B-3.10 Besluit B&W over raadsinformatiebrief svz NOVEX-ontwikkelperspectief d.d. 7-11-23

Samenwerken aan realisatie Integrale samenwerking en executiekracht Het realiseren van de ambities in het ontwikkelperspectief Arnhem-Nijmegen-Foodvalley vraagt om grensontkennende samenwerking (zowel ten aanzien van gemeente-, provinciegrenzen als sectorale grenzen bij rijk, provincies en gemeenten). Hierbij bouwen we voort op de manier van samenwerken zoals we hebben afgesproken in de Bestuurlijke afspraken verstedelijking. De uitvoering van de ambities uit dit ontwikkelperspectief vraagt om een langjarige samenwerking en commitment van rijk, provincies, regio en gemeenten. Vanuit een gedeelde visie, samen met stakeholders en bewoners bouwen aan een krachtig stedelijk en landelijk gebied en gezonde natuur- en watersystemen. In het gebied spelen ook opgaven vanuit Defensie (zie bijlage 2). Samenwerking met Defensie en een integrale afweging van deze opgaven gaan we oppakken. Het ontwikkelperspectief vormt voor de overheden de gedeelde ambitie. Opgaven en visie zijn leidend voor hun handelen in het ruimtelijk domein. We werken samen in open en gelijkwaardige verhoudingen en in gedeeld eigenaarschap aan de realisatie van de gezamenlijke opgaven. We vertalen het ontwikkelperspectief naar lokaal en provinciaal beleid in instrumenten zoals, omgevingsvisies, omgevingsplannen/ bestemmingsplannen, verordeningen, programma’s en/of projectbesluiten.

Goed samenwerken is echter niet voldoende. Het is belangrijk om voldoende en krachtige uitvoeringsmogelijkheden te hebben. Dat betekent financiering, capaciteit en instrumentarium om doelen te realiseren. We denken hierbij bijvoorbeeld ook aan instrumenten als een regionale grondbank en een regionale ontwikkelingsmaatschappij. Dit vraagt nog om nadere uitwerking. We onderkennen hierbij dat we bij het maken van businesscases niet alleen in termen van euro’s moeten denken. De maatschappelijke waarden zoals die zijn samengebracht onder het begrip brede welvaart zijn een essentieel onderdeel in deze businesscases. Het vraagt nog verdere uitwerking hoe we deze kwantificeren, waarderen en financieren. We kunnen dit ontwikkelperspectief bovendien niet alleen als overheid realiseren, samenwerking en co-creatie met stakeholderorganisaties en bewoners is daarbij noodzakelijk om tot een goed resultaat te komen.

29

Niet alles kan Bij de uitwerking van de drie hoofdopgaven zien we dat de verschillende ambities en opgaven regelmatig schuren. Schuren in de tijd, in de ruimte en in het beslag op beschikbare middelen. Dat betekent soms dat er keuzes moeten worden gemaakt over prioritering en fasering (in tijd en ruimte). In de uitvoeringsagenda voor het NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley willen we zorgen voor de sturing op de onderlinge samenhang van verschillende opgaven in de programmering en uitvoering. De maatregelen om tot uitvoering te komen zullen vaak aan verschillende, sectorale tafels, genomen worden. De uitvoeringsagenda en de regionale investeringsagenda heeft als doel samenhang te breng in deze maatregelen om zo tot een betere koppeling, integrale afweging, prioritering en fasering te komen. De structureerde keuzes van de gebiedsprogramma’s (NPLG) ontbreken op dit moment. In een completere versie van het ontwikkelperspectief kunnen (op basis van VLGG en UPLG) zaken waar nodig verder worden uitgewerkt, zoals de ruimtelijke invulling van water en bodem sturend, natuurherstel/uitbreiding, groenblauwe dooradering, bossenstrategie en overgangsgebieden.

Daar waar het schuurt en daar waar we constateren dat niet alles kan in een gebied, werken we altijd aan invullingen die maximaal aansluiten bij de vier afwegingsprincipes van NOVI, de structurerende keuzes van het NPLG en de ontwerpprincipes uit de verstedelijkingsstrategie ‘Meer landschap, meer stad’. We doen dat vanuit het principe ‘comply or explain’. Dit betekent dat alleen bij zwaarwegende en goed onderbouwde redenen we hiervan afwijken. We denken hierbij vanuit de toekomst naar nu. We stellen ons de vraag wat onze ambities voor 2040 betekenen voor de keuzes die we nu maken. We willen voorkomen dat keuzes die we nu maken, ontwikkelingen waar we nu prioriteit aan kunnen of moeten geven, onze ambities op een van de drie hoofdgaven voor de toekomst blokkeren. Dit vraagt aandacht van en afstemming met alle betrokken partijen. We willen voorkomen dat alles stilvalt zolang niet op alle hoofdopgaven het beeld helder en concreet is en tegelijkertijd willen we zorgvuldig handelen op basis van integrale afwegingen. In het kader van de NOVEX-uitvoeringsagenda zullen we op korte termijn gezamenlijk beoordelen welke projecten op welke wijze en welke termijn door kunnen gaan. We werken aan een goede afstemming over de gebieden heen, op regio en regio overstijgend niveau.

We doen lokaal wat lokaal kan en we werken als vier overheden samen daar waar het nodig is om afwenteling te voorkomen en daar waar er kansen liggen om meer van onze ambities te realiseren deze te benutten.

Gedeelde agenda De provincies maken in het najaar van 2023 een ruimtelijk voorstel. Het ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley landt hierin. Het Ontwikkelperspectief is samen met het Ruimtelijke voorstel de basis voor de afspraken die we gaan maken tussen Rijk en provincie in het Ruimtelijke arrangement (voorzien in 2024) en voor de afspraken die we gaan maken en al hebben gemaakt tussen Rijk, provincies, regio’s, waterschappen en gemeenten in de NOVEXuitvoeringsagenda en de Regionale investeringsagenda (RIA). De uitvoeringsagenda wordt in verschillende stappen gevuld en opgebouwd. Hierin zijn verschillende tempi te onderscheiden: afspraken die gemaakt zijn ten behoeve van de uitvoering van de verstedelijkingsstrategie (opgave realiseren schaalsprong verstedelijking, inclusief de NOVEX locaties); en de afspraken die later nog zullen worden gemaakt ter concretisering en realisering van de brede ambities van dit ontwikkelperspectief (met name transitie in de landbouw en natuurherstel).

30

Tegelijkertijd wordt er op deelgebiedsniveau (Spoorzone Arnhem-Oost, Rijk van Nijmegen, middengebied Arnhem-Nijmegen, De Liemers, Veluwe, Foodvalley en Nijmegen-West) in gebiedsprogramma’s met een brede stakeholdergroep gewerkt aan de realisatie van de verstedelijkingsstrategie. Om onze brede doelen voor het NOVEX-gebied te realiseren, moeten we op gebiedsniveau nog preciezer worden over wat we waar en hoe doen vanuit de kenmerken en identiteit van het gebied. Ook voor de realisatie van het Ontwikkelperspectief zal daarom doorgewerkt worden met deelgebiedsprogramma’s om op lokaal niveau invulling te geven aan de ambities en opgaven.

Besluitvorming en status van dit ontwikkelperspectief Dit ontwikkelperspectief is in september 2023 geaccordeerd voor besluitvorming in het Bestuurlijk overleg NOVEX-gebied Arnhem Nijmegen Foodvalley door de betrokken partijen. De planning is dat begin november de besluitvorming door colleges en besturen gereed is en het ontwikkelperspectief wordt vastgesteld. Het ontwikkelperspectief heeft als basis de verstedelijkingsstrategie en beiden kennen een doorwerking in het ruimtelijke beleid van Rijk, provincie, gemeenten en waterschappen. Zoals afgesproken in de bestuurlijke afspraken verstedelijking (2022) vertalen de provincies en gemeenten in de regio het verstedelijkingsconcept en de daarin opgenomen ontwerpprincipes in hun omgevingsbeleid als provinciaal/gemeentelijk belang. Het ontwikkelperspectief is het strategische kader voor de gebiedsuitwerkingen en gebiedsprogramma’s waarin samen met relevante stakeholders, vanuit inzicht in specifieke gebiedskenmerken en opgaven de lokale uitwerking, concretisering en prioritering plaatsvindt.

31

Bijlage 1 overzicht van relevante documenten Overzicht met relevante documenten NOVEX-Gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Verstedelijkingsconcept - november 2022 NOVEX-Uitvoeringsagenda – in ontwikkeling Bestuurlijke afspraken Verstedelijking Woondeals Groene Metropoolregio Regioarrangement Groene Metropoolregio – Q3 2023 Vervlochten regio – groenblauwe raamwerk Metropoolregio Arnhem-Nijmegen’ RES Groene Metropoolregio Regio Foodvalley Regioarrangement Regio Foodvalley – Q3-2023 De Regio Foodvalley is bezig met de ontwikkeling van een Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (RPLG). RES Regio Foodvalley Provincie Gelderland Vitaal Landelijk Gebied Gelderland (VLGG) Gebiedsprogramma van de provincie Gelderland, dat invulling geeft aan de doelstellingen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) in de provincie – in ontwikkelling Regionaal waterprogramma 2021-2027 Gelderland Provincie Utrecht UPLG Gebiedsprogramma van de provincie Utrecht, dat invulling geeft aan de doelstellingen van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) in de provincie – in ontwikkeling Bodem- en waterprogramma Utrecht (2022-2027) Rijk Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) Kamerbrief Bodem en water sturend Kamerbrief Modernisering van het grondbeleid, Kamerstuk, Rijksoverheid.nl Landelijke maatlat voor een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving

32

Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030 PBL (2023) , Vier scenario's voor de inrichting van Nederland in 2050, Ruimtelijke verkenning Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving. Handreiking Groen in en om de Stad (zie Kamerbrief Aanbieding Landelijke Maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving en verkenning groennorm van 23 maart 2023) Nog op te stellen documenten Ruimtelijk Voorstel Voorstel van provincie aan Rijk over hoe om te gaan met de schaarse ruimte in het licht van vraagstukken zoals benoemd bij RA – Q1 2024 Ruimtelijk arrangement Afspraken tussen Rijk en provincie over over hoe om te gaan met de schaarse ruimte in het licht van vraagstukken zoals benoemd bij RA – december 2023

33

Bijlage 2 Opgaven vanuit Defensie Door de veranderende geopolitieke situatie in de wereld en specifiek in Europa zal Nederland meer gaan investeren in zijn Defensie organisatie. De omvang van Defensie groeit naar de 2% NAVO-norm en daarmee groeit ook de behoefte van Defensie aan ruimte om te kunnen werken en trainen. Dit vraagt op verscheidene plekken om meer fysieke ruimte en om meer milieuruimte. Ondanks zuinig ruimtegebruik, is extra (directe en indirecte) ruimte noodzakelijk voor militaire activiteiten aanvullend op de ruimte die in de vigerende Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is vastgelegd en juridisch-planologisch is geborgd via o.a. het BKL. Deze extra ruimte staat centraal in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). In het NPRD maakt het kabinet duidelijk hoeveel en waar extra ruimte nodig is om de nationale en internationale veiligheid te borgen Hierbij gaat het om zowel direct ruimtegebruik als ook indirect ruimtegebruik zoals geluidsruimte en veiligheidscontouren. Defensie start hiervoor een plan-milieueffectrapportage (plan-m.e.r.) om de effecten en alternatieven goed in beeld te brengen om daarmee tot afgewogen en onderbouwde kabinetskeuzes te komen. De Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor het plan-m.e.r. zal naar verwachting dit najaar ter inzage worden gelegd De nationale besluiten zullen tevens landen in de Nota Ruimte (opvolger van de NOVI).

Alle huidige defensie terreinen en kazernes in het gebied zijn reeds opgenomen in de NOVI. Een deel daarvan behoeft – op termijn – grootschalig renovatie en/of meer milieuruimte (Infanterie schietkamp Harskamp, Stroe). Mogelijk kan een deel in de toekomst worden afgestoten. Daarnaast zijn er in het gebied twee grote concentratielocaties, die in het kader van het Strategisch Vastgoedplan 2022 zijn gecommuniceerd. Dit gaat om de zoektocht naar een nieuwe kazerne in Schaarsbergen danwel revitalisatie van het huidige object en de zoektocht naar een centrale kazerne waarvan een alternatief in Gelderland wordt onderzocht. Deze nieuwe opgaven van Defensie zullen in het NPRD worden uitgewerkt. Bij de provinciale startpakketten is al aangegeven dat het NPRD zal zorgen voor aanvullende opgaven voor de verschillende provincies en in het najaar 2023 zullen deze opgaven verder worden onderzocht en verduidelijkt. De belangen van Defensie vullen de lijst aan opgaven in het gebied aan, wat de druk op de ruimte verder verhoogt. Tegelijk kan Defensie ook meekoppelkansen bieden in de zoektocht naar gezamenlijke oplossingen voor andere opgaven zoals natuur & biodiversiteit, energieopwekking en bodem & water.

34