzaam Voedselsysteem is onze gemeentelijke inzet om de basis op orde te houden. Dit doen we door onze deelname aan het regionale programma van de Food Valley. Met name voor de eiwittransitie en het tegengaan van voedsel­verspilling zijn we alert op kansen om gemeentelijke pilot/projecten te laten landen in de regio. We zien veel ontwikkelingen en uitdagingen in het buiten­ gebied. We zoeken ook het komend jaar vanuit het thema Duurzaam Voedselsysteem de aan­sluiting bij het gemeentelijke programma Landelijk gebied (Jaarplan Programma Duurzaamheid 2023).

Insecten-eiwitproductie Insecten leveren een waardevolle bijdrage aan de eiwittransitie, omdat ze groeien op reststromen en vervolgens worden verwerkt in producten die mensen en dieren kunnen eten. In de Nationale Eiwitstrategie is een belangrijke rol voor insectenproductie weggelegd als regionaal te produceren eiwitbron voor humane voeding en diervoeding. De kweek van insecten kan een sleutelrol spelen in het opschalen van de insecten-eiwitproductie. De regio Foodvalley faciliteert via het Programma voedsel voor een gezond leven het NIK (Network for Insect Knowledge). De regio heeft ook bijgedragen aan de proefinstallatie bij Aeres Barneveld, waar een proefinstallatie met vliegenlarven is opgezet, die worden ingezet als kippenvoer.

Ontwikkelingen binnen het thema Duurzaam Voedselsysteem • Het programma Voeding voor een gezond leven van de Regio Foodvalley bevat een aantal deelonderwerpen: – Eiwittransitie – Voedselverspilling – Korte Ketens – Gezonde voedselomgeving – Voedseleducatie •

Het doel van de eiwittransitie is om het aandeel dierlijk eiwit in onze voeding van 60% terug te brengen naar 40%. Dat gebeurt nu vooral via voorlichting. Hier ligt ook een relatie met het programma landelijk gebied. Inzet op minder veeteelt en meer eiwitrijke gewassen.

•

Het tegengaan van voedselverspilling is een belangrijk onderdeel van het programma. Jaarlijks wordt in september de week tegen de voedselverspilling georganiseerd. Vanuit het programma wordt daar actief aan bijgedragen. Barneveld zal in september ook een actieve bijdrage leveren (is toegezegd aan de Raad).

•

Korte ketens richt zich op het stimuleren dat consumenten vooral lokaal of regionaal voedsel kopen. Barneveld trekt op dit moment een POP3-project om de logistiek van de distributie van lokale producten te verbeteren.

•

Gezonde voedselomgeving richt zich op het inrichten van de gemeente zodanig dat mensen worden gestimuleerd gezonder voedsel te kopen. Binnen het programma is daar een proef mee uitgevoerd.

•

Voedseleducatie richt zich de jeugd. Het doel is de jeugd voor te lichten over gezonde keuzes als het om voedsel gaat.

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

Proefinstallatie bij Aeres Barneveld

FOCUS­ ACTIVITEIT

STATUS

Uitvoering geven aan uitvoerings­ programma Voeding voor een gezond leven van de Regio Foodvalley

In uitvoering

4

Activiteit loopt (zie bovengenoemde ontwikkelingen)

In uitvoering

3

Activiteit loopt (zie bovengenoemde ontwikkelingen)

Penvoerder van het POP3- project Eerlijk eten uit de streek

TOELICHTING

15

 

 

PROGRAMMA DUURZAAMHEID · VOORTGANGSRAPPORTAGE AUGUSTUS 2023

GEMEENTE BARNEVELD

16

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

 

Actieagenda Circulaire Economie ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

1

 

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 - Pagina 3

Waarom een actieagenda circulaire economie voor Barneveld? Hoofdstuk 2 - Pagina 4

Beleid van Rijk, Provincie en Regio Hoofdstuk 3 - Pagina 6

Ambitie Gemeente Barneveld Hoofdstuk 4 - Pagina 7

Wat doen we op dit moment al? Hoofdstuk 5 – Pagina 9

Actieagenda Barneveld 2023 - 2027 Hoofdstuk 6 – Pagina 11

Organisatie

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

2

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

1 Waarom een actieagenda circulaire economie voor Barneveld? 1.1.

Aanleiding voor deze actieagenda

De huidige economie legt een steeds grotere druk op onze planeet en richt schade aan die steeds lastiger te herstellen is. Bovendien raken steeds meer grondstoffen en fossiele energiebronnen op. Er is een nieuwe economie nodig. Een economie waarmee we binnen de natuurlijke kringlopen van de aarde en met hernieuwbare energie in onze menselijke behoeften voorzien. In deze economie wordt uitsluitend hernieuwbare energie gebruikt. Afval bestaat niet. Restproducten zijn de grond­stoffen voor nieuwe producten, of worden weer opgenomen door de natuur. We moeten gaan denken en werken in kringlopen, net zoals de natuur dat doet. De Circulaire Economie biedt kansen voor bedrijven, inwoners en de gemeente zelf. Daarom is in het Coalitieakkoord 2022 -2026 van Barneveld afgesproken een actie­­­­programma ‘Circulaire Economie’ op te stellen. Met dit actieprogramma geven we bovendien invulling aan de ambities uit de Strategische Visie Barneveld 2030, die in 2015 is vastgesteld door de gemeenteraad. De ambitie van de gemeente Barneveld is om aan te sluiten bij de landelijke doelstelling: een volledig circulaire economie in 2050. Het lokale en regionale bedrijfsleven is al actief met circulair ondernemen. Circulaire economie is een speerpunt van de Barneveldse Industriële Kring (BIK). In het Barneveldse MKB, met zijn vele familiebedrijven, zijn innovatie en continuïteit belangrijke waarden.

We willen ons ook richten op het faciliteren van bedrijven, maar focussen ons in deze visie en actieagenda met name op waar we als gemeente zelf het goede voorbeeld kunnen geven. We willen zoveel mogelijk inspireren en meer bewustwording op het thema genereren. Juist door het initiëren van projecten willen we het lokale bedrijfsleven betrekken en stimuleren. Deze actieagenda is dus vooral intern gericht, maar met het volle besef van het belang van onze omgeving.

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

Armaturen voor straatverlichting gebaseerd op rijstafval

Als gemeente hebben we al een aantal stappen op het circulaire pad gezet, zowel zelfstandig als in samenwerking met partijen in de regio Foodvalley. Deze visie be­schrijft onze ambitie, onze uitgangspunten en de actieagenda voor de komende jaren.

3

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

1.2.

Voordelen van een circulaire economie

De transitie naar een circulaire economie is een grote verandering, maar biedt volop kansen voor ondernemers en inwoners. Het daagt uit om te komen tot vernieuwende ideeën en technische en sociale innovaties. Het is wel belangrijk dat ondernemers zich bewust zijn van de grote verandering die eraan zit te komen. Soms komt de stimulans van ketenpartners die circulair willen ondernemen en soms gaat het om slim anticiperen op toekomstige ontwikkelingen, zoals Europese en nationale weten regelgeving. Naast de stappen die we zelf zetten wil de gemeente Barneveld ondernemers faciliteren om meer circulair te gaan ondernemen. Veel bedrijven zijn nu al met circulair ondernemen aan de slag om (op langere termijn) te kunnen overleven. Ze maken zich zo minder afhankelijk van steeds schaarser en duurder wordende grondstoffen. Deze trend was al gaande maar is de afgelopen jaren extra versterkt door de Coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Naast de hoge prijzen voor grondstoffen wordt ook het nadeel van afhankelijkheid van onstabiele landen en bedrijven steeds zichtbaarder. Een circulaire economie biedt ook andere voordelen. De omgeving wordt schoner en gezonder. Verschillende onderzoeken van onder meer het PBL en TNO laten zien dat de nieuwe economie ook nieuwe banen oplevert, juist op lokaal niveau.

Wat dit exact voor Barneveld zal betekenen is nog ongewis, maar het lijkt erop dat het belang van een sterke lokale economie die vertegenwoordigd wordt door verschillende fasen van de keten steeds verder zal toenemen. Efficiënter omgaan met grondstoffen en materialen draagt ook in hoge mate bij aan de klimaatdoelen. Door grondstoffenkringlopen slim te sluiten ontstaat er minder CO2-uitstoot. Er is minder energie nodig om grondstoffen te delven en er materialen en spullen van te maken. Bovendien zullen minder nieuwe producten geproduceerd hoeven te worden. Dat maakt het gemakkelijker om de energiebehoefte met duur­ zame energie in te vullen. De Sociaal Economische Raad heeft in september 2022 geconcludeerd dat zonder versnelling van de grondstoffentransitie de klimaatdoelen niet gehaald zullen worden. Deze ontwikkelingen gaan dus hand in hand. De circulaire economie is, met andere woorden, een middel om verschillende maatschappelijke doelen te behalen: verminderen van afhankelijkheid, tegengaan van vervuiling, het stimuleren van lokale werkgelegenheid, en het tegengaan van schadelijke klimaatverandering.

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

2 Beleid van Rijk, Provincie en Regio Op landelijk niveau, bij de provincie Gelderland en de regio Foodvalley zijn beleidsnotities en actieprogramma’s opgesteld die zich richten op een volledig circulaire economie in 2050, met een tussenstap van 50% minder primair grondstoffengebruik in 2030. Wij willen in ons actieprogramma gebruikmaken van de kaders en de mogelijkheden die Rijk, Provincie en de Regio bieden. Het actieprogramma is niet compleet, maar wel concreet. We kiezen voor een pragmatische benadering om lokaal belangrijke stappen te zetten.

2.1.

Rijksoverheid

Het programma Circulaire Economie van het Rijk richt zich op vijf sectoren: biomassa en voedsel, kunststoffen, maakindustrie (nieuwe producten), bouw en consumptiegoederen. De focus ligt op het wegnemen van belemmerende weten regelgeving en het ontwikkelen van juridische en beleidsinstrumenten die de circulaire economie stimuleren. In 2020 is het uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2021-2023 vastgesteld met inhoudelijke transitieagenda’s voor de al eerdergenoemde vijf sectoren. Daarnaast is er in 2019 de Landbouwvisie ‘Op weg met nieuw perspectief’ van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit gepubliceerd die nadrukkelijk inzet op kringlooplandbouw. De huidige problematiek rond stikstof en natuur­ gebieden zal ook een grote invloed hebben op de agrarische sector in Barneveld. Dit biedt ook kansen voor de circulaire economie, zoals het verbouwen van gewassen als natuurlijke grondstoffen voor de bouw en industrie. Begin 2023 heeft het kabinet een nieuw Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 – 2030 gepubliceerd. Daarin zijn normerende, beprijzende en stimulerende maatregelen voor de vijf belangrijkste sectoren uiteengezet. Dit gaat een impact hebben op de bedrijven die in deze sectoren actief zijn.

4

 

CIRCULAIRE ECONOMIE Zo wil het kabinet onder meer circulaire en klimaatneutrale uitvoering van publieke opdrachten in de grond-, weg- en waterbouw gaan stimuleren en normeren. Daarnaast gaat het kabinet specifieke uitkeringen aan gemeenten geven voor de realisatie van circulaire ambachtscentra met als doel een landelijk dekkend netwerk van circulaire ambachtscentra in 20301. De verwachting is dat nieuw Rijksbeleid zich de komende jaren steeds verder zal ontwikkelen en dat er ook wet- en regelgeving geïntroduceerd zal worden om de circulaire economie steeds meer aan te jagen. We zullen als gemeente goed op de hoogte moeten blijven van deze ontwikkelingen. Het is verstandig om ook al in deze fase aan de slag gaan, zodat we goed voorbereid zijn op verwachte veranderingen.

2.2.

Provincie Gelderland

De provincie Gelderland wil circulaire ondernemers stimuleren en focust zich daarbij vooral en eerst op: de Gelderse Food sector vanuit Ede-Wageningen, op circulaire regio’s en bedrijventerreinen in Gelderland, op Smart Industry en op het recyclen van kunststoffen en consumentengoederen. De aanpak bestaat uit een aantal kernpunten: • De provincie, partners en opdrachtnemers werken circulair - zoals bij het beheer en onderhoud van gronden, dijken en (water-)wegen en bij bouwprojecten. • De provincie stimuleert tal van innovaties in sectoren met een groot potentieel. Ze streeft daarbij naar het maken van schaalsprongen. Er wordt gestart met een focus op de Gelderse Food sector en op het recyclen van kunststoffen en consumentengoederen en kijken naar de manier waarop regio’s en bedrijven zich circulair kunnen ontwikkelen in Gelderland. • De provincie zoekt de ruimte in de regels die circulair werken belemmeren. We willen het komende jaar de samenwerking met de provincie opzoeken om te zien hoe Barneveld kan aansluiten op de verschillende programmalijnen.

1

2.3.

Regio Foodvalley

Regionale ondernemers in de regio Foodvalley hebben met andere partijen, waar­ onder gemeenten en onderwijsinstellingen, het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie opgesteld. Het programma biedt handvatten voor het uitvoeren van circulaire projecten en organiseert werkplaatsen voor kennisdeling en netwerk­ vorming. Bijvoorbeeld op het gebied van Voedselverspilling, Inkoop en Bouw. Barneveld participeert in dit programma. Regio Foodvalley heeft de Strategische Agenda Regio Foodvalley 2020-2025 opgesteld. Inhoudelijk heeft de raad hier eind 2019 mee ingestemd. De ambitie van Regio Foodvalley is om vóór 2030 een topregio te zijn op gebied van landbouw en voeding, een regio waar mensen aantoonbaar gezonder zijn, graag wonen, onder­ nemen en innoveren en waar circulair werken gewoon is. Deze ambitie realiseren de partners door een intensieve samenwerking tussen de ondernemers, het onderwijs en de overheid op zeven thema’s. Op het gebied van circulariteit wil de regio dé proeftuin zijn voor een circulaire voedselvoorziening en een gezond leven. Om de circulaire economie verder te brengen het de regio het Living Lab opgezet. Het Living Lab Regio Foodvalley bestaat sinds 2019 en heeft inmiddels meer dan 60 partners uit bedrijfsleven, onderzoek onderwijs en overheid. Gezamenlijk vormen deze partijen een sterk en actief netwerk.

Het netwerk is succesvol in leren en experimenteren en de samenwerking leidt tot nieuwe verbindingen en projecten. In het Living Lab worden bedrijven geholpen bij het verder brengen van een specifieke casus of vraagstuk rond circulair ondernemerschap. De activiteiten die het Living Lab uitvoert zijn: • Kennisdeling • Inspiratie • Het uitvoeren van projecten Begin 2023 wordt een nieuw Programmaplan 2023 – 2026 vastgesteld, zodat het Living Lab ook de komende jaren weer kan doorbouwen aan een circulaire economie. In het nieuwe programma hebben dezelfde thema’s weer prioriteit, maar wil het Living Lab meer inzetten op vraagstukken in de regio en zich meer richten op bedrijven uit de middengroep en achterblijvers. Gemeente Barneveld heeft de financiële bijdrage aan dit programma inmiddels al goedgekeurd.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnotas/2023/02/03/nationaal-programma-circulaireeconomie-2023-2030

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

5

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

3

• Een positieve grondhouding hebben met betrekking tot vergunningverlening en bestemmingsplanwijzigingen als deze bijdragen aan een circulaire en/of biobased economie.

Ambitie Gemeente Barneveld De Rijksoverheid heeft uitgesproken dat de Nederlandse economie in 2050 volledig circulair moet zijn en in 2030 moet het gebruik van primaire grondstoffen al zijn gehalveerd. Dat gaat niet vanzelf, bovendien lopen we behoorlijk achter op schema. De aandacht voor circulariteit is gelukkig wel toegenomen, maar de overheid richt zich nog met name op stimuleren van initiatieven. De uitdaging ligt bij de opschaling van circulaire initiatieven en het toewerken naar sturende wet- en regelgeving. De gemeente Barneveld sluit zich aan bij de doelstelling van het Rijk – en die is overgenomen door de regio Foodvalley- om in 2050 volledig circulair te zijn. De nadruk ligt op het sluiten van materiaalkringlopen, waarbij energie-, klimaat- en sociale aspecten worden meegenomen. Binnen die inzet brengen we als gemeente focus aan vanuit de doelen en ambities van de Strategische Visie.

3.1.

Ambities Strategische Visie

De basis voor de ambities uit de strategische visie komt voort uit de uitgangs­punten van de vastgesteld Startnotitie Circulaire Economie. De brede ambitie uit de strategische visie is om onze welvaart voor volgende generaties duurzaam te borgen. Dit wil de gemeente bewerkstelligen door de transitie te maken naar een circulaire en biobased economie. Bovenstaande ambitie geeft aan wat het belang is van deze transitie, en daarmee deze actieagenda.

Daarnaast is er vastgesteld gemeentelijk beleid waarvan de ambities bijdragen aan de circulaire ambitie van de Strategische Visie en omgekeerd. Denk daarbij aan: • Strategieplan Grondstoffen 2020 – 2024 • Programmaplan Duurzaamheid 2022 - 2026 – de samenvatting van vastgesteld beleid op duurzaamheid

3.2.

Coalitieakkoord 2022 – 2026

In het meest recent coalitieakkoord is vastgesteld dat er een Actieagenda Circulaire Economie opgesteld wordt, die inzicht geeft in hoe wij van ambitie naar resultaat gaan. De ambitie is om via het economisch spoor de circulaire economie te stimuleren. Daarbij is onder meer het doel om clustervorming van bedrijven te stimuleren. Dat draagt ook bij aan doelstellingen van de circulaire economie om innovaties aan te jagen, bedrijven aan elkaar te koppelen en vervoersbewegingen te verminderen. In de nieuwe brede economische visie die de gemeente in samenspraak met het bedrijfs­leven wil opstellen zal de circulaire economie ook een thema moeten worden.

We willen: • Dat de gemeente het goede voorbeeld geeft en binnen haar eigen processen meer circulaire principes zal toepassen • Dat het Barneveldse bedrijfsleven voluit meedoet in de groei naar een circulaire economie • De samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke organisaties bevorderen door het opzetten van nieuwe samenwerkingsverbanden gericht op innovatie, verduurzaming en waardevermeerdering • Vooroplopen in de verduurzaming van voedselsystemen • Kiezen voor circulaire economie en biobased kringlopen als leidende principes bij nieuwe gebiedsontwikkelingen

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

6

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

4 Wat doen we op dit moment al? Barneveld is al enige tijd actief op het gebied van de circulaire economie. Het thema is op dit moment een pijler binnen het programma Duurzaamheid. In het programma Duurzaamheid zijn op alle duurzaamheidsthema’s acties geformuleerd die de komende jaren moeten worden uitgevoerd. Deze acties verschillen van vorm en omvang, maar vragen ieder ook een eigen rol van de gemeente. Om tot een meest geschikte rol te komen is daarbij onderscheid gemaakt tussen zes rollen:

1 Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling De gemeente

2 3

4 5 6

heeft directe invloed op de eigen organisatie en de inrichting daarvan, denk aan eigen gebouwen en het wagenpark. Ook heeft de gemeente directe invloed op ontwikkelingen in de buitenruimte (waarbij kaderstelling uiteraard van belang is) en het beheer daarvan. Kaderstellen door middel van beleid De gemeente stelt beleidskaders op en heeft daarmee invloed op ontwikkelingen. Bijvoorbeeld het opstellen van een beleidskader voor het sturen op circulaire bouw- en gebiedsontwikkeling. Faciliteren van initiatieven Gebruik maken van initiatieven van de markt en inwoners om de circulaire economie op gang te brengen. De gemeente kan de transitie versnellen door initiatieven te toetsen aan de gemeentelijke doel­ stellingen en zo mogelijk te begeleiden. Denk aan bewonersinitiatieven voor bijvoorbeeld een tweede leven geven aan afgedankte spullen. Stimuleren Het inrichten van subsidies, garanties, borgstelling en/of leningen om daarmee initiatieven te ondersteunen om tot ontwikkeling of realisatie te komen. Informeren Het verschaffen van heldere en onafhankelijke informatie aan bewoners en omgevingspartijen om ze te begeleiden in de benodigde stappen in de realisatie van duurzaamheidsmaatregelen.

Samenwerken en partijen bij elkaar brengen Het actief zoeken naar samen­ werkingsvormen om de doelen te realiseren, bijvoorbeeld met private partijen in een partnerschap of door (financiële) deelname aan projecten. En het bij elkaar brengen van partijen met een gezamenlijk beleidsdoel, zoals de regio FoodValley en ondernemers uit de BIK.

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

7

 

CIRCULAIRE ECONOMIE

4.1.

Wat doen we al zelfstandig

We doen als gemeente al van alles op het gebied van de circulaire economie, soms zonder dat we dat zelf direct in de gaten hebben. Een paar voorbeelden van acties zijn: • We verzorgen als gemeente het beleid en de gescheiden inzameling van huishoudelijk afval en willen naar een huishoudelijke-grondstoffenstrategie (Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling) • We hebben niveau 3 van de CO2-prestatieladder bereikt en willen stappen zetten naar een hogere trede op de ladder. Dat kunnen we doen door CO2-vriendelijk en circulair inkopen en de circulaire uitvoering van (bouw)projecten. (Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling) • Binnen het project ‘StreekproeVen’ is in ons eigen bedrijfsrestaurant regionaal geproduceerd voedsel geïntroduceerd. (Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling) • Voor de nieuwe wijk Bloemendal worden diverse elementen in de openbare ruimte circulair ingekocht, en we streven ernaar (een deel van) de woningen van een materialenpaspoort te voorzien. (Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling) • We ondersteunen de mogelijkheid tot het organiseren van Repaircafés. Vijf verenigingen, scholen en kerken kunnen in 2023 tegen een vergoeding repaircafés organiseren. (Faciliteren van initiatieven)

4.2.

In samenwerking met de regio

De gemeente Barneveld neemt deel aan verschillende initiatieven binnen het samenwerkingsprogramma 2018-2022 van Living Lab Regio Foodvalley Circulair. Onze inzet binnen deze initiatieven richt zich met name op het organiseren van nieuwe kringlopen: • Het Convenant Duurzaam Beton van regio Foodvalley (2016): we stellen eisen aan het percentage hergebruikt beton in enkele betonproducten (Kaderstellen door middel van beleid) • Het project ProefLokaal, onderdeel van het uitvoeringsprogramma van de Voedselvisie van Regio Foodvalley, waarin het sluiten van voedselkringlopen een van de hoofdlijnen is. Dit project draagt bij aan de werkplaats Voedselverspilling van het uitvoeringsprogramma. (Faciliteren van initiatieven)

ACTIEAGENDA CIRCULAIRE ECONOMIE

GEMEENTE BARNEVELD

• Het vervolgproject ‘Pilot circulair bouwen vrijkomende agrarische bebouwing’, dat voortkomt uit de Rabo Circular Economy Challenge. Barneveld voert dit project uit binnen het VAB4-programma, samen met bureau BOOT, G. van Beek en Zn. Klaverstalinrichting, Roseboom Ede en de Rabobank. (Faciliteren van initiatieven) • Verkenning sluiten green Deal Revitalisering Harselaar-Oost samen met de BIK, Rabobank en de gemeente op het gebied van energie, CE, klimaatadaptatie en duurzame mobiliteit (Maatregelen eigen bedrijfsvoering en ruimtelijke ontwikkeling) Deze lopende activiteiten van Barneveld worden meegenomen in het actie­programma Circulaire Economie, naast de nieuwe projecten die binnen het programma met bedrijfsleven worden ontwikkeld.

4.3.

Monitoring en verantwoording

De monitoring en verantwoording van de lopende activiteiten uit bovenstaande overzicht en de nieuwe activiteiten uit deze Actieagenda Circulaire Economie vindt plaats binnen het Programma Duurzaamheid. We gebruiken hiervoor dezelfde methodiek en bewaken de voortgang van het programma, om zo te kunnen prioriteren en snel en flexibel bij te sturen wanneer nodig. We monitoren jaarlijks op de volgende onderdelen: • Programma doel: Een volledig circulaire economie in 2050 • Activiteiten (zie hoofdstuk 5) Elk half jaar leveren we input voor de voortgangsrapportage van het programma Duurzaamheid met daarin een kort overzicht hoe de acties rondom pijler circulaire economie ervoor staan wat betreft de ambitie, doelstellingen, activiteiten en budget. Op basis van dat inzicht kunnen we snel reageren en bijsturen op activiteiten. Elk jaar geven we in het jaarplan van het programma Duurzaamheid aan welke activiteiten gepland staan voor het volgende jaar, op basis van de voortgang.